zdjęcie1 zdjęcie2 zdjęcie3
kontakt Spis treści
« Wróć do działu Rozrywka i ciekawostki

Księga imion

Imię ma potężną moc. Nie tylko pozwala zidentyfikować ludzi i odróżnić ich od siebie, ale w wielu kulturach określa – kim są. Innymi słowy – imię zawiera w sobie istotę danej osoby.
Dlatego też dla chwili relaksu i zabawy proponujemy zaznajomienie się z pochodzeniem i znaczeniem swojego imienia oraz wybitnymi Polakami, którzy je nosili.
Księga imion będzie systematycznie uzupełniana, tak aby każdy mógł poznać źródłosłów swojego imienia i docenić je lub polubić.

********************************************************************************************************************

AAA

ADELA, ADELAJDA (ADA), AGATA, AGNIESZKA, ALDONA, ALEKSANDRA, ALICJA, ALINA,

ANASTAZJA, ANETA, ANIELA, ANNA, ANTONINA, APOLONIA, AURELIA,

ADAM, ADRIAN, ALBERT, ALBIN, ALEKSANDER, ALEKSY, ALFRED, ALOJZY, AMBROŻY,

ANASTAZY, ANATOL, ANDRZEJ, ANTONI, ANZELM, ARKADIUSZ, ARKADY, ARTUR, AUGUST,

AUGUSTYN,

BBB

BARBARA, BEATA, BOGUMIŁA, BOGUSŁAWA, BOŻENA, BRONISŁAWA, BRYGIDA,

BARTŁOMIEJ, BAZYLI, BENEDYKT, BERNARD, BŁAŻEJ, BOGDAN (BOHDAN), BOGUMIŁ,

BOGUSŁAW, BOGUSZ, BOLESŁAW, BONIFACY, BOŻYDAR, BRONISŁAW, BRUNO, BRUNON,

CCC

CECYLIA, CELINA,

CELESTYN, CEZARY, CYPRIAN, CYRYL, CZESŁAW,

DDD

DAGMARA, DANUTA, DARIA, DOBROSŁAWA, DOMINIKA, DOROTA,

DAMIAN, DANIEL, DARIUSZ, DAWID, DIONIZY, DOBROMIR, DOMINIK, DONAT,

EEE

EDYTA, ELEONORA, ELIZA, ELWIRA, ELŻBIETA, EMILIA, EUGENIA, EWA,

EDMUND, EDWARD, EMIL, EMILIAN, ERAZM, ERNEST, ERWIN, ERYK, EUGENIUSZ,

EUSTACHY,

FFF

FELICJA, FLORENTYNA, FLORA, FRANCISZKA,

FABIAN, FELICJAN, FELIKS, FERDYNAND, FILIP, FLORIAN, FRANCISZEK, FRYDERYK,

GGG

GABRIELA, GENOWEFA, GERTRUDA, GRAŻYNA,

GABRIEL, GERARD, GERWAZY, GRZEGORZ, GUSTAW, GWIDON, GWIDO,

HHH

HALINA, HALSZKA, HELENA, HONORATA,

HENRYK, HERMAN, HIERONIM, HILARY, HIPOLIT, HUBERT,

III

IRENA, IRMINA, IWONA, IZABELA,

IGNACY, IGOR, ILDEFONS, IRENEUSZ, IZYDOR,

JJJ

JADWIGA, JANINA, JOANNA, JOLANTA, JUDYTA, JULIA, JULIANA, JULIANNA, JUSTYNA,

JACEK, JAKUB, JAN, JANUSZ, JAROSŁAW, JERZY, JOACHIM, JONASZ, JONATAN, JÓZEF,

JULIAN, JULIUSZ,

KKK

KAROLINA, KATARZYNA, KAZIMIERA, KINGA, KLARA, KLEMENTYNA, KONSTANCJA,

KRYSTYNA,

KAJETAN, KAMIL, KAROL, KAZIMIERZ, KLAUDIUSZ, KLEMENS, KLEOFAS, KONRAD,

KONSTANTY, KORNEL, KRYSTIAN, KRYSTYN, KRZYSZTOF, KSAWERY,

LLL

LAURA, LEOKADIA, LIDIA, LUCYNA, LUDMIŁA, LUDWIKA,

LECH, LEON, LEONARD, LEOPOLD, LESZEK, LUBOMIR, LUCJAN, LUDWIK,

ŁŁŁ

ŁUCJA,

ŁUKASZ,

MMM

MAGDA, MAGDALENA, MAŁGORZATA, MARIA, MARIANNA, MARIOLA, MARTA, MARTYNA,

MARYLA, MARZENA, MATYLDA, MELANIA, MONIKA,

MACIEJ, MAKSYMILIAN, MARCELI, MARCIN, MAREK, MARIAN, MARIUSZ, MATEUSZ,

MAURYCY, MELCHIOR, MICHAŁ, MIECZYSŁAW, MIKOŁAJ, MIROSŁAW,

NNN

NATALIA, NATASZA, NINA,

NIKODEM, NORBERT,

OOO

OLGA, OTYLIA,

OKTAWIAN, OLGIERD, ONUFRY,

PPP

PATRYCJA, PAULINA, PAULA, PELAGIA,

PANKRACY, PATRYK, PAWEŁ, PIOTR, PRZEMYSŁAW, PRZYBYSŁAW

RRR

RADOSŁAWA, REGINA, RENATA, ROZALIA, RÓŻA,

RADOSŁAW, RAFAŁ, RAJMUND, ROBERT, ROCH, ROMAN, ROMUALD, RUDOLF, RYSZARD,

SSS

SABINA, SALOMEA, SEWERYNA, SŁAWOMIRA, SYLWIA,

SAMBOR, SEBASTIAN, SERWACY, SEWER, SEWERYN, SŁAWOMIR, STANISŁAW, STEFAN,

SYLWESTER, SZCZEPAN, SZYMON,

TTT

TAMARA, TATIANA, TEKLA, TERESA,

TADEUSZ, TEODOR, TEOFIL, TOMASZ, TYMOTEUSZ, TYTUS,

UUU

URSZULA,

WWW

WALERIA, WANDA, WERONIKA, WIESŁAWA, WIKTORIA, WIOLETTA,

WACŁAW, WALDEMAR, WALENTY, WALERIAN, WALERY, WAWRZYNIEC, WIEŃCZYSŁAW

WIESŁAW, WIKTOR, WILHELM, WINCENTY, WITOLD, WŁADYSŁAW, WŁODZIMIERZ,

WOJCIECH,

ZZZ

ZDZISŁAWA, ZOFIA, ZUZANNA,

ZBIGNIEW, ZDZISŁAW, ZENON, ZYGFRYD, ZYGMUNT,

ŻŻŻ

ŻANETA.


********************************************************************************************************************

ADELA – imię żeńskie pochodzące od imienia ADELAJDA – jednego z najstarszych imion niemieckich występujących także w Polsce (od staroniemieckiego słowa Adal-heit – o szlachetnym obliczu i usposobieniu, szlachetnego stanu):
• niemieckie – Adele,
• angielskie – Adela, Adele.
Adela obchodzi imieniny: 23 listopada.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Adelka, Adzia, Ada.
Od imienia Adela nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Ada Solska z „Emancypantek” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

ADELAJDA (ADA) – imię żeńskie występujące w wielu krajach – jedno z najstarszych imion niemieckich (staroniemieckie Adal-heit – o szlachetnym obliczu i usposobieniu, szlachetnego stanu). Tradycja nawiązuje do imienia Adelajdy (931-999), żony Ottona Wielkiego (pierwszego cesarza rzymsko-niemieckiego), która wyróżniała się zmysłem organizacyjnym, mądrością i roztropnością, umiejętnością dobierania odpowiednich ludzi na wysokie stanowiska, wielkim miłosierdziem i hojnością, przez co zyskała miano „najwybitniejszej kobiety X wieku”:
• niemieckie – Adelheidis, Adelheid,
• angielskie – Adelaide, Ada, Addie, Addy, Alease,
• francuskie – Adelaide,
• hiszpańskie – Adelaida,
• włoskie – Adelaide, Adleida, Adida,
• fińskie – Heide,
• rosyjskie – Adiełaida,
• węgierskie – Alida.
Adelajda obchodzi imieniny: 5 lutego; 16 grudnia.
Ada obchodzi imieniny: 6 kwietnia, 12 grudnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Adela, Adelka, Adzia, Ada.
Przekształcenie: Adelina.
Od imienia Adelajda nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Ada Solska z „Emancypantek” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

AGATA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od greckiego słowa agathos – dobrze urodzony, szlachetny, dobry); nawiązujące do Agaty z Katanii (zm. w 251 roku). W Polsce, w latach 70-tych, imię to skojarzyło się nierozerwalnie z popularną dobranocką „Jacek i Agatka”:
• niemieckie – Agatha, Agathe,
• angielskie – Agatha,
• francuskie – Agathe,
• węgierskie – Agota.
Agata obchodzi imieniny: 5 lutego; 14 listopada.
Forma męska: AGATON
Zdrobnienia: Aga, Agunia, Agusia, Agatka.
Od imienia Agata pochodzi nazwisko: Agaciak.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Chleb (sól) świętej Agaty od ognia strzeże chaty.
• W dzień świętej Agaty (5.II), jeśli słonko przez okienko zajrzy do chaty, to wiosenka na świat spogląda zza zimowej kraty.
Znane z literatury pięknej:
• Agata z „Pestki” Anki Kowalskiej.

********************************************************************************************************************

AGNIESZKA – imię żeńskie popularne od początków IV wieku n.e. (od greckiego słowa hagnos – czysty, święty, bez zmazy). Do Polski imię to dotarło z Czech:
• angielskie – Agnes,
• francuskie – Agnes,
• włoskie – Agnese,
• hiszpańskie – Ines,
• węgierskie – Agnes.
Agnieszka obchodzi imieniny:
21 stycznia; 2 marca; 20 kwietnia; 18 listopada.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Agnisia, Agusia, Jagna, Jagienka, Jagusia, Jaguś.
Od imienia Agnieszka pochodzi nazwisko: Agnusiak.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Skromna jak święta Agnieszka, a diabeł w niej mieszka.
• Agnieszka (2.III.) li łaskawa, wkrótce w polu zabawa, Agnieszka li nielusa (nieswoja), jeszcze zimie pokusa.
• Agnieszka (2.III.) łaskawa puszcza skowronka z rękawa.
• Święta Jagna (2.III.) taje bagna.
• Jeśli na Agnieszkę (2.III.) pochmurno, to o len nietrudno, a jeśli jasno, to o len ciasno.
Znane Polki:
• Agnieszka Bolesławówna (ok. 1137-1182) – księżniczka polska z dynastii Piastów, córka Bolesława Krzywoustego i Salomei z Bergu, żona wielkiego księcia kijowskiego Mścisława II,
• Agnieszka Wrocławska (ok. 1230-1278) – księżniczka śląska z dynastii Piastów, córka Henryka II Pobożnego i Anny, córki króla Czech, ksieni klasztoru cysterek w Trzebnicy,
• Agnieszka Marianna Truskolaska (1755-1831) – aktorka,
• Agnieszka Osiecka (1936-1997) – poetka, autorka tekstów piosenek („Małgośka”, „Niech żyje bal”, „Nie ma jak pompa”, „Nie spoczniemy”, „Okularnicy”, „Weselne dzieci”, „Zielono mi”, „Ballada wagonowa”, „Damą być”), pisarka, dziennikarka.
Znane z literatury pięknej:
• Jagienka ze Zgorzelic z powieści „Krzyżacy” Henryka Sienkiewicza,
• Jagna z „Chłopów” Władysława Reymonta,
• Agnieszka Niechcicówna z „Nocy i dni” Marii Dąbrowskiej,
• Agnieszka ze „Złotej czaszki” Juliusza Słowackiego,
• „Agnieszka, córka Kolumba” Wilhelma Macha,
• Agnieszka, bohaterka powieści „Disneyland” Stanisława Dygata

********************************************************************************************************************

ALDONA – litewskie imię żeńskie nie występujące poza Polską i Litwą, pochodzące najprawdopodobniej od staropruskiego imienia ALDEGUT lub białoruskiego AŁDONIA, będącego przekształceniem greckiego imienia EUDOKIA (od greckich słów: eu – dobra i doxa – sława, chwała); oznaczającą tę, która pozostawia po sobie dobrą sławę lub wyrażające życzenia, by ta, która je nosi okryła się dobrą sławą. Imię we wspólczesnej Polsce rzadko spotykane. Krótki renesans jego popularności dał się zaobserwować w latach siedemdziesiątych XX wieku.
Aldona obchodzi imieniny: 10 września; 11 października.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Aldonka, Aldonia, Alda, Dona.
Od imienia Aldona nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Aldona z „Konrada Wallenroda” Adama Mickiewicza,
• Aldona z dramatu „Mindowe. Król litewski. Obraz historyczny w pięciu aktach” Juliusza Słowackiego.

********************************************************************************************************************

ALEKSANDRA – forma żeńska imienia męskiego – ALEKSANDER (od greckiego słowa Aleksandros – dosłownie obrońca mężów lub odpierający mężów); zaszczytne imię, jakim Grecy nazywali drugiego syna Priama i Hekaby, Parysa, tego samego, który rostrzygnął spór toczony między trzema biginiami i przyznał jabłko Afrodycie, jako najpiękniejszej, aby następnie z jej pomocą uprowadzić Helenę, żonę króla Myken – przez co doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej:
• niemieckie – Alexandra, Sandra, Alexandrine,
• angielskie – Alexandrina, Alexia, Sandy, Alexandra,
• francuskie – Alexandrine, Alexandre, Alexandra,
• hiszpańskie – Alejandra,
• włoskie – Alessia, Alessa, Alessandra. Sandra,
• holenderskie – Sanderke,
• rosyjskie – Alieksandra.
Aleksandra obchodzi imieniny:
11 stycznia; 20 marca; 18 maja; 28 sierpnia; 11 października; 12 grudnia.
Zdrobnienia: Ola, Oleńka.
Od imienia męskiego Aleksander biorą początek następujące nazwiska:
Aleksandrowicz, Aleksandrowski, Alexandrowicz, Sander, Sanderski, Sandrowicz.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Aleksandra Potocka (1818-1892) – żona Augusta Potockiego, działaczka charytatywna, właścicielka dóbr wilanowskich,
• Aleksandra Śląska (1925-1989) – aktorka teatralna i filmowa („Dom na pustkowiu”, „Piątka z ulicy Barskiej”, „Bolesław Śmiały”, „Królowa Bona”).
Znane z literatury pięknej:
• Oleńka, żona Kmicica z „Potopu” Henryka Sienkiewicza.

********************************************************************************************************************

ALICJA – imię żeńskie uważane za angielskie zdrobnienie niemieckiego imienia Adelhheid, tj. ADELAJDA (staroniemieckie Adal-heit – o szlachetnym obliczu i usposobieniu) lub – co jest mniej prawdopodobne – za skróconą formę imienia ALEKSANDRA:
• niemieckie – Alice,
• angielskie – Alice, Alis, Alicia,
• francuskie – Alice, Alix,
• hiszpańskie – Alicia,
• włoskie – Alice,
• węgierskie – Aliz.
Alicja obchodzi imieniny:
9 stycznia;18 kwietnia; 18 maja; 21 czerwca.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Ala, Alusia.
Od imienia Alicja nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Alicja Dorabialska (1897-1975) – fizykochemik, profesor politechniki we Lwowie, Warszawie i Łodzi, autorka pamiętnika „Jeszcze jedno życie”; po II wojnie światowej była jednym z organizatorów i wieloletnim profesorem Politechniki Łódzkiej (1945-1968); zajmowała się głównie problematyką: ciepła promieniowania radioizotopów, mikrokalorymetrią, przemianami alotropowymi, korozją metali, historią chemii,
• Alicja Jadwiga Kotowska CR, Maria Jadwiga Kotowska (1899-1939) – siostra zakonna, zmartwychwstanka, przełożona Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstanek w Wejherowie (w latach 1934-1939), błogosławiona Kościoła katolickiego; w 1918 roku wstąpiła do Polskiej Organizacji Wojskowej i będąc już studentką medycyny, na Uniwersytecie Warszawskim, wzięła udział, jako sanitariuszka Czerwonego Krzyża w I wojnie światowej; za niesienie pomocy na froncie została odznaczona krzyżem Polonia Restituta (1932); 29 lipca 1922 roku wstąpiła do klasztoru Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstania Pańskiego przyjmując imię Alicja; w 1929 roku obroniła pracę magisterską z chemii; podjęła pracę jako nauczycielka i po zdobyciu wymaganych kwalifikacji była przez wiele lat dyrektorką w Wejherowie; 24 października 1939 roku została aresztowana przez Gestapo i przewieziona do wejherowskiego więzienia; nieco ponad dwa tygodnie później została rozstrzelana przez hitlerowców w lasach piaśnickich, najprawdopodobniej podczas wielkiej egzekucji (314 ofiar), przeprowadzonej w dniu 11 listopada 1939 roku; ciała siostry Alicji nigdy nie odnaleziono, lecz w czasie powojennych ekshumacji z jednej z mogił w Piaśnicy wydobyto różaniec, jaki nosiły przy pasku siostry zmartwychwstanki; beatyfikowana przez papieża Jana Pawła II w Warszawie 13 czerwca 1999 roku w grupie 108 polskich męczenników, ofiar II wojny światowej,
• Alicja Czerwińska pseud. Małgorzata (1926-1944) – uczennica gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Warszawie, starszy strzelec, łączniczka dowództwa batalionie „Parasol” Armii Krajowej, uczestniczka powstania warszawskiego; zginęła 14 września 1944 roku podczas walk przy ul. Ludnej 3; miała 18 lat; pochowana na Powązkach Wojskowych (w Warszawie) w kwaterach żołnierzy i sanitariuszek batalionu „Parasol”; odznaczona Krzyżem Walecznych.
Znane z dramatu:
• Ala (narzeczona Artura) – bohaterka „Tanga” Sławomira Mrożka.

********************************************************************************************************************

ALINA – imię żeńskie pochodzenia germańskiego, powstałe jako forma pochodna od imienia – ADELAJDA (ADELINA). Imię to może mieć także związek z imieniem Halina (od greckiego słowa galene – spokojny, dostojny):
• francuskie – Aline,
• hiszpańskie – Alina.
Alina obchodzi imieniny: 16 czerwca; 16 grudnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Ala, Alunia, Alinka, Alka.
Od imienia Alina biorą początek nazwiska:
Alinowski, Alkiewicz, Allina.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Alina Świderska (1875-1963) – pisarka i tłumaczka (m.in. „Boskiej Komedii” Dantego),
• Alina Szapocznikow (1926-1972) – rzeźbiarka i graficzka.
Znane z literatury pięknej:
• Alina, siostra Balladyny z drmatu Juliusza Słowackiego,
• Alina bohaterka powieści „Kolumbowie. Rocznik 20” Romana Bratnego,
• Alinka ze „Szczenięcych lat” Melchiora Wańkowicza.

********************************************************************************************************************

ANASTAZJA – forma żeńska imienia męskiego – ANASTAZY (od greckiego słowa anastasis – wskrzeszenie, zmartwychwstanie), znaczącego tyle, co wskrzeszony, zmartwychwstały:
• niemieckie – Anastasia, Nastassja,
• angielskie – Anastasia, Anastacia, Stacey,
• francuskie – Anastasie, Anastaise,
• hiszpańskie – Anastasia,
• rosyjskie – Anastazja.
Anastazja obchodzi imieniny:
27 lutego; 15 kwietnia; 25 grudnia.
Zdrobnienia: Nastka, Nastusia.
Od imienia męskiego Anastazy biorą początek następujące nazwiska:
Anasiewicz, Anasik, Anastasijewicz, Anastasin, Anaszkewicz, Anaszkiewicz.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Anastazja (ok. 1164-1240) – księżniczka wielkopolska, księżna zachodniopomorska z dynastii Piastów, druga żona Bolesława I.
Znane z literatury pięknej:
• Anastazja ze „Wspólnego pokoju” Zbigniewa Uniłowskiego.

********************************************************************************************************************

ANETA – przekształcona forma żeńskiego imienia – ANNA (hebrajskie channach – wdzięk, łaska, tj. Jahwe jest łaskawy; greckie charis – stąd Charyty; łacińskie gratia – stąd Gracje); popularnego w wielu krajach i występującego w Starym i Nowym Testamencie (np. Anna – to imię matki Maryi, babki Jezusa Chrystusa). Imię to dotarło do Polski w XIX wieku:
• niemieckie – Anette,
• angielskie – Anette,
• szwedzkie – Anette.
Aneta obchodzi imieniny: 16 czerwca, 17 lipca.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Anetka, Netka, Neta.
Od pierwotnego imienia Anna pochodzą nazwiska: Ankiewicz, Ankowski.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

ANIELA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od łacińskiego słowa angela – anielska oraz greckiego słowa aggelos – posłaniec, zwiastun, anioł):
• niemieckie – Angelika, Angela,
• angielskie – Angelica, Angelina,
• włoskie – Angela,
• węgierskie – Angyalka, Angela.
Aniela obchodzi imieniny:
4, 27, 29 stycznia; 28, 30 marca; 1, 31 maja; 18 listopada.
Forma męska: ANGELUS, ANGEL (imię popularne w Bułgarii i Hiszpanii).
Zdrobnienia: Anielka, Nela.
Od imienia Aniela biorą początek następujące nazwiska:
Angiel, Angielczyk, Angielus, Anielak, Anielewski, Anielewicz, Anioł, Aniołek, Aniołkiewicz, Aniołkowski, Aniołowski.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia:
• Do ciężkiej Anielki.
• Do nagłej i niespodziewanej Anielki.
Znane Polki:
• Aniela Szycówna (1859-1921) – pedagog i psycholog.
Znane z literatury pięknej:
• Aniela z „Beniowskiego” Juliusza Słowackiego,
• bohaterka „Anieli” Teodora Józefa Korzeniowskiego,
• Aniela ze „Ślubów panieńskich” Aleksandra Fredry,
• bohaterka „Anielki” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

ANNA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (hebrajskie channach – wdzięk, łaska, tj. Jahwe jest łaskawy; greckie charis – stąd Charyty; łacińskie gratia – stąd Gracje) i występujące w Starym i Nowym Testamencie (np. Anna – to imię matki Maryi, babki Jezusa Chrystusa). Imię to jest notowane w Polsce od 1229 roku. Według stanu na koniec marca 2009 roku Anna jest najpopularniejszym imieniem w Polsce – nosi je ok. 5,4% kobiet:
• niemieckie – Anna, Anne, Anja,
• angielskie – Ann, Anne (zdrobn. Nan, Nancy),
• francuskie – Anne, (zdrobn. Nana, Nineta),
• hiszpańskie – Ana,
• włoskie – Anna,
• węgierskie – Anikó,
• rosyjskie – Anna.
Anna obchodzi imieniny: 26 lipca.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Anka, Ania, Anusia, Anula, Anulka, Anuchna, Andzia, Nusia.
Przekształcenia: Hanna, Aneta.
Od imienia Anna pochodzą nazwiska: Ankiewicz, Ankowski.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Niejedna panna ma na imię Anna.
• Od świętej Anki (26.VII.) zimne wieczory i ranki.
Znane Polki:
• Anna Jagiellonka (1523-1596) – królowa Polski (od 1575 roku), córka Zygmunta I Starego i Bony, żona Stefana Batorego, króla Polski, który w latach 1576-1586 sprawował faktyczną włądzę; na dworze Anny w podwarszawskim Ujazdowie (z okazji uroczystości weselnych Jana Zamoyskiego i Krystyny z Radziwiłłów) została wystawiona pierwsza tragedia napisana w języku polskim – „Odprawa posłów greckich” Jana Kochanowskiego (1578); po śmierci męża (1586) poparła kandydaturę swojego siostrzeńca, królewicza szwedzkiego Zygmunta (późniejszego króla Polski i Szwecji – Zygmunta III Wazy); ostatnie lata życia spędziła w Warszawie, gdzie też zmarła; na jej pogrzebie mowę wygłosił Piotr Skarga uznając, że dała piękny koniec i zamknięcie domowi Jagiellońskiemu; pochowana w jednej z krypt katedry wawelskiej; była osobą niezwykle energiczną, dążącą za wszelką cenę do realizacji swoich zamierzeń, pobożną, wspierała kontrreformację, walnie przyczyniając się do zaniku wpływów protestantyzmu na Mazowszu; Piotr Skarga dedykował jej swoje „Żywoty świętych” (1579),
• Anna Paulina z Sapiehów Jabłonowska (1728-1800) – księżna, wojewodzina bracławska, mecenas nauki i sztuki, wybitna administratorka swoich dóbr, zwana panią na Siemiatyczach i Kocku; żona Jana Kajetana Jabłonowskiego (1699-1764), wojewody bracławskiego; należała do najznakomitszych polskich postaci kobiecych XVIII wieku; zdolna i wykształcona rzuciła się, po śmierci męża, w wir walk politycznych, a po elekcji Stanisława Augusta Poniatowskiego wystąpiła przeciw niemu, popierając swymi wpływami konfederację barską, szczególnie na dworach w Wiedniu i Paryżu; po upadku konfederacji pogodziła się z królem, wycofała z życia politycznego i odtąd całą duszą oddała się pracy społecznej, starając się usilnie o podniesienie kultury duchowej i materialnej wśród poddanych w swych wsiach i miasteczkach; za przykładem innych magnatów polskich zniosła w swych dobrach pańszczyznę, zaprowadzając w jej miejsce czynsze; dla unormowania obowiązków poddanych i urzędników opracowała „Ustawy powszechne dla dóbr moich rządców”; budowała szpitale i fabryki; zamieniła podupadłe Siemiatycze w tętniący życiem ośrodek gospodarczy i kulturalny państwa siemiatyckiego: wybudowała ratusz, drukarnię, szkołę akuszerek, szpital i manufaktury, stwarzając ważny ośrodek handlowy regionu; zorganizowała także kasę zapomogowo-pożyczkową włościan; w Kocku przebudowała stary pałac Firlejów, zamieniając go w okazałą rezydencję, gdzie zapraszała zagranicznych uczonych i gdzie zgromadziła wielką bibliotekę i bogatą kolekcję historii naturalnej, jednej z najlepszych w ówczesnej Europie; zmarła na Wołyniu,
• Anna Bilińska-Bohdanowiczowa herbu Sas (1857-1893) – malarka; studiowała w warszawskim konserwatorium, chodziła też do prywatnej Klasy Rysunkowej Wojciecha Gersona; od 1882 roku dużo podróżowała: przebywała w Monachium, Salzburgu, Wiedniu, Włoszech, studiowała malarstwo w Académie Julian w Paryżu i tam osiadła na wiele lat; debiutowała w Salonie Paryskim w 1884 roku, kiedy to został przyjęty jej rysunek „Postać kobiety”; wystawiała swoje prace w Salonie również w następnych latach; wielki międzynarodowy sukces odniosła otrzymując Srebrny Medal, na Wystawie Światowej w Paryżu w 1889 roku, za „Autoportret”; w 1891 roku jej obrazy pokazane zostały na dorocznej międzynarodowej wystawie sztuki w Berlinie, gdzie zostały nagrodzone małym złotym medalem; jej twórczość to głównie malowane z dużą intuicją portrety, martwe natury, sceny rodzajowe i pejzaże („Widok z okna konserwatorium. Saska Kępa zimą”, „Ulica Unter den Linden w Berlinie” – obydwa obrazy znajdują się obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie) była przedstawicielką realizmu, stosowała warsztat o precyzyjnym rysunku, choć intuicyjnie zbliżała się do impresjonizmu,
• Hanka Ordonówna właśc. Maria Anna Tyszkiewiczowa (1902-1950) –piosenkarka, autorka wierszy oraz tekstów piosenek, tancerka i aktorka; w dzieciństwie uczęszczała do szkoły baletowej przy Teatrze Wielkim w Warszawie; w wieku 16 lat debiutowała w teatrzyku „Sfinks"; w okresie występów w teatrze „Wesoły Ul" w Lublinie zyskała popularność jako wykonawczyni piosenek o tematyce żołnierskiej; po upadku lubelskiego teatru wróciła do Warszawy i podjęła pracę w kabarecie „Miraż”, a następnie rozpoczęła karierę jako szansonistka w kabarecie „Qui Pro Quo”; ogromną rolę w ukształtowaniu jej scenicznej dojrzałości odegrał Fryderyk Jarosy, to pod jego kierunkiem wykształciła swój niepowtarzalny styl, stając się dojrzałą artystką; sławę (utrzymującą się aż do wybuchu II wojny światowej) zyskała, śpiewając „Miłość ci wszystko wybaczy", w filmie „Szpieg w masce" (1933); piosenka ta stała się jej „wizytówką”; W 1931 roku została żoną hrabiego Michała Tyszkiewicza, który był autorem tekstów wielu jej piosenek; jako hrabina nadal występowała w kabarecie i dodatkowo jeździła konno w rewii cyrkowej; intensywna praca spowodowała nawrót choroby płuc, z której udało jej się wyleczyć; po powrocie do zdrowia koncertowała w Stanach Zjednoczonych, skąd powróciła do Polski jesienią 1939 roku; po wybuchu II wojny światowej została uwięziona na Pawiaku (1939), skąd wydobył ją mąż i sprowadził do Wilna; aresztowana przez NKWD po aneksji Litwy przez ZSRR, została wywieziona do łagru w Uzbekistanie, a jej mąż został wywieziony w głąb Rosji; w czasie zesłania powróciła jej choroba płuc; po uwolnieniu z obozu (w następstwie układu Sikorski-Majski) Ordonówna początkowo zorganizowała teatr w polskim ośrodku w Tocku, później jednak zajęła się organizowaniem pomocy dla osieroconych dzieci polskich wygnańców; ewakuowana razem z sierocińcem przez Bombaj w Indiach do Bejrutu w Libanie, zamieszkała tam wraz z mężem (do czego zmusił ją pogarszający się stan zdrowia) i wkrótce zmarła; w 1990 roku jej prochy przeniesiono i pochowano na warszawskich Powązkach,
• Anna Walentynowicz (1929-2010) – działaczka Wolnych Związków Zawodowych, współzałożycielka NSZZ „Solidarność"; dama najwyższych odznaczeń państwowych (Polski – Orderu Orła Białego oraz Stanów Zjednoczonych – Medalu Wolności); w 1950 roku zapisała się na kurs spawacza i trafiła do Stoczni Gdańskiej; szybko stała się przodowniczką pracy: wyrabiała 270% normy, jej zdjęcia trafiały do gazet; w nagrodę, jako członkini komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, wysłana została w sierpniu 1951 roku na zjazd młodzieży do Berlina; po powrocie do kraju oddała legitymację ZMP i wstąpiła do Ligi Kobiet; jako działaczka tej organizacji zaczęła zabiegać o prawa pracowników – wówczas zaczęły się jej kłopoty z Urzędem Bezpieczeństwa; z czasem ciężka praca spawacza zrujnowała jej zdrowie; zrezygnowała jednak z możliwości uzyskania świadczenia rentowego i przekwalifikowała się na suwnicową; w 1968 roku, gdy domagała się wyjaśnienia defraudacji pieniędzy z funduszu zapomogowego, podjęto pierwszą, nieudaną, próbę wyrzucenia jej z pracy; w obronie koleżanki stanęła cała załoga wydziału W-3, gdzie pracowała; podczas robotniczego protestu, w grudniu 1970 roku, przygotowywała strajkującym posiłki; w 1978 roku została jedną ze współzałożycielek Wolnych Związków Zawodowych: działała jawnie – jej mieszkanie było punktem kontaktowym WZZ; to sprowadziło na nią dotkliwsze szykany ze strony Służby Bezpieczeństwa: zatrzymania na 48 godzin, rewizje, groźby zwolnienia z pracy; 8 sierpnia 1980 roku, pięć miesięcy przed osiągnięciem wieku emerytalnego, Anna Walentynowicz została dyscyplinarnie zwolniona z pracy; decyzja dyrekcji wywołała 14 sierpnia strajk, w czasie którego powstał związek zawodowy NSZZ „Solidarność” (pierwszym postulatem protestujących robotników było przywrócenie Walentynowicz do pracy, co wkrótce nastąpiło); w stanie wojennym internowana, po rozbiciu siłą strajku w Stoczni Gdańskiej; w 1983 roku stanęła przed sądem w Grudziądzu oskarżona o organizowanie strajku w grudniu 1981 roku i została skazana na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu; do więzienia trafiła 4 grudnia 1983 za udział w próbie wmurowania tablicy upamiętniającej górników kopalni "Wujek"; była inicjatorką protestu głodowego po zabójstwie ks. Jerzego Popiełuszki, przeprowadzonego od 18 lutego 1985 roku do 31 sierpnia 1986 roku w krakowskiej parafii ks. Adolfa Chojnackiego; w latach 80-tych krytykowała ówczesne kierownictwo związku skupione wokół Lecha Wałęsy; z tego też względu po 1989 roku nie utożsamiała się z polityką rządzących partii postsolidarnościowych; zginęła w katastrofie prezydenckiego samolotu Tu-154M pod Smoleńskiem; została pochowana na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku-Wrzeszczu; w lipcu 2006 roku gdański Instytut Pamięci Narodowej ujawnił, że Annę Walentynowicz inwigilowało ponad 100 funkcjonariuszy i tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa oraz, iż w 1981 roku planowano jej otrucie,
• Anka Kowalska właśc. Anna Kowalska (1932-2008) – poetka, prozaiczka i dziennikarka, działaczka opozycji demokratycznej w PRL; ukończyła polonistykę na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim; w czasie studiów debiutowała wierszami w „Słowie Powszechnym” (1953); od 1955 roku zamieszkała w Warszawie i została dziennikarką; w latach 1960-1968 należała do Stowarzyszenia „Pax”, z którego wystąpiła w ramach protestu przeciwko stanowisku stowarzyszenia wobec wydarzeń marcowych (1968); w latach 1968-1983 była członkiem Związku Literatów Polskich; od 1976 roku należała do KOR-u, gdzie prowadziła kartotekę radomską, redagowała Komunikat, była nieformalnym sekretarzem Komisji Redakcyjnej oraz prowadziła bank informacji o represjach; działała w „Solidarności”, była internowana; w latach 70-tych i 80-tych XX w. współpracowała z pismami drugiego obiegu wydawniczego (m.in.: „Puls”, „Zapis”, „Kultura Niezależna” „Krytyka”, paryska „Kultura”); jej powieść „Pestka” została przetłumaczona na pięć języków, a w 1995 roku na jej podstawie nakręcono film w reżyserii Krystyny Jandy (pod tym samym tytułem); odznaczona przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski,
• Anna German (1936-1982) – piosenkarka i kompozytorka, aktorka, z wykształcenia geolog; śpiewała w siedmiu językach; występowała w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Australii, Francji, Portugalii, Włoszech, na Węgrzech, Mongolii, dawnych NRD, RFN, CSRS, oraz ZSRR; laureatka festiwali m.in. w Monte Carlo, Wiesbaden, Bratysławie, San Remo, Neapolu, Viareggio, Cannes, Ostendzie, Sopocie, Opolu, Kołobrzegu, Zielonej Górze; dwukrotnie uznana za najpopularniejszą polską piosenkarkę wśród Polonii amerykańskiej (1966, 1969); zdobywczyni złotej płyty za longplay „Człowieczy los" (1972); jako piosenkarka debiutowała w 1960 roku we wrocławskim Kalamburze; w 1963 roku wzięła udział w III Międzynarodowym Festiwalu Piosenki w Sopocie, gdzie zdobyła II nagrodę w dniu polskim za utwór „Tak mi z tym źle", rok później zdobyła II nagrodę na Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, za piosenkę „Tańczące Eurydyki" (dwie nagrody za tę piosenkę zdobyła także na festiwalu w Sopocie; w 1966 roku podpisała trzyletni kontrakt z włoską firmą fonograficzną CDI; w tym samym roku wystąpiła na scenie paryskiej Olimpii; rok później, jako pierwsza i jedyna w historii polska artystka, zaśpiewała na XVII Festiwalu San Remo, a także jako pierwsza cudzoziemka na XV Festiwalu Piosenki Neapolitańskiej; zagrała w dwóch filmach: „Marynarka to męska przygoda” Zofii Dybowskiej-Aleksandrowicz oraz „Krajobraz po bitwie" Andrzeja Wajdy; autorka książki „Wróć do Sorrento”, w której wspomina swoją karierę oraz pracę artystyczną we Włoszech,
• Anna Jantar właśc. Anna Maria Kukulska (1950-1980) – piosenkarka („Najtrudniejszy pierwszy krok”, „Tyle słońca w całym mieście”, „Staruszek świat”, „Mój, tylko mój”, „Za każdy uśmiech”, „Tylko mnie poproś do tańca”, „Nic nie może wiecznie trwać”), matka piosenkarki Natalii Kukulskiej, karierę artystyczną rozpoczęła w 1968 roku, współpracując z zespołem „Polne Kwiaty”, z którym nagrała utwór „Po ten kwiat czerwony”; od 1969 roku była wokalistką zespołu „Waganci”, w którym występował także Jarosław Kukulski, jej przyszły mąż; z tego okresu pochodzi przebój „Co ja w tobie widziałam”; w latach 70-tych była czołową polską piosenkarką; w trakcie swojej kariery zdobyła wiele nagród i wyróżnień; dwukrotnie była „Piosenkarką Roku” (1975, 1979), także dwukrotnie otrzymała złotą płytę („Tyle słońca w całym mieście”, „Za każdy uśmiech”); współpracowała z wieloma polskimi artystami m.in.: Stanisławem Sojką, Bogusławem Mecem, Zbigniewem Hołdysem, Andrzejem Tenardem, nagrywała również piosenki z Budką Suflera i zespołem Perfect; zginęła w pobliżu warszawskiego Okęcia w katastrofie samolotu Ił-62 lecącego z Nowego Jorku; została pochowana na warszawskim Cmentarzu Wawrzyszewskim, choć zbiorowa mogiła ofiar katastrofy lotniczej znajduje się na Cmentarzu Komunalnym na Wólce.
Znane z literatury pięknej:
• Anusia ze „Snu srebrnego Salomei” Juliusza Słowackiego,
• Anna z „Jana Bieleckiego” Juliusza Słowackiego,
• Anusia Borzobohata-Krasieńska z „Trylogii” Henryka Sienkiewicza,
• Anulka Sieciechówna z „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza,
• Anna z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

ANTONINA – forma żeńska imienia męskiego – ANTONI (łacińskie Antonii – Antoniusze, plebejski ród rzymski znany od końca II w. p.n.e.). W Polsce imię to jest obecne od XVII wieku:
• niemieckie – Antonina,
• francuskie – Antonine,
• węgierskie – Antalka,
• rosyjskie – Antonina.
Antonina obchodzi imieniny:
25 lutego; 1 marca; 3, 10 maja.
Skróty i zdrobnienia: Antolka, Tonia, Tosia, Nina.
Od imienia męskiego Antoni biorą początek następujące nazwiska:
Antas, Antczak, Antecki, Antkowiak, Antkowski, Antolak, Anton, Antoniak, Antoniewicz, Antonowicz, Antonowski, Antos, Antosiak, Antosiewicz, Antosik, Antosiuk, Antoszewski, Antuszewski.
Z imieniem tym nie wiążą się związane przysłowia.
Znane Polki:
• Józefa Antonina Zahorowska (zm. 1747) – fundatorka Zakonu Kanoniczek Świeckich w Warszawie (1744),
• Antonina Niemiryczowa (Niemierzycowa) z domu Jełowicka (ok. 1702-1780) – poetka późnego baroku („Wiersze polskie”), tłumaczka z języka francuskiego,
• Antonina Campi z Mikaleszewiczów (1773-1822) – śpiewaczka operowa; w 1801 roku wyjechała do Wiednia i została primadonną opery cesarskiej; szczególne uznanie zdobyła za wykonania partii w operach Mozarta (Hrabiny w „Weselu Figara”, Donny Anny w „Don Juan”, Królowej Nocy w „Zaczarowanym Flecie”); obok włoskiej śpiewaczki Angeliki Catalani uważana była za jedną z najwybitniejszych śpiewaczek operowych swego czasu w Europie,
• Katarzyna Antonina Sowińska z domu Schraeder (1776-1860) – żona generała Józefa Longina Sowińskiego, działaczka patriotyczna i charytatywna,
• Antonina Hoffmann (1842-1897) – aktorka teatralna; związana ze sceną krakowską, której poświęciła 37 lat życia; zagrała prawie 400 ról teatralnych: była Beatrix w „Wiele hałasu o nic”, Katarzyną w „Poskromieniu złośnicy”, Klarą w „Ślubach panieńskich”, Balladyną, Marią Stuart, Amelią w „Mazepie” i Salomeą w „Horsztyńskim”; rywalizowała o pozycję pierwszej aktorki w zespole teatru krakowskiego z Heleną Modrzejewską,
• Antonina Domańska z Kremerów (1853-1917) – pisarka, dużą popularność zyskała jako autorka powieści i opowiadań historycznych dla dzieci i młodzieży („Hanusia Wierzynkówna”, „Paziowie króla Zygmunta”, „Historia żółtej ciżemki”, „Krysia Bezimienna”); została przedstawiona w krzywym zwierciadle przez Stanisława Wyspiańskiego w „Weselu” (jako Radczyni),
• Antonina Odrowąż Szukiewicz (ok. 1865-1934) – pianistka okresu Młodej Polski,
• Antonina Leśniewska (1866-1937) – farmaceutka, działaczka społeczna i oświatowa, właścicielka pierwszej żeńskiej apteki w Petersburgu, patronka warszawskiego Muzeum Farmacji,
• Antonina Zachara-Wnękowa (1894-1984) – poetka i bajkopisarka („Baśnie spod Gorców”),
• Antonina Grygowa z domu Sarnecka, określana mianem „Mateczka” (1898-1980) – czynna działaczka polityczna i społeczna w czasie II wojny światowej,
• Antonina Gordon-Górecka (1914-1993) – aktorka („Sonata marymoncka”, „Życie wewnętrzne”, „Dyrektorzy”, „Kolumbowie”, „Beata”, Ostatni etap”), wykładowca na łódzkiej PWSFT i warszawskiej PWST,
• Antonina Kłoskowska (1919–2001) – socjolog, profesor Uniwersytetu Łódzkiego oraz Warszawskiego, a także członkini Polskiej Akademii Nauk; zajmowała się głównie problematyką kultury oraz grup społecznych – szczególnie rodziny; kierowała Polskim Towarzystwem Socjologicznym; od 1983 roku była redaktor naczelną "Kultury i Społeczeństwa"; w 1992 roku została członkinią Rady Kultury przy Prezydencie Polski,
• Antonina Kawecka (1923-1996) – śpiewaczka operowa (mezzosopran, sopran) i pedagog; od 1945 roku śpiewała w Operze Śląskiej, a od 1947 roku w operze w Poznaniu; w swym repertuarze posiadała ponad 40 partii operowych, śpiewała m.in.: Aidę, Toscę, Amelię w „Balu maskowym”, Desdemonę w „Otellu”, Elżbietę w „Trubadurze”, Jarosławnę w „Kniaziu Igorze”, Martę w „Nizinach”, Marynę w „Borysie Godunowie”, Giocondę, Elżbietę w „Tannhauserze”, Izoldę, Katarzynę Izmajłową, Halkę, Hrabinę (w „Hrabinie” Moniuszki), Agatę w „Wolnym strzelcu”, Magdę Sorel w „Konsulu”.

********************************************************************************************************************

APOLONIA – forma żeńska imienia męskiego APOLONIUSZ (od greckiego słowa: Apollonios – należący do Apollina, odnoszący się do Apollina); które nosił m.in. słynny epik i gramatyk aleksandryjski, autor „Argonautica”; greckie Apollonia – to także nazwa ponad 30 miast i miejscowości w Grecji macierzystej i w koloniach.
Apolonia obchodzi imieniny: 9 lutego.
Skróty i zdrobnienia: Pola, Polka, Polunia, Polusia, Połonka, Apolonka (Apolonka to także nazwa dwóch miejscowości w Polsce).
Od imienia męskiego Apoloniusz nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane jest następujące powiedzenie:
• Każda Połonka – to dobra żonka.
Znane Polki:
• Pola Gojawiczyńska (1896-1963) – pisarka, autorka powieści o tematyce społeczno-obyczajowej; jedna z najpopularniejszych pisarek okresu międzywojennego („Dziewczęta z Nowolipek”, „Rajska jabłoń”, „Ziemia Elżbiety”, „Dwoje ludzi”, „Krata”, „Stolica”),
• Barbara Apolonia Chałupiec pseud. Pola Negri (1897-1987) – aktorka filmowa, międzynarodowa gwiazda kina niemego („Niewolnica zmysłów”, „Żona”, „Mania”, „Carmen”, „Napiętnowana”); autorka wspomnień „Pamiętnik gwiazdy” (polskie wydanie - 1976); pseudonim artystyczny przyjęła na cześć swojej ulubionej włoskiej poetki – Ady Negri.

********************************************************************************************************************

AURELIA – forma żeńska imienia męskiego – AURELI oraz AURELIAN, AURELIUSZ, AUREUS (łacińskie: aureus, także aureolus – złoty, złocisty, wspaniały). Imię matki Juliusza Cezara (100-44 p.n.e.), rzymskiego polityka, wodza i dyktatora:
• niemiecki – Aurelia, Aurelie,
• angielskie – Aurelia, Aurelie,
• francuskie – Aurelie,
• hiszpańskie – Aurelia,
• węgierskie – Aurelia, Aranka.
Aurelia obchodzi imieniny:
25 września; 16 października; 2 grudnia.
Zdrobnienia: Aurelka, Orelka.
Od imienia męskiego Aureli (Aurelian, Aureliusz) oraz Aurelia nie tworzono nazwiska polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

ADAM – imię męskie popularne w wielu krajach (od hebrajskiego słowa adam – dosłownie: ludzie, brak liczby pojedynczej; spokrewnione ze słowem adamah – ziemia, a zatem oznaczające człowieka pochodzącego z ziemi, rolnika); biblijne imię pierwszego człowieka:
• niemiecki – Adam,
• angielskie – Adam,
• francuskie – Adam,
• włoskie – Adamo,
• hiszpańskie – Adan,
• portugalskie – Adao,
• węgierskie – Adam,
• czeskie – Adam.
Adam obchodzi imieniny:
25 lutego, 16 maja; 31 lipca; 8 września; 24 grudnia.
Forma żeńska: ADAMINA.
Zdrobnienia: Adaś, Adamek (ludowe – Jadamek).
Od imienia Adam biorą początek następujące nazwiska:
Adamcewicz, Adamczak, Adamczewski, Adamczuk, Adamczyk, Adamczykowski, Adamecki, Adamek, Adamiak, Adamiec, Adamiecki, Adamik, Adamiuk, Adamkiewicz, Adamkowski, Adamowicz, Adamowski, Adamski.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Fora Adamie, fora, z tak rozkosznego dwora.
• Krewny po Adamie.
• Od Adama (i Ewy) zaczynać.
• Od czasów Adama i Ewy.
• W Adamowym stroju.
• Adam i Ewa pokazują, jaki styczeń i luty po nich następują.
• Gdy w dzień Adama i Ewy mróz i pięknie, zima wcześnie pęknie.
• Na Adama, Ewy czas przyszyć cholewy.
Znani Polacy:
• Adam Jarzębski (ok. 1590-1648) – kompozytor i poeta wczesnego baroku, muzyk kapeli królewskiej w Warszawie,
• Adam Adamandy Kochański (1631-1700) – matematyk, profesor uniwersytecki, nadworny bibliotekarz Jana III Sobieskiego,
• Adam Naruszewicz (1733-1796) – poeta i historyk za czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego,
• Adam Jerzy Czartoryski (1770-1861) – mąż stanu, pisarz, menenas kultury i sztuki, przywódca obozu Hotel Lambert (stronnictwo konserwatywne) na emigracji,
• Adam Mickiewicz (1798-1855) – jeden z największych polskich poetów, nie tylko doby romantyzmu (wieszcz narodowy obok Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego),
• Adam Asnyk (1838-1897) – poeta i dramaturg, członek Rządu Narodowego w czasie powstania styczniowego,
• Adam Boniecki (1842-1909) – genealog, autor „Herbarza polskiego”,
• Adam Antoni Kryński (1844-1932) – językoznawca, profesor uniwersytetu we Lwowie i Warszawie, współtwórca „Słownika języka polskiego”,
• Adam Hilary Bernard Chmielowski (1845-1916) – powstaniec, malarz, zakonnik, założyciel zgromadzenia albertynów, święty kościoła powszechnego (święty Albert Chmielowski lub święty Brat Albert),
• Adam Stefan Sapieha (1867-1951) – arcybiskup, metropolita krakowski, książę siewierski, senator; nazywany „Księciem Niezłomnym”,
• Adam Grzymała-Siedlecki (1876-1967) – prozaik i dramaturg, autor wspomnień,
• Adam Bahdaj (1918–1985) – pisarz, najbardziej znany ze swojej twórczości dla dzieci i młodzieży („Kapelusz za sto tysięcy”, „Stawiam na Tolka Banana”, „Piraci z Wysp Śpiewających”, „Czarne sombrero”, „Podróż za jeden uśmiech”, „Do przerwy 0:1”, „Wakacje z duchami”), tłumacz z języka węgierskiego, uczestnik kampanii wrześniowej,
• Adam Stanisław Hanuszkiewicz (1924-2011) – aktor i reżyser teatralny.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Adam Ochocki z „Lalki” Bolesława Prusa,
• Adam z „Cudzoziemki” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

ADRIAN – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Hadrianus albo Adrianus – mieszkaniec miasta Adrii w Picenum w środkowo-wschodniej Italii); głośne od czasów cesarza rzymskiego Publiusza Eliusza Hadriana (117-138 n.e.):
• niemieckie – Adrian,
• angielskie – Adrian,
• hiszpańskie – Adrian, Adriano,
• portugalskie – Adriano,
• włoskie – Adriano,
• chorwackie – Jadranko,
• węgierskie – Adorjan, Adrian,
• rosyjskie – Adrian.
Adrian obchodzi imieniny: 9 stycznia; 5 marca; 9 lipca.
Forma żeńska: ADRIANNA, ADRIANA, ARIANA.
Zdrobnienie: Adrianek.
Od imienia Adrian biorą początek nazwiska: Adrjan, Adriański, Adrjański.
Z imieniem tym wiąże się przysłowie:
• Od Adriana (9.VII.) pogoda na dni kilka ustana.
Znani Polacy:
• Adrian Krzyżanowski (1788-1852) – matematyk. i tłumacz literatury pięknej z języka niemieckiego; zawdzięczamy mu popularyzację rachunku prawdopodobieństwa, gdyż matematyk zabiegał o włączenie go do programu wykładów uniwersyteckich,
• Adrian Baraniecki (1828-1891) – doktor medycyny, założyciel Stowarzyszenia Lekarzy Polskich; utworzył na własny koszt Muzeum Techniczno-Przemysłowego w Krakowie, zwane Muzeum Baranieckiego (obecnie nie istnieje); członek Akademii Umiejętności; podczas powstania styczniowego był członkiem organizacji Białych na Podolu; autor prac z zakresu statystyki lekarskiej i antropologii.

********************************************************************************************************************

ALBERT – imię męskie używane w wielu krajach (ADALBERT, także: ALBRECHT, skrócenie ze staroniemieckiego Adalbrecht – jaśniejący szlachetnym pochodzeniem, szlachetnością); często występujące w średniowieczu, zwłaszcza w Niemczach, skąd bardzo wcześnie przedostało się do Francji (w formach: Audilbert, Aubert, Aupert, Aubertin i Bertin):
• niemieckie – Adalbert, Albert,
• angielskie – Albert,
• francuskie – Albert,
• hiszpańskie – Alberto,
• włoskie – Alberto,
• węgierskie – Albert,
• rosyjskie – Albiert.
Albert obchodzi imieniny: 17 czerwca; 14 września; 15 listopada.
Forma żeńska: ALBERTA, ALBERTYNA.
Zdrobnienia: Albercik, Bercik.
Od imienia Albert biorą początek następujące nazwiska:
Albrecht, Albrechts, Alberech, Albracht, Albrechciński, Albrewczyński, Olbracht, Olbrich, Olbricht, Olbrycht, Olbrychski, Ulbricht.
Z imieniem tym (łacińska forma: Albertus) wiążą się następujące powiedzenia:
• Bieży jak Albertus z wojny.
• Wybiera się jak Albertus na wojnę.
• Jak Albertus po karczmach tylko wojował, a prochu nie wąchał (Albertus to tchórz i dezerter, bohater dwóch szkiców scenicznych z końca XVI wieku).
Znani Polacy:
• Adam Hilary Bernard Chmielowski herbu Jastrzębiec, znany jako święty Albert Chmielowski lub święty Brat Albert (1845-1916) – powstaniec, malarz, zakonnik, założyciel zgromadzenia albertynów, znany z pełnej poświęcenia pracy dla biednych i bezdomnych; święty kościoła powszechnego,
• Albert Czeczott (1873-1955) – inżynier mechanik, profesor Politechniki Warszawskiej, specjalista w zakresie badań lokomotyw parowych.

********************************************************************************************************************

ALBIN – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa: albinus – sztukator, tynkarz); mające związek z łacińskim albus – biały, ale nie będące zdrobnieniem tego przymiotnika (niby: bialutki, bieluchny czy bielusieńki), lecz rzeczownikiem oznaczającym zawód i używanym jako przydomek w trzyczęściowych nazwiskach rzymskich składających się z: imienia, nazwiska rodowego i przydomka, np. Aulus Postumius Albinus – konsul rzymski, autor napisanej po grecku historii Rzymu:
• niemieckie – Albin,
• francuskie – Aubin,
• włoskie – Albino,
• litewskie – Albinas.
Albin obchodzi imieniny: 1 marca; 15 września.
Forma żeńska: ALBINA.
Skróty i zdrobnienia: Albinek, Binek, Binio.
Od imienia Albin biorą początek nazwiska: Albiński, Albinowski.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Na Albina (1.III.) rzadka u ludzi mina bo post się zaczyna.
Znani Polacy:
• Albin Dunajewski (1817-1894) – uczestnik walk o niepodległość w zaborze austriackim, spiskowiec, później biskup krakowski (1879-1894) i kardynał (od 1890 roku); starszy brat Juliana Dunajewskiego, późniejszego profesora ekonomii i rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezydenta Krakowa, ministra skarbu Austrii; po czteroletnich, przerwanych studiach w seminarium duchownym ukończył Wydział Prawa na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie; za działalność w organizacjach niepodległościowych sąd austriacki skazał go na karę śmierci, którą zamieniono na 8 lat tzw. twierdzy; uzyskawszy amnestię (1848), podjął pracę w sądownictwie; po śmierci narzeczonej wstąpił do Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Krakowie, gdzie otrzymał święcenia kapłańskie (1861); rok później został powołany na stanowisko rektora Seminarium Archidiecezjalnego w Warszawie; do Krakowa wrócił w 1865 roku, gdzie sprawował różne funkcje duszpasterskie i kurialne; w 1877 roku otrzymał godność prałata papieskiego; będąc biskupem krakowskim, w 1883 roku, koronował obraz Matki Bożej Piaskowej w kościele karmelitów w Krakowie (była to pierwsza koronacja obrazu w diecezji krakowskiej), a następnie w 1887 roku ukoronował obraz Matki Bożej Kalwaryjskiej; został pochowany w katedrze na Wawelu, pod konfesją św. Stanisława; pamiętnikarka Maria Kietlińska wspominała Albina Dunajewskiego jeszcze przed wstąpieniem do stanu duchownego: „Albin Dunajewski, sekretarz hr. Adama Potockiego, częstym i zawsze mile widzianym był gościem w domu moich rodziców. Był to człowiek wielce sympatyczny, rozumny, łagodnego usposobienia, przy tym wesoły, jakiś dziwnie jasny i szczery; pięknej był postawy, blondyn z ładną, pełną brodą, o cerze świeżej a delikatnej”,
• Henryk Albin Tomaszewski (1906-1993) – rzeźbiarz specjalizujący się w szkle artystycznym; studiował w Miejskiej Szkole Sztuk Zdobniczych i Malarstwa w Warszawie, a następnie pod kierunkiem prof. Tadeusza Breyera i prof. Tadeusza Pruszkowskiego w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych; od 1950 roku tworzył jako artysta niezależny; po 1963 roku osiadł na stałe w Warszawie tworząc swoje szklane rzeźby m.in. w hutach szkła: na Targówku, w Wołominie, w Falenicy i w Ożarowie; miał szereg wystaw indywidualnych w kraju i za granicą; jego dzieła charakteryzują się dużą ekspresyjnością; w swojej sztuce inspirował się muzyką (Chopin, Czajkowski, Lutosławski) oraz poezją (Norwid),
• Albin Siekierski (1920-1989) – poeta, pisarz („Ocalenie”, „Urodzajne piachy”, „Odchodzące niepokoje”, „Dziewczyna ze strzelnicy”, „Ziemia nie boi się kul”, „Nie dojrzeje owoc”, „Nic się nie stało”) i dramatopisarz („Na granicy Górnego Śląska”, „Umowa stoi”, „Symulanci”, „Sprawa osobista”, „Wina bez kary”); debiutował poezją w 1936 roku; po II wojnie światowej drukował na łamach „Gościa Niedzielnego” i „Ogniw”; w latach pięćdziesiątych był członkiem zespołu redakcyjnego „Poglądów”; na podstawie jego opowiadania z cyklu „Tego domu już nie ma” Kazimierz Kutz stworzył scenariusz filmu „Paciorki jednego różańca”; autor scenariuszy do seriali telewizyjnych (w reżyserii Zbigniewa Chmielewskiego): „Ślad na ziemi” (1978) oraz „Blisko, coraz bliżej” (1982-1986).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Albin ze „Ślubów panieńskich” Aleksandra Fredry.

********************************************************************************************************************

ALEKSANDER – imię męskie (od greckiego słowa Aleksandros – dosłownie obrońca mężów lub odpierający mężów); zaszczytne imię, jakim Grecy nazywali drugiego syna Priama i Hekaby, Parysa, tego samego, który rostrzygnął spór toczony między trzema biginiami i przyznał jabłko Afrodycie, jako najpiękniejszej, aby następnie z jej pomocą uprowadzić Helenę, żonę króla Myken – przez co doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej:
• niemieckie – Alexander,
• angielskie – Alexander,
• francuskie – Alexander,
• włoskie – Alessandro, Sandro,
• hiszpańskie – Alejandro,
• szwedzkie – Axel,
• węgierskie – Sandor,
• rosyjskie – Alieksandr,
• ukraińskie – Ołeksandr.
Aleksander obchodzi imieniny:
11 stycznia; 26 lutego; 10, 20 marca; 24 kwietnia; 3, 20 maja; 28 sierpnia; 11 października;
12 grudnia.
Forma żeńska: ALEKSANDRA.
Skróty i zdrobnienia: Alek, Olek, Oleś.
Od imienia Aleksander biorą początek następujące nazwiska:
Aleksandrowicz, Aleksandrowski, Alexandrowicz, Sander, Sanderski, Sandrowicz.
Z imieniem Aleksandra Wielkiego Macedońskiego związane jest powiedzenie:
• Lepsza jest mucha żyjąca, niż Aleksander Wielki w grobie.
Znani Polacy:
• Aleksander Jagiellończyk (1461-1506) – syn Kazimierza Jagiellończyka, wielki książę litewski (był ostatnim księciem litewskim, który znał język litewski i potrafił się nim posługiwać), a następnie król Polski (1501-1506),
• Aleksander Leon Kostka Napierski (ok. 1620-1651) – przywódca powstania chłopów podhalańskich w 1651 roku,
• Aleksander Orłowski (1777-1832) – rysownik, grafik, malarz,
• Aleksander Fredro (1793-1876) – najsłynniejszy polski komediopisarz (m.in. „Zemsta”, „Śluby panieńskie”, „Damy i huzary”, „Mąż i żona”), poeta,
• Aleksander Kukular (1793-1846) – malarz, profesor Szkoły Sztuk Pieknych w Warszawie,
• Aleksander Chodźko (1804-1891) – poeta, orientalista i slawista, profesor College de France,
• Aleksander Jabłonowski (1829-1913) – historyk, etnograf, podróżnik,
• Aleksander Piotr Czekanowski (1833-1876) – geolog, geograf, badacz północno-wschodniej Azji, zesłaniec,
• Aleksander Zarzycki (1834-1895) – kompozytor i pedagog,
• Aleksander Głowacki pseud. Bolesław Prus (1847-1912) – pisarz (m.in. „Lalka”, „Emancypantki”), publicysta, znawca i piewca Warszawy,
• Aleksander Świętochowski (1849-1938) – jeden z czołowych przedstawicieli polskiego pozytywizmu,
• Aleksander Gierymski (1850-1901) – malarz,
• Aleksander Semkowicz (1850-1923) – historyk, profesor uniwersytetu we Lwowie,
• Aleksander Michałowski (1851-1938) – pianista, pedagog,
• Aleksander Bruckner (1856-1939) – historyk kultury, języka i literatury,
• Aleksander Bandrowski (1860-1913) – tenor światowej sławy,
• Aleksander Zelwerowicz (1877-1955) – aktor, reżyser, pedagog; początkowo grywał role komediowe i charakterystyczne, z biegiem lat rozszerzył repertuar o role dramatyczne, nasycone ironią i sarkazmem; jego dorobek twórczy obejmuje ok. 900 ról; był także cenionym reżyserem, głównie komedii Fredry i Blizińskiego (przygotował ok. 280 przedstawień); współtwórca polskiego szkolnictwa teatralnego – wspólnie z Leonem Schillerem utworzył Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej w Warszawie (1932),
• Aleksander Żabczyński właść. Bożydar Aleksander Żabczyński (1900-1958) – jeden z najpopularniejszych aktorów (amantów) dwudziestolecia międzywojennego („Manewry miłosne”, „Ada, to nie wypada”, „Jadzia”, „Pani minister tańczy”, „Królowa przedmieścia”, „Złota Maska”); wylansował wiele przebojowych piosenek, jednak na płyty nagrał niewiele z nich – najsłynniejszą z nich była piosenka "Całują twoją dłoń, Madame" ze słowami Andrzeja Własta,
• Aleksander Kamiński przybrane nazwisko Aleksander Kędzierski (1903-1978) – pedagog, wychowawca, doktor filozofii, harcmistrz, żołnierz AK oraz jeden z ideowych przywódców Szarych Szeregów; autor najgłośniejszej książki okupowanej Warszawy „Kamienie na szaniec”,
• Aleksander Ścibor-Rylski (1928-1983) – pisarz, reżyser („Sąsiedzi”, „Wilcze echa”, „Morderca zostawia ślad”) i scenarzysta filmowy („Człowiek z żelaza”, „Człowiek z marmuru”, „Gniazdo”, „Sąsiedzi”, „Wilcze echa”, „Popioły”, „Morderca zostawia ślad”, „Czarne skrzydła”, „Dom bez okien”, „Cień”), żołnierz AK, służył także w Szarych Szeregach.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Aleksander Snopiński z powieści Elizy Orzeszkowej „Na prowincji”,
• Aleksander ze „Zmowy nieobecnych” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

ALEKSY – imię męskie używane w wielu krajach (Alexis, Alexius – łaciński skrót od imienia ALEKSANDER). Imię rozpowszechnione dzięki średniowiecznej legendzie o młodzianie, który porzuciwszy dom bogatego ojca, wiódł nędzny żywot żebraka i zmarł ok. 430 roku n.e. pod schodami domu rodzicielskiego, rozpoznany przez najbliższych dopiero po śmierci:
• niemieckie – Alexis,
• angielskie – Alexis,
• francuskie – Alexis,
• włoskie – Alessio,
• hiszpańskie – Alejo,
• rosyjskie – Aleksiej.
Aleksy obchodzi imieniny:
17 lutego; 24 kwietnia; 17 lipca; 28 sierpnia.
Forma żeńska: ALEKSJA.
Zdrobnienie: Alek.
Od imienia Aleksy nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym (w jego ludowym brzmieniu – tj. Olekszy) związane jest przysłowie:
• Nikt lepszy, nikt godniejszy, nikt cudniejszy, nikt uczeńszy, cnotliwszy – jeno Olekszy.
Znani Polacy:
• Maciej Aleksy Dawidowski, pseud. Alek (1920-1943) – absolwent gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie, instruktor harcerski, podharcmistrz, sierżant podchorąży Armii Krajowej, bohater książki Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec”; wiosną 1941 roku, wraz z grupą przyjaciół, wstąpił do Szarych Szeregów chorągwi Warszawskiej (Ul „Wisła”); objął dowodzenie drużyną w hufcu „Mokotów Górny”, kierowanym od lata 1942 roku przez Tadeusza „Zośkę” Zawadzkiego; wraz ze swoją drużyną uczestniczył w działaniach Organizacji Małego Sabotażu „Wawer” (m.in. osobiście zdjął niemiecką tablicę z pomnika Mikołaja Kopernika na Krakowskim Przedmieściu w Warszawie); za tą akcję otrzymał honorowy pseudonim wawerski „Kopernicki”; podczas akcji pod Arsenałem (26 marca 1943 roku), zorganizowanej w celu odbicia Janka Bytnara „Rudego”, dowodził sekcją „granaty” w grupie „atak”; stanowiąc jednoczesne ubezpieczenie akcji z kierunku północnego; ciężko ranny w brzuch został ewakuowany zarekwirowanym samochodem; pomimo operacji (w szpitalu Dzieciątka Jezus), zmarł po czterech dniach; tego samego dnia zmarł odbity pod Arsenałem Jan Bytnar „Rudy”,
• Aleksy Antkiewicz (1923-2005) – bokser, pierwszy powojenny medalista olimpijski, zwany „Bombardierem z Wybrzeża”; laureat Plebiscytu Przeglądu Sportowego na najlepszego sportowca Polski (1948); jako jedyny Polak zdobył medal podczas Igrzysk Olimpijskich w Londynie (1948), gdzie zajął trzecie miejsce w wadze piórkowej (w półfinale pokonał go późniejszy mistrz Ernesto Formenti z Włoch); jeszcze większy sukces odniósł cztery lata później, gdy na olimpiadzie w Helsinkach (1952) wywalczył srebrny medal w wadze lekkiej (przegrał z innym Włochem Aureliano Bolognesim); czterokrotnie startował w Mistrzostwach Europy: w Dublinie (1947) i w Oslo (1949) zajmował miejsca w ćwierćfinale wagi piórkowej, w Mediolanie (1951) odpadł w eliminacjach wagi lekkiej, a w pamiętnych dla Polski mistrzostwach w Warszawie (1953) zdobył brązowy medal (w kategorii lekkiej); pięciokrotny mistrz Polski: w wadze piórkowej w 1947, 1948, 1949 i 1950 roku oraz w wadze lekkiej w 1951 roku; wystąpił 13 razy w reprezentacji Polski: wygrywając 6 walk i 7 przegrywając; w całej karierze stoczył 250 walk, 215 wygrał, 8 zremisował i 27 przegrał; po zakończeniu kariery pracował jako trener w macierzystym klubie Wybrzeżu Gdańsk (jego wychowankami byli m.in. olimpijczycy Henryk Dampc, Hubert Skrzypczak i Kazimierz Adach) oraz prowadził drużynę bokserską Czarnych Słupsk (1974-1989).

********************************************************************************************************************

ALFRED – imię męskie używane w wielu krajach (od starosaksońskich słów alf – elf i rad – rada), oznaczające tego, który jest mądry niczym elf:
• niemieckie – Alfred,
• angielskie – Alfred,
• francuskie – Alfred,
• włoskie – Alfredo,
• hiszpańskie – Alfredo,
• węgierskie – Alfred.
Alfred obchodzi imieniny: 19 lipca; 14 sierpnia; 14 grudnia.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Alf, Fred, Fredek.
Od imienia Alfred nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Alfred Sokołowski (1849-1924) – lekarz internista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego,
• Alfred Wierusz Kowalski (1849-1915) – malarz,
• Alfred Lityński (1880-1945) – hydrobiolog, zoolog.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Alfred, bohater „Malwiny” Marii Wirtemberskiej.

********************************************************************************************************************

ALOJZY – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: al – cały oraz wisi – mądry); oznaczające człowieka mądrego. Imię popularne od końca XVI wieku:
• niemieckie – Aloisius, Alois,
• włoskie – Aloisio,
• węgierskie – Aloysius.
Alojzy obchodzi imieniny: 12 marca; 21 czerwca.
Forma żeńska: ALOJZA.
Zdrobnienie: Lojzik.
Od imienia Alojzy nie pochodzą żadne polskie nazwiska.
Z imieniem tym związane jest następujące przysłowie:
• Dzień świetego Alojzego (21.VI.) przyczynia wina dobrego.
Znani Polacy:
• Alojzy Feliński (1771-1820) – poeta („Pieśń narodowa za pomyślność króla”, „Pochwała Kościuszki”, „Pieśń ochotników”) i dramaturg („Barbara Radziwiłłówna”); sekretarz i adiutant Tadeusza Kościuszki; dyrektor (i profesor literatury) Liceum Krzemienieckiego; członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk,
• Fortunat Alojzy Gonzaga Żółkowski (1777-1822) – aktor, wybitny komik, mistrz nawiązywania kontaktu z publicznością; zajmował się także pracą literacką: przetłumaczył, przerobił lub sam napisał 74 utwory sceniczne („Gaweł na księżycu”, „Pałac Lucypera”, „Amadeuszek”, „Widowisko, któremu trudno dać nazwisko”, „Szarlatan, czyli Wskrzeszenie umarłych”; wydawał pisma satyryczne ("Momus" i "Potpourri"); zyskał uznanie jako hojny ofiarodawca w czasie nędzy panującej w Warszawie w latach 1812-1813; ojciec Alojzego Fortunata Jazona Żółkowskiego – także aktora,
• Alojzy Prosper Biernacki (1778-1854) – ziemianin, właściciel majątku Sulisławice pod Kaliszem, działacz polityczny i gospodarczy, minister skarbu Rządu Narodowego w czasie powstania listopadowego; prawdopodobnie był pierwszym Polakiem, który zdobył uniwersyteckie wykształcenie rolnicze (Frankfurt nad Odrą, następnie Francja, Anglia i Niemcy); za cel życia postawił sobie zaszczepienie Polakom osiągnięć Zachodu w dziedzinie rolnictwa, zreformował swój majątek i wprowadził najnowsze osiągnięcia nauki (uwolnił chłopów od pańszczyzny, jako pierwszy w Polsce zaczął stosować płodozmian, ulepszał narzędzia rolnicze); zasłynął z hodowli owiec rasy saskiej, których wełna poszukiwana była na rynkach niemieckich,
• Alojzy Fortunat Jazon Żółkowski (1814-1889) – wybitny aktor-komik, syn Fortunata Alojzego Gonzagi Żółkowskiego, aktora (patrz powyżej); od początku życzliwie przyjmowany przez publiczność warszawską – najpierw ze względu na pamięć ojca, potem dzięki własnemu stylowi gry, szczególnie w rolach komediowych; cieszył się popularnością zarówno wśród widzów z arystokracji, jak i rzemieślników i studentów; występował niemal wyłącznie w Warszawie, którą rzadko opuszczał ze względu na chorobę (artretyzm); uchodził za jednego z najlepiej opłacanych aktorów w Europie; pochowany na cmentarzu Powązkowskim,
• Alojzy Alth (1819-1886) – geolog, paleontolog, prawnik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; autor ok. 40 prac naukowych z zakresu mineralogii, petrografii, geologii i tektoniki; opracował pierwszą polską mapę hipsograficzną, napisał też pierwszy w języku polskim nowoczesny podręcznik mineralogii; członek kilkunastu Towarzystw Przyrodniczych w całej Europie,
• Bernard Alojzy Łubieński (1846-1933) – redemptorysta, pisarz, kaznodzieja i misjonarz, Sługa Boży Kościoła katolickiego zwany apostołem Polski; od 1890 roku rozpoczął działalność misyjną (na Śląsku, Pomorzu i w Poznaniu), szerząc wszędzie kult Matki Bożej Nieustającej Pomocy; w ciągu życia uczestniczył w 244 misjach, podczas których przeprowadził 508 rekolekcji; wybudował 2 kościoły: w Tuchowie (1893) i w Krakowie (1903) oraz przeprowadził renowacje 54 kościołów; był też pisarzem i publikował książki religijne,
• Alojzy Pawełek (1893-1930) – lekarz, instruktor harcerski i skautowy, jeden z pierwszych harcmistrzów ZHP, autor pierwszych podręczników skautowych ("Młoda drużyna", "Gawędy instruktorskie"),
• Alojzy Bruski pseud. Grab, Drwal, Buk (1914-1946) – oficer służby stałej Wojska Polskiego (podporucznik, porucznik AK, pośmiertnie awansowany do stopnia kapitana), żołnierz Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej (dowódca oddziału partyzanckiego "Cisy-100" AK w Borach Tucholskich) oraz Delegatury Sił Zbrojnych; stracony w komunistycznym więzieniu we Wronkach, odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

********************************************************************************************************************

AMBROŻY – imię męskie popularne w wielu krajach (greckie ambrosios – boski, nieśmiertelny, od słowa ambrosia – dosłownie: nieśmiertelność, pokarm bogów zapewniający nieśmiertelność). Św. Ambroży (339-397), biskup Mediolanu, jest Ojcem Kościoła i jednym z 4 wielkich łacińskich Doktorów Kościoła (oprócz świętych: Augustyna, Hieronima i Grzegorza Wielkiego). Asceta, opiekun ubogich, pochodził z rodziny arystokratycznej i otrzymał staranne wykształcenie. Powszechnie znany był jako mówca i pisarz kościelny – to jego kazania miały spowodować nawrócenie się św. Augustyna. Przyczynił się także do uznania chrześcijaństwa za jedyną religię w imperium rzymskim (380):
• niemieckie – Ambrosius,
• angielskie – Ambrose,
• francuskie – Ambroise,
• włoskie – Ambrogio,
• rosyjskie – Ambrosij, Ambrosim, Abrosim, Obrosim.
Ambroży obchodzi imieniny: 20 marca; 7 grudnia.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Ambrożek, Ambroż, Ambros, Bros.
Przekształcenia: Brożek, Mrożek.
Od imienia Ambroży biorą początek następujące nazwiska:
Ambros, Ambroszczyk, Ambroziak, Ambroziewicz, Ambroziński, Ambroż, Ambrożak, Ambrożkiewicz, Bros, Broszkiewicz, Broszkowski, Broż, Brożek, Mrożek, Mrożewski.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Na święty Ambroży (7.XII.) poprawią się mrozy.
• Na święty Ambroży (7.XII.) trzymaj dobrze kozy.
Znani Polacy:
• Ambroży Grabowski (1782-1868) – historyk, księgarz, wybitny kolekcjoner, archeolog i antykwariusz, autor przewodników po Krakowie; jako antykwariusz gromadził rzadkie druki polskie, wskutek czego uczeni – Jerzy Samuel Bandtkie oraz Jan Paweł Woronicz, zachęcili go do badania zabytków Krakowa, zwyczajów ludowych itd. Owocem długoletniej skrzętnej pracy są liczne, często ilustrowane dzieła, m.in.: „Historyczny opis miasta Krakowa i jego okolic”, „Dawne zabytki miasta Krakowa”, „Skarbniczka naszej archeologii...”, „Listy króla Władysława IV”, „Krótkie przypowieści dawnych Polaków”,
• Ambroży Mikołaj Skarżyński herbu Bończa (1787-1868) – baron, napoleoński oficer, kawaler Legii Honorowej, a następnie polski generał, uczestnik kampanii austriackiej z 1809 roku,
• Ambroży Towarnicki (1836-1884) – lekarz, polityk; studiował prawo we Lwowie, a medycynę w Krakowie; w wieku 26 lat rozpoczął pracę jako lekarz – sprzeciwiał się przesądom medycznym z poprzednich stuleci i opierał swoją działalność na zasadach racjonalnych; w 1865 roku, po śmierci stryja – Jana Warny Towarnickiego, został kuratorem jego fundacji i przeniósł się do Rzeszowa; z miastem tym związał się na prawie dwadzieścia lat: praktyki lekarskiej nie prowadził, lecz poświęcił się całkowicie służbie społecznej i zarządzaniu fundacją; w 1870 roku został burmistrzem Rzeszowa – urząd ten sprawował przez cztery kolejne kadencje, tj. przez prawie 12 lat; ten bardzo korzystny dla rozwoju miasta okres nazwano później „dobą Towarnickiego”; będąc burmistrzem dążył do uzdrowienia budżetu miejskiego i likwidacji niedoborów: wiedział, że można to osiągnąć nie tylko przez odpowiednią politykę podatkową, rozsądnie przyznawane koncesje, ale także dzięki inwestycjom miejskim i przemyślanym kredytom; chronił miasto przed obciążeniami koszarowymi na rzecz wojska, ale jednocześnie zdawał sobie sprawę, że posiadanie przez miasto jednostki wojskowej jest źródłem dochodu mieszkańców, a ponadto może ułatwiać starania o uzyskanie połączeń kolejowych; zabiegał o zrealizowanie projektu budowy linii kolejowej Rzeszów – Jasło (udało się to jego następcom w 1890 roku); za rządów Towarnickiego powstało seminarium rzeszowskie (1871) oraz korzystne warunki działania dla teatrów objazdowych.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Jamroży z „Chłopów” Władysława Reymonta.
• Ambroży Figura z „Opowieści pod psem (a nawet dwoma)” Janusza Meissnera.

********************************************************************************************************************

ANASTAZY – imię męskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa anastasis – wskrzeszenie, zmartwychwstanie), znaczące tyle, co wskrzeszony, zmartwychwstały. Święty Anastazy I (zm. 401), papież od 399 roku, szczególną troską otoczył Kościół afrykański; polecił także czytać Ewangelię (podczas liturgii) w postawie stojącej z pochyloną głową. Przez św. Augustyna nazwany został „mężem apostolskiej gorliwości”. Imię papieży w pierwszych wiekach chrześcijaństwa:
• niemieckie – Anastasius,
• angielskie – Anastasius, Anstys,
• francuskie – Anastase,
• hiszpańskie – Anastasio,
• włoskie – Anastasio, Anastagio,
• rosyjskie – Anastas, Anastasij.
Anastazy obchodzi imieniny: 22 stycznia; 21 grudnia.
Forma żeńska: ANASTAZJA.
Skróty i zdrobnienia: Nastek, Nastuś, Staś.
Od imienia Anastazy biorą początek następujące nazwiska:
Anasiewicz, Anasik, Anastasijewicz, Anastasin, Anaszkewicz, Anaszkiewicz.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Anastazy Stanisław Hirschel, także: Hirszel (1798-1859) – lekarz, specjalista medycyny sądowej (Uniwersytet Berliński); po studiach powrócił do Kalisza i otworzył prywatną praktykę lekarską, którą prowadził do roku 1840; w 1840 roku wstąpił do państwowej służby zdrowia i objął posadę lekarza powiatowego w Koninie, a około 1845 roku otrzymał nominację na starszego lekarza powiatu kaliskiego; w 1850 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie prowadził prywatną praktykę i działał w Radzie Lekarskiej Królestwa; ze względu na zły już stan zdrowia nie przyjął powołania na katedrę medycyny sądowej we Wrocławiu,
• Anastazy Bernard Cywiński (1824-1871) – poeta (wiersze publikował na łamach „Biblioteki Warszawskiej” i „Tygodnika Literackiego”), działacz narodowy, pedagog, z wykształcenia slawista i historyk (Uniwersytet Wrocławski); podczas Wiosny Ludów (1848) należał do Polskiego Komitetu we Wrocławiu; od 1855 roku do śmierci pracował w Królewskim Katolickim Gimnazjum w Ostrowie, gdzie był najpopularniejszym wśród młodzieży nauczycielem; podczas powstania styczniowego organizował w swoim mieszkaniu zebrania tajnego Komitetu Polskiego, w którego skład wchodzili uczniowie najstarszych klas ostrowskiego gimnazjum; pochowany na Starym Cmentarzu w Ostrowie,
• Anastazy Franciszek Trapszo (1832-1898) – aktor, reżyser, dyrektor teatru,
• Anastazy Pankiewicz, imię chrzestne Jakub (1882-1942) – duchowny katolicki, męczennik, błogosławiony Kościoła katolickiego; w 1900 roku wstąpił do zakonu bernardynów; po ukończeniu studiów teologicznych pracował w klasztorze w Wieliczce, piastował urząd kustosza Konwentu Krakowskiego, pełnił funkcję magistra nowicjatu zjednoczonej prowincji bernardyńsko-reformackiej we Włocławku; w latach 1932-1939 z pomocą licznych sponsorów kierował budową klasztoru i Ogólnokształcącego Gimnazjum Męskiego w Łodzi; w 1937 roku powołał do życia Zgromadzenie Sióstr Antonianek od Chrystusa Króla; aresztowany podczas masowych aresztowań księży na terenie Łodzi i okolic (pod koniec 1941 roku) został wywieziony do obozu koncentracyjnego, gdzie zmarł śmiercią męczeńską; w dniu 13 czerwca 1999 roku został ogłoszony przez Jana Pawła II błogosławionym (w gronie 108 polskich męczenników II wojny światowej).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Anastazy Podrzwistek ze „Zmór” Emila Zegadłowicza.

********************************************************************************************************************

ANATOL – imię męskie używane w wielu krajach (greckie anatolikos – wschodni, od anatole – wschód, wschodnia część nieba lub ziemi); oznaczające tego, który pochodzi ze Wschodu:
• francuskie – Anatole,
• rosyjskie – Anatolij.
Anatol obchodzi imieniny: 2 maja; 3 lipca; 20 listopada.
Forma żeńska: ANATOLIA, ANATOLA.
Skróty i zdrobnienia: Anatolek, Natolek, Tolek, Toluś, Tolo.
Od imienia Anatol pochodzą nazwiska:
Anatolski, Anatolewicz, Anatolewski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Anatol Lewicki (1841-1899) – historyk mediewista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; reprezentował Krakowską Szkołę Historyczną: za głównych sprawców procesów historycznych uważał jednostki, zwłaszcza monarchów; w pierwszym okresie działalności naukowej poświęcił się badaniom historii polskiej okresu piastowskiego; najważniejszymi pracami tego okresu jest pierwsza biografia Mieszka II, w której zrewidował dotychczasowy sposób przedstawiania tego władcy w historiografii polskiej i praca poświęcona koronacji na króla polskiego Wratysława II w 1086 roku; później zajął się studiami nad XV wiekiem: jego praca „Powstanie Świdrygiełły” została nagrodzona w konkursie im. J. U. Niemcewicza organizowany przez Towarzystwo Historyczno-Literackie (1890); w 1884 roku wydał „Zarys historyi Polski i krajów ruskich z nią połączonych”, podręcznik ten został przez Radę Szkolną Krajową polecony do użytku szkolnego w klasach wyższych szkół średnich oraz do bibliotek szkół ludowych; jeszcze za życia autora był wznawiany kilkanaście razy,
• Anatol Stern (1899-1968) – poeta („Rozmowa z Apollinem”, „Pod gwiazdami wschodu”, „Alarm nocny”), prozaik („Ludzie i syrena”, „Opowieść o żołnierzu i diable”, „Opowiadania starego szpaka”), krytyk filmowy i literacki, scenarzysta, tłumacz; wraz z Brunonem Jasieńskim jest autorem manifestu futuryzmu polskiego „Nuż w bżuhu. Jednodńuwka futurystuw”,
• Anatol Eugeniusz Krakowiecki (1901-1950) – poeta, pisarz, dziennikarz, więzień sowieckich łagrów Kołymy (1940-1942), zwanych obozami śmierci (w czasie, gdy przebywał tam Krakowiecki zmarło w nich ponad 300 więźniów); w okresie międzywojennym współpracownik kabaretów i teatrzyków rewiowych, redaktor czasopism, m.in. magazynu podróżniczo-geograficznego „Na szerokim świecie" (od 1928 roku); po zwolnieniu z łagru (w wyniku układu Sikorski-Majski) znalazł się w składzie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR (Armia Andersa); przeszedł cały szlak bojowy 2 Korpusu Polskiego; od 1946 roku przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii; dziełem życia Krakowieckiego jest wydana w 1950 roku autobiograficzna „Książka o Kołymie” – zapis doświadczeń łagrowych przedstawionych z narracyjnym dystansem i nutą sarkazmu,
• Anatol Mirowicz (1903-1996) – językoznawca, rusycysta, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; jego najbardziej znanym dziełem jest „Wielki słownik rosyjsko-polski", którego był współautorem,
• Anatol Lawina (1940-2006) – działacz opozycji demokratycznej i podziemnej „Solidarności”; współpracownik KOR, KSS KOR, Prymasowskiego Komitetu Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom, należał do kierownictwa podziemnej oficyny wydawniczej NOWa oraz był współzałożycielem Obywatelskiego Komitetu Przeciwko Przemocy; pisał do prasy niezależnej, m.in. do „Głosu” i „Krytyki”; od września 1980 roku należał do „Solidarności”; w pierwszym dniu stanu wojennego został internowany (zwolniony w grudniu 1982 roku); w 1987 roku został ciężko pobity przez milicję; w latach 1989-1991 był członkiem Państwowej Komisji Wyborczej z ramienia „Solidarności”; w latach 1989-1994 zajmował stanowisko dyrektora Zespołu Analiz Systemowych w Najwyższej Izbie Kontroli, gdzie był bezpośrednim zwierzchnikiem Michała Falzmanna, który ujawnił aferę Funduszu Obsługi Zadłużenia Zagranicznego; po nagłej śmierci Falzmanna i dyrektora Pańko był jednym z głównych świadków podczas procesu FOZZ (otrzymywał z tego powodu wiele pogróżek); w 2003 roku był współzałożycielem Stowarzyszenia Wolnego Słowa; pochowany jest na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie; pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2011).

********************************************************************************************************************

ANDRZEJ – imię męskie używane w wielu krajach (od greckiego słowa andreios – męski, mężny):
• niemieckie – Andreas,
• angielskie – Andrew,
• włoskie – Andrea,
• hiszpańskie – Andres,
• węgierskie – Andras, Endre, Andor,
• łotewskie – Andrejs.
Andrzej obchodzi imieniny:
4 lutego; 16 maja; 13, 21 lipca; 1, 10, 30 listopada; 10 grudnia.
Formy żeńskiej brak.
Przekształcenia i zdrobnienia: Jędrzej, Ondrasz, Ondraszek, Andrzejek, Jędrek, Jędruś.
Od imienia Andrzej biorą początek następujące nazwiska:
Anders, Anderski, Anderszewski, Andrasik, Andreas, Andrejczak, Andrejew, Andrejuk, Andres, Andresz, Androsiuk, Andruszewicz, Andruszewski, Andruszkiewicz, Andruszko, Andrychiewicz, Andrychowicz, Andrycz, Andrys, Andrysiak, Andrysiewicz, Andryszewski, Andrzejak, Andrzejczak, Andrzejczyk, Andrzejewski, Andrzejowski, Jędra, Jędrak, Jędras, Jędrasiak, Jędrasik, Jędrasiewicz, Jędraszewski, Jędraszko, Jędrczak, Jędrkiewicz, Jędrocha, Jędruch, Jędrusiak, Jędrusik, Jędruszak, Jędruszczak, Jędrych, Jędrychowski, Jędryka, Jędrys, Jędrzejek, Jędrzejewski, Jędrzejowicz, Jędrzejowski.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Kiedy na Andrzeja (4.II.) poleje, poprószy, cały rok nie w porę rolę moczy, suszy.
• Gdy święty Andrzej (30.XI.) ze śniegiem przybieży, sto dni śnieg na polu leży.
• Na świętego Andrzeja (30.XI.) dziewkom z wróżby nadzieja.
Znani Polacy:
• Andrzej Krzycki (1482-1537) – poeta polsko-łaciński, pisarz polityczny,
• Andrzej Frycz Modrzewski (ok. 1503-1572) – pisarz polityczny, publicysta, autor „O poprawie Rzeczypospolitej”,
• Andrzej Morsztyn (ok. 1620-1693) – poeta i liryk epoki baroku,
• Andrzej Zamoyski (1716-1792) – kanclerz wielki koronny,
• Andrzej Strug właść. Tadeusz Gałecki (1871-1937) – pisarz,
• Andrzej Pronaszko (1888-1961) – malarz i scenograf,
• Andrzej Sołtan (1897-1959) – fizyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, organizator Instytutu Badań Jądrowych.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Andrzej Kmicic z „Potopu” Henryka Sienkiewicza,
• Andrzej Radek z „Syzyfowych prac” Stefana Żeromskiego.

„Tam, gdzie historii wiatr wieje,
Gdzie fruwają idee,
Gdzie się rozjaśnia,
Gdzie dnieje,
Gdzie białe kwitną nadzieje,
Gdzie orze się
I sieje –
Tam wszędzie swoje trzy grosze
Zawsze wtrącają Andrzeje.”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

ANTONI – imię męskie popularne w wielu krajach (od łacińskiego słowa Antonii – Antoniusze; określającego plebejski ród znany w historii Rzymu od końca II w. p.n.e.):
• niemieckie – Antonius,
• angielskie – Anthony (zdrobnienie: Tony),
• francuskie – Antoine,
• włoskie – Antonio (zdrobnienie: Tonio),
• hiszpańskie – Antonio,
• portugalskie – Antonio,
• chorwackie – Antun,
• węgierskie – Antol,
• rosyjskie – Anton, Antonij.
Antoni obchodzi imieniny:
17 stycznia; 1 marca; 10 maja; 13 czerwca; 5, 10 lipca; 24 października; 7 listopada; 28 grudnia.
Forma żeńska: ANTONIA i ANTONINA.
Zdrobnienia: Antoś, Antek, Tolek.
Od imienia Antoni biorą początek następujące nazwiska:
Antczak, Antecki, Antkowiak, Antkowski, Antolak, Anton, Antoniak, Antoniewicz, Antonowicz, Antonowski, Antosiak, Antosiewicz, Antosik, Antosiuk, Antoszewski, Antuszewski.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Na święty Antoni (13.VI.) pierwsza się jagódka zapłoni.
Znani Polacy:
• Krzysztof Antoni Szembek (1667-1748) – arcybiskup gnieźnieński (od 1739 roku) i prymas Polski, na polecenie Augusta II Sasa odbył wiele misji dyplomatycznych, odznaczony Orderem Orła Białego (1736),
• Antoni Henryk Radziwiłł (1775-1833) – książę, polityk, kompozytor, ordynat na Przgodzicach i Nieświeżu, przedstawiciel orientacji polsko-pruskiej,
• Antoni Brodowski (1784-1832) – malarz, jeden z głównych przedstawicieli neoklasycyzmu w malarstwie polskim,
• Antoni Gorecki (1787-1861) – poeta, satyryk i bajkopisarz, powstaniec listopadowy, uczestnik wojen napoleońskich,
• Antoni Malczewski (1793-1826) – poeta, autor „Marii”,
• Antoni Edward Odyniec (1804-1885) – poeta i pamiętnikarz, przyjaciel Adama Mickiewicza,
• Antoni Julian Nowowiejski (1858-1941) – biskup, historyk, błogosławiony Kościoła katolickiego (1999),
• Antoni Madeyski (1862-1939) – rzeźbiarz,
• Antoni Bolesław Dobrowolski (1872-1954) – geofizyk, uczestnik wypraw polarnych, profesor Uniwersytetu Warszawskiego,
• Antoni Słonimski (1895-1976) – poeta, satyryk, felietonista, dramatopisarz, krytyk teatralny, współtworzył kawiarnię literacką „Pod Picadorem” (1918) oraz grupę poetycką „Skamander” (1919),
• Antoni Cwojdziński pseud. Wojdan (1896-1972) – komediopisarz, aktor i reżyser teatralny, scenarzysta filmowy; z wykształcenia fizyk,
• Antoni Bohdziewicz (1906-1970) – reżyser i scenarzysta filmowy („Szkice węglem”, „Zemsta”, „Kalosze szczęścia”).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Antek Boryna z „Chłopów” Władysława Reymonta,
• Antek z noweli Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

ANZELM – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: ans – Az i helm – hełm); oznaczające kogoś, kto ma być strzeżony przez Azów (bogów skandynawskich). W Polsce obecne od XIII wieku:
• niemieckie – Anselmus, Anshelm,
• angielskie – Anselm,
• francuskie – Anselme, Anseaume,
• włoskie – Anselmo,
• hiszpańskie – Anselmo,
• fińskie – Anselmi, Anssi.
Anzelm obchodzi imieniny: 18 marca; 21 kwietnia.
Forma żeńska: SELMA (używana w krajach skandynawskich).
Skróty i zdrobnienia: Anzelmek, Anzelmuś, Zelmek, Zelmuś.
Od imienia Anzelm bierze początek nazwisko: Zelman.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Anzelm Gostomski (ok. 1508-1588) – wojewoda rawski (od 1572 roku), ekonomista; wyznawał kalwinizm i częstokroć występował w obronie innowierców polskich (m.in. żądał ich pełnego równouprawnienia); u współczesnych zasłynął głównie jako wzorowy gospodarz swych licznych majątków położonych w województwach: rawskim, mazowieckim, sandomierskim i płockim; napisał „Gospodarstwo”, najpopularniejszą na przełomie XVI i XVII wieku, książkę rolniczą dającą rady jak prowadzić wielkie gospodarstwa rolne (folwarki),
• Adam Anzelm Wojciech Kowalski (1795-1866) – ziemianin, właściciel wielkich dóbr birczańskich; wsławił się stłumieniem rzezi galicyjskiej 1846 roku w okolicach Birczy,
• Anzelm Karol Iwanik (1946-1998) – matematyk, profesor zwyczajny (od 1996 roku) związany głównie z Politechniką Wrocławską; zajmował się: analiza funkcjonalną, dynamiką topologiczną, teorią spektralną i teorią ergodyczną; autor 60 prac publikowanych w najważniejszych czasopismach matematycznych; członek redakcji „Colloquium Mathematicum”; miłośnik kultury, sztuki, muzyki i przyrody.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Anzelm Bahatyrowicz z powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem”.

********************************************************************************************************************

ARKADIUSZ – imię męskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa arkadikos – arkadyjski, pochodzący z Arkadii, krainy na Peloponezie, uchodzącej za kraj pierwotny i szczęśliwy), oznaczające tego, który jest szczęśliwy lub ma być szczęśliwy. Identyczny źródłosłów co – ARKADY:
• niemieckie – Arkadius,
• angielskie – Arcadius,
• francuskie – Arcadius, Arcade,
• włoskie – Arcadio,
• hiszpańskie – Arcadio,
• węgierskie – Arkad,
• rosyjskie – Arkadij.
Arkadiusz obchodzi imieniny: 12 stycznia; 13 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Arek, Artek.
Od imienia Arkadiusz (Arkady) bierze początek nazwisko: Arkuszewski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Arkadiusz Lisiecki (1880-1930) – biskup diecezjalny katowicki w latach 1926-1930; jego dewiza posługi biskupiej: „Aby wszyscy byli jedno”,
• Arkadiusz (Arka) Bożek (1899-1954) – działacz polityczny na Śląsku Opolskim, uczestnik powstań śląskich; po II wojnie światowej – wicewojewoda śląski,
• Arkadiusz Musierowicz (1894-1966) – chemik rolny, gleboznawca, profesor Politechniki Lwowskiej i Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie; członek PAN.

********************************************************************************************************************

ARKADY – imię męskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa arkadikos – arkadyjski, pochodzący z Arkadii, krainy na Peloponezie, uchodzącej za kraj pierwotny i szczęśliwy), oznaczające tego, który jest szczęśliwy lub ma być szczęśliwy. Identyczny źródłosłów co – ARKADIUSZ:
• niemieckie – Arkadi,
• francuskie – Arcade,
• włoskie – Arcadio,
• hiszpańskie – Arcadio,
• węgierskie – Arkad,
• rosyjskie – Arkadij.
Arkady obchodzi imieniny: 13 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Arek, Artek.
Od imienia Arkady (Arkadiusz) bierze początek nazwisko: Arkuszewski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Arkady Adam Fiedler (1894-1985) – prozaik („Kanada pachnąca żywicą”, „Ryby śpiewają w Ukajali”, „Jutro na Madagaskar”, „Spotkałem szczęśliwych Indian”, „Dywizjon 303”, „Dziękuję ci, kapitanie”), reportażysta, przyrodnik i podróżnik, porucznik Wojska Polskiego, laureat wielu nagród i odznaczeń (m.in. Krzyża Komandorskiego Orderu Odrodzenia Polski i Orderu Uśmiechu); studiował filozofię i nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz na uniwersytecie w Poznaniu (studia te zostały przerwane wybuchem I wojny światowej); w latach 1918-1919 brał udział w powstaniu wielkopolskim; debiutował (1917) cyklem wierszy „Czerwone światło ogniska” na łamach poznańskiego dwutygodnika „Zdrój”; w latach 1922-1923 studiował i ukończył Akademię Sztuk Graficznych w Lipsku, zdobywając tytuł mistrza chemigrafii; w 1926 roku wydał pierwszą książkę „Przez wiry i porohy Dniestru”, a rok później wyjechał w pierwszą większą podróż do Południowej Brazylii: przywiózł z niej bogate zbiory zoologiczne i botaniczne (które bezinteresownie przekazał Muzeum Przyrodniczemu i innym naukowym placówkom w Poznaniu) i nie mniej bogate wrażenia, które opisał w książkach „Bichos, moi brazylijscy przyjaciele” i „Wśród Indian Koroadów”; w 1933 roku urzeczywistnił swe najgorętsze marzenie: ruszył do Amazonii; wyprawa ta zaowocowała książką „Ryby śpiewają w Ukajali”, która zdobyła wielkie uznanie czytelników; II wojna światowa zastała Fiedlera na Tahiti; porzucił baśniową wyspę, by wybrać żołnierski los: w lutym 1940 roku przez Francję dotarł do Wielkiej Brytanii, gdzie poznał polskich lotników bohatersko walczących w Bitwie o Anglię; napisał o nich głośną książkę „Dywizjon 303” – jej przedruki krążyły w okupowanej Polsce, podnosząc na duchu; w latach 1942-1943 pływał na polskich statkach handlowych – wysiłek wojenny naszych marynarzy opisał w książce „Dziękuję ci, kapitanie”; w 1946 roku Fiedler powrócił do kraju i zamieszkał w Puszczykowie pod Poznaniem, gdzie zachęcony namowami czytelników, stworzył w swoim domu (1974), wraz z rodziną (miał dwóch synów: Marka i Arkadego Radosława) prywatne Muzeum-Pracownię Literacką Arkadego Fiedlera; w swoim życiu odbył 30 wypraw i podróży (m.in. Brazylia, Amazonia, Kanada, Madagaskar, Tahiti, Peru, Afryka Zachodnia, ZSRR, Norwegia); napisał 32 książki, które ukazały się w 23 językach w przeszło 10-milionowym nakładzie; obok wielu książek podróżniczych i dwóch wojennych, napisał także powieści dla młodzieży: „Mały Bizon”, „Wyspa Robinsona”, „Orinoko”, „Biały Jaguar” oraz książki autobiograficzne – „Mój ojciec i dęby” i „Wiek męski-zwycięski”; pochowany został na cmentarzu w Puszczykowie.

********************************************************************************************************************

ARTUR – imię męskie pochodzenia celtyckiego, którego etymologia nie jest znana (niektórzy wiążą je z greckim słowem arktos – niedźwiedź):
• niemieckie – Artur,
• angielskie – Arthur,
• węgierskie – Artur.
Artur obchodzi imieniny: 6 października; 15 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Artek, Artuś, Arturek, Turek.
Od imienia Artur nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Artur Zawisza (1808-1833) – działacz patriotyczny, uczestnik powstania listopadowego,
• Artur Grottger (1837-1867) – rysownik i malarz (sceny z powstania styczniowego),
• Artur Oppman pseud. Or-Ot (1867-1931) – poeta, bajkopisarz, piewca starej Warszawy,
• Artur Górski, pseud. Quasimodo (1870-1959) – krytyk literacki, poeta, pisarz i tłumacz,
• Artur Maria Swinarski (1900-1965) – poeta, satyryk, dramaturg,
• Artur Malawski (1904-1957) – kompozytor.

********************************************************************************************************************

AUGUST – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa augustus – święty, uświęcony, natchniony, czcigodny, dostojny, wspaniały, wzniosły, boski, odnoszący się do cesarza i jego rodziny); przydomek Oktawiana (od 27 r. p.n.e.) – pierwszego cesarza rzymskiego. W Polsce imię to jest znane od XIV wieku:
• niemieckie – August, Augustus,
• angielskie – Augustus, Austin,
• francuskie – Auguste,
• portugalskie – Augusto,
• włoskie – Agosto,
• szwedzkie – August.
August obchodzi imieniny:
29 lutego (28 lutego – w latach nieprzestępnych); 7 maja; 31 października.
Forma żeńska: AUGUSTA.
Zdrobnienia: Auguścik, Gustek, Gucio.
Przekształcenie: Augustyn.
Od imienia August (Augustyn) biorą początek następujące nazwiska:
Augustowski, Augustyniak, Augustynow, Augustynowicz, Augustyński, Gust, Gustkiewicz, Gustowski, Gustyn.
Z imieniem tym (a właściwie z imieniem Augusta Sasa) związane są powiedzenia:
• Gdy August pije, cała Polska pijana.
• Za Augusta ziemia pusta.
• Za króla Augusta wina pełne usta.
• Za trzeciego Augusta panowała rozpusta.
• Za króla Sasa jedz, pij, a popuszczaj pasa.
Znani Polacy:
• Zygmunt II August (1520-1572) – syn Zygmunta I Starego i Bony; wielki książę litewski (od 1543 roku), król Polski (od 1548 roku), władca zjednoczonego państwa – Rzeczypospolitej Obojga Narodów (od 1569 roku); za jego panowania miał miejsce w Polsce rozkwit literatury i sztuki renesansowej; ostatni polski monarcha z linii męskiej dynastii Jagiellonów: kolejnym królem Polski, wybranym przez sejm elekcyjny był Henryk Walezy (1573-1574); od jego imienia pochodzi nazwa miasta Augustów,
• Stanisław August Poniatowski, właściwie Stanisław Antoni Poniatowski (1732-1798) – ostatni król Polski (1764-1795); wcześniej stolnik wielki litewski (od 1755 roku), starosta przemyski (od 1753 roku); postać bardzo kontrowersyjna: niektórzy historycy twierdzą, że mógł zatrzymać upadek państwa polskiego (za jego panowania miały miejsce trzy rozbiory Polski), co wymagało jednak silnego charakteru i dużej determinacji, których to cech mu brakowało; doprowadził do interwencji wojsk rosyjskich przeciwko konfederacji barskiej, przedwcześnie skapitulował w czasie wojny polsko-rosyjskiej (1792), przystąpił do Targowicy i dobrowolnie abdykował na rzecz głównego rozbiorcy (Rosji) w zamian za obietnicę spłacenia swoich czterdziestomilionowych długów; niepodważalne są natomiast jego zasługi w zakresie edukacji (w 1765 roku założył pierwszą polską uczelnię świecką – Szkołę Rycerską), oraz mecenat nad sztuką (zdaniem niektórych historyków jego wkład w polską kulturę i naukę stał się podstawą obrony wartości narodowych w czasie zaborów),
• August Wilkoński (1805-1852) – pisarz, autor humoresek, satyryk, krytyk literacki, uczestnik powstania listopadowego: walczył w bitwach pod Iganiami, Olszynką Grochowską, Ostrołęką i na Woli; w latach 1848-1850 więziony za działalność patriotyczną; w 1851roku został wydalony z Królestwa Polskiego i osiadł w Poznańskiem; maż Pauliny Wilkońskiej – pisarki,
• August Bielowski pseud. Jan Płaza (1806-1876) – historyk i literat, dyrektor Zakładu Narodowego Ossolińskich we Lwowie, autor, fundator i wydawca “Monumenta Poloniae Historica”, członek honorowy Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1860-1876),
• Tomasz August Olizarowski (1811-1879) – dramatopisarz; w 1864 roku zamieszkał w Paryżu, gdzie uczestniczył w życiu politycznym polskiej emigracji; autor ponad czterdziestu dramatów, pisał też powieści poetyckie i wiersze; jego przyjacielem był Cyprian Kamil Norwid,
• August Cieszkowski (1814-1894) – ziemianin, hrabia, działacz i myśliciel społeczny i polityczny, filozof mesjanistyczny, współzałożyciel Ligi Narodowej Polskiej i Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (a także jego prezes),
• August Wrześniowski (1836-1892) – prawnik, zoolog, popularyzował teorię Darwina o ewolucji, twórca polskiej protozoologii, profesor Szkoły Głównej Warszawskiej, następnie Uniwersytetu Warszawskiego; należał do licznych towarzystw naukowych krajowych i zagranicznych oraz do Towarzystwa Tatrzańskiego,
• August Roman Kręcki (1843-1920) – pracownik i naczelnik Ekspozytury Rządu Narodowego w czasie powstania styczniowego w latach 1863-1864; prowadził prace badawcze nad powstaniem styczniowym: zgromadził obfite materiały, m. in. ok. 10.000 fotografii uczestników powstania styczniowego; autor pracy „Zbiór materiałów do historii powstania styczniowego 1863-1864-go roku” (1916),
• August Wiktor Witkowski (1854-1913) - fizyk, doktor filozofii, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, członek Akademii Umiejętności; zorganizował pierwszy nowoczesny Zakład Fizyki na ziemiach polskich (1910); napisał trzytomowy podręcznik „Zasady fizyki”(wydany w latach 1892-1912); dewizą jego życia były słowa „Dużo wiedzieć jest rzeczą piękną, ale nierównie ważniejsze jest umieć dowiedzieć się czegoś",
• Jan August Kisielewski (1876-1918) – dramatopisarz, znawca i krytyk teatralny, eseista związany z kabaretem Zielony Balonik; współcześnie uważany jest za jedną z najciekawszych indywidualności twórczych Młodej Polski, doskonałego analityka środowisk cyganerii artystycznych oraz przedstawiciela dramatu psychologicznego w literaturze polskiej; jego dwie sztuki − „W sieci” i „Karykatury” − odzwierciedlające konflikt między indywidualizmem artysty a moralnością mieszczańską, należą dziś do klasyki teatru modernistycznego,
• August Hlond (1881-1948) – ksiądz rzymskokatolicki, salezjanin, arcybiskup metropolita gnieźnieński i poznański (1926–1946), arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski (1946–1948), prymas Polski (1926–1948), Sługa Boży Kościoła katolickiego (proces beatyfikacyjny trwa od 1992 roku); naznaczył swe urzędowanie odbudową kościołów Warszawy, powołując w tym celu Radę Prymasowską; 8 września 1946 roku w Częstochowie poświęcił naród polski Niepokalanemu Sercu Maryi Panny; pochowany w podziemiach archikatedry św. Jana w Warszawie,
• August Zamoyski (1893-1970) – rzeźbiarz, ceniony teoretyk sztuki; wraz z Leonem Chwistkiem, Tytusem Czyżewskim i Stanisławem Ignacym Witkiewiczem współtworzył grupę "Ekspresjonistów Polskich", która wkrótce przyjęła nazwę Formistów; od 1923 roku przebywał głównie we Francji, jednak kilka miesięcy w roku spędzał w Zakopanem, gdzie miał swoją pracownię; w ostatnim okresie w jego twórczości dominować zaczęła tematyka religijna (Św. Jan Chrzciciel, Ból istnienia – projekt na pomnik żołnierzy Armii Krajowej w Warszawie, Posąg kardynała Adama Stefana Sapiehy, Zmartwychwstanie lub Przemienienie – projekt własnego nagrobka),
• August Karol Zierhoffer (1893-1969) – geograf i geolog, profesor Uniwersytetu Poznańskiego; w pracy naukowej zajmował się geografią fizyczną, a także geografią gospodarczą i osadnictwem; wypracował nowe koncepcje metodologiczne w badaniach geograficznych; opublikował łącznie ponad 220 prac naukowych,
• August Emil Fieldorf, pseud. Nil (1895-1953) – bojownik o niepodległość Polski, generał brygady Wojska Polskiego, organizator i dowódca Kedywu Armii Krajowej, zastępca Komendanta Głównego AK, dowódca organizacji NIE, kawaler Orderu Orła Białego; aresztowany przez funkcjonariuszy UB, po sfingowanym procesie, został skazany w Sądzie Wojewódzkim dla m. st. Warszawy na karę śmierci przez powieszenie,
• Emeryk August Wojciech Hutten-Czapski (1897-1979) – hrabia, polityk, dyplomata i wojskowy, baliw polskiej prowincji Zakonu Maltańskiego.
Bohaterowie literatury pięknej:
• August z opowiadania „Nowy” (z tomu „Wakacje kata”) Jerzego Gierałtowskiego.

********************************************************************************************************************

AUGUSTYN – przekształcenie imienia męskiego – AUGUST (od łacińskiego słowa augustus – święty, uświęcony, natchniony, czcigodny, dostojny, wspaniały, wzniosły, boski, odnoszący się do cesarza i jego rodziny), przydomka Oktawiana (od 27 r. p.n.e.) – pierwszego cesarza rzymskiego:
• niemieckie – Augustinus, Augustin,
• angielskie – Augustine,
• francuskie – Augustin,
• hiszpańskie – Agustin,
• włoskie – Agostino,
• rosyjskie – Awgustin.
Augustyn obchodzi imieniny:
28 stycznia; 27 maja; 3, 28 sierpnia.
Forma żeńska: AUGUSTYNA.
Zdrobnienia: Augustynek, Auguścik.
Od imienia August (Augustyn) biorą początek nazwiska:
Augustowski, Augustyniak, Augustynow, Augustynowicz, Augustyński, Gust, Gustkiewicz, Gustowski, Gustyn.
Z imieniem tym wiąże się następujące przysłowie:
• Na świętego Augustyna (28.VIII.) orka dobrze się poczyna.
Znani Polacy:
• Augustyn Kordecki (1603-1673) – przeor zakonu Paulinów i dowódca obrony klasztoru jasnogórskiego w Częstochowie, obleganego przez Szwedów w 1655 roku (w czasie potopu szwedzkiego), postać z „Potopu” Henryka Sienkiewicza,
• Augustyn Wincenty Locci herbu Lew (1640-1732) – architekt, sekretarz i doradca artystyczny króla Jana III Sobieskiego; projektował i kierował przeróbkami rezydencji królewskich, m.in. dekoracją zamku w Żółkwi i Zamku Królewskiego w Warszawie; dziełem jego życia był pałac w Wilanowie – rezydencja królewska wzniesiona pod jego osobistym kierownictwem w latach 1677–1696; wykonywał również zamówienia osób prywatnych: projekt galerii dla Radziwiłłów, przebudowa zamku w Radzyniu Podlaskim oraz pałacu Sieniawskiego przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie; nie posiadał formalnego wykształcenia, ale odznaczał się pomysłowością, polotem i umiejętnościami technicznymi; w jego dziełach charakterystycznym było nawiązywanie do dzieł wielkich klasyków architektury, ale nie szedł niewolniczo za tymi wzorami, lecz twórczo je przetwarzał przystosowując do polskiej tradycji i zwyczaju,
• Augustyn Świder (1886-1923) – poeta („Sokół w więzieniu”, „Skończone powstanie”, „Poległym cześć”); brał udział w trzech powstaniach śląskich i akcji plebiscytowej; często represjonowany za swoje poglądy i działania,
• Augustyn Necel (1902-1976) – pisarz, najwybitniejszy i najpłodniejszy kaszubski autor powieści historycznych („Kutry o czerwonych żaglach”, „Krwawy sztorm”, „Złote klucze”, „Nie rzucim ziemi”, „Haftowana bandera”), laureat Medalu Stolema, nazywany „kaszubskim Sienkiewiczem” oraz „kronikarzem spod Rozewskiej Blizy”, z zawodu rybak,
• Augustyn Bloch (1929-2006) – kompozytor i organista; w okresie studiów (1947-1957) koncertował we Wrocławiu, Gdańsku-Oliwie i Warszawie; w latach 1954-1977 związany był stałą współpracą z Teatrem Polskiego Radia jako twórca muzyki do słuchowisk; wiceprezes Zarządu Głównego Związku Kompozytorów Polskich (1977-1979 i 1983-1987); przewodniczący komisji programowej Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

BARBARA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa barbaros – barbarzyński, obcy, niegrecki, nie mówiący po grecku):
• angielskie – Barbara,
• francuskie – Babette,
• włoskie – Barbara,
• węgierskie – Borbala, Boris, Boriska (Basia),
• rosyjskie – Warwara.
Barbara obchodzi imieniny: 4 grudnia.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Barbarka, Basia, Baśka.
Od imienia Barbara biorą początek następujące nazwiska:
Barbachowski, Barbacki, Barbanell, Barbarewicz, Barbaro, Barbarski, Barbasiewicz, Barburski.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Barbara ni młoda, ni stara.
• Ja mam Basię, a wam zasię.
• Barbórka święta o górnikach pamięta.
• Barbara święta o rybakach pamięta.
• Barbara po wodzie – Boże Narodzenie po lodzie (i na odwrót).
• Kiedy na Barbarę gęś chodzi po lodzie, to będzie Boże Narodzenie po wodzie.
• Na świętą Barbarę mróz – to na zimę wóz.
• Na świętą Barbarę miękko – szykuj sanie prędko.
• Kiedy w świętą Barbarę błoto, będzie zima jak złoto; a jeśli mróz, to sanie na górę włóż, a szykuj wóz.
Znane Polki:
• Barbara Radziwiłłówna (1520-1551) – żona Zygmunta Augusta od 1547 roku.
Znane z literatury pięknej:
• Barbara Radziwiłłówna z dramatu Alojzego Felińskiego,
• Basia, córka młynarza z „Krakowiaków i górali” Wojciecha Bogusławskiego,
• Basia z „Pana Wołodyjowskiego” Henryka Sienkiewicza,
• Barbara Niechcic z „Nocy i dni” Marii Dąbrowskiej,
• Baśka z „Ile jest życia” Romana Bratnego.

********************************************************************************************************************

BEATA – imię żeńskie oznaczające tę, która przynosi szczęście (od łacińskiego słowa beatus – szczęśliwy, błogosławiony):
• niemieckie – Beata.
Beata obchodzi imieniny:
8 marca; 29 sierpnia; 6 września; 25 listopada; 22 grudnia.
Forma męska: BEATUS (nie jest w Polsce używana).
Zdrobnienie: Beatka.
Od formy męskiej Beatus bierze początek nazwisko: Beatus.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Beata Łaska z Kościeleckich (1515-1576) – matka słynnej Halszki z Ostroga (Czarnej Księżniczki), pierwsza znana z imienia turystka tatrzańska,
• Beata Obertyńska (1898-1980) – poetka i pisarka polska,
• Beata Artemska (1918-1985) – tancerka, śpiewaczka, aktorka teatralna i kabaretowa.

********************************************************************************************************************

BOGUMIŁA – forma żeńska słowiańskiego imienia męskiego – BOGUMIŁ, oznaczającego tego, który jest miły Bogu.
Bogumiła obchodzi imieniny: 13 stycznia, 10 czerwca; 20 grudnia.
Zdrobnienia: Bogusia, Miłka.
Od imienia męskiego Bogumił bierze początek nazwisko: Bogucki.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Bogumiła z liryk Jana Andrzeja Morsztyna,
• Bogumiła z „Sielanek” Józefa Bartłomieja Zimorowica.

********************************************************************************************************************

BOGUSŁAWA – forma żeńska słowiańskiego imienia męskiego – BOGUSŁAW, oznaczającego tego, który ma sławić Boga. Imię znane od 1265 roku.
Bogusława obchodzi imieniny: 18 kwietnia; 29 maja.
Skróty i zdrobnienia: Bogna, Bogusia, Boguśka, Sława, Sławka.
Od imienia męskiego Bogusław biorą początek nazwiska:
Bogus, Bogusiewicz, Bogusiński, Bogusławski, Bogusz, Boguszewski, Boguś, Boguta.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Bogusława Jeżowska-Trzebiatowska (1908-1991) – fizykochemik, specjalizująca się w fizykochemii strukturalnej, spektroskopii, magnetochemii, chemii jądrowej i radiacyjnej; współtwórczyni wrocławskiej szkoły chemii koordynacyjnej; członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk; w 1935 roku jako pierwsza kobieta obroniła doktorat na Politechnice Lwowskiej; od 1954 roku była profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego: założycielka i pierwszy dyrektor (1969-1979) Instytutu Chemii tegoż uniwersytetu; przewodnicząca (od 1978 roku do śmierci) Oddziału Wrocławskiego PAN,
• Bogusława Marcinkowska-Pietkiewicz-Treco (1944-2012) – skoczkini do wody, olimpijka z Meksyku (1968); tłumaczka; zawodniczka stołecznych klubów (MKS Pałac Młodzieży i AZS Warszawa); mistrzyni Polski w skokach z trampoliny w latach: 1961, 1965-1966 oraz w skokach z wieży w latach: 1961-1962, 1965-1968; mistrzyni w skokach z trampoliny i wicemistrzyni w skokach z wieży letniej Uniwersjady w 1965 roku; na igrzyskach olimpijskich w 1968 roku (Meksyk) wystartowała w skokach z trampoliny 3 metrowej zajmując 20-te miejsce oraz w skokach z wieży zajmując 5-te miejsce; po igrzyskach olimipjskich w Meksyku pozostała za granicą; zmarła w Stanach Zjednoczonych.

********************************************************************************************************************

BOŻENA – słowiańskie imię żeńskie stanowiące, być może, żeńską formę imienia BOŻYDAR. Imię to zanotowano w dawnych dokumentach w formach Bożana i Bożechna, natomiast forma Bożena była znana w języku czeskim, a w Polsce zaczęła się pojawiać regularnie dopiero w XIX wieku:
• czeskie – Bożena,
• bułgarskie – Bożana, Bożika, Bożina.
Bożena obchodzi imieniny: 13 marca; 20 czerwca.
Zdrobnienia: Bożenka, Bożka.
Od imienia Bożena nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Bożena Stelmachowska (1889-1955) – etnograf; kierownik Muzeum Miejskiego w Poznaniu (1934-1939); profesor uniwersytetów w Poznaniu i Toruniu; kierownik terenowych badań etnograficznych Pomorza Gdańskiego i Zachodniego; wybrane prace: „Z przeszłości Słowian północno-zachodnich”, „Rok obrzędowy na Pomorzu”, „Etnografia Pomorza i Prus Wschodnich”, „Sztuka ludowa na Kaszubach”, „Zdobnictwo ludowe ziemi pyrzyckiej”,
• Zenona Bożena Mamontowicz-Łojek (1937- 2010) – żona historyka Jerzego Łojka; historyk, teatrolog i działaczka społeczna; absolwentka Państwowej Szkoły Baletowej w Warszawie, tancerka Centralnego Zespołu Wojska Polskiego oraz scen operowych w Warszawie i Łodzi; w 1966 roku ukończyła Uniwersytet Warszawski, na którym sześć lat później obroniła doktorat w Katedrze Dziejów Oświaty i Kultury UW na podstawie pracy „Polskie szkolnictwo baletowe w okresie międzywojennym”; zajmowała się historią polskiego teatru i baletu oraz choreografią; od lat zaangażowana na rzecz upamiętnienia zbrodni katyńskiej: współzałożycielka Rodzin Katyńskich (w tym Warszawskiej Rodziny Katyńskiej), Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej, a także pierwsza przewodnicząca Federacji Rodzin Katyńskich; w 2001 roku odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi; zginęła w katastrofie rządowego samolotu pod Smoleńskiem – w drodze na uroczystości 70-tej rocznicy zbrodni katyńskiej.

********************************************************************************************************************

BRONISŁAWA – forma żeńska słowiańskiego imienia męskiego – BRONISŁAW, oznaczającego tego, który ma bronić sławy lub walczyć o sławę. W Polsce używane od XIII wieku. Imię polskiej zakonnicy, norbertanki, krewnej św. Jacka Odrowąża, patronki diecezji opolskiej. Błogosławiona Bronisława (ok. 1200-1259) jest opiekunką sierot, a jej atrybutem jest lilia.
Bronisława obchodzi imieniny: 1 września.
Zdrobnienia: Bronka, Bronia.
Od imienia męskiego Bronisław biorą początek następujące nazwiska:
Bron, Bronecki, Broniak, Broniarek, Broniatowski, Bronic, Broniek, Broniecki, Broniewicz, Broniewski, Bronik, Bronikowski, Bronisławski, Bronisz, Bronowski, Brończyk, Broński.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Bronisława Ostrowska (1881-1928) – poetka z okresu Młodej Polski („Opale”, „Jesienne liście”, „Chusty ofiarne”, „Aniołom dźwięku”, „ABC Polaka pielgrzyma”, „Pierścień życia”, „Rozmyślania”), najwybitniejsza przedstawicielka polskiego modernizmu, tłumaczka poezji francuskiej oraz pisarka książek dla dzieci („Bohaterski miś”, „Córka wodnicy”); lata I wojny światowej spędziła w Charkowie, gdzie prowadziła żywą działalność literacką i patriotyczną; jej poezja zamknięta jest w kręgu przeżyć i wzruszeń najbardziej osobistych, niesłychanie emocjonalnych, prezentuje kobiecą subtelność, wyrafinowanie i dostojność; w końcowej fazie rozwoju jej poezji można zaobserwować treści refleksyjne, a także religijne; poetka czynnie uczestniczyła w bieżących wydarzeniach historycznych, zwłaszcza związanych z odzyskaniem niepodległości; jako pierwsza wśród „legionu kobiet piszących” w okresie Młodej Polski konkretyzuje obraz poetycki, robi to jednak w sposób bardzo subtelny, unika dokładnych opisów: świat przedmiotów jawi się czytelnikowi tylko w zasadniczych barwach i konturach, a treść tylko poprzez aluzje i przybliżenia,
• Bronisława Wajs-Papusza (ok. 1908-1987) – poetka („Pieśni Papuszy”, „Pieśni mówione”, „Lesie, ojcze mój”) pisząca w języku romskim, pochodząca z polskich Romów nizinnych; w swoim środowisku spotykała się z niechęcią, ze względu na odstępstwo od tradycyjnej roli kobiety; była jedną z niewielu kobiet romskich, która samodzielnie nauczyła się pisać i czytać (nigdy nie uczęszczała do szkoły); w wieku 16 lat została wydana za mąż, za o wiele starszego harfiarza Dionizego Wajsa; w okresie II wojny światowej ukrywała się wraz ze swoją grupą w lasach; debiutowała wierszem w „Nowej Kulturze” w 1951 roku; od 1962 roku należała do Związku Literatów Polskich; jej wiersze przekładane były na języki: niemiecki, angielski, francuski, hiszpański, szwedzki, włoski; na motywach z jej życia oparty jest film „Historia Cyganki” (1992) wg scenariusza i w reżyserii Grega Kowalskiego z muzyką Jana Kantego Pawluśkiewicza,
• Bronisława Orawiec-Löffler (1929-2010) – lekarz-stomatolog, działaczka społeczna; pochodziła z rodziny zasłużonej dla Poronina; jej rodzice byli zaangażowani w ruch oporu: ukrywali ludzi poszukiwanych przez gestapo oraz pomagali w organizacji przerzutu osób przez granicę (za co byli więzieni); w czasie II wojny światowej w domu Orawców w Poroninie ukrywał się żołnierz, Franciszek Gajowniczek – człowiek, za którego w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau, w sierpniu 1941 roku, oddał życie święty Maksymilian Maria Kolbe; po studiach w Akademii Medycznej w Krakowie pracowała (1953-1989) w Nowym Targu, Bukowinie Tatrzańskiej, Poroninie, a następnie w Zakopanem; była aktywna społecznie: wielokrotnie zasiadała w zarządzie Związku Podhalan, angażowała się także w wiele działań patriotycznych, a szczególnie dbała o pamięć pomordowanych w Katyniu, gdzie zamordowany został jej stryj – płk. Franciszek Orawiec, dowódca 2-go Pułku Strzelców Podhalańskich; zginęła tragicznie w katastrofie lotniczej w Smoleńsku wraz z parą prezydencką i delegacją polskich władz; została pochowana z wojskowymi honorami na cmentarzu w Poroninie.
Znane z literatury pięknej:
• Bronka z „Dziewcząt z Nowolipek” Poli Gojawiczyńskiej.

********************************************************************************************************************

BRYGIDA – imię żeńskie używane w wielu krajach (staroislandzkie Brigid – wysoka, wielka, potężna, wyniosła, wzniosła, dostojna; celtyckie: brig – siła, cnota, męstwo), pochodzące od imienia bogini celtyckiej Brigit. Imię patronki Irlandii, zakonnicy (ok. 450-525 n.e.), w Polsce pojawiło się w średniowieczu:
• niemieckie – Brigitta, Brigitte, Brigida,
• angielskie – Bridget, Bridgette, Brigid, Brigit,
• francuskie – Brigitte,
• hiszpańskie – Brigida,
• włoskie – Brigida,
• szwedzkie – Birgitta, Britta, Birgit,
• rosyjskie – Brigitta.
Brygida obchodzi imieniny: 1 lutego; 23 lipca; 8 października.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Brygidka, Brydzia, Brynia, Gita.
Od imienia Brygida nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Na świętą Brygidę (8.X.) sprzedaj, chłopie, bidę (biedę).
• O świętej Brygidzie (8.X.) babie lato przyjdzie.

********************************************************************************************************************

BARTŁOMIEJ – imię męskie używane w wielu krajach (aramejskie: Bar-Tholomai – syn Tolmy lub syn oracza); imię jednego z Apostołów w Nowym Testamencie. W średniowiecznej Polsce imię to było bardzo popularne:
• niemieckie – Bartolomäus, Barthel, Bertel,
• angielskie – Bartholomew,
• francuskie – Bartholome, Barthelemy,
• hiszpańskie – Bartolomeo, Bartolome,
• portugalskie – Bartolomeu,
• szwedzkie – Bartolomaios, Bartolomeus,
• włoskie – Bartolomeo, Bartolo, Bertolo,
• węgierskie – Bertalan, Bartal, Bartos, Bartó, Berci (Bartek),
• rosyjskie – Warfłomiej.
Bartłomiej obchodzi imieniny:
30 kwietnia; 5 lipca; 24 sierpnia; 11 listopada.
Forma żeńska: BARTOLOMEA (w Polsce nie używana).
Zdrobnienia: Bartek, Bartko, Bartuś.
Przekształcenia: Bartosz, Baszko, Baczko.
Od imienia Bartłomiej biorą początek następujące nazwiska:
Bart, Bartak, Bartczak, Bartecki, Bartel, Bartela, Bartelak, Bartelski, Bartkiewicz, Bartkowiak, Bartkowicz, Bartkowski, Bartłomiejczyk, Bartłomowicz, Bartnik, Bartnicki, Bartos, Bartosewicz, Bartosiewicz, Bartosik, Bartosiński, Bartosz, Bartoszek, Bartoszewicz, Bartoszewski, Bartoszko, Bartoszuk, Bartoszyński, Bartoś, Bartyś, Baruś, Baszko, Baszkiewicz, Baszkowski, Baczko, Baczkowski.
Z imieniem tym wiążą się następujące powiedzenia i przysłowia:
• Co chłop, to Bartek.
• Powiedział nam Bartek, że dziś tłusty czwartek, a Bartkowa uwierzyła, dobrych pączków nasmażyła.
• Na święty Bartłomi (24.VIII.) śliweczka się zapłoni.
• Bartłomiej zwiastuje (24.VIII.), jaka jesień następuje.
• Od świętego Barłomieja (24.VIII.) lepsza w stodole nadzieja.
Znani Polacy:
• Bartłomiej (Bartosz) Paprocki herbu Jastrzębiec (ok. 1543-1614) – heraldyk polski i czeski, nazywany ojcem heraldyki, autor wielu herbarzy, w tym słynnych „Herbów rycerstwa polskiego na pięcioro ksiąg rozdzielonych” (1584), historyk, poeta i tłumacz; założył wieś Bartoszowiny (województwo świętokrzyskie); działał także w Czechach i na Morawach; początkowo pisał wiersze, jednak wkrótce poświęcił się pisarstwu historycznemu oraz heraldyce; dzięki dziełom poświęconym szlachcie polskiej jak "Gniazdo cnoty" (1578) oraz "Herby rycerstwa polskiego" (1584) pogłębił i przyczynił się do utrwalenia wiedzy o genealogii polskich rodów szlacheckich; wartość jego dzieł jest o tyle istotna, że korzystał z licznych źródeł polskich i czeskich, które nie zachowały się do czasów dzisiejszych; w 1577 roku wziął udział w gdańskiej wyprawie Stefana Batorego; stronnik Habsburgów (księcia Maksymiliana) w ich staraniach o tron polski, po śmierci Batorego; po zwycięstwie Zygmunta III w bitwie pod Byczyną (1588) zmuszony został do opuszczenia kraju; udał się na emigrację do Czech i na Morawy, gdzie spędził 22 lata; w tym okresie został autorem historii Moraw, herbarzy szlachty morawskiej i czeskiej, trudnił się także tłumaczem wierszy Jana Kochanowskiego na język czeski; w 1610 roku, u kresu życia, powrócił do Polski z ogarniętych wojnami religijnymi Czech; pozbawiony środków do życia mieszkał w klasztorach w Wąchocku oraz Lądzie; zmarł nagle we Lwowie i został pochowany w krypcie u franciszkanów,
• Bartłomiej Schachmann (1559-1614) – burmistrz Gdańska (od 1605 roku do śmierci); na jego rządy przypada jeden z najświetniejszych okresów w historii miasta; jemu miasto zawdzięcza powstanie takich obiektów jak: Sala Czerwona Ratusza, Złota Brama, Fontanna Neptuna oraz Wielka Zbrojownia; pochowany w Kościele Mariackim w Gdańsku,
• Bartłomiej Pękiel (zm. 1670) – kompozytor epoki baroku, kapelmistrz królewski w Warszawie (w latach 1649-1655), a od 1658 roku – kapeli Katedry Wawelskiej; część jego kompozycji zaginęła, pozostałe zachowały się w archiwum wawelskiej kapituły katedralnej w Krakowie oraz (zagrabione przez Szwedów w czasie wojen) w Bibliotece Uniwersyteckiej w Uppsali,
• Wojciech Bartosz, od 1794 roku z nazwiskiem Głowacki (1758-1794) – chłop podkrakowski, kosynier w czasie insurekcji kościuszkowskiej (Racławice), chorąży grenadierów krakowskich; podczas insurekcji kościuszkowskiej, w bitwie pod Racławicami (4 kwietnia 1794 roku) odznaczył się wielkim męstwem (zdobył działo rosyjskie gasząc lont czapką), za co został mianowany chorążym oraz otrzymał nazwisko: Głowacki; śmiertelnie ranny podczas bitwy pod Szczekocinami (6 czerwca 1794 roku) – zmarł i został pochowany w Kielcach; po klęsce powstania stał się symbolem waleczności i męstwa,
• Bartłomiej Beniowski (ok. 1800-1867) – lekarz, major wojsk polskich, uczestnik powstania listopadowego; od 1831 roku na emigracji (Francja, Anglia); radykalny działacz emigracyjny w Anglii – związany z ruchem czartystów (masowym, radykalnym ruchem politycznym, istniejący na przestrzeni lat 1836-1849 w Wielkiej Brytanii, który zmierzał do wprowadzenia demokratycznych zmian w systemie wyborczym oraz poprawy sytuacji ekonomicznej robotników); uczestnik nieudanego robotniczego powstania w Newport,
• Bartłomiej Obrochta, Bartuś (1850-1926) – góral podhalański, przewodnik tatrzański, gawędziarz, znany muzykant; od najmłodszych lat uczył się gry na skrzypcach; jego nauczycielami byli Jędrzej Kowal z Kotelnicy i Szymek Krzyś z Kościeliska; jego „muzykowanie” docenił Karol Szymanowski, który pod wpływem muzyki i tańców góralskich skomponował balet „Harnasie”; Obrochta utrzymywał kontakty z wieloma osobistościami z całego kraju, m.in. z Tytusem Chałubińskim, Józefem Stolarczykiem, Sabałą, Stanisławem Witkiewiczem, Henrykiem Sienkiewiczem, Heleną Modrzejewską i Ignacym Paderewskim; uprawnienia przewodnika tatrzańskiego uzyskał w 1878 roku: chodził po Tatrach m.in. z Tytusem Chałubińskim i Bolesławem Prusem; brał udział w pierwszych przejściach nowymi drogami, m.in. z Ludwikiem Chałubińskim i Wojciechem Rojem wszedł na Galerię Gankową (1878), z Janem Grzegorzewskim dokonał pierwszego zimowego przejścia przez Zawrat do Morskiego Oka (1894), zdobył też wschodnią ścianę Lodowego Szczytu; od 1886 roku był strażnikiem Towarzystwa Tatrzańskiego – chronił kozice i świstaki, pracował też przy budowie górskich ścieżek i szlaków turystycznych, m.in. na Zawracie i Wysokiej; dwukrotnie prowadził schronisko w Dolinie Roztoki.
Bohaterowie literatury pięknej:
• młynarz Bartłomiej z „Krakowiaków i górali” Wojciecha Bogusławskiego,
• bohater „Bartka zwycięzcy” Henryka Sienkiewicza.

********************************************************************************************************************

BAZYLI – imię męskie używane w wielu krajach (od greckiego słowa basileios – królewski); tradycja nadawania tego imienia nawiązuje do św. Bazylego, zwanego Wielkim (330 n.e. -379 n.e.) – jednego z ojców Kościoła:
• niemieckie – Basilius, Basil,
• angielskie – Basil, Bassil,
• francuskie – Basile,
• hiszpańskie – Basilio,
• włoskie – Basilio,
• fińskie – Pasi,
• rumuńskie – Vasile,
• bułgarskie – Wasił,
• rosyjskie – Wasilij,
• ukraińskie – Wasyl,
• białoruskie – Wasil.
Bazyli obchodzi imieniny:
2 stycznia; 27 lutego; 7, 26 marca; 20, 30 maja; 14, 30 czerwca.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Bazyl, Bazylek.
Od imienia Bazyli biorą początek następujące nazwiska:
Bazyl, Bazylak, Bazylczuk, Bazylewicz, Bazylewski, Bazyliński, Bazylko, Bazylow, Bazyluk, Wasil, Wasilewicz, Wasilewski, Wasiliew, Wasiljew, Wasilkowski, Wasiluk, Wasiłowski, Wasylewski, Wasylewicz, Wasylowski, Wasylow, Wasyluk.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Gdy Bazyli nie omyli, a kwoczka nam w grzędzie gdacze, wkrótce zięba też zakwili, a ściągnie sobą grzywacze.
Znani Polacy:
• Bazyli Bohdanowicz (1740-1817) – skrzypek i kompozytor,
• Bazyli Kukolnik (1767-1821) – pedagog i publicysta, nauczyciel w Zamościu, autor poradników rolniczych,
• Bazyli Wojtowicz (1899-1985) – rzeźbiarz (m.in. pomnik Adama Mickiewicza w Poznaniu),
• Bazyli Albiczuk (1909-1995) – malarz-prymitywista.
Bohaterowie literatury pięknej:
• ksiądz Bazyli z „Ręki ojca” Wojciecha Żukrowskiego.

********************************************************************************************************************

BENEDYKT – imię męskie popularne w wielu krajach (od łacińskich słów benedictus – błogosławiony oraz benedico – mówić o kimś dobrze, wyrażać się życzliwie, chwalić kogoś); rozpowszechnione od czasów Benedykta z Nursji – założyciela zakonu i opactwa benedyktyńskiego na Monte Cassino (529):
• niemieckie – Benedictus, Benedikt,
• francuskie – Benoit,
• angielskie – Benedict,
• włoskie – Benedetto, Benito,
• hiszpańskie – Benito,
• węgierskie – Benedek,
• czeskie – Benes,
• szwedzkie – Bengt.
Benedykt obchodzi imieniny:
12 stycznia; 11, 21 marca; 4, 16 kwietnia; 7 maja; 7, 11, 16, 21 lipca; 13 listopada.
Forma żeńska: BENEDYKTA, BENITA.
Zdrobnienia: Benek, Beniek, Benio.
Od imienia Benedykt biorą początek następujące nazwiska:
Banach, Banachiewicz, Banachowicz, Banasiewicz, Banasik, Banaszczak, Benderz, Bendisz, Benesz.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Jak po Benedykcie (21.III.) ciepło, to i w lecie będzie piekło.
• Benedykt w pole z grochem, Wojciech (23.IV.) z owsem jedzie, Marek (25.IV.) ze lnem, a Filip (3.V.) tatarkę wywiedzie.
Znani Polacy:
• Benedykt Polak (XIII wiek) – podróżnik, dotarł do Karakorum w Mongolii,
• Benedykt Herbest (1531-1593) – pisarz, znawca Cycerona,
• Benedykt Tadeusz Dybowski (1833-1930) – zoolog, podróżnik, badacz Bajkału, profesor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie i uniwersytetu we Lwowie,
• Benedykt Hertz (1872-1952) – bajkopisarz i satyryk.

********************************************************************************************************************

BERNARD – imię męskie używane w wielu krajach (niemieckie Bernhard od staroniemieckich słów: bero, bern – niedźwiedź oraz hart – silny); oznaczające tego, który jest silny jak niedźwiedź. Imię popularne zwłaszcza od czasów Bernarda z Clairvaux (1090-1153) – zakonnika cysterskiego, opata klasztoru w Clairvaux, doktora kościoła, filozofa i teologa, świętego Kościoła katolickiego, anglikańskiego i ewangelickiego:
• niemieckie – Bernhard,
• angielskie – Barnard, Bernard, Baernard,
• francuskie – Bernard,
• hiszpańskie – Bernardo,
• włoskie – Bernardo, Benso, Benzo.
Bernard obchodzi imieniny:
12 marca; 20 maja; 10, 20 sierpnia; 14 września; 14 października.
Forma żeńska: BERNARDYNA, BERNADETTA.
Zdrobnienia: Bernardzik, Bernardek, Benek.
Przekształcenia: Bernardyn, Berno, Biernat.
Od imienia Bernard (Bernardyn) biorą początek nazwiska:
Barnas, Barnat, Bernacki, Bernas, Bernaś, Bernatowicz, Baernhardt, Bero, Biernacik, Biernacki, Biernat, Biernatowicz.
Z imieniem tym związane są powiedzenia:
• Prosty Biernat.
• Bernardyńska postawa, ale wilcze serce.
Znani Polacy:
• Bernard (pomiędzy 1288 a 1291-do 1326) – książę na Jaworze, Świdnicy i Ziębicach, od 1322 roku książę w Świdnicy; mąż Kunegundy, córki Władysława Łokietka; rządy Bernarda przyczyniły się do wzrostu potęgi malutkiego księstwa, co umożliwiło jego synowi (Bolko II) prowadzenie w pełni niezależnej polityki, nie bez znaczenia była tu budowa przez Bernarda potężnego zamku w Świdnicy, w którym Bolko II potrafił przez wiele miesięcy skutecznie bronić się przed potężną armią króla czeskiego podczas wojny Kazimierza Wielkiego o Śląsk w latach 1345-1348,
• Bernard (XIV wiek) – biskup Milkowa (w latach 1353–1357), biskup płocki (w latach 1357–1363), dominikanin, spowiednik papieża Innocentego VI,
• Bernard (Biernat) Wapowski (ok. 1450-1535) – kanonik krakowski, historyk, humanista, astronom, wybitny kartograf, nazywany „Ojcem polskiej kartografii”, w 1526 roku opracował mapę Polski w skali 1:1 000 000, która została wykonana w Krakowie sposobem drzeworytniczym (jest to najstarszy zabytek kartografii polskiej); był także historiografem na dworze Zygmunta I Starego: autorem kroniki obejmującej dzieje Polski od czasów legendarnych po 1535 rok oraz kontynuatorem Kroniki Jana Długosza,
• Biernat z Lublina (ok. 1465-1529) – duchowny, lekarz, tłumacz, poeta, bakopisarz okresu renesansu; autor m.in. „Raju dusznego” oraz „Żywota Ezopa Fryga”; przez długi czas uchodził za autora pierwszej książki wydrukowanej w języku polskim – „Raju dusznego”, wydanego w 1513 roku (w rzeczywistości jednak pierwsza drukowana polska książka to opublikowana przez anonimowego autora w 1508 roku „Historyja umęczenia Pana naszego Jezusa Chrystusa”),
• Bernard Maciejowski (1548–1608) – biskup łucki i krakowski, arcybiskup gnieźnieński, prymas Polski (w latach 1606-1608); jako biskup Krakowa zwołał w 1601 roku synod i wydał list pasterski skierowany do proboszczów, uważany dzisiaj za pierwszy podręcznik duszpasterstwa (list ten został spopularyzowany w całej Polsce); reformator Kościoła w duchu soboru trydenckiego, zwolennik kontrreformacji i kultu królowej Jadwigi Andegaweńskiej oraz jej czarnego krucyfiksu z katedry wawelskiej; mecenas artystów, poetów i uczonych; pochowany w katedrze wawelskiej, w kaplicy Matki Bożej Śnieżnej, gdzie spoczął obok stryja Samuela Maciejowskiego, również biskupa krakowskiego,
• Bernard Alojzy Łubieński (1846-1933) – redemptorysta, pisarz, kaznodzieja i misjonarz, Sługa Boży Kościoła katolickiego zwany apostołem Polski; od 1890 roku rozpoczął działalność misyjną (na Śląsku, Pomorzu i w Poznaniu), szerząc wszędzie kult Matki Bożej Nieustającej Pomocy; w ciągu życia uczestniczył w 244 misjach, podczas których przeprowadził 508 rekolekcji; wybudował 2 kościoły: w Tuchowie (1893) i w Krakowie (1903) oraz przeprowadził renowacje 54 kościołów; był też pisarzem i publikował książki religijne,
• Bernard Zygmunt Milski (1856-1926) – uczestnik i współorganizator ruchów patriotycznych na terenie Poznania; w latach 1891-1901 redaktor naczelny pierwszego polskiego dziennika "Gazeta Gdańska", ukazującego się w Gdańsku i na Kaszubach; wydawca broszur i książek patriotycznych kolportowanych na terenie trzech zaborów; Bernard Milski z urodzenia i wychowania Wielkopolanin, wiele uczynił dla Pomorza Gdańskiego i Kaszubów w walce o język polski, jak wielu patriotów czynnie współtworzył poczucie dumy narodowej w czasach niewoli rozbiorowej,
• Bernard Chrzanowski (1861-1944) – działacz społeczny i polityczny, kurator szkolny, krajoznawca, publicysta, prezes Związku Sokołów Wielkopolskich (pierwszego polskiego związku gimnastycznego); wydał zbiór gawęd dla harcerzy „Z Ojczyzny”.

********************************************************************************************************************

BŁAŻEJ – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie słowo Blasius, najprawdopodobniej pochodzące od słowa blatio – gadać, paplać):
• niemieckie – Blasius,
• angielskie – Blaise,
• francuskie – Blaise,
• włoskie – Biaggio,
• węgierskie – Balazs,
• rosyjskie – Włas.
Błażej obchodzi imieniny: 3 lutego; 29 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Błażejek, Błażek, Błażko.
Od imienia Błażej biorą początek następujące nazwiska:
Błaszczkiewicz, Błach, Błachowicz, Błachowski, Bładik, Bładzik, Błaszczak, Błaszczyk, Błaszczyński, Błaszkiewicz, Błaszkowski, Błażejewski, Błażewicz.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Deszcz na świętego Błażeja (3.II.), słaba wiosny nadzieja.
• Jak śnieg w świętego Błażeja (3.II.) pogodna będzie Wielka Niedziela.
Znani Polacy:
• Błażej Lipowski (XVII wiek) – napisał regulamin piechoty w języku polskim.

********************************************************************************************************************

BOGDAN (BOHDAN) – imię męskie popularne w krajach słowiańskich i w Rumunii (od hebrajskiego słowa Elchanan – Bóg jest łaskawy oraz greckiego Theodoros – boży dar). Nosili to imię pierwsi wojewodowie wołoscy, nawet cały kraj nazywano w późnym średniowieczu Bogdanią:
• greckie – Theodoros,
• francuskie – Daudet, Didier.
Bogdan obchodzi imieniny: 19 marca; 17 lipca; 2, 8 listopada; 10 grudnia.
Bohdan obchodzi imieniny: 6 lutego; 31 sierpnia; 2 września; 2 listopada.
Forma żeńska: BOGNA, BOGDANA, BOHDANA.
Zdrobnienia: Bogdanek, Bohdanek, Bodek, Bodzio.
Od imienia Bogdan (Bohdan) biorą początek następujące nazwiska:
Bogdanienko, Bogdanik, Bogdaniuk, Bogdanow, Bogdanowski, Bogdanowicz, Bogdański, Bogdaszewski.
Z imieniem Bogdan związane jest przysłowie:
• Dobry rolnik od Bogdana (17.VII.) zbiera drugi pokos siana.
Znani Polacy:
• Bogdan Nawroczyński (1882-1974) – nestor polskiej pedagogiki, długoletni profesor Uniwersytetu Warszawskiego,
• Bogdan Zieleniec (1917-1973) – artysta grafik, ilustrator,
*************************************
• Bohdan Dyakowski (1864-1940) – biolog, dydaktyk, popularyzator wiedzy przyrodniczej ("Nasz las i jego mieszkańcy", "Z naszej przyrody", "O dawnych łowach i dawnej zwierzynie"), współzałożyciel Ligi Ochrony Przyrody,
• Bohdan Wiktor Kazimierz Pniewski (1897-1965) – architekt, przedstawiciel modernizmu, profesor Politechniki Warszawskiej; zasłużony głównie dla Warszawy (Dom Chłopa, gmach Narodowego Banku Polskiego, budynek Polskiego Radia na Mokotowie, gmach Sejmu, odbudowa i rozbudowa Teatru Wielkiego),
• Bohdan Korzeniewski (1905-1992) – reżyser, krytyk i historyk teatru, tłumacz, pisarz i pedagog; od 1946 roku profesor PWST, wieloletni dziekan Wydziału Reżyserii; łączył tę prace z funkcjami dyrektora i kierownika artystycznego wielu teatrów warszawskich (Narodowy, Polski); zawsze dbał o staranną, poprawną polszczyznę, piękno myśli i formę wypowiedzi,
• Bohdan Wodiczko (1911-1985) – dyrygent i pedagog muzyczny,
• Bohdan Arct (1914-1973) – syn pisarki Marii Buyno-Arctowej, pilot myśliwski, prozaik, autor książek wspomnieniowych i o tematyce batalistycznej ("Cyrk Skalskiego", "Wielki dzień Dywizjonu 303", "Bohaterowie nieba", "Skrzydła nad Warszawą", "Kamikadze - Boski Wiatr"), popularyzator problematyki lotniczej, uczestnik kampanii wrześniowej, pilot RAF-u.

********************************************************************************************************************

BOGUMIŁ – słowiańskie imię męskie, oznaczającego tego, który jest miły Bogu. Identyczne znaczenie ma imię TEOFIL (od greckiego słowa Theofilos – miły Bogu):
• niemieckie – Bogumił,
• angielskie – Theophilus,
• węgierskie – Bogumił.
Bogumił obchodzi imieniny:
13 stycznia; 26 lutego; 10 czerwca; 18 października.
Forma żeńska: BOGUMIŁA.
Zdrobnienia: Boguś, Miłek.
Od imienia Bogumił bierze początek nazwisko: Bogucki.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Samuel Bogumił Linde (1771-1847) – autor „Słownika języka polskiego”,
• Bogumił Labusz (1860-1919) – działacz polityczny na Mazurach, współzałożyciel „Gazety Ludowej” i „Mazura”,
• Bogumił Linka (1864-1920) – działacz polityczny na Mazurach.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Bogumił Niechcic z „Nocy i dni” Marii Dąbrowskiej.

********************************************************************************************************************

BOGUSŁAW – słowiańskie imię męskie oznaczające tego, który ma sławić Boga. Imię identyczne znaczeniowe z BOGUSZEM, BOHUSZEM i BOGUTĄ:
• niemieckie – Boguslav, Gottlieb,
• angielskie – Boguslav,
• włoskie – Daniele,
• węgierskie – Boguszlav,
• ukraińskie – Daniłko,
• serbskie – Daniło.
Bogusław obchodzi imieniny:
22 marca; 18, 29 kwietnia; 23 września; 18 grudnia.
Forma żeńska: BOGUSŁAWA.
Zdrobnienia: Boguś, Bogusz, Sław, Sławek.
Od imienia Bogusław biorą początek następujące nazwiska:
Bogucki, Bogus, Bogusiewicz, Bogusiński, Bogusławski, Bogusz, Boguszewski, Boguś, Boguta.
Z imieniem tym związane jest powiedzenie:
• Za pana Bogusza (regimentarz podolski, zm. 1704) Turek z Kamieńca nie rusza.
Znani Polacy:
• Bogusław I (ok. 1127-1187) – książę Pomorza Zachodniego, z dynastii Gryfitów,
• Bogusław XIV (1580-1637) – ostatni książę Pomorza Zachodniego,
• Bogusław Radziwiłł (1620-1669) – starosta barski, koniuszy wielki litewski od 1646 roku, generalny namiestnik Prus Książęcych w latach 1657-1669,
• Bogusław Halikowski (1914-2004) – pediatra, neurolog dziecięcy,
• Bogusław Klimczuk (1921-1974) – kompozytor, pianista, dyrygent,
• Bogusław Gdowski (1931-2009) – matematyk, specjalista w dziedzinie kartografii matematycznej i zastosowania matematyki, profesor Politechniki Warszawskiej.
• Bogusław Mec (1947-2012) – piosenkarz („Jej portret”, „Z wielkiej nieśmiałości”, „Za zdrowie Pań”), artysta plastyk i kompozytor; absolwent Wydziału Projektowania Ubiorów w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Łodzi; zadebiutował w 1969 roku na Łódzkiej Giełdzie Piosenki, otrzymując nagrodę główną, nagrodę publiczności oraz wyróżnienie specjalne jury (za piosenkę „Obłąkany kataryniarz”); w 1972 roku na X Krajowym Festiwalu Piosenki w Opolu otrzymał nagrodę Ministra Kultury i Sztuki za utwór „Jej portret”; w latach 1969-1972 występował w łódzkich klubach studenckich: „77”, „Klubie Plastyków”, „SPATIFE”; w latach 80-tych koncertował w Stanach Zjednoczonych, ZSRR, Jugosławii, Hiszpanii i NRD; jego znakiem firmowym był czarny kapelusz i długi płaszcz.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Boguś z „Tylko echo” Andrzeja Szypulskiego.

********************************************************************************************************************

BOGUSZ – słowiańskie imię męskie oznaczające tego, który ma sławić Boga; posiadające ten sam żródłosłów co – BOGUSŁAW, BOHUSZ i BOGUTA.
Bogusz obchodzi imieniny: 24 lutego.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienie: Boguś.
Od imienia Bogusz nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane jest powiedzenie:
• Za pana Bogusza (regimentarz podolski, zm. 1704) Turek z Kamieńca nie rusza.
Znani Polacy:
• Bogusz Bilewski (1930-1995) – aktor filmowy („Westerplatte”, „Pierścień księżnej Anny”, „Kopernik”, „Urodziny Matyldy”, „Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy”, „Kariera Nikodema Dyzmy”, „Rzeka kłamstwa”, „Leśmian”) i teatralny; niezapomniany odtwórca roli Walusia Kwiczoła w serialu i filmie kinowym „Janosik” (reż. Jerzy Passendorfer).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Boguś z „Tylko echo” Andrzeja Szypulskiego.

********************************************************************************************************************

BOLESŁAW – słowiańskie imię męskie oznaczające tego, który ma zdobyć więcej sławy. Imię dynastyczne w polskiej dynastii Piastów oraz czeskiej Przemyślidów. Do dynastii piastowskiej zostało zapożyczone od Przemyślidów poprzez dziedziczenie po linii żeńskiej (imię ojca księżniczki czeskiej Dobrawy, żony Mieszka I i matki Bolesława Chrobrego). Imię Bolesław nosiło 45 królów i książąt z rodu Piastów. Ostatnim jego piastowskim przedstawicielem był książę warszawski – Bolesław V żyjący w XV wieku:
• niemieckie – Boleslav,
• węgierskie – Boleszló.
Bolesław obchodzi imieniny: 19 sierpnia.
Forma żeńska: BOLESŁAWA, BOLISŁAWA.
Zdrobnienia: Bolko, Bolek, Bolech, Boleś.
Od imienia Bolesła pochodzą nazwiska:
Bolech, Bolechowski, Bolecki, Bolek, Bolesławski, Bolesta.
Z imieniem tym związane są powiedzenia:
• Bolesław Chrobry dla złych był surowy, a dla wszystkich dobry.
• Bolesław Krzywousty narobił z Niemców kapusty.
Znani Polacy:
• Bolesław I Chrobry (967-1025) – pierwszy koronowany król Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, książę Polski (od 992 roku), książę Czech jako Bolesław IV (1003-1004); był synem Mieszka I, księcia Polski i Dobrawy, czeskiej księżniczki; objął rządy w 992 roku, wypędzając krótko potem swoją macochę Odę i przyrodnich braci; popierał akcje misyjne Wojciecha Sławnikowica, biskupa praskiego i Brunona z Kwerfurtu; męczeńską śmierć tego pierwszego (997) i jego rychłą kanonizację wykorzystał niejako do celów politycznych, doprowadzając na tzw. zjeździe gnieźnieńskim do utworzenia polskiej metropolii kościelnej w Gnieźnie oraz biskupstw w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu i tym samym potwierdzenia pełnej samodzielności Polski przez cesarza Ottona III; po śmierci Ottona III (1002) znalazł się w konflikcie z jego następcą Henrykiem II Świętym, prowadząc z nim długotrwałe wojny (1002-1018), zakończone pokojem w Budziszynie i zajęciem Milska i Łużyc; w 1018 roku zdobył Kijów, osadzając na ruskim tronie swojego zięcia Światopełka I; w tym samym roku (lub rok później) przyłączył ponownie do państwa polskiego utracone w 981 roku Grody Czerwieńskie; tuż przed śmiercią (1025), koronował się na pierwszego króla Polski,
• Bolesław II Śmiały lub Szczodry (ok. 1042- ok. 1082) – król Polski (1076–1079), książę Polski (1058–1076); był pierworodnym synem Kazimierza Odnowiciela i Dobroniegi, córki Włodzimierza I Wielkiego, wielkiego księcia kijowskiego oraz bratem Władysława I Hermana; imię otrzymał po swoim pradziadzie Bolesławie I Chrobrym; prowadził politykę zmierzającą do wzmocnienia pozycji państwa polskiego na arenie międzynarodowej i uniezależnienia od cesarstwa; interweniował w wewnętrzne sprawy sąsiadów (Czech, Węgier i Rusi); w wielkim sporze o inwestyturę dołączył do obozu papieskiego, co umożliwiło mu w 1076 roku koronowanie się na króla; w 1079 roku skazał na śmierć biskupa krakowskiego Stanisława, czym wywołał bunt możnych i musiał uchodzić z kraju; zmarł na Węgrzech, miejsce jego pochówku nie jest znane,
• Bolesław III Krzywousty (1086-1138) – książę Polski (1107–1138), książę małopolski, śląski i sandomierski (1102–1107); pochodził z dynastii Piastów, był synem Władysława I Hermana i Judyty czeskiej, córki króla Czech Wratysława II, oraz ojcem książąt: Władysława II Wygnańca, Bolesława IV Kędzierzawego, Mieszka III Starego, Henryka Sandomierskiego i Kazimierza II Sprawiedliwego; rozpoczął panowanie w latach 90-tych XI wieku, gdy władza centralna w Księstwie Polskim znacznie osłabła; Władysław Herman podzielił swoje księstwo, pozostawiając sobie formalnie władzę zwierzchnią, lecz realnie popadł w zależność polityczną od swojego palatyna, Sieciecha; Bolesław wraz ze swoim bratem Zbigniewem, po kilkuletnich walkach, wygnali z kraju komesa (1101) wspieranego przez Hermana; po śmierci Hermana (1102) powstały dwa niezależne organizmy państwowe, podległe Bolesławowi i Zbigniewowi; dążenie Bolesława do podbicia Pomorza wywołało konflikt zbrojny między braćmi, w którego następstwie Zbigniew musiał uchodzić z kraju i szukać pomocy militarnej na dworze niemieckim; Bolesław skutecznie odparł zbrojną interwencję króla niemieckiego Henryka V (1109) i ukarał Zbigniewa oślepieniem, wskutek czego tenże zmarł; wymierzona bratu kara wywołała oburzenie wśród zwolenników Zbigniewa, czego następstwem był kryzys polityczny w Polsce; Krzywousty zażegnał go, odprawiając publiczną pokutę i odbywając pielgrzymkę do klasztoru swego patrona, św. Idziego, na Węgrzech; swoim testamentem Bolesław określił zasady dziedziczenia i sprawowania władzy w państwie po swojej śmierci, czym zapoczątkował rozbicie dzielnicowe Polski; Bolesław Krzywousty został uznany przez historiografię za obrońcę ówczesnej Polski; większość swojego życia poświęcił polityce pomorskiej i chrystianizacji tych ziem; książę utrzymał również niezależność polskiego Kościoła,
• Bolesław Syriewicz (1835-1899) – rzeźbiarz warszawski; początkowo kształcił się u malarza i rysownika Jana Feliksa Piwarskiego, w latach 1851–1857 studiował w warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, a następnie podjął naukę w Berlinie, Monachium i Rzymie; był twórcą płaskorzeźb, medalionów, popiersi wielu osobistości historycznych i współczesnych oraz pomników nagrobnych w Warszawie i w Lublinie (m.in. wykonał nagrobki: Marii Wisnowskiej i Jana Królikowskiego, Józefy Hermanowej, Stanisława Jachowicza i Gracjana Dąbrowskiego); był cenionym i poszukiwanym twórcą, wykonywał pomniki nagrobne dla artystów i intelektualnej elity Warszawy; pochowany na Powązkach w Warszawie,
• Bolesław Leszczyński (1837-1918) – aktor teatralny, znany głównie z ról tragicznych („Otello”, „Poskromienie złośnicy”, „Król Lear”, „Makbet”, „Mazepa”, „Złote runo”); występował w wielu teatrach i w wielu miastach Polski oraz na scenach Petersburga, Odessy i Pragi; syn zesłańca (urodził się na zesłaniu), brat aktorki – Wandy Leszczyńskiej oraz ojciec aktora – Jerzego Leszczyńskiego,
• Bolesław Prus właśc. Aleksander Głowacki herbu Prus (1847-1912) – pisarz („Placówka”, „Anielka”, „Lalka”, „Emancypantki”, „Faraon”) i publicysta okresu pozytywizmu, znawca, piewca i kronikarz Warszawy, działacz społeczny, popularyzator wiedzy, propagator turystyki pieszej i rowerowej,
• Bolesław Leśmian, właśc. Bolesław Lesman (1877-1937) – poeta tworzący w okresie dwudziestolecia międzywojennego; stryjeczny brat innego polskiego poety, Jana Brzechwy; autor baśni pisanych prozą („Klechdy sezamowe”, „Przygody Sindbada Żeglarza”, „Klechdy polskie”) oraz słynnych erotyków (m.in. „W malinowym chruśniaku”) nawiązujących do egzystencjalizmu oraz filozofii Henriego Bergsona; główny przedstawiciel symbolizmu w literaturze polskiej, uznany za najbardziej nowatorską i najoryginalniejszą indywidualność twórczą; twórca nowego typu ballady; od jego nazwiska pochodzi termin określający specyficzną grupę neologizmów – leśmianizmy,
• Bolesław Ignacy Florian Wieniawa-Długoszowski (1881-1942) – generał dywizji Wojska Polskiego, dyplomata i formalnie przez jeden dzień „następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju" – wobec niemożności sprawowania przez Ignacego Mościckiego urzędu prezydenta, z powodu internowania, będąc następcą prezydenta faktycznie pełnił jego obowiązki (choć urząd Prezydenta nadal formalnie był obsadzony); brał udział w przygotowaniu wyprawy wileńskiej w 1919 roku, kampanii kijowskiej w 1920 roku oraz uczestniczył w bitwie warszawskiej; w czasie wojny polsko-bolszewickiej dowodził jednostkami kawalerii, m.in. pełnił obowiązki szefa sztabu 1 Dywizji Jazdy; był osobistym adiutantem Józefa Piłsudskiego i jedną z najbarwniejszych postaci II Rzeczypospolitej, znanym z umiłowania do kobiet, koni i hucznej zabawy (czym zaskarbiał sobie niecodzienną sympatię jednych, i nie zawsze skrywaną złość innych, zwłaszcza przeciwników obozu Sanacji); z zawodu lekarz medycyny; poeta i dziennikarz (redaktor naczelny „Dziennika Polskiego” w Detroit); autor wielu popularnych powiedzonek, cytowanych potem szeroko w całym kraju, odznaczony Krzyżem Walecznych,
• Bolesław Wallek-Walewski (1885-1944) – kompozytor i dyrygent, wykładowca i dyrektor Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie (obecnie Akademia Muzyczna), obdarzony słuchem absolutnym; studiował u Stanisława Niewiadomskiego w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego we Lwowie, u Władysława Żeleńskiego i Felicjana Szopskiego w Konserwatorium w Krakowie, a następnie u Hugona Riemanna w Lipsku; wraz z Klarą Czop-Umlaufową i Bolesławem Raczyńskim zorganizował Instytut Muzyczny; zasłynął jako dyrygent chórów akademickich (w Krakowie i Warszawie; jego najważniejsze kompozycje chóralne to: „Rapsod burzowy”, „Deszcz w słońcu”, „Bajeczka o myszce”, „Bajka o Kasi i królewiczu” (do słów Lucjana Rydla), „Pogrzeb Kazimierza Wielkiego” (do słów Stanisława Wyspiańskiego), „Giewontowa baśń”, „Pieśni góralskie”, „Te Deum”, „Wesel się Królowo Nieba”; skomponował też pieśni solowe do własnych tekstów: „Dola” i „Pomsta Jontkowa” oraz utwory na orkiestrę: „Zygmunt August i Barbara”, „Suita liryczna”, „Paweł i Gaweł”; został pochowany ma Cmentarzu Rakowickim w Krakowie; jego pogrzeb stał się nieformalna manifestacją patriotyczną,
• Bolesław Bierut (1892-1956) – polityk, działacz komunistyczny, agent NKWD, członek PPS-Lewicy, a następnie KPRP, członek KC Polskiej Partii Robotniczej (od 1943 roku), prezydent Krajowej Rady Narodowej (od 1944 roku), pierwszy przywódca Polski Ludowej, prezydent Polski (od 1947 roku), przewodniczący, a następnie I sekretarz KC PZPR (od 1948 roku), członek Komisji Wojskowej Biura Politycznego KC PZPR nadzorującej Ludowe Wojsko Polskie (od 1949 roku), premier PRL (od 1952 roku); bilans jego rządów (jako odpowiedzialnego za stosowanie i utrzymywanie systemu zorganizowanej przemocy w celu sterroryzowania społeczeństwa) to ok. 100 tys. ofiar różnorakich represji; po śmierci Stalina nie skorzystał z możliwości większego złagodzenia polityki wewnętrznej, utrzymując dalej terror i prześladując obywateli podejrzewanych o wrogość wobec narzuconej Polakom władzy komunistycznej; był odpowiedzialny za sfałszowanie wyników referendum ludowego w 1946roku; zainicjował i nadzorował sfałszowanie wyborów do Sejmu Ustawodawczego (19 stycznia 1947 roku); w ocenie dzisiejszych historyków był jednym z największych, jeśli nie największym, zbrodniarzy w całej historii Polski – człowiekiem odpowiedzialnym za śmierć wielu tysięcy ludzi; jako głowa państwa, nie skorzystał z prawa łaski wobec setek osób skazanych z przyczyn politycznych na karę śmierci,
• Bolesław Krupiński (1893-1972) – specjalista w dziedzinie górnictwa, profesor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie i politechniki Śląskiej w Gliwicach,
• Bolesław Strzelecki (1896-1941) – duchowny katolicki, męczennik II wojny światowej, błogosławiony Kościoła katolickiego; ukończył Wyższe Seminarium Duchowne w Sandomierzu, tam też otrzymał święcenia kapłańskie; był prefektem szkół radomskich, rektorem kościoła Św. Trójcy i proboszczem parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa (Glinice), działaczem charytatywnym; aresztowany w styczniu 1941 roku za pomoc udzielaną jeńcom wojennymi, został wywieziony do hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie zmarł; beatyfikowany w Warszawie, przez papieża Jana Pawła, w grupie 108 błogosławionych męczenników zamordowanych podczas II wojny światowej (13 czerwca 1999 roku),
• Bolesław Szabelski (1896-1979) – kompozytor, organista i pedagog związany z Państwową Wyższą Szkołą Muzyczną w Katowicach; współtwórca śląskiej szkoły kompozytorów; uczeń Karola Szymanowskiego; nauczyciel Henryka Mikołaja Góreckiego,
• Bolesław Kontrym, pseud. Żmudzin, Biały, Bielski, Cichocki (1898-1953) – oficer Policji Państwowej w II Rzeczypospolitej, major Wojska Polskiego, cichociemny, żołnierz Armii Krajowej; w październiku 1940 roku przedostał się przez Portugalię do Wielkiej Brytanii, gdzie sprawował funkcję dowódcy kompanii w 8-ej Brygadzie Kadrowej Strzelców, a następnie – dowódcy plutonu i p.o. dowódcy kompanii w 1-ej Brygadzie Strzelców; we wrześniu 1941 roku został przydzielony do III batalionu w 1-ej Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej; po wybuchu powstania warszawskiego został dowódcą 4-ej kompanii w Zgrupowaniu AK pod dowództwem mjr Włodzimierza Zawadzkiego pseud. „Barkiewicz" i dowódcą odcinka taktycznego w podobwodzie Śródmieście-Północ: Królewska – Kredytowa – pl. Małachowskiego (podczas walk został czterokrotnie ranny); z chwilą utworzenia Warszawskiego Korpusu AK został mianowany dowódcą III batalionu 36-ego Pułku Piechoty Legii Akademickiej 28 Dywizji Piechoty AK im. Stefana Okrzei; za zasługi w walkach otrzymał awans do stopnia majora; do Polski wrócił w 1947 roku i został szefem działu administracyjno-gospodarczego w Centralnym Zarządzie Państwowego Przemysłu Fermentacyjnego (komisja Rehabilitacyjno-Kwalifikacyjna dla byłych funkcjonariuszy Policji Państwowej wystawiła mu zaświadczenie zezwalające na pracę w służbie państwowej); przez ten czas był śledzony przez Informację Wojskową; 13 października 1948 roku został wywołany z pracy pod pretekstem spotkania służbowego i wywieziony w nieznanym kierunku; postanowienie o aresztowaniu Naczelna Prokuratura Wojskowa wydała 15 października 1948 roku, czyli dwa dni po jego aresztowaniu; po prawie 4-letnim ciężkim śledztwie (tortury) mjr Bolesław Kontrym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 26 czerwca 1952 roku, został skazany na karę śmierci; miejsce jego pochówku nie jest znane; symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze „Na Łączce"; wielokrotnie odznaczany: Krzyżem Walecznych (trzykrotnie), Krzyżem Wojennym (1945, Francja), Gwiazdą za wojnę 1939-1945 (Wielka Brytania), Medalem Wojny 1939-1945 (1946, Wielka Brytania), Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2009, pośmiertnie),
• Bolesław Skarżyński (1901-1963) – lekarz i biochemik, profesor profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Medycznej w Krakowie; w latach 1945-1946 wykładał na uniwersytecie w Edynburgu; w 1952 roku został przewodniczącym komitetu biochemicznego i członkiem Prezydium PAN; w 1957 roku założył Polskie Towarzystwo Biochemiczne i został jego pierwszym przewodniczącym; pracował nad witaminą B12, nowotworami oraz metabolizmem siarki.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Bolesław Topolski z powieści Elizy Orzeszkowej „Na prowincji”,
• Bolesław Stępień z opowiadania „Prawdziwy koniec wielkiej wojny” z tomu „Pokój gołębi” Jerzego Zawieyskiego,
• Bolek z „Okruchów weselnego tortu” Wojciecha Żukrowskiego.

********************************************************************************************************************

BONIFACY – imię męskie popularne od połowy VIII wieku, oznaczające tego, komu sprzyja los, szczęściarza (od łacińskiego bonum fatum – dobry los) albo dobroczyńcę (łacińskie benefacio – dobrze czynić, wyświadczać komuś dobrodziejstwa):
• niemieckie – Bonifatius, Bonifaz,
• angielskie – Boniface,
• francuskie – Boniface,
• hiszpańskie – Bonifacio,
• włoskie – Bonifacio,
• węgierskie – Bonifac,
• rosyjskie – Bonifacij.
Bonifacy obchodzi imieniny:
14 maja; 5 czerwca; 25 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Bonek, Boniś.
Przekształcenia: Bończa, Benio.
Od imienia Bonifacy biorą początek nazwiska:
Bonecki, Boniecki, Bonicki, Boniewicz, Bonik, Bonikowski.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Gdy w maju dobry Serwacy, dobry w czerwcu (5.VI.) Bonifacy.
• Przed Pankracym nie ma lata, po Bonifacym (5.VI.) mróz ulata.
• Pankracy, Serwacy, Bonifacy i Zośka to zimni święci.
• Pankracy, Serwacy, Bonifacy – źli na ogrody chłopacy.
Znani Polacy:
• Stanisław Bonifacy Jundziłł herbu Łabędź (1761-1847) – ksiądz katolicki, pijar, przyrodnik, profesor uniwersytetu w Wilnie; na jego cześć Wilibald Besser, nauczyciel botaniki i zoologii w Liceum w Krzemieńcu nazwał odkryty przez siebie gatunek róży – Rosa jundzilli Bess, natomiast Hugo Zapałowicz nowy gatunek lepnicy nazwał Silene jundzilli (1911),
• Gabriel Bonifacy Witkowski (1800-1840) – architekt; absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, Wydziału Sztuk Pięknych, na który zapisał się 11 listopada 1818 roku (numer albumu 839); konduktor na budowlach Komisji Rządowej Wyznań Religii i Oświecenia Publicznego; adiunkt budowniczy Komisji Województwa Mazowieckiego; intendent domów rządowych; budowniczy województwa mazowieckiego (1829-1837); na Mazowszu i w regionie łódzkim zasłynął jako autor licznych ratuszy m.in. w Łodzi, Kutnie, Łowiczu, Sochaczewie, Rawie Mazowieckiej i Skierniewicach,
• Władysław Michał Bonifacy Zaleski (1852-1925) – duchowny katolicki, arcybiskup Teb, patriarcha Antiochii, dyplomata w służbie Stolicy Apostolskiej, podróżnik i przyrodnik; wraz z nominacją na delegata apostolskiego w Indiach Wschodnich wyniesiony został do godności arcybiskupiej i otrzymał stolicę tytularną w Tebach: teren jego oficjalnej działalności sięgał od Afganistanu i Himalajów na północy, po Cejlon i sąsiednie wyspy Oceanu Indyjskiego na południu; z jego inicjatywy powstało na tym terenie osiem metropolii i dwadzieścia siedem biskupstw, a w Kandy na Cejlonie (gdzie oficjalnie rezydował) rozpoczęło działalność Centralne Seminarium Duchowne dla Indii; zainicjował też powstanie wielu niższych seminariów oraz wyświęcił kilku biskupów; pracę misyjną wykonywał w nieustannej niemal podróży, łącznie przebywając ponad 175 tysięcy mil, w tym także poza terytorium swojej delegatury; gościł m.in. w Chinach, Japonii, Indochinach, na Jawie, na Filipinach; był najwybitniejszych polskim podróżnikiem tego rejonu u schyłku XIX stulecia; określany mianem „apostoła Indii”, już po śmierci został uhonorowany nadaniem jednej z dzielnic miasta Colombo nazwy Zaleskitown (1937); swoją misję zakończył w 1916 roku, po niemal trzydziestoletnim pobycie w Azji; po powrocie do Rzymu od papieża Benedykta XV odebrał nominację na patriarchę Antiochii; papież rozważał także jego kandydaturę do nominacji kardynalskiej, ostatecznie jednak purpurę otrzymali inni polscy biskupi (Edmund Dalbor i Aleksander Kakowski); Zaleski przebywał w Rzymie do końca życia, tam też zmarł; jego życzenie pochówku w Kandy na Cejlonie spełniono w 1956 roku; przez całe życie utrzymywał kontakt z rodzinnym krajem, często podkreślając przywiązanie do Polski,
• Bonifacy Bałdyk (1879-1940) – działacz społeczny z Żor, komisaryczny Burmistrz w przełomowym okresie na początku lat 20-tych, uczestnik powstań śląskich, zaangażowany w działalność plebiscytową; w czasie plebiscytu współpracował z Polskim Komitetem Plebiscytowym w Rybniku i był kierownikiem akcji plebiscytowej w Żorach; w czasie powstań śląskich był jednym z organizatorów zaopatrzenia powstańców w broń, żywność i środki opatrunkowe; należał do klubu poselskiego Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem i w 1930 roku został wybrany posłem do III Sejmu Śląskiego; będąc posłem przyczynił się do wybudowania w Żorach szkoły średniej (gimnazjum państwowego) oraz uruchomienia linii kolejowej Pszczyna-Żory-Rybnik,
• Bonifacy Łangowski (1883-1940) – z zawodu adwokat, działacz Polonii w Wolnym Mieście Gdańsku, poseł do Volkstagu (1920–1928) Wolnego Miasta Gdańska (wybrany z listy polskiej), radca prawny Komisariatu Generalnego RP w Gdańsku; w 1932 roku wydał broszurę „Uwagi z Gdańska na czasie” o trudnym położeniu ludności polskiej w Wolnym Mieście; represjonowany po wybuchu II wojny światowej, zginął w obozie koncentracyjnym w Sztutowie.

********************************************************************************************************************

BOŻYDAR – słowiańskie imię męskie, składające się z członów: Boży– (pochodzący od Boga, pierwotnie: od losu, doli, szczęścia) i –dar (upominek, dar, ofiara); oznaczające najprawdopodobniej tego, kto jest darem losu. Imię o identycznym znaczeniu, jak BOGDAN i TEODOR.
Bożydar obchodzi imieniny: 9 maja; 21 września; 2 listopada.
Forma żeńska: BOŻYDARA.
Skróty i zdrobnienia: Bożydarek, Bożydaruś, Darek, Daruś.
Od imienia Bożydar nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

BRONISŁAW – słowiańskie imię męskie oznaczające tego, który ma bronić (broni–) sławy (–sław) lub walczyć o sławę:
• niemieckie – Bronislaw.
Bronisław obchodzi imieniny: 6 października.
Forma żeńska: BRONISŁAWA.
Skróty i zdrobnienia: Bron, Bronek, Bronuś.
Przekształcenia: Bronisz, Brończyk.
Od imienia Bronisław biorą początek następujące nazwiska:
Bron, Bronecki, Broniak, Broniarek, Broniatowski, Bronic, Broniek, Broniecki, Broniewicz, Broniewski, Bronik, Bronikowski, Bronisławski, Bronisz, Bronowski, Brończyk, Broński.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Bronisław Grąbczewski (1855-1926) – topograf, etnograf, podróżnik i odkrywca, badacz Azji Środkowej (kierował ekspedycjami naukowymi w Hindukuszu, Kaszgarii, Tybecie, Afganistanie i Pamirze), generał lejtnant armii Imperium Rosyjskiego; wydał trzytomowe wspomnienia, które przyniosły mu zasłużony szacunek; tylko nieznaczna część prac Grąbczewskiego została opublikowana, większość – pozostała w brudnopisach i przechowywana jest pośród 60 tysięcy dokumentów w archiwach Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego w Petersburgu; pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie,
• Bronisław Koraszewski (1864-1924) – dziennikarz i działacz społeczny Śląska Opolskiego, założyciel i redaktor „Gazety Opolskiej” (1890), w której popularyzował literaturę polską i podkreślał historyczne związki ziemi opolskiej z resztą kraju; redaktor „Gazety Górnośląskiej" i „Głosu Ludu Górnośląskiego"; inicjator organizacji polskich na ziemi opolskiej: założył: Opolski Bank Ludowy, Towarzystwo Handlowe Polskie i Towarzystwo Polsko-Katolickie; aktywny działacz w okresie agitacji plebiscytowej po I wojnie światowej; wielokrotnie więziony przez władze Prus,
• Bronisław Ludwik Gubrynowicz (1870-1933) – historyk literatury, kustosz Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, redaktor „Pamiętnika Literackiego” (m.in. z Wilhelmem Bruchnalskim), w 1933 roku zainicjował wydawanie „Biblioteki Pamiętnika Literackiego”; jego zainteresowania naukowe obejmowały historię literatury polskiego oświecenia i romantyzmu – opracował monografie pisarzy polskich, przygotował obszerne zestawienie bibliograficzne polskiej powieści końca XVIII wieku (1764-1795), ze szczególnym uwzględnieniem życia i dorobku najwybitniejszych twórców, m.in. sonetów Mickiewicza, dzieł wybranych Słowackiego; ogłosił ok. 450 prac naukowych; do jego studentów należeli m.in. Konrad Górski, Bogdan Suchodolski, Stanisław Łempicki, Tadeusz Makowiecki,
• Bronisław Kasper Malinowski herbu Pobóg (1884-1942) – antropolog społeczny i ekonomiczny, podróżnik, a także etnolog, religioznawca i socjolog; studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (1902-1906) i tam też się doktoryzował (1908; „O zasadzie ekonomii myślenia”); w latach 1910-1913 podjął studia i wykłady na London School of Economics przy Uniwersytecie Londyńskim; w latach 1914-1920 prowadził badania terenowe w Australii i Oceanii – w pierwszej fazie podróży na wschód w 1914 roku towarzyszył mu przyjaciel – Stanisław Ignacy Witkiewicz; w 1916 roku doktoryzował się na Uniwersytecie Londyńskim; w 1927 roku objął profesurę i pierwszą Katedrę Antropologii na Uniwersytecie Londyńskim; dwa lata później opublikował monografię „Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji”; w 1934 roku odbył podróż naukową do południowej i wschodniej Afryki; w 1936 roku otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Harvarda, a od 1939 roku był profesorem Uniwersytetu Yale; zmarł na zawał serca w New Haven w Stanach Zjednoczonych; Malinowski stworzył podstawy teorii funkcjonalistycznej oraz tzw. brytyjskiej antropologii społecznej; wprowadził także nowy styl pracy terenowej, którym było długotrwałe i głębokie zetknięcie z badaną społecznością (tzw. metoda obserwacji uczestniczącej, która do dzisiaj nie uległa zmianie); jego praca „Zwyczaj i zbrodnia w społeczności dzikich” ma wciąż duże znaczenie dla socjologii i antropologii prawa,
• Bronisław Piotr Piłsudski herbu Piłsudski (1866-1918) – zesłaniec, etnograf, zajmujący się ludami i kulturami Dalekiego Wschodu, głównie ludem Ajnów, który obserwował na Sachalinie, a później na wyspie Hokkaido; do dziś uważany jest (na świecie) za jednego z najważniejszych badaczy tamtych terenów; starszy brat Józefa Piłsudskiego – pierwszego marszałka Polski,
• Bronisław Wilhelm Pieracki (1895-1934) – polityk, legionista, pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego po Przewrocie Majowym; wicepremier, w latach 1931–1934 minister spraw wewnętrznych w rządach Aleksandra Prystora, Janusza Jędrzejewicza i Leona Kozłowskiego; jako szef resortu był zwolennikiem zwalczania sił antypaństwowych, szczególnie komunistów i opowiadał się za porozumieniem z umiarkowanymi grupami ukraińskimi, z pominięciem kierownictw radykalnych, nacjonalistycznych organizacji; prowadził zdecydowaną politykę, ale potępiał rasizm i terroryzm; postrzelony 15 czerwca 1934 roku przed restauracją przy ul. Foksal, przez członka Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Hryhorija Maciejkę, zmarł tego samego dnia; pośmiertnie został kawalerem Orderu Orła Białego za istotne i wybitne zasługi położone w pracy nad odzyskaniem i utrwaleniem niepodległości Polski,
• Bronisław Czech (1908-1944) – najwszechstronniejszy polski narciarz okresu międzywojennego (trzykrotny olimpijczyk), taternik, ratownik górski, instruktor narciarski, pilot i instruktor szybowcowy, działacz ruchu oporu podczas II wojny światowej; był 24-krotnym mistrzem Polski w konkurencjach narciarskich, 3-krotnym rekordzistą Polski w długości skoku – do 63 m (1929) i pierwszym polskim narciarzem o klasie międzynarodowej; potrafił też zatańczyć na nartach walca, tj. stworzyć taki ciąg ewolucji na nartach, że sprawiały one wrażenie, jakby rzeczywiście tańczył; kilkakrotnie brał udział w sztafecie Zakopane – Morskie Oko – Zakopane, kiedy sztafeta jego klubu SN PTT zajmowała pierwsze miejsce; brał udział w ośmiu wyprawach ratunkowych TOPR; od 1932 roku był trenerem narciarskim, prowadził szkołę narciarstwa zjazdowego na Kasprowym Wierchu; po wybuchu II wojny światowej włączył się w działalność konspiracyjną – był kurierem na Węgrzech; w maju 1940 roku został aresztowany przez gestapo i znalazł się w pierwszym transporcie więźniów do obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau; uczestniczył w tamtejszym ruchu oporu organizowanym przez rotmistrza Witolda Pileckiego oraz pracował w stolarni; nie przyjął propozycji trenowania młodych niemieckich narciarzy; zmarł z wycieńczenia 5 czerwca 1944 roku; jego symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem,
• Bronisław Wojciech Linke (1906-1962) – malarz, rysownik i grafik, tworzący kompozycje o tematyce politycznej i społecznej; studiował m.in. w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, pod kierownictwem cenionego malarza Tadeusza Pruszkowskiego; jako grafik debiutował na łamach „Szpilek” w 1936 roku; współpracował, jako rysownik z „Dziennikiem Ludowym”, „Nowym Życiem”, „Sygnałami”, „Tygodnikiem Robotnika”, a po wojnie z „Polityką” i „Trybuną Ludu”; był artystą pracującym cyklami: jego najwcześniejszy cykl rysunków nosi tytuł „Wojna” (1931-1932), a następny „Miasto” (1931-1935); przyjaźnił się ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, z którym odbył podróż na Śląsk – efektem podróży był cykl trzydziestu prac „Śląsk”; po wybuchu II wojny światowej zmuszony był do wyjazdu do Lwowa, w obawie przed represjami nazistów za karykatury Adolfa Hitlera, które rysował do prasy; do Polski (do Warszawy) powrócił w 1946 roku; w tym czasie namalował swój najsłynniejszy cykl „Kamienie krzyczą" (1946-1956): była to przerażająca wizja ruin stolicy; innym znanym (a zarazem jednym z ostatnich) dziełem artysty jest obraz „Czerwony autobus”, nawiązujący w swej wymowie do dramatu Stanisława Wyspiańskiego „Wesele” (podobnie jak bohaterowie „Wesela”, tak i postaci z obrazu są niewolnikami stojącymi na przeszkodzie do własnego wyzwolenia); w okresie powojennym rzadko wystawiał swoje dzieła, ponieważ jego sztuka nie przystawała do ówczesnej rzeczywistości; twórczość Linkego bywa określana jako realizm metaforyczny: istotą jego sztuki jest wizualizacja czyli obrazowanie metafor literackich, a kompozycja jego obrazów, a także sposób konstruowania cyklów ma wybitnie narracyjny charakter,
• Bronisław Pietraszewicz pseud. Ryś, Bronek, Lot (1922-1944) – harcerz, dowódca I plutonu batalionu „Parasol”, dowódca i główny wykonawca udanego zamachu na Kutscherę; po zdaniu matury rozpoczął studia na wydziale mechaniki w konspiracyjnej Państwowej Wyższej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki im. Hipolita Wawelberga i Stanisława Rotwanda; aktywny członek Szarych Szeregów, w sierpniu 1943 roku przeszedł z Grup Szturmowych do nowo utworzonego batalionu Parasol (wcześniej Agat, Pegaz); brał udział w wielu akcjach Grup Szturmowych i „Parasola", m.in. w rozpoznaniu terenu do akcji pod Celestynowem i akcji specjalnej na SS-Oberscharführera Franza Bürkla; był jednym z inicjatorów i głównych wykonawców akcji megafonowej z 3 maja 1942 roku na pl. Wilsona; w listopadzie 1943 roku objął dowództwo I plutonu batalionu „Parasol"; zmarł w wyniku ran postrzałowych odniesionych 1 lutego 1944 roku, podczas akcji specjalnej likwidacji (z wyroku sądu Polski Podziemnej) Franza Kutschery – dowódcy SS i Policji na Dystrykt Warszawski; pośmiertnie awansowany na stopień podporucznika i odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy,
• Bronisław Pawlik (1926-2002) – aktor teatralny, filmowy („Szabla od komendanta”, „Modrzejewska”, „Kanclerz”, „Zmiennicy”, „Akademia Pana Kleksa”, „Miś”, „Kariera Nikodema Dyzmy”, „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz?”, „Lalka”, „Zielona miłość”, „Parada oszustów”, „Wilcze echa”, „Stawka większa niż życie”, „Niewiarygodne przygody Marka Piegusa”, „Mąż swojej żony”, „Walet pikowy”, „Krzyż Walecznych”) i radiowy; występował w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1946-1949), Teatrze im. Jaracza w Łodzi (1949-1952) i teatrach warszawskich (Teatr Narodowy, Teatr Polski, Teatr Ateneum, Teatr Powszechny, Teatr Współczesny); występował również w „Kabarecie Starszych Panów” oraz w popularnym programie dla dzieci „Miś z okienka” (lata 60-te XX wieku); odtwórca roli „Mordeczki” w cyklicznym słuchowisku „Okno na świat” Programu Trzeciego Polskiego Radia; w 1988 roku nagrodzony „Wielkim Splendorem” – prestiżową nagrodą przyznawaną przez Zespół Artystyczny Teatru Polskiego Radia dla aktorów-wykonawców słuchowisk radiowych; odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla kultury polskiej oraz za osiągnięcia w pracy artystycznej; pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie,
• Bronisław Malinowski (1951-1981) – lekkoatleta, biegacz; w 1968 roku rozpoczął treningi w GKS „Olimpia” w Grudziądzu, a w 1977 roku uzyskał tytuł absolwenta AWF w Poznaniu; mistrz (1980 – Moskwa) i wicemistrz (1976 – Montreal) olimpijski, zdobywca czwartego miejsca na igrzyskach w Monachium 1972 w biegu na 3000 m z przeszkodami; dwukrotny mistrz Europy (1974 – Rzym i 1978 – Praga) na tym dystansie; 10-krotny mistrz Polski (cztery tytuły na 3000 metrów z przeszkodami, po trzy na 5000 metrów oraz w przełajach); 10 sierpnia 1972 roku wyrównał rekord Europy podczas mityngu w Warszawie na dystansie 3000 m z przeszkodami (8:22,2 s); rok później został halowym mistrzem kraju na 3000 metrów; był również wicemistrzem świata w biegach przełajowych (1979); do dziś do niego należą rekordy Polski na dystansach: 3000 m, 5000 m, 1 milę, 2 mile oraz 3000 m z przeszkodami; zginął w wypadku samochodowym na moście w Grudziądzu (most ten obecnie nosi jego imię).
Bohaterowie literatury pięknej:
• bohater „Sagi o Jarlu Broniszu” Władysława Jana Grabskiego.

********************************************************************************************************************

BRUNO, BRUNON – imię męskie używane w wielu krajach (staroniemieckie brun – brunatny, w domyśle – niedźwiedź). W Polsce imię to zanotowano już w 1236 roku:
• niemieckie – Bruno,
• węgierskie – Brunó.
Bruno obchodzi imieniny: 17 maja; 12 lipca; 6, 15 października.
Brunon obchodzi imieniny: 9 marca; 17 maja; 12 lipca; 6, 11, 15 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Brunonik, Brunik, Brunio.
Od imienia Brunon biorą początek nazwiska:
Brun, Brunak, Brunarski, Bruniński, Brunner.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Bruno Winawer (1883-1944) – komediopisarz, prozaik, felietonista, z wykształcenia fizyk; autor popularnych komedii obyczajowych („Księga Hjoba”, „Roztwór profesora Pytla”), często związanych z tematyką naukową, licznych felietonów popularnonaukowych i na temat literatury oraz powieści fantastycznonaukowych („Doktor Przybram”, „Dług honorowy”); fizykę studiował na uniwersytecie w Heidelbergu (Niemcy), potem był asystentem laureata nagrody Nobla Pietera Zeemana na uniwersytecie w Amsterdamie; w latach 1917-1920 pracował naukowo na Politechnice Warszawskiej; po wybuchu II wojny światowej przebywał najpierw we Lwowie, gdzie wstąpił do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy, a po zajęciu Lwowa przez hitlerowskie Niemcy w 1941 roku trafił do getta warszawskiego; zmarł w szpitalu w Opolu Lubelskim,
• Bruno Schulz (1892-1942) – prozaik („Sklepy cynamonowe”, „Sanatorium pod klepsydrą”), grafik („Xsięga bałwochwalcza”), malarz i rysownik, związany z Drohobyczem k. Lwowa, gdzie się urodził i zginął; twórczość Schulza — zarówno plastyczna, jak i pisarska — to opowieść o jego własnych słabościach, zawiłościach psychiki, obsesjach, pasjach i kompleksach; na jego rysunkach postaci ludzkie, zwłaszcza męskie, często są zdeformowane, stanowią jakby karykaturę samych siebie, skarloną wersję, tło rysowanych scen stanowi Drohobycz (ratusz, kamieniczki przy rynku, kościoły i synagogi); największy zbiór prac plastycznych Schulza, ponad trzysta obiektów, posiada Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie; w lutym 2001 roku w drohobyckim domu, zamieszkanym w czasie wojny przez gestapowca Feliksa Landaua, odkryto freski, które Schulz wykonał na jego polecenie; w maju tego samego roku przedstawiciele izraelskiego Instytutu Pamięci Yad Vashem wycięli ze ściany część fresków i ukradkiem wywieźli je do Jerozolimy; w 2007 roku dyrektor Muzeum Krajoznawczego „Drohobyczczyna”, w imieniu Ukrainy, zawarł z władzami Izraela umowę, w ramach której państwo Izrael uznało, że freski stanowią własność Ukrainy, a strona ukraińska przekazuje je w wieloletni depozyt Instytutowi Yad Vashem; pozostałe szczątki fresków przeniesiono do drohobyckiego muzeum: ukazują one zupełnie nieznane do tej pory motywy w twórczości Schulza — najwyraźniej są ilustracjami do bajek,
• Bruno Jasieński, właśc. Wiktor Zysman (1901-1938) – poeta, powieściopisarz, autor tomików wierszy „But w butonierce” i „Ziemia na lewo”, dramatu „Bal manekinów”, poematu „Słowo o Jakubie Szeli”, powieści „Palę Paryż”; dziennikarz; współtwórca polskiego futuryzmu (wraz z Anatolem Sternem jest autorem manifestu futuryzmu polskiego „Nuż w bżuhu. Jednodńuwka futurystuw”); działacz komunistyczny; w czasie pierwszej wojny światowej znalazł się wraz z rodziną w Rosji, gdzie ukończył 8-klasową Szkołę Polską w Moskwie; w Rosji zachwycił się futuryzmem Igora Siewierianina oraz interesował się twórczością Władimira Majakowskiego i Welimira Chlebnikowa; w 1918 roku (uzyskawszy srebrny medal na egzaminie maturalnym) wrócił do Polski i podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego; jako student zaangażował się w tworzenie ruchu futurystów, współpracował ze Stanisławem Młodożeńcem i Tytusem Czyżewskim – wraz z nimi założył Niezalegalizowany Klub Futurystów Pod Katarynką (1920); pierwsze wiersze opublikował w krakowskim piśmie „Formiści” w kwietniu 1920 roku, podpisując je swoim imieniem i nazwiskiem, następne publikacje podpisywał już nazwiskiem Bruno Jasieński; w czerwcu 1921 roku zredagował i wydał 4-stronicowe pismo "JEDNODŃUWKA FUTURYSTUW mańifesty futuryzmu polskiego wydańe nadzwyczajne na całą Żeczpospolitą Polską", zawierające, oprócz swoich, także teksty autorstwa Anatola Sterna, Stanisława Młodożeńca i Tytusa Czyżewskiego; studiując w Krakowie Jasieński był świadkiem tzw. wypadków krakowskich 1923 roku, pod wpływem tych wydarzeń związał się z ruchem komunistycznym; w październiku 1925 roku wyjechał do Paryża, gdzie pracował jako korespondent polskich gazet; tam nawiązał kontakt z działaczami komunistycznymi: Zygmuntem Modzelewskim oraz Tomaszem Dąbalem, pod wpływem których coraz bardziej radykalizowały się jego poglądy; po skandalu związanym z opublikowaniem powieści „Palę Paryż” i wydaleniu z Francji (1929) Jasieński wyjechał do ZSRR (dzięki staraniom Tomasza Dąbala) i tam osiadł; od razu otrzymał stanowisko redaktora naczelnego pisma Polonii „Kultura mas” i kierownika działu literackiego „Trybuny radzieckiej”; w 1932 roku stał się członkiem rzeczywistym Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego; w okresie „Wielkiej czystki” w maju 1937 roku został aresztowany, skazany na karę śmierci (przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR) i tego samego dnia rozstrzelany; Jasieński tworzył w języku polskim, rosyjskim i francuskim; wśród jego utworów poetyckich znaleźć można zarówno eksperymenty formalne (neologizmy, rozbijanie słowa i zdania), jak i wiersze ściśle podporządkowane klasycznym regułom wersyfikacji („Pieśń o głodzie” została napisana heksametrem); jego twórczość w ZSRR przybrała socrealistyczny charakter: w dziele sławiącym budowę Kanału Białomorsko-Bałtyckiego był współautorem rozdziału zatytułowanego „Dobić wroga klasowego”, a jego socrealistyczna powieść „Człowiek zmienia skórę” przez wiele lat była lekturą szkolną w Tadżyckiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

CECYLIA – forma żeńska imienia męskiego – CECYLIAN (CECYL), zdecydowanie częściej występująca od formy męskiej – b. rzadko używanej (od łacińskiego słowa Caecilii – ślepy; Cecyliusze – znany ród rzymski pochodzenia plebejskiego):
• angielskie – Cecilia, Cecyly,
• włoskie – Cecilia,
• węgierskie – Cecilia.
Cecylia obchodzi imieniny: 22 listopada.
Zdrobnienia: Cecylka, Celka, Celia, Cechna.
Od imienia Cecylia biorą początek nazwiska: Cecelski, Cecylski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Cecylia z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej,
• Cechna z „Dziewcząt z Nowolipek” Poli Gojawiczyńskiej.

********************************************************************************************************************

CELINA – imię żeńskie rzadko występujące w Polsce (wywodzące się od łacińskiego słowa cealum – niebo):
• angielskie – Celine,
• francuskie – Celine,
• greckie – Kilina, Koilina,
• węgierskie – Szelina,
• rosyjskie – Cilina.
Celina obchodzi imieniny: 21 października; 15 grudnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Celinka, Cela, Linka, Lina.
Od imienia Celina pochodzą następujące nazwiska: Celiński, Celkowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Celina Szymanowska (1812-1855) – żona Adama Mickiewicza, córka Marii Szymanowskiej – pianistki.
Znane z literatury pięknej:
• Celinka ze „Szczenięcych lat” Melchiora Wańkowicza,
• Celinka z „Ręki ojca” Wojciecha Żukrowskiego,
• Celina z „Bez dogmatu” Henryka Sienkiewicza,
• Celina z „Mew” Stanisława Goszczurnego,
• Celina Sieniawianka z dramatu „Uciekła mi przepióreczka” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

CELESTYN – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie caelestinus – niebiański):
• francuskie – Celestin,
• włoskie – Celestino,
• węgierskie – Celesztin.
Celestyn obchodzi imieniny: 6 kwietnia; 19 maja.
Forma żeńska: CELESTYNA.
Zdrobnienia: Celestynek, Celestyś, Celek.
Od imienia Celestyn pochodzą nazwiska:
Celestyniak, Celestyński, Celestynowicz.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Celestyn Myślenta (1588-1653) – teolog luterański, orientalista, rektor Uniwersytetu Albertyna w Królewcu (przez 24 lata); jego ojciec – Mateusz Myślenta pochodził ze starej polskiej szlachty i osiadł w Kutach jako pastor protestancki; Celestyn kształcił się w szkole łacińskiej w Węgorzewie i Frydlądzie, a studia uniwersyteckie podjął na Albertynie w Królewcu i kontynuował (studiował filozofię, filologię i teologię) w Wittenberdze, Lipsku oraz Gießen (na tym ostatnim uniwersytecie uzyskał tytuł doktora teologii); znał biegle (obok ojczystego języka polskiego) następujące języki: hebrajski, chaldejski, arabski, syryjski, grecki i łaciński, a słabo niemiecki; autor licznych pism polemicznych oraz prac naukowych (m.in. „Manuale Prutenicum” na temat historii religii w Prusach od czasów pogańskich do 1625 roku),
• Celestyn Czaplic herbu Kierdeja (1723-1804) – łowczy wielki koronny (od 1773 roku), marszałek sejmu (1766), podkomorzy wołyński (od 1765 roku), autor bajek i sielanek oraz (prawdopobnie) popularnej przyśpiewki biesiadnej „Kurdesz nad kurdeszami”; brał udział w urządzanych przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego obiadach czwartkowych,
• Krzysztof Celestyn Mrongowiusz (1764-1855) – pastor, kaznodzieja ewangelicki, orędownik polskości w zaborze pruskim, filozof, językoznawca, tłumacz; wraz z ks. Jerzym Olechem bezskutecznie starał się o utworzenie katedry języka polskiego na uniwersytecie królewieckim (w 1797 roku); pozostawił po sobie ponad 1 tys. zgromadzonych cennych książek, które przeszły w posiadanie Biblioteki Miejskiej w Gdańsku.

********************************************************************************************************************

CEZARY – imię męskie popularne w wielu krajach (od łacińskiego słowa caesaries – czupryna, kędziory); będące początkowo przydomkiem (Cesar) łysego Gajusa Juliusza, wodza rzymskiego i dyktatora (ok. 100-44 p.n.e.), później przydomek panujących w Rzymie (obok tytułu: Augustus). Tytuł ten został spolszczony jako: cesarz, w Rosji – jako car:
• niemieckie – Casar,
• angielskie – Casar,
• francuskie – Casar,
• włoskie – Cesare.
Cezary obchodzi imieniny:
25 lutego; 22, 27 sierpnia; 3 listopada; 28 grudnia.
Forma żeńska: CEZARYNA.
Zdrobnienia: Czarek, Czaruś.
Od imienia Cezary pochodzą następujące nazwiska:
Cesarski, Cesarz, Cezarski, Cezarewicz.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Cezary Plater (1810-1869) – działacz emigracyjny po powstaniu listopadowym, prezes Towarzystwa Literackiego w Paryżu,
• Cezary Jellenta (1861-1935) – krytyk literacki, prozaik, poeta.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Cezary Baryka z „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

CYPRIAN – imię męskie używane w wielu krajach (od greckiego słowa Kyprios – cypryjski, rodem z Cypru, Cypryjczyk). Imię to jest notowane w Polsce od XII wieku, obecnie coraz częściej nadawane:
• niemieckie – Cyprianus, Cyprian, Zyprian,
• angielskie – Cyprian,
• francuskie – Cyprien,
• hiszpańskie – Cipriano,
• włoskie – Cipriano,
• rosyjskie – Kiprian,
• bułgarskie – Kiprijan.
Cyprian obchodzi imieniny:
20 stycznia; 10 marca; 11 lipca; 8 sierpnia; 14, 16 września.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Cyprianek, Cyprek, Cypek, Cypuś.
Od imienia Cyprian biorą początek następujące nazwiska:
Cypriak, Cypryjak, Cypryk, Cyprys, Cyprysiak, Cypryszewski, Cypriański, Cypriankiewicz, Cypranowski.
Z imieniem tym związane jest następujące przysłowie:
• Od Cypriana (10.III.) aż do Jana (7.IV.) gdy pogoda zakichana, to od Jana do Jerzego (23.IV.) ciągle jeszcze nic nowego, a gdy Jerzy się rozśmieje, to za kilka dni znów leje.
Znani Polacy:
• Cyprian Bazylik (ok. 1535-po 1591) – kompozytor, pisarz, poeta, tłumacz, działacz reformacyjny (kalwinista); przetłumaczył „De Republica emendanda” Andrzeja Frycza Modrzewskiego na język polski („O poprawie Rzeczypospolitej”); posługiwał się znakomitą polszczyzną,
• Cyprian Sapecki (1680-1724) – duchowny katolicki, dominikanin, pisarz religijny i kaznodzieja; był m.in. profesorem filozofii w studium zakonnym w Przemyślu (wykładał również teologię spekulatywną i teologię moralną), bibliotekarzem konwentu, działał jako kaznodzieja w Kościele Mariackim; opublikował zbiór kazań „Różaniec kaznodziejski” (1720), dzieło hagiograficzne „Kalendarz niebieski” (1722) oraz dwutomową pracę teologiczną „Przyjaciel w ostatniej potrzebie doznany albo Bractwo Najśw. Odkupiciela”; styl kazań Cypriana Sapeckiego był podniosły, autor stosował skomplikowaną składnię, ale dla potrzeb mniej wyszukanych słuchaczy używał również przykładów z życia codziennego i prostych porównań,
• Cyprian Godebski (1765-1809) – pułkownik Wojska Polskiego, poeta i pisarz, autor „Grenadiera-filozofa” (1805), redaktor „Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych”, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, dziad rzeźbiarza Cypriana Godebskiego; zapoczątkował nurt literatury pozostającej w ścisłym związku z walką wyzwoleńczą, stworzył ideał żołnierza-poety; poległ dowodząc w bitwie pod Raszynem,
• Cyprian Franciszek Zabłocki (1792-1868) – ziemianin, właściciel dworu w Rybnie koło Sochaczewa, wsławił się oryginalnymi inwestycjami, które miały przynieść mu wielkie pieniądze (niewielkim kosztem), a kończyły się plajtą; to od niego wzięło się powiedzenie: „wyjść jak Zabłocki na mydle”: legenda głosi, że Zabłocki postanowił w łatwy sposób wzbogacić się na produkcji mydła w rodzinnym majątku w Rybnie, które następnie zamierzał korzystnie sprzedać za granicą. Wyprodukowane mydło miało być spławione Wisłą do Gdańska, a stamtąd dalej statkiem. Żeby jednak zysk był większy, Zabłocki postanowił oszukać celników pruskich i tuż przed granicą z Prusami wyrzucił cały ładunek do wody (skrzynie, do których zapakowano mydło miały być szczelne i powiązane ze sobą). Płynąc, barka ciągnęła za sobą skrzynie pod powierzchnią wody i w bezpiecznej odległości od oczu celników. Opłaty celnej udało się uniknąć, ale kiedy w Gdańsku wydobyto skrzynie, okazało się, że nie były one dostatecznie szczelne i całe mydło rozpuściło się w wodzie. Zabłocki stracił wszystkie zainwestowane pieniądze,
• Cyprian Kamil Norwid, właściwie Cyprian Ksawery Gerard Walenty Norwid (1821-1883) – poeta („Bema pamięci żałobny rapsod”, „Moja ojczyzna”, „Do obywatela Johna Browna”, „W Weronie”), prozaik, dramatopisarz („Wanda”, „Krakus. Książę nieznany”, „Słodycz”, „Kleopatra i Cezar”), eseista, grafik, rzeźbiarz, rytownik, malarz i filozof, uznawany za czwartego wieszcza narodowego (obok Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego); przeważającą część swojego życia spędził za granicą, głównie w Paryżu, żyjąc w nędzy i utrzymując się z prac dorywczych; twórczość Norwida, trudna do zrozumienia dla jemu współczesnych, została zapomniana po jego śmierci; odkryty ponownie w okresie Młodej Polski głównie za sprawą Zenona Przesmyckiego-Miriama; „Dzieła zebrane” Norwida ukazały się dopiero w roku 1968 roku – ich wydawcą był Juliusz Wiktor Gomulicki, biograf i komentator Norwida; Norwid był także autorem kilkunastu obrazów olejnych, z których do dzisiaj przetrwały cztery: alegoryczne przedstawienie odrodzonej Polski pod nazwą „Jutrznia” znajduje się w zbiorach Muzeum im. Lubomirskich we Wrocławiu,
• Cyprian Lachnicki (1824-1906) – dyrektor warszawskiej szkoły artystycznej (Klasy Rysunkowej), dyrektor Muzeum Sztuk Pięknych w Warszawie (obecnie Muzeum Narodowe), kolekcjoner dzieł sztuki, artysta-amator; zbierał głównie malarstwo, rysunki oraz grafiki, zwłaszcza wielkich mistrzów XVI-XVII wieku (Albrechta Dürera, Raimondiego, Rembrandta), ryciny reprodukujące dzieła sztuki oraz grafikę pejzażową XIX wieku (R. A. van Haanen, Alexandre Calame, C. Grefe); w latach 1876-1906, gdy piastował stanowisko dyrektora Muzeum Sztuk Pięknych w Warszawie, przeprowadził porządkowanie zbiorów, organizował wystawy oraz podejmował starania o wybudowanie nowej i przestronnej siedziby; swoją kolekcję zapisał Muzeum w testamencie (1902), pod warunkiem wybudowania nowego gmachu (wzniesiono go dopiero w okresie międzywojennym),
• Cyprian Godebski (1835-1909) – wnuk Cypriana Godebskiego (patrz powyżej), rzeźbiarz, twórca pomnika Adama Mickiewicza w Warszawie i Mikołaja Kopernika w Krakowie, a także kompozycji alegorycznych i wielu nagrobków; od 1861 roku mieszkał w Wiedniu, a od 1863 roku w Paryżu, gdzie prowadził salon artystyczno-literacki,
• Cyprian Dylczyński (1836-1909) – malarz; malował obrazy historyczne, w latach późniejszych skłaniał się ku malarstwu rodzajowemu; najważniejsze prace, to. „Modlitwa Jana Kazimierza”, „Słowacki na wschodzie”, „Śmierć Jagiełły”, „O chlebie i wodzie”,
• Cyprian Głowiński (1892-1940) – kapitan sanitarny Wojska Polskiego, bibliotekarz i bibliograf, z zawodu lekarz; zamordowany w Katyniu wiosną 1940 roku,
• Kazimierz Cyprian Ujazdowski (1898-1942) – adwokat, działacz konspiracji niepodległościowej, obrońca Warszawy, więzień i ofiara koncentracyjnego Auschwitz; członek chrześcijańsko-ludowego bloku pracy,
• Cyprian Odorkiewicz pseud. Krybar (1901-1966) – porucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, urzędnik, działacz polityczny, uczestnik kampanii wrześniowej, członek konspiracyjnej Unii oraz AK, uczestnik powstania warszawskiego, dowódca Grupy Bojowej „Krybar”, a następnie I batalionu strzelców 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej AK; pod koniec życia pracował w rozgłośni polskiej Radia Wolna Europa w Monachium; trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych (1920, 1939, 1944), Medalem Niepodległości (1933) oraz Złotym Krzyżem Zasługi (1938).

********************************************************************************************************************

CYRYL – imię męskie używane w wielu krajach (greckie Kyrillos – należący do Pana, od Kyrios – pan, władca; łacińskie Cyrillus – Pański, tj. należący do Boga); znaczeniowo identyczne z imieniem DOMINIK. Święty Cyryl wraz z bratem – świętym Metodym (misjonarze pochodzenia greckiego) są uznawani za apostołów Słowian (w IX wieku prowadzili misje chrystianizacyjne, m.in. na ziemiach zamieszkanych przez Słowian):
• angielskie – Cyril,
• francuskie – Cyrilie, Cyril,
• hiszpańskie – Cirilo,
• włoskie – Cirillo,
• rosyjskie – Kiryłł, Kirył,
• czeskie – Cyril.
Cyryl obchodzi imieniny:
9, 14 lutego; 18, 29 marca; 27 czerwca; 7 lipca.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Cyrylek, Cyranek, Cyruś.
Od imienia Cyryl biorą początek nazwiska: Kirył, Kiryłowicz.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Cyryl Ratajski (1875-1942) – polityk i adwokat; działacz społeczny, pasjonat turystyki; minister spraw wewnętrznych w rządzie Władysława Grabskiego (1924-1925); prezydent Poznania (trzykrotnie wybierany na to stanowisko): za jego kadencji miasto przekształciło się z byłego garnizonu niemieckiego w prężnie rozwijający się ośrodek gospodarczy, wybudowano wówczas m.in. elektrownię, most Bolesława Chrobrego i Ogród Botaniczny, nowe trasy tramwajowe, pierwszą w Polsce linię trolejbusową oraz pierwszą w Polsce i Europie Wschodniej spalarnię odpadów, do miasta przyłączono nowe dzielnice: Dębiec, Główna, Golęcin, Komandoria, Rataje, Sołacz, Starołęka, Wola; podczas II wojny światowej pierwszy Delegat Rządu na Kraj (1940-1942).

********************************************************************************************************************

CZESŁAW – słowiańskie imię męskie, oznaczające tego, który ma czcić, szanować sławę, dobrą cześć.
Czesław obchodzi imieniny: 5, 12 stycznia; 20 kwietnia; 20 lipca.
Forma żeńska: CZESŁAWA.
Zdrobnienia: Czech, Czesiek, Cześ.
Od imienia Czesław pochodzą następujące nazwiska:
Czech, Czechak, Czecharowski, Czechow, Czechowicz, Czechowski, Czechasz, Czechaszewski, Czechoń, Czechoński.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Bywa, że od Czesława (20.VII.) już dożynkowa zabawa!
Znani Polacy:
• Czesław Tański (1863-1942) – malarz, amator szybownictwa, konstruktor,
• Czesław Maciej Witoszyński (1875-1948) – specjalista w zakresie aerodynamiki, profesor politechniki w Warszawie i w Łodzi,
• Czesław Białobrzeski (1878-1973) – fizyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Warszawskiego,
• Czesław Przybylski (1880-1936) – architekt (Teatr Polski w Warszawie), profesor Politechniki Warszawskiej,
• Czesław Znamierowski (1888-1967) – etyk i prawnik, profesor uniwersytetu w Poznaniu,
• Czesław Kuźniar (1889-1955) – geolog i petrograf.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Cześ ze „Szczenięcych lat” Melchiora Wańkowicza.

********************************************************************************************************************

DAGMARA – imię żeńskie pochodzenia skandynawskiego, którego źródłosłów nie jest do końca wyjaśniony. Może oznaczać: 1. pannę jasną jak dzień (połączenie słów: dag – dzień i mar – dziewica, panna), 2. sławną pannę (połączenie słów: dag – dzień i mari – sławny), 3. duńską wersję słowiańskiego imienia Drogomira („ta, która ceni pokój”), które nosiła czeska księżniczka, żona Waldemara II Zwycięskiego, 4. żeńską formę imienia Dagmar, będącego imieniem dynastycznym u plemion frankońskich pochodzenia celtyckiego (wówczas oznaczające „wielką przez dobroć”) lub germańskiego (wówczas w znaczeniu „niewiasta jasna jak dzień”), 5. żeńską formę imienia Dagobert („jasny dzień”):
• rosyjskie – Dagmara,
• czeskie – Dagmar.
Dagmara obchodzi imieniny: 12 grudnia.
Zdrobnienia: Dagmarka, Dagmaruś.
Od imienia Dagmara nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

DANUTA – imię żeńskie występujące w literaturze pięknej i najbardziej przypominające imię DONATA (od łacińskiego słowa donatus – darowany przez Boga). W Polsce imię to notuje się od XIV wieku.
W innych językach nie występuje.
Danuta obchodzi imieniny:
3 stycznia; 16 lutego; 24 czerwca; 1 października.
Forma męska: DAN, DANISZ.
Skróty i zdrobnienia: Danusia, Danuśka, Danka, Danuś, Daniś, Dańcia.
Od imienia Danuta pochodzą następujące nazwiska:
Danisz, Daniszewski, Daniś, Daniuszewski, Dankiewicz, Danko, Dankowski, Danowicz, Danysz, Danyszczuk, Daun.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Danuta Sybilska (1923-2004) – chemik, profesor w Instytucie Chemii Fizycznej PAN, członek Polskiego Towarzystwa Chemicznego, twórca szkoły naukowej chromatografii klatratowej,
• Danuta Siedzikówna pseud. Inka, Danuta Obuchowicz (1928-1946) – sanitariuszka 5 Wileńskiej Brygady AK; aresztowana przez UB, w śledztwie była bita i poniżana, mimo to odmówiła składania zeznań obciążających członków brygad wileńskich AK, stracona w Gdańsku w wieku 18 lat,
• Danuta Rinn właśc. Danuta Smykla (1936-2006) – piosenkarka i aktorka („Zazdrość i medycyna”, „Doktor Murek”, „Bilans kwartalny”, „Niania”, „Graczykowie”); wylansowała wiele popularnych przebojów („Biedroneczki są w kropeczki”, „Na deptaku w Ciechocinku”, „Gdzie ci mężczyźni”, „Tyle wdzięku”, „Nie mam woli do zamęścia”); występowała także z Kabaretem pod Egidą,
• Danuta Wawiłow (1942-1999) – matka Natalii Usenko, pisarka utworów dla dzieci i młodzieży („Bajka o królewiczu”, „O stu królach Lulach”, „Czupiradło”, „Ten dziwny Eryk”, „Wierzbowa 13”), poetka, autorka słuchowisk radiowych; w latach 1992-1996 prowadziła Klub Ludzi Artystycznie Niewyżytych (KLAN).
Znane z literatury pięknej:
• Danuśka Jurandówna z „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza.

********************************************************************************************************************

DARIA – forma żeńska imienia męskiego – DARIUSZ (od staroperskiego słowa Darayavahus – podtrzymujący dobro). Święta Daria (zm. ok. 283) pochodząca ze szlacheckiego rodu, małżonka świetego Chryzanta, pod wpływem którego przyjęła chrzest, a następnie wraz z nim poniosła męczeńską śmierć (nawrócili wielu pogan na wiarę chrześcijańską) podczas prześladowań za czasów cesarza Numeriana, jest patronką sędziów:
• rosyjskie – Darja,
• ukraińskie – Daryna.
Daria obchodzi imieniny: 25 października.
Zdrobnienia: Darka, Darusia.
Od imienia męskiego Dariusz pochodzą następujące nazwiska:
Darczewski, Darecki, Darewski, Darocha, Daros, Darowski.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Daria Trafankowska (1954-2004) – aktorka telewizyjna („Zdjęcia próbne”, „Polskie drogi”, „Ślad na ziemi”, „Stan wewnętrzny”, „Ucieczka z kina „Wolność”, „Tato”) i teatralna, lektorka oraz dziennikarka radiowa; ukończyła Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi; pracowała w Teatrze Pantomimy w Warszawie, a następnie w innych teatrach warszawskich: Teatrze Narodowym i Teatrze Powszechnym; prowadziła także (wraz z aktorem Januarym Brunovem) teleturniej edukacyjny dla dzieci „Szalone liczby” w TVP2 (1995-1999); pod koniec życia znana telewidzom przede wszystkim z roli Danusi Dębskiej, siostry oddziałowej, w serialu „Na dobre i na złe”.

********************************************************************************************************************

DOBROSŁAWA – forma żeńska słowiańskiego imienia męskiego – DOBROSŁAW; oznaczającego tego, który jest dobry w sławie (tj. tego, który ma ugruntowaną sławę, cieszy się dobrą sławą). Najstarszy znany polski zapis tego imienia pochodzi z 1200 roku. Imię to stało się popularniejsze w XIX wieku, kiedy w ramach panslawizmu przywracano imiona słowiańskie: swojej córce nadał takie drugie imię Julian Ursyn Niemcewicz.
W innych językach nie występuje.
Dobrosława obchodzi imieniny: 9 kwietnia.
Zdrobnienie: Dobrusia.
Przekształcenia: Dobroszka, Dobrocha, Dobrochna.
Od imienia męskiego Dobrosław biorą początek nazwiska:
Dobraczyński, Dobroczyński, Dobrosz, Dobroszycki, Dobroszyński.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Dobrosława pomorska (ur. przed 1177-zm. po 1226) – księżniczka pomorska, księżna kujawska, pani na Sławnie i Choćkowie; najprawdopodobniej córka Bogusława I i jego pierwszej żony Walpurgi; pomiędzy 1187 a 1195 rokiem Dobrosława wraz z mężem uposażyła klasztor norbertanek w Strzelnie wsią Węgierce,
• Dobrosława Miodowicz-Wolf, pseud. Mrówka (1953-1986) – córka polityka i działacza związkowego Alfreda Miodowicza oraz siostra polityka Konstantego Miodowicza; alpinistka i himalaistka, etnograf, pracownica Muzeum Etnograficznego w Warszawie; była instruktorem taternickim, od 1983 roku również trenerem alpinizmu; w 1977 roku w Kaukazie wspólnie z Anną Okopińską i Haliną Krüger-Syrokomską dokonała pierwszego kobiecego przejścia drogi przez Deskę na północnej ścianie Ułłu Tau Czana; w 1980 roku zdobyła swój pierwszy siedmiotysięcznik – weszła na Szczyt Korżeniewskiej w Pamirze (7105 m n.p.m.), a trzy lata później – Szczyt Komunizmu (7495 m); zginęła w Karakorum podczas zejścia po próbie zdobywania szczytu K2, jej ciało pochowano u podnóży K2 w 1987 roku.

********************************************************************************************************************

DOMINIKA – forma żeńska imienia męskiego – DOMINIK (od łacińskiego słowa dominicus – Pański, odnoszący się do Boga), oznaczającego tego, który należy do Boga:
• francuskie – Dominique,
• włoskie – Domenice.
Dominika obchodzi imieniny:
9 marca; 6 czerwca; 6 lipca; 4 sierpnia.
Skróty i zdrobnienia: Dominiczka, Nika, Niczka.
Od imienia męskiego Dominik biorą początek następujące nazwiska:
Dominiczek, Domieniewski, Domieniecki, Domienik, Dominek, Dominiak, Dominiczak, Dominikiewicz, Dominikowski, Dominko, Dominowski, Domińczak, Domiński.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

DOROTA – imię żeńskie (greckie Dorotheos) powstałe przez odwrócenie członów imienia męskiego TEODOR (tj. doron – dar i theos – Bóg); oznaczające tę, która przyszła na świat jako dar boży. Podobny źródłosłów mają imiona męskie: TEODOR, BOŻYDAR, BOGDAN, DONAT:
• niemieckie – Dorothea,
• angielskie – Dorothy,
• francuskie – Dorothee,
• hiszpańskie – Dorotea,
• włoskie – Dorotea,
• szwedzkie – Dorotea,
• czeskie – Dorota,
• węgierskie – Dorottya.
Dorota obchodzi imieniny:
6 lutego; 6, 25 czerwca; 7 sierpnia; 5 września.
Forma męska: DOROTEUSZ (w Polsce nie używana).
Skróty i zdrobnienia: Dorotka, Dosia, Dosieńka, Dora, Dochna.
Od imienia Dorota pochodzą następujące nazwiska:
Dorociak, Dorociński, Dorodziński, Dorosiewicz, Dorosz, Doroszewicz, Doroszewski, Doroszkiewicz, Doroziński, Dorożyński.
Z imieniem tym wiążą się następujące powiedzenia i przysłowia:
• Każda Dorota ma swoje kłopota.
• U Dosi nic nie uprosi.
• Słodka Dorotka, ale droga nieboga.
• Na świętej Doroty (6.II.) będzie śniegu za płoty.
• O świętej Dorocie (6.II.) pójdziesz po błocie.
• Święta Dorotka (6.II.) wypuszcza skowronka za wrotka.
Znane z literatury pięknej:
• Dorota, żona Bartłomieja z „Krakowiaków i górali” Wojciecha Bogusławskiego,
• Dorota Smugoniowa z dramatu Stefana Żeromskiego „Uciekła mi przepióreczka…”,
• Dorota ze „Zmór” Emila Zegadłowicza,
• Dorota z powieści Stanisława Czernika „Wór pszenicy”.

********************************************************************************************************************

DAMIAN – imię męskie używane w wielu krajach (od greckich słów: damios – ludowy, publiczny oraz demios – lekarz publiczny); tradycja nawiązuje do postaci brata Kosmy, Damiana – męczennika (zm. ok. 303 r.n.e.), który był lekarzem; prawdopodobnie funkcja spełniana przez jakiegoś ofiarnego anonimowego lekarza (demios) stała się punktem wyjścia do urobienia imienia własnego:
• niemieckie – Damian,
• hiszpańskie – Damian,
• portugalskie – Damiao,
• włoskie – Damiano,
• węgierskie – Domjen,
• rosyjskie – Diemjan.
Damian obchodzi imieniny:
12, 23 lutego; 26, 27 września; 26 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Damianek, Danek.
Od imienia Damian biorą początek nazwiska:
Damięcki, Dam, Demianiuk, Demianow, Demiańczuk, Demańczyk, Dimański.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Damian Stachowicz właśc. Jan Stachowicz (1658-1699) – kompozytor doby baroku, pijar; przypuszczalnie jego ulubionym instrumentem była trąbka (napisał wiele dzieł na ten instrument z towarzyszeniem głosów),
• Damian Szojda właśc. Henryk Szojda (1932-2011) – biblista katolicki, tłumacz Pisma Świętego, franciszkanin, prowincjał franciszkańskiej Prowincji Wniebowzięcia NMP w Katowicach.

********************************************************************************************************************

DANIEL – imię męskie popularne w wielu krajach (hebrajskie Danijjel – sędzią moim jest Bóg albo potężny jest mój Bóg); imię proroka ze Starego testamentu uprowadzonego do niewoli babilońskiej:
• włoskie – Daniele,
• węgierskie – Daniel,
• ukraińskie – Daniłko,
• serbskie – Daniło.
Daniel obchodzi imieniny:
16 lutego; 10 kwietnia; 21 lipca; 10 pażdziernika; 11 grudnia.
Forma żeńska: DANIELA.
Zdrobnienia: Danielek, Danek.
Od imienia Daniel biorą początek następujące nazwiska:
Danielak, Danielczyk, Danielewicz, Danielewski, Daniell, Daniels, Danilczuk, Danilewicz, Daniluk, Daniłkiewicz, Daniłłowicz, Daniłowicz, Daniłowski, Dahnel, Dehnel.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Jak Daniel we lwiej jamie (przysłowie nawiązujące do przygody Daniela w Babilonie – opisanej w „Biblii”).
Znani Polacy:
• Daniel Naborowski (1573-1640) – poeta barokowy, dyplomata i tłumacz,
• Daniel Mróz (1917-1993) – grafik, scenograf i rysownik, członek „Grupy Krakowskiej”.

********************************************************************************************************************

DARIUSZ – imię męskie używane w wielu krajach (od staroperskiego słowa Darayavahus – podtrzymujący dobro); imię trzech królów perskich: Dariusza I Wielkiego (ok. 550-485 p.n.e.), Dariusza II Ochosa (424-405/4 p.n.e.) i Dariusza III Kodomana (zm. 330 p.n.e.):
• niemieckie – Darius,
• angielskie – Darius,
• francuskie – Darius,
• włoskie – Dario,
• hiszpańskie – Dario,
• czeskie – Darius,
• rosyjskie – Darij.
Dariusz obchodzi imieniny: 25 lipca, 29 września; 19 grudnia.
Forma żeńska: DARIA.
Zdrobnienia: Darek, Daruś.
Od imienia Dariusz biorą początek następujące nazwiska:
Darczewski, Darecki, Darewski, Darocha, Daros, Darowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Dariusz Fikus (1932-1996) – dziennikarz „Polityki” (publicystyka gospodarcza i ekonomiczna), pisarz ekonomiczny.

********************************************************************************************************************

DAWID – imię męskie popularne zwłaszcza w krajach protestanckich (hebrajskie dawid – dosłownie: dowódca, opiekun); przypuszczalnie Dawid pierwotnie był tytułem nadawanym pewnym osobom (dawniej tłumaczono to imię jako „umiłowany”); także imię drugiego króla izraelskiego (ok. 1040 p.n.e.-970 p.n.e.), ojca Salomona:
• niemieckie – David,
• angielskie – David,
• hiszpańskie – David.
Dawid obchodzi imieniny: 26 czerwca; 15 lipca; 29 grudnia.
Forma żeńska: DAWIDA.
Zdrobnienie: Dawidek.
Od imienia Dawid biorą początek następujące nazwiska:
Dawidczyk, Dawidczyński, Dawidko, Dawidowicz, Dawidowski, Dzwidziuk, Dawydow.
Z imieniem tym wiążą się następujące powiedzenia:
• Ciężko (źle) idzie, panie Dawidzie!
• Nie o tym Dawidzie gra idzie (tzn. nie o tego Dawida chodzi).
• Pójść z Dawidem na harfie grać.
• Tańcuje jak król Dawid przed arką.
Znani Polacy:
• Jan Dawid Cenkier (zm. 1727) – drukarz z Królewca,
• Dawid Przepiórka (1880-1940) – szachista, mistrz Polski, złoty medalista olimpijski (1930).

********************************************************************************************************************

DIONIZY – imię męskie używane w wielu krajach (greckie Dionysios, łacińskie Dionysius – związany z Dionizosem, należący do Dionizosa – boga dzikiej natury, winnej latorośli i wina). Imię męczennika, pierwszego biskupa Paryża, który miał został ścięty na wzgórzu nazwanym później Montmartre (Wzgórze Męczenników) podczas prześladowań zarządzonych za panowania cesarza Decjusza (ok. 258 roku n.e.):
• nimieckie – Dionysius, Dionys,
• angielskie – Denis, Dennis, Den,
• francuskie – Denis, Denys, Dyonis, Danis, Dannes, Denizot, Nisard,
• włoskie – Dionigi; Dionisio,
• rosyjskie – Dionisij.
Dionizy obchodzi imieniny: 8 kwietnia; 2, 9 października; 26 grudnia.
Forma żeńska: DIONIZJA.
Zdrobnienia: Dionizio, Dionek.
Od imienia Dionizy nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym zwiazane jest przysłowie:
• Dziś świętego Dionizego (8.IV.), uciekajcie myszy, szczury z domu tego.
Znani Polacy:
• Franciszek Dionizy Kniaźnin (1750-1807) – poeta polskiego oświecenia, znany głównie jako autor sielanek, pisanych pod wpływem znajomości z Franciszkiem Karpińskim; jednak oprócz nich pisał także: wiersze patriotyczne i religijne, ody, erotyki, bajki i dramaty,
• Dionizy Feliks Czachowski (1810-1863) – pułkownik, naczelnik wojenny województwa sandomierskiego w powstaniu styczniowym; poległ pod Jaworem Soleckim; został pochowany, na wyraźny rozkaz władz rosyjskich, na cmentarzu wiejskim w Bukównie; dopiero w 1937 roku prochy przewieziono uroczyście do Radomia i pochowano w mauzoleum przed kościołem ojców Bernardynów; w setną rocznicę powstania styczniowego odrestaurowano zniszczony podczas II wojny światowej grobowiec i umieszczono go na placu przy ulicy Malczewskiego, gdzie stoi do dziś; Czachowski należy do najwybitniejszych wodzów powstania styczniowego; odważny partyzant, wykonawca poleceń trudnych, uparty żołnierz, surowy przełożony, sam trochę niekarny, stosował względem wroga prawo odwetu, przez co ściągnął na siebie jego szczególną nienawiść i miano okrutnika; mimo przekroczenia 53-go roku życia, odznaczał się odpornością organizmu na wszelkie trudy i niewygody,
• Franciszek Dionizy Lutosławski herbu Jelita (1830-1891) – twórca fortuny rodu Lutosławskich z ziemi łomżyńskiej; ukończył studia w Szkole Gospodarstwa Wiejskiego na Marymoncie; po śmierci ojca Franciszka Jakuba Lutosławskiego został dziedzicem Drozdowa, gdzie wprowadził nowoczesne metody gospodarowania: założył mleczarnię i sklep mleczarski w Łomży, tartak, młyn, krochmalnię, finansował budowę kościoła parafialnego w Drozdowie; był twórcą znanego browaru Drozdowskiego zdobywającego najwyższe nagrody na festiwalach piwnych w kraju i za granicą; swoich sześciu synów : Wincentego, Stanisława, Mariana, Jana, Kazimierza i Józefa wykształcił za granicą i wychował na wybitnych Polaków; jego wnukiem był światowej sławy kompozytor Witold Lutosławski,
• Dionizy Henkiel (1842-1920) – literat i dziennikarz, uczestnik powstania styczniowego.

********************************************************************************************************************

DOBROMIR – słowiańskie imię męskie oznaczające tego, który jest mocny, dobry w utrzymaniu pokoju, albo też wyrażające życzenie, aby ten, kto je nosi, żył w dobrym, trwałym pokoju. Imię notowane od 1265 roku.
Dobromir występuje także w języku: czeskim, serbskim, chorwackim i bułgarskim.
Dobromir obchodzi imieniny: 4 stycznia; 31 marca.
Forma żeńska: DOBROMIRA.
Skróty i zdrobnienia: Mirek, Dobromirek.
Od imienia Dobromir pochodzi nazwisko: Dobromirski.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

DOMINIK – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa dominicus – Pański, odnoszący się do Boga), oznaczające tego, kto należy do Boga:
• niemieckie – Dominikus,
• angielskie – Dominic,
• włoskie – Domenico,
• węgierskie – Domokos, Domonkos.
Dominik obchodzi imieniny:
9 marca; 12 maja; 4, 8 sierpnia; 14 października; 27 listopada, 20, 29 grudnia.
Forma żeńska: DOMINIKA.
Zdrobnienia i skróty: Dominiczek, Nik, Niczek.
Od imienia Dominik biorą początek następujące nazwiska:
Dominiczek, Domieniewski, Domieniecki, Domienik, Dominek, Dominiak, Dominiczak, Dominikiewicz, Dominikowski, Dominko, Dominowski, Domińczak, Domiński.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Na świętego Dominika (8.VIII.) zboże z pola do gumn zmyka.
• Gdy ciepło na Dominika (20.XII.), ostra zima nas dotyka.
Znani Polacy:
• Dominik Merlini (1730-1797) – nadworny architekt Stanisława Augusta Poniatowskiego pochodzenia włoskiego, przedstawiciel klasycyzmu (wnętrza Zamku Królewskiego w Warszawie, Łazienki, Królikarnia, pałac w Jabłonnie),
• Dominik Szulc (1797-1860) – historyk, prekursor pozytywizmu,
• Dominik Magnuszewski (1810-1845) – poeta, pisarz, uczestnik powstania listopadowego,
• Dominik Estreicher (zm. 1845) – pisarz.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Dominik Cedzyna z „Doktora Piotra” Stefana Żeromskiego,
• Dominik Figura z „Opowieści pod psem (a nawet dwoma)” Janusza Meissnera.

********************************************************************************************************************

DONAT – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie donatus – darowany, w domyśle: przez Boga); znaczeniowo identyczne z BOGDANEM, BOŻYDAREM i TEODOREM:
• niemieckie – Donat.
Donat obchodzi imieniny:
17 lutego; 7 kwietnia; 5 października..
Forma żeńska: DONATA.
Zdrobnienia: Donek, Donuś.
Od imienia Donat biorą początek nazwiska:
Donath, Donatowicz, Donatt.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Na świętego Donata idź po pracę do brata.
Znani Polacy:
• Jan Piwnik psud. Donat (1912-1944) – major Wojska Polskiego i aspirant Policji Państwowej, legendarny dowódca partyzancki Armii Krajowej w Górach Świętokrzyskich i na Nowogródczyźnie; w listopadzie 1942 roku Komendant Główny AK, gen. Stefan Rowecki (Grot), wyznaczył go do zadania przeprowadzenia akcji odbicia 3 ludzi (kpt. Alfreda Paczkowskiego pseud.Wania, komendanta III odcinka "Wachlarza", Mariana Czarneckiego pseud. Ryś i Piotra Downara pseud. Azorek) z więzienia w Pińsku; akcja zakończyła się sukcesem: uwolnieni oficerowie AK zostali przetransportowani do Warszawy, a Piwnik – odznaczony Orderem Virtuti Militari; akcja pińska została uznana za wzorcową i na jej podstawie prowadzono szkolenia dywersji; Piwnik zginął z bronią w ręku podczas ataku na stützpunkt; pośmiertnie awansowany do stopnia majora; jego szczątki zostały w 1987 roku przeniesione do Klasztoru O.O. Cystersów w Wąchocku, a w czerwcu 1988 roku uroczyście pochowane w klasztornej ścianie, co poprzedziły trzydniowe uroczystości pogrzebowe.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

EDYTA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od staroangielskich słów: ead – dobrobyt, pomyślność, szczęście oraz gyth – walka), oznaczające tę, która cieszy się dobrobytem (jest kobietą zamożną) i jest dzielna w walce. Imię córki króla angielskiego Edgara, zmarłej ok. 984 roku:
• angielskie – Edith, Edie,
• francuskie – Edith,
• węgierskie – Edit,
• rosyjskie – Edita.
Edyta obchodzi imieniny: 9 sierpnia; 16 września.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Edytka, Edzia.
Przekształcenie: Edda.
Od imienia Edyta nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Edyta z opowiadania „Noc Huberta” Jerzego Zawieyskiego,
• Edyta z „Mew” Stanisława Goszczurnego.

********************************************************************************************************************

ELEONORA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od hebrajskich i arabskich słów: Eli – Bóg mój oraz or – światło; Bóg mi światłem). Imię noszone przez królowe portugalskie i francuskie oraz cesarzowe niemieckie:
• niemieckie – Eleonora,
• angielskie – Eleanor, Eleonora,
• francuskie – Eleonora.
Eleonora obchodzi imieniny: 21 lutego; 19 grudnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Lenora, Lenorcia, Lori, Nora, Nel.
Przekształcenia: Leonora, Lora, Nora.
Od imienia Eleonora nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane jest powiedzenie:
• Każda Lenora znajdzie swego amatora.

********************************************************************************************************************

ELIZA – przekształcona forma żeńskiego imienia – ELŻBIETA (hebrajskie eliszeba – Bóg mój przysięgą); imienia matki Jana Chrzciciela z Nowego Testamentu. W Polsce imię to jest znane od XVIII wieku (początkowo jako imię literackie), a gwałtowną popularność zyskało w latach 70-tych XX wieku:
• niemieckie – Eliza,
• angielskie – Eliza, Elisha,
• francuskie – Elisa,
• włoskie – Elisa,
• szwedzkie – Elisa.
Eliza obchodzi imieniny: 14 czerwca, 2 września.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Elizka, Lizka, Liza.
Od imienia Elżbieta (Betka, Bietka) biorą początek nazwiska: Elżanowski, Bietkowski.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Eliza Fryderyka Luiza Marta Radziwiłłówna (1803-1834) – córka Antoniego Henryka Radziwiłła i księżniczki pruskiej Ludwiki „"Luizy” Hohenzollern, arystokratka, zgodnie z intercyzą przedślubną wychowana w kalwinizmie (wyznaniu swojej matki); była pierwszą miłością drugiego syna króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III – Wilhelma Hohenzollerna, późniejszego cesarza niemieckiego Wilhelma I; małżeństwo nie doszło do skutku, z uwagi na różnicę urodzenia (Wilhelm wobec bezpotomności swojego brata Fryderyka był drugi w kolejce do tronu); Eliza nigdy nie wyszła za mąż; zmarła na gruźlicę, 8 lat po ostatecznym rozstaniu z Wilhelmem; pochowana została w Antoninie (woj. wielkopolskie),
• Eliza Zamoyska (1818-1857) – żona Zenona Brzozowskiego, ziemianina, przyjaciela Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego,
• Eliza z Branickich Krasińska (1820-1876) – żona Zygmunta Krasińskiego, szlachcianka; Krasiński ożenił się z nią tylko pod wpływem ojca (nie przerwał swojego romansu z Delfiną Potocką); urodziła mężowi dwóch synów i dwie córki; dopiero pod koniec życia schorowany Krasiński docenił jej dobroć i wyrozumiałość; po śmierci pierwszego męża wyszła ponownie za mąż za Ludwika Józefa Krasińskiego,
• Eliza Orzeszkowa (1841-1910) – pisarka („Marta”, „Meir Ezofowicz”, „Nad Niemnem”, „Cham”, „Dobra pani”, „Gloria victis”), czołowa przedstawicielka pozytywizmu, przyjaciółka Marii Konopnickiej; wspólne zainteresowania literackie scementowały ich przyjaźń na całe życie (obydwie przyjaciółki bardzo lubiły czytać i deklamować poezje, w szczególności zakazane utwory Adama Mickiewicza); podczas powstania styczniowego przebywała w majątku pierwszego męża – Ludwinowie, wspierając powstańców: m.in. ukrywając w majątku Romualda Traugutta, którego później, we własnej karecie, odwiozła do granic Królestwa; poświęcała wiele czasu na akcje filantropijne i społeczne; korespondowała z wieloma wybitnymi osobistościami ówczesnego życia społecznego i literackiego takimi jak Leopold Méyet oraz Zygmunt Miłkowski; współpracowała z tygodnikiem Bluszcz; dwukrotnie była kandydatką do nagrody Nobla (za pierwszym razem nagrodę otrzymał Henryk Sienkiewicz, za drugim – Selma Lagerlöf, szwedzka pisarka).
Znane z literatury pięknej:
• Eliza z komedii „Małżeństwo z kalendarza” Franciszka Bohomolca.

********************************************************************************************************************

ELWIRA – imię żeńskie o niepewnej etymologii, oznaczające najprawdopodobniej: 1. tę, która jest prawdziwie szlachetna (wówczas pochodziłoby z języka gockiego) lub 2. opiekunkę wszystkich. Według najnowszych publikacji naukowych imię to wywodzi się z języka arabskiego, a przedostało się do Polski za pośrednictwem języka hiszpańskiego, podobnie jak ELEONORA:
• włoskie – Elvira,
• rosyjskie – Elwira.
Elwira obchodzi imieniny: 25 stycznia; 10 lutego; 25 kwietnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Elwirka, Elwirusia, Wirusia, Wirka.
Od imienia Elwira nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Elwira Kamińska (1912-1983) – choreograf, pedagog, współtwórczyni (ze Stanisławem Hadyną) Państwowego Zespołu Pieśni i Tańca „Śląsk”, całe życie związała z muzyką i tańcem; przygotowanie choreograficzne zdobyła w Krakowskiej Akademii Muzycznej oraz Konserwatorium w Budapeszcie; na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych zrealizowała kontrakt artystyczny z Zespołem „Mazowsze”, tworząc dla niego całkowicie nowy układ ruchu scenicznego i tańca; pochowana w Katowicach (na cmentarzu przy ul. Francuskiej),
• Elwira Seroczyńska (1931-2004) – łyżwiarka szybka, wicemistrzyni olimpijska (1500 m, 1960) i mistrzyni świata (500 m, 1962); z wykształcenia technik ekonomista: absolwentka Państwowego Liceum Administracyjno-Gospodarczego w Elblągu (1951) i warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego (1972); jedna z nielicznych polskich medalistek zimowych igrzysk olimpijskich: zdobyła tytuł wicemistrzowski w 1960 roku w Squaw Valley w wyścigu na 1500 m (na tych samych zawodach brąz zdobyła druga Polka, Helena Pilejczyk); ustanowiła 17 rekordów Polski; po zakończeniu kariery sportowej pracowała m.in. jako szkoleniowiec kadry narodowej kobiet (1971-1976), działała także w ruchu olimpijskim; odznaczona Krzyżem Kawalerskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

********************************************************************************************************************

ELŻBIETA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od hebrajskiego słowa eliszeba – Bóg mój przysięgą); imię matki Jana Chrzciciela z Nowego Testamentu:
• niemieckie – Elizabeth,
• angielskie – Elizabeth,
• francuskie –Elisabeth, Isabelle,
• włoskie – Elisabetta, Elisa,
• portugalskie – Luiza,
• szwedzkie – Elisabet, Elsebeth,
• węgierskie – Elizabet,
• rumuńskie – Elisabeta, Elisaveta,
• rosyjskie – Jelizawieta.
Elżbieta obchodzi imieniny:
18 czerwca; 4, 8 lipca; 5, 19 listopada.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Ela, Elżunia, Elżbietka, Bietka.
Przekształcenia: Eliza, Elza, Ilza, Liza, Lisbeth, Izabela, Halżbieta, Halszka, Beta, Betka.
Od imienia Elżbieta (Betka, Bietka) biorą początek nazwiska: Elżanowski, Bietkowski.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Na świętą Elżbietę (19.XI.) bywa śnieg nad piętę.
Znane Polki:
• Elżbieta Mieszkówna (ok. 1154-1209) – księżniczka wielkopolska, księżna czeska, margrabina Łużyc Dolnych z dynastii Piastów, córka Mieszka III Starego, żona księcia Sobiesława II, a po jego śmierci – Konrada II z Wettynów,
• Elżbieta Wrocławska (ok. 1224-1265) – księżniczka śląska, księżna wielkopolska, córka księcia wrocławskiego Henryka II Pobożnego, żona księcia Przemysła I, matka Przemysła II (króla Polski w latach 1295-1296),
• Elżbieta Łokietkówna (1305-1380) – królowa węgierska, córka Władysława Łokietka, matka Ludwika Węgierskiego, babka króla Polski – Jadwigi,
• Elżbieta Kazimierzówna (ok. 1326-1361) – księżna pomorska z dynastii Piastów, córka Kazimierza Wielkiego, matka Kaźka Słupskiego,
• Elżbieta Ostrogska, powszechnie znana jako Halszka z Ostroga (1539-1582) – zwana czarną księżniczką, córka księcia Ilii (Eliasza) Ostrogskiego i Beaty Kościeleckiej, stała się dziedziczką ogromnej fortuny, na skutek czego padła ofiarą intryg matrymonialnych i politycznych, w które były zamieszane najbogatsze rody magnackie i rodzina królewska w XVI-wiecznej Polsce; po śmierci bohaterka wielu dzieł literackich (m.in. Józefa Ignacego Kraszewskiego, Aleksandra Przezdzieckiego, Józefa Szujskiego, Mieczysława Dereżyńskiego) i legend ludowych, do dzisiaj też obecna w kulturze popularnej – jako duch Czarnej Halszki z zamku w Szamotułach,
• Elżbieta Drużbacka (ok. 1695-1765) – poetka epoki saskiej,
• Elżbieta Jaraczewska (1792-1832) – pisarka.

„Zauważcie, że Elżbiety
Swoje imię noszą jak balowe toalety.
Wszystko to, co cenne jest w tkaninie,
W jakimś sensie też
Reprezentuje
Owo imię.
A więc, żeby to nie były tylko puste słowa,
Jest w Elżbiecie piękny wątek
I mocna osnowa.”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

EMILIA – forma żeńska imienia męskiego – EMIL, EMILIAN, EMILIUSZ (od łacińskich słów Aemilius, Aemilii – Emiliusze; określających jeden z najstarszych rodów rzymskich); oznaczającego tego, który z kimś współzawodniczy, rywalizuje. W Polsce imię Emilia jest znane od XV w., a popularność zyskało na przełomie XVIII i XIX w. Wśród imion nadawanych nowo narodzonym dzieciom, Emilia w 2009 r. zajmowała 15-te miejsce w grupie imion żeńskich:
• niemieckie – Emilia, Emilie,
• angielskie – Emily,
• francuskie – Emilie,
• hiszpańskie – Emilia,
• włoskie – Emilia,
• rosyjskie – Emilia,
• czeskie – Emilie.
Emilia obchodzi imieniny:
23, 28 maja; 30 czerwca; 24 listopada.
Zdrobnienia: Emilka, Mila, Milcia.
Od imienia męskiego Emil bierze początek nazwisko: Emilianowicz.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Emilia Sczaniecka herbu Ossoria (1804-1896) – wielkopolska działaczka społeczna i narodowościowa, uczestniczka powstania listopadowego (podczas którego organizowała pomoc medyczną dla żołnierzy polskiej armii, ukrywała emisariuszy i wspierała potrzebujących materialnie); w czasie powstania wielkopolskiego udzielała schronienia potrzebującym; działała też podczas powstania styczniowego, w którym zyskała sławę jako siostra miłosierdzia, gorliwa opiekunka Towarzystwa Pomocy Naukowej; była założycielką pierwszego w Wielkopolsce Stowarzyszenia Kobiet oraz instytucji Pomocy naukowej dla ubogich dziewcząt w Poznańskiem i Prusach Zachodnich; jej dom w Pakosławiu koło Nowego Tomyśla był ważnym ośrodkiem narodowym,
• Emilia Plater herbu Plater (1806-1831) – hrabianka, kapitan Wojska Polskiego w czasie powstania listopadowego, rozsławiona przez Adama Mickiewicza w wierszu „Śmierć pułkownika”; bohaterka narodowa Polski i Białorusi,
• Emilia Wojtyła z domu Kaczorowska (1884-1929) – matka Karola Wojtyły, późniejszego papieża Jana Pawła II; wywodziła się ze skromnej rodziny rzemieślniczej: była piątym z trzynaściorga dzieci krakowskiego tapicera; członkowie jej rodziny pochodzili z Białej (obecnie części Bielska-Białej), skąd przenieśli się do Krakowa; ukończyła 8-letnią szkołę zakonną prowadzoną przez Siostry Miłości Bożej i była praktykującą katoliczką; po wyjściu za mąż dorywczo zajmowała się krawiectwem; poza Karolem urodziła także dwójkę dzieci: Edmunda (1906-1932), lekarza w szpitalu w Bielsku, który zmarł w czasie epidemii szkarlatyny oraz Olgę, która urodziła się i zmarła w 1914 roku,
• Emilia z Izdebskich Malessa, pseud. Marcysia (1909-1949) – żołnierz, członek Armii Krajowej, powstaniec warszawski, kawaler orderu Virtuti Militari V klasy; uczestniczka kampanii wrześniowej 1939 roku w ramach Ochotniczej Służby Kobiet – pełniła funkcję kierowcy i organizatora lotnych punktów dożywiania i punktów sanitarnych przy 19-tej Dywizji Piechoty; później działała w konspiracji, była członkiem Służby Zwycięstwu Polski, Związku Walki Zbrojnej, a potem Armii Krajowej; walczyła w powstaniu warszawskim, a po jego upadku uciekła z pociągu transportującego powstańców do Niemiec; po przedostaniu się do Krakowa pomagała w przerzucie do kraju kpt. Jana Nowaka – Jeziorańskiego; po rozwiązaniu Armii Krajowej należała do organizacji NIE, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, gdzie była członkiem ścisłego sztabu, oraz Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.
Znane z literatury pięknej:
• Emilia z powieści „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej,
• Emilia z powieści „Sztukmistrz z Lublina” Isaaka Bashevisa Singera,
• Emilia z opowiadania „Nad niebieską wodą” z tomu „Pokój gołębi” Jerzego Zawieyskiego,
• Emilka z powieści „Noce i dnie” Marii Dąbrowskiej.

********************************************************************************************************************

EUGENIA – forma żeńska imienia męskiego – EUGENIUSZ popularnego w wielu krajach (od greckiego słowa eugenes – dobrze, szlachetnie urodzony, szlachetny, wielkoduszny, wzniosły), oznaczające tego, który jest szlachetnie urodzony i sam jest szlachetny, wielkoduszny:
• niemieckie – Eugenie,
• angielskie – Eugenia,
• francuskie – Eugenia,
• włoskie – Eugenia,
• rosyjskie – Eugenia.
Eugenia obchodzi imieniny: 13 września; 25 grudnia.
Zdrobnienia: Genia, Geniusia, Geniuchna.
Od imienia Eugenia (Eugeniusz) nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

EWA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od hebrajskiego słowa hajja lub hawwa – być, a także żyć); biblijne imię pierwszej kobiety (żony Adama), „dającej życie”, matki wszystkich ludzi:
• niemieckie – Eva,
• angielskie – Eve,
• węgierskie – Eva, Evi.
Ewa obchodzi imieniny: 24 grudnia.
Forma męska: EWELIN, EWARYST, EWERYST.
Zdrobnienia i przekształcenia: Ewka, Ewusia, Ewelina (ludowe – Jewka, Jewusia).
Od imienia Ewa biorą początek następujące nazwiska:
Jewasiński, Jewdoszuk, Jewmiński, Jewsiejew, Jawdyński, Jawecki.
Z imieniem tym wiążą się następujące powiedzenia:
• Od czasów Adama i Ewy.
• Ewa zgrzeszyła, Adama skusiła.
• Grzej się Ewka, kiedy się palą drewka (tzn. korzystaj z okazji).
• Nieodrodna córa Ewy.
• Wszystkim to Ewom idzie przyrodzeniem samem, że rzadko, która z swoim zgadza się Adamem.
Znane Polki:
• Ewa Felińska (1793-1859) – pisarka, autorka wspomnień z zesłania,
• Ewa (potem: Ewelina) Hańska (1801-1882) – siostra Karoliny Sobańskiej, żona Honoriusza Balzaka,
• Ewa Szelburg-Zarembina (1899-1986) – powieściopisarka, poetka, eseistka, najbardziej znana ze swojej twórczości dla dzieci i młodzieży (m.in. „Najmilsi”, „Za siedmioma górami”, „Chłopiec z perły urodzony”, „Królestwo bajki”, „Dzieci z Wysp Koralowych”, „Idzie niebo ciemną nocą”), odnaczona Złotym Krzyżem Zasługi i Orderem Uśmiechu,
• Ewa Sałacka (1957-2006) – aktorka teatralna i filmowa („Na kłopoty… Bednarski”, „Klątwa Doliny Węży”, „Pogranicze w ogniu”).
Znane z literatury pięknej:
• Ewa z „Dziadów” Adama Mickiewicza,
• Ewa Horeszkówna z „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza.

„Ewa – to jest praimię,
Praimię wszystkich kobiet.
Ewa brzmi jak ozdoba,
A kobiecie jest dobrze w ozdobie!
To nic, że na Ewę pada
Cień aż z rajskiego drzewa,
Niech pada, bo atrakcyjniej
Wygląda w tym cieniu Ewa.”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

EDMUND – imię męskie oznaczające tego, który cieszy się dobrobytem i jest w stanie zapewnić komuś opiekę (tj. możnego protektora) lub wyrażające życzenie, aby nowo narodzone dziecię miało w swym życiu możnego protektora (od staroangielskich słów: ead – dobrobyt, pomyślność, szczęście i munt – obrońca, opiekun, opieka):
• niemieckie – Edmund,
• angielskie - Edmund,
• włoskie – Edmundo.
Edmund obchodzi imieniny:
30 października; 16, 20 listopada; 1 grudnia.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Mundek, Mundzio.
Od imienia Edmund nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Edmund Chojecki (Charles Edmund) (1822-1899) – pisarz i publicysta; od 1844 roku – zamieszkał na stałe we Francji,
• Edmund Sebastian Saperski-Woś (1844-1932) – działacz emigracyjny w Brazylii (Parana),
• Edmund Karol Feliks Krzymuski (1852-1928) – prawnik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

********************************************************************************************************************

EDWARD – imię męskie popularne w wielu krajach (od staroangielskich słów: ead – dobrobyt, pomyślność, szczęście i wart – opiekun, obrońca, strażnik, stróż); oznaczające tego, który cieszy się dobrobytem (czyli człowieka zamożnego) i jest w stanie zapewnić innym (nawet całemu rodowi lub krajowi) obronę i opiekę:
• niemieckie – Eduard, Edoardo, Odoardo,
• angielskie - Edward,
• francuskie – Edouard,
• hiszpańskie – Eduardo,
• włoskie – Edoardo,
• węgierskie – Edvard, Ede,
• rosyjskie – Eduard.
Edward obchodzi imieniny:
5 stycznia; 18 marca; 7 lipca; 13 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Edek, Edzio, Edziulek.
Od imienia Edward nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• W Edwarda (13.X.) jesień twarda.
Znani Polacy:
• Edward Raczyński (1786-1845) – hrabia, ziemianin, mecenas sztuki i nauki, działacz polityczny i społeczny Wielkiego Księstwa Poznańskiego; służył w armii napoleońskiej (1806-1809) i w wojsku Księstwa Warszawskiego; odznaczony orderem Virtuti Militari; w swym majątku w Rogalinie zgromadził bardzo bogaty księgozbiór (po części pochodzący z zasobów bibliotecznych kasowanych przez władze pruskie zakonów), który stał się podstawą do utworzenia Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu (1829), której był fundatorem; propagator higieny: współfinansował założenie pierwszego wodociągu w Poznaniu, wspierał finansowo pisarzy i uczonych, m.in. Adama Mickiewicza i Bronisława Trentowskiego; pochowany w podziemiach kościoła w Zaniemyślu,
• Antoni Edward Odyniec (1804-1885) – poeta i pamiętnikarz, przyjaciel Adama Mickiewicza,
• Edward Dembowski (1822-1846) – działacz lewicy niepodległościowej (Związek Narodu Polskiego), filozof, krytyk literacki, pisarz i publicysta; organizator konspiracji w Galicji (m.in. w Krośnie) oraz nieudanego powstania krakowskiego, które wybuchło w lutym 1846 roku w Krakowie i okolicach; zginął, gdy wojska austriackie ostrzelały procesję patriotyczną w Podgórzu, której przewodził; jego działalności publicznej podczas powstania krakowskiego jest poświęcony film fabularny Stanisława Różewicza „Pasja”,
• Edward Jan Habich (1835-1909) – inżynier i matematyk; uczestnik powstania styczniowego; działacz emigracyjny, zamieszkał na stałe w Peru (w 1869 roku), gdzie zorganizował szkołę inżynieryjno-górniczą (w Limie); honorowy obywatel Peru; pochowany w mauzoleum na cmentarzu w Limie, na placu noszącym jego nazwisko wystawiono mu pomnik,
• Edward Lubowski pseud. Krut-Bolej (1837-1923) – jeden z najwybitniejszych polskich komediopisarzy okresu pozytywizmu; recenzent teatralny wielu warszawskich gazet; uczestnik powstania styczniowego, jako adiutant Mariana Langiewicza; oprócz komedii („Pogodzeni z losem”, „Pewność siebie”, „Żony uczonych”, „Gonitwy”, „My się kochamy”) pisał także powieści („Franek”, „Aktorka”, „Co się stało w małym miasteczku”, „Silni i słabi”, „Skąpiec”, „Wierzące dusze”); przyswoił teatrowi polskiemu wiele utworów scenicznych: Augiera, Musseta, Nikolay'a, Edouard Paillerona, Szekspira, Bjørnsona,
• Edward Porębowicz (1862-1937) – historyk literatury, romanista, poeta, tłumacz, badacz literacki; profesor i rektor uniwersytetu we Lwowie; pierwszy wprowadził do nauki termin „barok” i „neoromantyzm” na oznaczenie okresów w dziejach literatury; tłumacz największych arcydzieł literatury zachodniej, zwłaszcza „Boskiej Komedii” i „Życia nowego” Dantego, ballad prowansalskich, pieśni ludowych celtyckich, germańskich i romańskich, poematów Byrona („Don Juan”) i dramatów Calderóona; autor monografii o Dantem i o św. Franciszku; kawaler Orderu Odrodzenia Polski, odznaczony m.in. Orderem Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej oraz Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury,
• Edward Flatau (1868-1932) – współtwórca nowoczesnej neurologii polskiej, autorytet w dziedzinie fizjologii i patologii opon mózgowo-rdzeniowych, jeden z pionierów neurologii światowej; współtwórca czasopism medycznych "Neurologia Polska" i "Warszawskie Czasopismo Lekarskie"; członek Polskiej Akademii Umiejętności; w medycynie z jego nazwiskiem wiąże się: zespół Redlicha-Flataua, zespół Flataua-Sterlinga, choroba Flataua-Schidlera oraz objaw Flataua,
• Edward Wittig (1879-1941) – rzeźbiarz, członek grupy artystycznej „Rytm”; profesor Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie oraz Politechniki Warszawskiej; w 1936 roku został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za wybitne zasługi dla polskiej sztuki; najważniejsze dzieła, to pomniki: Lotnika, Juliusza Słowackiego, Gabriela Narutowicza oraz rzeźba „Ewa” w Parku Ujazdowskim (wszystkie ustawione w Warszawie),
• Edward Śmigły-Rydz (1886-1941) – wojskowy i polityk, Marszałek Polski, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Naczelny Wódz w wojnie obronnej 1939 roku, studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (studia przerwał) oraz na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego; rozpoczął karierę jako dowódca III batalionu Legionów Polskich; gdy Józef Piłsudski i Kazimierz Sosnkowski zostali uwięzieni w Magdeburgu, objął kierownictwo Polskiej Organizacji Wojskowej (POW); w czasie wojny polsko-bolszewickiej, w stopniu generała porucznika, dowodził m.in. 3 i 2 Armią; w 1935 roku, po śmierci Piłsudskiego, został mianowany przez prezydenta Ignacego Mościckiego Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych, a w następnym roku – Marszałkiem Polski; 1 września 1939 roku Ignacy Mościcki mianował go Wodzem Naczelnym, dzień po agresji ZSRR na Polskę przekroczył wraz ze Sztabem Naczelnego Wodza granicę Rumunii, gdzie został internowany, w październiku 1941 roku wrócił potajemnie do okupowanej Polski, gdzie przebywał w konspiracji do śmierci w grudniu 1941 roku; zmarł na atak serca,
• Edward Lipiński (1888-1986) – ekonomista: zajmował się teorią koniunktur oraz historią polskiej myśli ekonomicznej, opisał teorię równowag cząstkowych; działacz społeczny i uczestnik opozycji w PRL; twórca Szkoły Głównej Planowania i Statystyki i jej profesor od 1949 roku; od 1949 roku także pracownik Uniwersytetu Warszawskiego (profesor na Wydziale Prawa i Administracji UW w latach 1949-1953); założyciel Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego i jego prezes w latach 1945-1965; członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz Polskiej Akademii Nauk,
• Edward Bernard Raczyński (1891-1993) – hrabia, dyplomata, polityk i pisarz, prezydent RP na uchodźstwie w latach 1979–1986; był zarówno najstarszym (złożył urząd w wieku 95 lat), jak i najdłużej żyjącym prezydentem RP (niecałe 102 lata); autor wspomnień „W sojuszniczym Londynie” oraz „Czas wielkich zmian”; założył Fundację im. Raczyńskich w Poznaniu (1990) i przekazał jej Galerię Rogalińską przy Muzeum Narodowym (w skład galerii weszło, m.in.: przeszło 300 obrazów oraz pałac i park w Rogalinie); kawaler Orderu Orła Białego; odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1937); pochowany w Rogalinie,
• Edward Bolesław Osóbka-Morawski, właśc. Edward Osóbka (1909-1997) – działacz socjalistyczny, przewodniczący PKWN, członek KRN, premier Rządu Tymczasowego i Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej; 31 grudnia 1943 roku wziął udział w spotkaniu założycielskim KRN, zostając jej wiceprzewodniczącym, 16 marca 1944 roku przewodniczył, wspólnie z Marianem Spychalskim, delegacji KRN, jaka wyruszyła do Moskwy w celu nawiązania kontaktów z komunistami polskimi przebywającymi w ZSRR, delegacja została przyjęta przez Stalina (22 maja 1944 roku), który uznał KRN za przedstawicielstwo narodu polskiego; w ZSRR przebywał do 27 lipca 1944 roku, kiedy to podpisał tajne porozumienie z Wiaczesławem Mołotowem w sprawie uznania linii Curzona za wschodnią granicę Polski, następnie, jako przewodniczący powołanego w Moskwie PKWN, został przetransportowany do Chełma; od października 1944 roku był kierownikiem resortów spraw zagranicznych oraz rolnictwa i reform rolnych; 31 grudnia 1944 roku został premierem rządu tymczasowego, w czerwcu 1945 roku przekształconego w Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej; 29 czerwca 1947 roku został odwołany z funkcji przewodniczącego Centralnego Komitetu Wykonawczego, a 20 stycznia 1949 – z funkcji ministra administracji publicznej i w okresie późniejszym nie odegrał już żadnej roli,
• Edward Falkowski (1913-1998) – fotografik, żołnierz AK, uczestnik powstania warszawskiego, inicjator powołania Związku Polskich Artystów Fotografików; współtwórca (wraz ze swą ciotką Zofią Chomętowską) wystawy „Warszawa oskarża” (1945) – pierwszej wystawy fotograficznej pokazywanej w powojennej Polsce,
• Edward Gierek (1913-2001) – polityk, działacz komunistyczny, I sekretarz KC PZPR (1970-1980), poseł na Sejm PRL I, II, III, IV, V, VI, VII i VIII kadencji; tzw. gierkowska dekada, czyli okres sprawowania przez Edwarda Gierka władzy charakteryzowała się w pierwszej połowie dynamicznym rozwojem gospodarczym kraju, aby w drugiej połowie zakończyć się wieloaspektowym kryzysem ekonomicznym, który w efekcie doprowadził do upadku jego rządów oraz w dalszej perspektywie do upadku systemu komunistycznego w Polsce,
• Edward Krasiński (1925-2004) – artysta malarz, związany z kierunkami awangardowymi; od 1970 roku jego znakiem rozpoznawczym była niebieska taśma samoprzylepna, którą artysta umieszczał na swoich pracach na wysokości 1,3 m; współtwórca warszawskiej Galerii Foksal, w której prezentował swoje prace (15 wystaw indywidualnych),
• Edward Jerzy Stachura, dla przyjaciół Sted (1937-1979) – pisarz i poeta; zajmował się także tłumaczeniem poezji, m.in. Jorge Luisa Borgesa; Stachura wypowiadał się w różnych formach: lirykach, poematach, utworach z pogranicza prozy poetyckiej, refleksyjnej i narracyjnej, sięgał do stylu ballady i gawędy oraz bezpośredniej wypowiedzi odautorskiej na licznych spotkaniach autorskich, gdzie grał na gitarze i śpiewał własne teksty (m.in. „Nie rozdziobią nas kruki, wrony”, czy „Biała lokomotywa”), prowadził także luźne zapiski dot. spostrzeżeń otaczającego go świata – głównie w podróży („Dzienniki. Zeszyty podróżne”); dziś po jego utwory sięga wielu wykonawców m.in. grupa Stare Dobre Małżeństwo, zespół Hey, Jacek Wojciechowski, Anna Chodakowska,
• Edward Żentara (1956-2011) – aktor teatralny i filmowy, reżyser, prezes Stowarzyszenia Dialog, od 2008 roku dyrektor Teatru im. Ludwika Solskiego w Tarnowie; występował w teatrach w: Lublinie, Krakowie, Warszawie, Szczecinie; za postać plastyka-karateki w dramacie Wojciecha Wójcika „Karate po polsku” (1982), rolę księdza Władysława Ryby w serialu „Trzy młyny” (1984) oraz kreację wrażliwego poety Janka Pradery w filmie poetyckim Witolda Leszczyńskiego „Siekierezada” (1985) został uhonorowany nagrodą im. Zbyszka Cybulskiego i nagrodą Złotego Ekranu przyznawaną przez tygodnik „Ekran”.
Bohaterowie literatury pięknej i dramatu:
• Edward Boraj z „Wezwania” Juliana Kawalca,
• Edward z „Siedmiu zielonych zeszytów” Jana Kurczaba,
• Edek, bohater dramatu Sławomira Mrożka „Tango”.

********************************************************************************************************************

EMIL – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskich słów Aemilius, Aemilii – Emiliusze; określających jeden z najstarszych rodów rzymskich); oznaczające tego, który z kimś współzawodniczy, rywalizuje:
• niemieckie – Amilius, Emil.
Emil obchodzi imieniny: 11 października; 14 listopada.
Forma żeńska: EMILIA
Zdrobnienie: Emilek.
Od imienia Emil (Emilian) bierze początek nazwisko: Emilianowicz.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Na Emila (11.X.) babie lato się przesila.
Znani Polacy:
• Emil Godlewski (1847-1930) – fizjolog roślin, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
• Emil Młynarski (1870-1935) – dyrygent, kompozytor, dyrektor opery w Warszawie,
• Emil Stanisław Rappaport (1877-1965) – prawnik, profesor uniwersytetu w Łodzi,
• Emil Zegadłowicz (1888-1941) – poeta, powieściopisarz i dramaturg.

********************************************************************************************************************

EMILIAN – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskich słów Aemilius, Aemilii – Emiliusze; określających jeden z najstarszych rodów rzymskich); oznaczające tego, który z kimś współzawodniczy, rywalizuje (podobnie jak: Emil):
• niemieckie – Aemilianus,
• francuskie – Emilion,
• włoskie – Emiliano,
• hiszpańskie – Emiliano, Milan,
• węgierskie – Emilian,
• bułgarskie – Emilian,
• rumuńskie – Emilian,
• rosyjskie – Jemielian.
Emilian obchodzi imieniny: 8 sierpnia; 6 grudnia.
Forma żeńska: EMILIA.
Zdrobnienie: Emilek.
Od imienia Emilian (Emil) bierze początek nazwisko: Emilianowicz.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Emilian Węgierski (1778-1841) – generał brygady powstania listopadowego,
• Emilian Czyrniański (1824-1888) – chemik, współzałożyciel Polskiej Akademii Umiejętności,
• Emilian Jasiński (1865-1905) – malarz scen rodzajowych i pejzażysta.

********************************************************************************************************************

ERAZM – imię męskie używane w wielu krajach (greckie erasmios – miły, wdzięczny, przyjemny, upragniony, od słowa: eramai – kochać, być zakochanym), oznaczające tego, kto jest upragniony, kochany:
• niemieckie – Erasmus,
• angielskie – Erasmus,
• francuskie – Erasme,
• włoskie – Erasmo,
• hiszpańskie – Erasmo,
• rosyjskie – Erazm.
Erazm obchodzi imieniny: 2 czerwca; 25 listopada.
Forma żeńska: ERAZMA.
Zdrobnienia: Erazmek, Razmuś.
Przekształcenia: Rasmus, Asmus.
Od imienia Erazm biorą początek nazwiska: Rasmus, Razmus.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Erazm Ciołek, znany także jako Witelon, Vitello (ok. 1230-1314) – mnich, średniowieczny uczony: fizyk, matematyk, filozof, optyk, twórca podstaw psychologii spostrzegania; był pierwszym szeroko znanym polskim uczonym, piszącym o sobie „in nostra terra, scilicet Polonia” – „z naszej ziemi, to znaczy Polski”; autorem dzieła o optyce i fizjologii widzenia („Perspectivorum libri decem”), które ukończył ok. 1273 roku, przebywając na dworze papieskim w Viterbo; rozprawa ta była wznawiana jeszcze kilkaset lat po jego śmierci, znali ją m.in.: Leonardo da Vinci, Mikołaj Kopernik i Johannes Kepler,
• Erazm Ciołek, znany też jako Vitellius (1474-1522) – biskup płocki i dyplomata, wcześniej sekretarz królewski Aleksandra Jagiellończyka, poseł, mecenas sztuki i literatury oraz mówca; zgromadził wielki księgozbiór, a wykonany dla niego mszał jest zaliczany do arcydzieł wczesnego polskiego piśmiennictwa; w diecezji płockiej zręcznie gospodarował, przyczyniając się do wzrostu jej znaczenia i bogactwa, a także do jej rozwoju, nie tylko przez budowę nowych kościołów, kaplic i ołtarzy, ale również przez: poprawę organizacji zarządzania podległym sobie terytorium, wzmożenie kontaktów handlowych z Gdańskiem, rozbudowę infrastruktury miejskiej (rozbudowa murów miejskich, budowa wodociągów w Płocku); poprawę zdrowotności mieszkańców (zatrudnił lekarza, któremu płacił uposażenie); dbał również o rozwój naukowy, a także moralny w swojej diecezji, surowo karząc występki,
• Erazm z Zakroczymia (XVI wiek) – mieszczanin, kierował budową (w latach 1567-1573) mostu Zygmunta Augusta – pierwszego w Warszawie drewnianego mostu na Wiśle u wylotu ulicy Mostowej (była to pierwsza stała przeprawa przez Wisłę w Warszawie i najdłuższa drewniana przeprawa ówczesnej Europy, licząca 500 metrów długości; most istniał 30 lat),
• Erazm Otwinowski (ok. 1529-1614) – poeta renesansowy, działacz reformacyjny (kalwiński i ariański); był jednym z pierwszych w Polsce poetów biblijnych, poprzednikiem Wacława Potockiego; w jego fraszkach i erotykach nie brak jest wyrafinowania, którego poza Janem Kochanowskim nie spotyka się w polskiej literaturze renesansowej,
• Erazm Mycielski (1769-1800) – pułkownik, współzałożyciel Towarzystwa Republikanów Polskich – tajnej organizacji niepodległościowej (zawiązanej w Warszawie w 1798 roku), która w swoim programie politycznym głosiła wskrzeszenie niepodległego państwa polskiego, jako demokratycznej republiki z suwerenną władzą parlamentu, wybieranego na podstawie cenzusu majątkowego; TRP za swojego przywódcę uznała Tadeusza Kościuszkę, przebywającego wówczas na emigracji w Paryżu, a swoim zasięgiem objęła ziemie zaboru pruskiego i austriackiego,
• Erazm Józef Jerzmanowski herbu Dołęga (1844-1909) – inżynier, powstaniec styczniowy, żołnierz (w wojnie francusko-pruskiej), przemysłowiec, mecenas, działacz społeczny i filantrop, zwany (na równi z Witoldem Zglenickim) „polskim Noblem”; po upadku powstania styczniowego został zmuszony do emigracji i wyjechał do Paryża (podjął tam m.in. studia w Szkole Wyższej Polskiej na Montparnasse); w 1873 roku został wysłany do Stanów Zjednoczonych przez francuskie przedsiębiorstwo prowadzące eksploatację gazu świetlnego na kontynencie amerykańskim; w USA zajmował się sprawami gazyfikacji i produkcji karbidu, opatentował 17 wynalazków w dziedzinie gazownictwa; z czasem stał się właścicielem ogromnego majątku, posiadaczem trzeciej co do wielkości fortuny w Stanach Zjednoczonych, a pierwszej wśród Polonii: prasa całego świata donosiła o największych transakcjach w przemyśle gazowniczym, których głównym udziałowcem był baron Jerzmanowski, który nazwany został „człowiekiem, który oświetlił Amerykę”; Jerzmanowski hojnie wspierał Polonię amerykańską, a zwłaszcza jej działalność oświatową: opiekował się emigrantami, w Nowym Jorku zbudował kościół katolicki, utrzymywał Czytelnię Polską, brał udział w działalności Związku Polskiego w Stanach Zjednoczonych; do Polski powrócił w 1896 roku – i nie zaprzestał swojej działalności charytatywnej: wspomagał materialnie chłopów, w szczególności rodziny wielodzietne, wspierał muzeum i skarb narodowy w Raperswilu, ufundował wawelskie witraże autorstwa Józefa Mehoffera, przeznaczał subwencje dla Banku Ziemskiego w Poznaniu, Kasy im. Mianowskiego i ochronki imienia jego rodziców w Warszawie, gimnazjum w Cieszynie, szkoły w Białej, Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczestników Powstania 1863 roku, duże wsparcie na cele dobroczynne otrzymał również Adam Chmielowski – brat Albert; na mocy jego testamentu Akademia Umiejętności w Krakowie otrzymała 1 200 000 koron (365 kg złota) na utworzenie Fundacji im. Erazma i Anny Jerzmanowskich, zgodnie z zapisem, nagrodę mógł otrzymać tylko Polak i katolik, pochodzący z przedrozbiorowych terenów Polski, naukowiec, twórca kultury lub społecznik; nagrody – stypendia w wysokości czterdziestu tysięcy koron każda (suma ta pozwalała na swobodną pracę twórczą przez wiele lat) przyznawano corocznie – w latach 1915-1938 otrzymali je m.in.: kard. Adam Stefan Sapieha, Henryk Sienkiewicz, Antoni Osuchowski, Ignacy Paderewski, Emil Godlewski, Benedykt Dybowski, Jan Kasprowicz, Aleksander Brückner. Nagroda została reaktywowana w 2009 roku – otrzymała ją wówczas Janina Ochojska-Okońska.

********************************************************************************************************************

ERNEST – męskie używane w wielu krajach (staroniemieckie ernust – powaga, zapał, walka); oznaczające tego, który rwie się do walki i w walce jest zdecydowany na wszystko:
• niemieckie – Ernst,
• angielskie – Ernest,
• francuskie – Ernest,
• włoskie – Ernesto,
• hiszpańskie – Ernesto,
• rosyjskie – Ernest.
Ernest obchodzi imieniny: 27 marca; 13 lipca; 7 listopada.
Forma żeńska: ERNESTA, ERNESTYNA.
Zdrobnienia: Erneścik, Erni.
Przekształcenie: Ernestyn.
Od imienia Ernest nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Ernest Malinowski (1818-1899) – inżynier kolejowy i drogowy, uczestnik powstania listopadowego, emigrant, profesor uniwersytetu w Limie, budowniczy kolei w Peru i Ekwadorze; projektant i budowniczy kolei wysokogórskiej w Peru (Central Transandino),
• Ernest Świeżawski (1843-1919) – historyk mediewista, historyk medycyny; w latach 1866-1879 uczył w warszawskich szkołach średnich, jednak po wprowadzeniu przez władzę rosyjskie do szkół średnich języka rosyjskiego jako wykładowego zrezygnował z pracy; sekretarz Urzędu Starszych Zgromadzenia Kupców w Warszawie; współredaktor „Biblioteki Warszawskiej”; najważniejsze prace: „Zarys badań krytycznych nad dziejami, historiografią i mitologią do XV wieku”, „Epopeja ludowa o Chrobrym i jego Szczerbcu”, „Rozmowy o dawnych dziejach”, „Materiały do dziejów farmacji w dawnej Polsce”,
• Ernest Till (1846-1926) – prawnik, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności; w 1919 roku został wiceprezesem Komisji Kodyfikacyjnej RP i kierował lwowskim kołem Komisji Kodyfikacyjnej, które opracowało m.in. projekt kodeksu zobowiązań; w pracy naukowej zajmował się prawem cywilnym: prawem rzeczowym, spadkowym, prawem zobowiązań; pracował nad projektem kodeksu cywilnego, a gdy prace nad nim zaczęły się opóźniać, przygotował projekt części ogólnej i szczegółowej prawa zobowiązaniowego, który był podstawą do prac nad kodeksem zobowiązań z 1933 roku,
• Ernest Adam (1868–1926) – polityk i finansista; prezes lwowskiej Czytelni Akademickiej; prezes Zetu na Galicję Wschodnią; działacz Towarzystwa Szkoły Ludowej i jeden z autorów jego statutu; działacz Sokoła; członek Ligi Narodowej; redaktor „Przeglądu Wszechpolskiego” (1896-1898); sekretarz Izby Handlowej i Przemysłowej we Lwowie (1896-1906); członek polskiego Komitetu Obywatelskiego podczas obrony Lwowa; prezes Polskiej Kasy Pożyczkowej; pochowany na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

********************************************************************************************************************

ERWIN – imię męskie używane w wielu krajach (pierwotnie Herwin, od staroniemieckich słów: heri – wojsko i wini – przyjaciel, albo od staroniemieckich słów: era – honor, cześć i wini – przyjaciel, albo od staroniemieckich słów: Eber – knur, odyniec i wini – przyjaciel); oznaczające tego, który: 1. jest przyjacielem wojska (tj. chętnie służy w wojsku), 2. jest przyjacielem honoru (tj. ceni sobie najwyżej honor osobisty), 3. jest przyjacielem odyńca (tj. jest tak straszny w walce, jak rozwścieczony odyniec):
• niemieckie – Erwin.
Erwin obchodzi imieniny: 16 kwietnia; 18 lipca.
Forma żeńska: ERWINA.
Zdrobnienia: Erwinek, Winek, Winuś.
Od imienia Erwin nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

ERYK – stare imię germańskie używane także w innych krajach (od staroniemieckich słów: era – honor, cześć i richi – bogaty); oznaczające człowieka, który jest zasobny w honor, tzn. cieszy się wielką czcią u innych; imię królów szwedzkich i duńskich popularne od czasów króla szwedzkiego Eryka (zm. 1160):
• niemieckie – Erich, Erik,
• angielskie – Eric,
• francuskie – Eric,
• fińskie – Eero,
• węgierskie – Erik,
• czeskie – Erich.
Eryk obchodzi imieniny: 9 lutego; 18 maja.
Forma żeńska: ERYKA.
Zdrobnienie: Eryczek.
Od imienia Eryk nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Eryk I Pomorski (ok. 1382-1459) – książę pomorski (słupski i stargardzki) z dynastii Gryfitów; król Norwegii, Danii i Szwecji; syn Warcisława VII (księcia słupskiego); po kądzieli prawnuk Kazimierza Wielkiego; urodzony na zamku w Darłowie i pochowany w tym mieście – jego grobowiec (wystawiony w XVIII wieku) można obejrzeć w kościele pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Darłowie,
• Eryk Lipiński (1908-1991) – karykaturzysta, satyryk, dziennikarz, grafik, autor: plakatów i ilustracji książkowych, tekstów kabaretowych i felietonów, książek o karykaturze i satyrze, scenograf; założyciel tygodnika satyrycznego „Szpilki” i Muzuem Karykatury w Warszawie (ul. Kozia 11).

********************************************************************************************************************

EUGENIUSZ – imię męskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa eugenes – dobrze, szlachetnie urodzony, szlachetny, wielkoduszny, wzniosły), oznaczające tego, który jest szlachetnie urodzony i sam jest szlachetny, wielkoduszny:
• niemieckie – Eugen,
• angielskie – Eugene,
• francuskie – Eugenia,
• włoskie – Eugenio,
• hiszpańskie – Eugenio,
• węgierskie – Jeno,
• rosyjskie – Jewgienij.
Eugeniusz obchodzi imieniny:
4 stycznia; 4 marca; 2 maja; 2 czerwca; 8, 13 lipca; 6 września; 13 listopada; 30 grudnia.
Forma żeńska: EUGENIA.
Zdrobnienia: Geniek, Geniuś.
Od imienia Eugeniusz nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Święty Eugeni (2.VI.) pogodę w czerwcu odmieni.
• Jeśli da śnieg Eugeni (30.XII.), to zima się przemieni.
Znani Polacy:
• Eugeniusz Żmijewski (1817-1884) – literat, zesłany na Syberię (lata: 1839-1856),
• Eugeniusz Pankiewicz (1857-1898) – kompozytor i pianista, pedagog,
• Eugeniusz Romer (1871-1954) – geograf i kartograf, współzałożyciel Książnicy-Atlasu,
• Eugeniusz Kucharski (1880-1952) – historyk i teoretyk literatury, profesor uniwersytetu we Lwowie, a po wojnie – w Toruniu,
• Eugeniusz Frankowski (1884-1962) – etnograf i antropolog, profesor uniwesytetu poznańskiego,
• Eugeniusz Bodo właść. Bogdan Eugene Junod (1899- ok. 1943) – aktor filmowy („Jego ekscelencja subiekt”, „Czarna perła”, „Czy Lucyna to dziewczyna?”, „Jaśnie pan szofer”, „Piętro wyżej”, „Paweł i Gaweł”, „Wrzos”), rewiowy i teatralny, reżyser, tancerz i piosenkarz, producent filmowy; pochodzenia szwajcarskiego,
• Eugeniusz Arct (1900-1974) – artysta malarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie,
• Eugeniusz Szermentowski (1904-1970) – pisarz („Pod znakiem Pogoni”, „Litwa”, „Karierowicz”, „Kraj tęsknoty”, „Pan Henryk”) i dziennikarz,
• Eugeniusz Zenon Lokajski (1908-1944) – lekkoatleta (rzut oszczepem, pięciobój, dziesięciobój, skok wzwyż), mistrz polski, filmowiec-amator, uczestnik powstania warszawskiego,
• Eugeniusz Stasiecki pseud. Piotr. Poleski, Piotr Pomian (1913-1944) – nauczyciel i harcmistrz, szef Głównej Kwatery Szarych Szeregów „Pasieki”, kapitan AK, poległ w powstaniu warszawskim walcząc w harcerskim Batalionie „Zośka”,
• Eugeniusz Paukszta (1916-1979) – powieściopisarz i publicysta; znany ze swej twórczości dla dzieci i młodzieży („Złote korony księcia Dardanów”, „W cieniu hetyckiego Sfinksa”, „Ich trzech i dziewczyna”, „Młodość i gwiazdy”, „Znak żółwia”).

********************************************************************************************************************

EUSTACHY – imię męskie używane w wielu krajach (greckie: eustachys – obfitujący w zboże, owocny, od słów: eu – dobrze i stachys – kłos, owoc, a także: potomek, syn); oznaczające tego, który zbiera dobre plony, albo też wyrażające życzenie, aby noszący je doczekał się licznego potomstwa:
• niemieckie – Eustachius,
• hiszpańskie – Eustaquio,
• węgierskie – Eustach,
• rosyjskie – Ostafij.
Eustachy obchodzi imieniny:
20 lutego; 29 marca; 16 lipca; 20 września.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Eustaszek, Staszek.
Przekształcenia: Ostasz, Ostafian, Ostafii, Ostap.
Od imienia Eustachy biorą początek następujące nazwiska:
Eustachiewicz, Ostafi, Ostafil, Ostafin, Ostap, Ostapczuk, Ostapek, Ostapiński, Ostapkowicz, Ostapowicz, Ostapski, Ostasiuk, Ostas, Ostasz, Ostaszewski, Ostaszyk.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Eustachy Erazm Sanguszko (1768-1844) – książę, wojewodzic wołyński, generał polski, walczący w trakcie wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku, insurekcji kościuszkowskiej i w wojskach Napoleona Bonaparte; pochodził z rodziny na trwale związanej z historią Litwy – jego ojciec Hieronim Janusz Sanguszko był ostatnim wojewodą wołyńskim; .autor „Pamiętnika”, w którym przywołał sceny wojny 1792 roku, rozegrane po części na jego włościach; odznaczony Krzyżem Kawalerskim Virtuti Militari i Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej,
• Eustachy Januszkiewicz (1805-1874) – pisarz, wydawca, publicysta i księgarz; ukończył prawo na Uniwersytecie Wileńskim; walczył w powstaniu listopadowym, po nim wyemigrował do Paryża; wydawał tam „Pielgrzyma Polskiego" i „Młodą Polskę"; współzałożyciel Księgarni i Drukarni Polskiej; od 1856 roku członek Komitetu Wydawniczego Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu,
• Eustachy Tyszkiewicz herbu Leliwa (1814-1873) – archeolog, historyk, kolekcjoner, badacz pradziejów ziem białoruskich i litewskich, działacz społeczny; w 1855 roku został założycielem i dożywotnim prezesem Wileńskiej Komisji Archeologicznej; twórca Muzeum Starożytności w Wilnie; członek honorowy Instytutu Archeologicznego w Wielkiej Brytanii i Irlandii; pochowany na cmentarzu Na Rossie w Wilnie,
• Eustachy Kajetan, książę Sapieha (1881-1963) – minister spraw zagranicznych II Rzeczypospolitej w rządzie Władysława Grabskiego i Wincentego Witosa, polityk konserwatywny, poseł na sejm II RP; brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej; jako minister doprowadził do podpisania przymierza Rzeczypospolitej z Francją oraz Rumunią (1921); był jednym z najaktywniejszych zwolenników zbliżenia Józefa Piłsudskiego ze środowiskiem ziemiaństwa kresowego („Żubry Kresowe"); we wrześniu 1939 roku, po najeździe sowieckim na Polskę, został aresztowany w swoim majątku pod Grodnem i więziony w Moskwie na Łubiance; skazany na karę śmierci, został zwolniony w konsekwencji układu Sikorski-Majski (1941) i ewakuowany z ZSRR do Teheranu; w tym samym roku wyjechał do Nairobi w Kenii, gdzie mieszkał aż do śmierci,
• Eustachy Kossakowski, herbu Ślepowron (1925-2001) – fotograf; absolwent architektury na Politechnice Warszawskiej; pracę fotografa zaczął w czasopismie ilustrowanym „Zwierciadło" (1957); współpracował z paryskimi wydawnictwami: Hachette, Philippe Sers, Jean-Claude Lattés, i czasopismami „La Pologne”, „Stolica”, „Zwierciadło”; odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1997).

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

FELICJA – forma żeńska imienia męskiego – FELIKS (od łacińskiego słowa felix – szczęśliwy, szczęsny, życzliwy, łaskawy), oznaczającego tego, który jest lub ma być szczęśliwy. Używane w Polsce od XIV wieku w formie: Felicyja:
• angielskie – Felicia,
• włoskie – Felice.
Felicja obchodzi imieniny: 24 stycznia; 27 kwietnia; 30 września.
Skróty i zdrobnienia: Fela, Felka, Felcia, Felusia.
Od imienia męskiego Feliks pochodzą następujące nazwiska:
Felicki, Feliksiak, Feliński, Felus, Feluś.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Felicja Fornalska (1893-1987) – działaczka ruchu robotniczego; pochodziła z ubogiej rodziny, jej matka działała w ruchu robotniczym (należała m.in. do SDKPiL); tradycje te kontynuowała Felicja oraz pięcioro rodzeństwa, z których obok Felicji najbardziej znani byli Małgorzata i Aleksander; Felicja wstąpiła do SDKPiL podczas pobytu w Carycynie w 1918 roku, brała następnie udział w wydarzeniach wojny domowej w Rosji; w 1921 roku powróciła do Polski i podjęła działalność w Komunistycznej Partii Polski; była wielokrotnie więziona; w 1929 roku wyjechała do ZSRR, gdzie pracowała w administracji Międzynarodówki Komunistycznej, była również słuchaczką Komunistycznego Uniwersytetu Mniejszości Narodowych Zachodu w Moskwie; po II wojnie światowej podjęła pracę w Komitecie Centralnym Polskiej Partii Robotniczej; w 1946 roku przeszła do Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP, gdzie pełniła funkcję naczelnika Wydziału Kadr; analogiczne stanowisko zajmowała następnie w kancelarii Rady Państwa (do 1957 roku); należała do PZPR, już w podeszłym wieku jako weteranka polskiego ruchu robotniczego została wybrana do Komitetu Centralnego PZPR (1981-1986); odznaczona m.in. Orderem Budowniczych Polski Ludowej i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski,
• Felicja Kruszewska (1897-1943) – poetka („Przedwiośnie”, „Twarzą na zachód”, „Siano”, „Braciszek”, „Wiatr”) i dramatopisarka („Sen”); studiowała w Piotrogrodzie, a następnie na Uniwersytecie Warszawskim (na Wydziale Polonistyki i Anglistyki) oraz w Szkole Nauk Politycznych (Wydział Dziennikarski); debiutowała w piśmie „Skamander” (1921); podczas okupacji niemieckiej publikowała w prasie wydawanej konspiracyjnie; została aresztowana podczas łapanki,
• Felicja Curyłowa (1904-1974) – artystka ludowa, malarka ze wsi Zalipie; domy malowane przez nią we własnej zagrodzie stały się jeszcze za jej życia atrakcją etnograficzną masowo odwiedzaną przez turystów; po śmierci zagroda artystki została zakupiona przez „Cepelię”, która w 1978 roku przekazała ją Muzeum Okręgowemu w Tarnowie, dzięki czemu stała się ona jego filią oraz siedzibą Domu Malarek w Zalipiu; w 1981 roku przeniesiono do tej zagrody, z innej części wsi, budynek z XIX wieku – całość tworzy skansen architektury i sztuki ludowej udostępniony turystom.

********************************************************************************************************************

FLORENTYNA, FLORA – forma żeńska imienia męskiego – FLORYN (łacińskie Florinus od: floris – kwiat, florus – kwitnący); zawierającego życzenie, aby ten, który to imię nosi był jak najdłużej w kwitnącym wieku:
• francuskie – Fleur.
Florentyna obchodzi imieniny: 20 czerwca; 16 października.
Flora obchodzi imieniny: 29 sierpnia, 24 listopada.
Zdrobnienia (od Florentyny): Florentynka, Florka, Florcia, Flora.
Zdrobnienia (od Flory): Florka, Florcia.
Od imienia męskiego Floryn pochodzą następujące nazwiska:
Florak, Florans, Floracki, Florczak, Florczyk, Florecki, Florek, Florianowicz, Florjanowicz, Floryanowicz, Florianowski, Floriańczyk, Florjańczyk, Florkiewicz, Florkowski, Florowski, Florus, Florysiak.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Florentyna (kuzynka Łęckich) z „Lalki” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

FRANCISZKA – forma żeńska imienia męskiego – FRANCISZEK (Frank – należący do plemienia Franków; szczery, prosty, a także wolny); utworzonego przez matkę św. Franciszka z Asyżu (która z pochodzenia była Francuzką):
• angielskie – Francis,
• francuskie – Francoise,
• włoskie – Francesca,
• hiszpańskie – Francisca.
Franciszka obchodzi imieniny: 9 marca.
Skróty i zdrobnienia: Frania, Franka.
Od imienia męskiego Franciszek biorą początek następujące nazwiska:
Franc, Francik, Francisz, Franckowiak, Franczak, Frank, Frankiewicz, Frankowicz, Frankowski, Franus, Franusiewicz, Fransz, Frącek, Frąckiewicz, Frąckowiak, Frącz, Frączak, Frączek, Frączkiewicz, Frączkowski, Fronc.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Franciszka Siedliska, imię zakonne: Maria od Pana Jezusa Dobrego Pasterza (1842-1902) – zakonnica, błogosławiona (1989), tercjarka franciszkańska, założycielka Zgromadzenia Sióstr Nazaretanek (zgromadzenie podjęło pracę w szkołach, sierocińcach, ochronkach, internatach – w Rzymie, Stanach Zjednoczonych, Paryżu, Londynie, Krakowie, Częstochowie, Lwowie),
• Franciszka Themerson (1907-1988) – plastyczka, żona Stefana Themersona, razem z mężem realizowała filmy eksperymentalne i tworzyła Spółdzielnię Autorów Filmowych; była redaktorem artystycznym pisma "f.a." (film artystyczny); ilustrowała książki męża, Jana Brzechwy i Anny Świrszczyńskiej, a także czasopisma "Płomyk" i "Wiadomości Literackie"; od 1940 roku przebywała na stałe w Anglii.
Znane z literatury pięknej:
• Franka z „Dziewcząt z Nowolipek” Poli Gojawiczyńskiej,
• Frania z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

FABIAN – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Fabius od słowa faba – bób); oznaczające tego, kto zajmował się uprawą bobu. Fabiusze (liczba mnoga Fabii od słowa faba) to znany ród rzymski:
• niemieckie – Fabianus, Fabian,
• angielskie – Fabian.
Fabian obchodzi imieniny: 20 stycznia.
Forma żeńska: FABIA.
Zdrobnienie: Fabianek.
Od imienia Fabian biorą początek następujące nazwiska:
Fabiani, Fabianowicz, Fabianowski, Fabianek, Fabiańczuk, Fabiańczyk, Fabiański, Fabich, Fabicki, Fabijanek, Fabijanowicz, Fabijański, Fabiński.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Fabian i Sebastian (20.I.) gdy mróz dadzą, srogą zimę przyprowadzą.
• Fabian i Sebastian (20.I.) pierwsi drzewa budzą, ale często łudzą.
Znani Polacy:
• Sebastian Fabian Klonowic (ok. 1545-1602) – poeta polsko-łaciński („Flis”, „Roxolania”, „Żale nagrobne”), burmistrz lubelski, wykładowca w Akademii Zamojskiej, sympatyk ruchu reformacyjnego,
• Fabian Birkowski (1566-1636) – nadworny kaznodzieja Władysława IV (następca Piotra Skargi), pisarz, największe uznanie zyskały jego kazania pogrzebowe i obozowe.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Feliks Murek ze „Zmór” Emila Zegadłowicza.

********************************************************************************************************************

FELICJAN – przekształcenie imienia męskiego FELIKS (łacińskie felix – szczęśliwy, szczęsny, życzliwy, łaskawy), oznaczającego tego, który jest lub ma być szczęśliwy:
• hiszpańskie – Feliciano,
• portugalskie – Feliciano,
• węgierskie – Felician.
Felicjan obchodzi imieniny: 9 czerwca; 29 października.
Forma żeńska: FELICYTA, FELICJANA.
Zdrobnienia: Felicjanek, Feluś.
Od imienia Feliks biorą początek następujące nazwiska:
Felicki, Feliksiak, Feliński, Felus, Feluś.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Konstanty Felicjan Szaniawski herbu Junosza (1668-1732) – biskup włocławski (od 1705 roku), przeniesiony do Krakowa w 1720 roku, scholastyk wileński, kanonik warmiński, regent kancelarii większej koronnej, duchowny referendarz wielki litewski; studiował na Akademii Krakowskiej, gdzie w 1698 roku uzyskał stopień doktora obojga praw; w trosce o poziom wykształcenia duchowieństwa założył i uposażył Wyższe Seminarium Duchowne w Kielcach (1726) oraz seminarium w Krakowie na Stradomiu (1732); w zamku biskupów krakowskich w Lipowcu urządził dom poprawczy dla księży; dla ubogich studentów w Łukowie ufundował Collegium Szaniavianum; był współfundatorem kościoła pijarów; jego staraniem (w latach 1724-1728) odnowiono zniszczony i spalony przez Szwedów (w 1702 roku) Zamek Królewski na Wawelu; w 1725 roku ogłosił edykt przeciw innowiercom oraz podręcznik ascezy dla kleru; pochowany został w katedrze wawelskiej w kaplicy Bodzentyńskiej,
• Jerzy Felicjan Sapieha herbu Lis (1680-1750) – generał major wojsk litewskich (od 1708 roku), kuchmistrz wielki litewski (1708-1709), starosta wilkowski, wojewoda mścisławski, marszałek Trybunału Litewskiego (w 1717 roku), odznaczony Orderem Orła Białego; w 1733 roku podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego, przy którego boku działał do zajęcia Gdańska w roku następnym; należał do najbardziej zaufanych ludzi Stanisława Leszczyńskiego; aresztowany w obozie rosyjskim w Pruszczu; po zwolnieniu uznał jako króla polskiego – Augusta III, nawołując do jego uznania zwolenników Stanisława Leszczyńskiego, argumentując dalszy opór jako beznadziejny i przynoszący same straty; prawdopodobnie autor powiedzenia „Polska nierządem stoi”, wypowiedzianym na sejmie 1748 roku,
• Felicjan Antoni Kozłowski (1805-1870) – historyk i filolog; studiował na wydziale nauk i sztuk pięknych Uniwersytetu Warszawskiego; w 1828 roku został nauczycielem w szkole praktyczno-pedagogicznej w Warszawie, później nauczał w liceum warszawskim; jako historyk interesował się głównie historią Mazowsza („Dzieje Mazowsza za panowania książąt"); napisał też: „O cywilizacji początkowej Grecji” (1829), „O dziełach i filozofii Platona” (1845, jako wstęp do własnego przekładu „Dzieł” Platona: „Apologii”, „Kritona” i „Phedona”); jego syn ,Kornel Kozłowski, był historykiem i etnografem,
• Felicjan Medard Faleński (1825-1910) – poeta („Kwiaty i kolce”, „Odgłosy z gór”, „Meandry”, „Pieśni spóźnione), uważany za przedstawiciela parnasizmu (tj. głównego nurtu epoki przejściowej między romantyzmem a symbolizmem, związanego z wzorcami klasycznymi, charakteryzującego się dążeniem do doskonałości formalnej, refleksyjno-filozoficznym tonem oraz obiektywizmem), pierwszy polski autor tzw. meandrów (rodzaj wiersza w formie fraszki lub epigramu); jako literat pozostawał niezależny od współczesnych mu prądów literackich; w swojej poezji nawiązywał m.in. do polskiej literatury renesansowej oraz twórczości Heinego, Musseta i francuskich parnasistów; jego debiut literacki w 1850 roku nie spotkał się z życzliwością, jedynym przychylnym Faleńskiemu krytykiem był Lucjan Hipolit Siemieński; był pierwszym polskim badaczem twórczości Edgara Allana Poe, dokonał oryginalnej analizy fraszek i trenów Jana Kochanowskiego, analizował twórczość Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, przygotował wydanie poezji Teodora Krzywickiego (1887); w 1908 roku został członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego,
• Felicjan Sławoj Składkowski (1885-1962) – generał dywizji Wojska Polskiego, premier II Rzeczpospolitej, doktor medycyny; pamiętnikarz, zwolennik sanacji; był lekarzem legionowym, dowódcą Okręgu Wojskowego w Zagłębiu Dąbrowskim, uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej; po przewrocie majowym był trzykrotnie ministrem spraw wewnętrznych (od 2 października do 29 grudnia 1926, od 3 czerwca 1930 do 23 czerwca 1931 i od 15 maja 1936 do 30 września 1939), drugim wiceministrem spraw wojskowych i szefem Administracji Armii (od 24 czerwca 1932 do 15 maja 1936) oraz premierem rządu RP (od 15 maja 1936 do 30 września 1939); podczas II wojny światowej internowany w Rumunii, przebywał następnie w Turcji i w Palestynie, a od 1947 roku w Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł; jest postacią kontrowersyjną: przez piłsudczyków postrzegany był jako doskonały administrator, zdolny organizator i osoba poświęcona bez reszty działalności państwowej, przeciwnicy sanacji podkreślali jego antydemokratyczne poglądy, wprowadzanie ogromnej ilości biurokratycznych przepisów i fanatyczne oddanie Józefowi Piłsudskiemu; jako pamiętnikarz jest autorem barwnych i szczerych publikacji, opisujących kulisy funkcjonowania obozu sanacyjnego („Moja służba w brygadzie”, „Beniaminów 1917-1918”, „Strzępy meldunków”, „Kwiatuszki administracyjne i inne”, „Nie ostatnie słowo oskarżonego”); wszystkie jego utwory objęte były zapisem cenzury w Polsce (1951) i podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotek.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Felicjan Dulski z „Moralności pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej.

********************************************************************************************************************

FELIKS – imię męskie popularne w wielu krajach (od łacińskiego słowa felix – szczęśliwy, szczęsny, życzliwy, łaskawy), oznaczającego tego, który jest lub ma być szczęśliwy:
• niemieckie – Felix,
• angielskie – Felix,
• włoskie – Felice,
• węgierskie – Felix.
Feliks obchodzi imieniny:
14 stycznia; 21 lutego; 23 marca; 21 kwietnia; 17, 30 maja; 11 czerwca; 6, 20 listopada.
Forma żeńska: FELICJA, FELICYTA.
Zdrobnienia: Felek, Feluś.
Od imienia Feliks biorą początek następujące nazwiska:
Felicki, Feliksiak, Feliński, Felus, Feluś.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Feliks Kazimierz Potocki (1630-1702) – kasztelan krakowski i hetman polny koronny, zwycięzca pod Pohajcami (1667),
• Feliks Aleksander Bernatowicz (1786-1836) – pisarz, autor powieści historycznych,
• Feliks Benda (1833-1875) – aktor, przyrodni brat Heleny Modrzejewskiej,
• Feliks Łopieński (1866-1941) – artysta brązownik,
• Feliks Nowowiejski (1877-1946) – kompozytor, dyrygent, organista,
• Feliks Dzierżyński (1877-1926) – polski i rosyjski działacz komunistyczny, twórca i szef pierwszych sowieckich organów bezpieczeństwa (Czeka, GPU, OGPU), jeden z twórców państwa radzieckiego, symbol terroru – czego wyrazem są nadane mu przydomki: „Żelazny Feliks”, „Krwawy Feliks”, „Czerwony Kat”.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Feliks Murek ze „Zmór” Emila Zegadłowicza.

********************************************************************************************************************

FERDYNAND – imię męskie używane w wielu krajach, pierwotna forma – FRIDENAND (od staroniemieckich słów: fridu – obrona, opieka, schronienie, pokój oraz nand – odważny, śmiały), oznaczające śmiałego obrońcę:
• niemieckie – Ferdinand,
• angielskie – Ferdinand,
• hiszpańskie – Fernando, Hernando,
• portugalski – Fernando,
• włoskie – Ferdinando, Fernando,
• węgierskie – Nandor.
Ferdynand obchodzi imieniny: 30 maja.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Fernand, Ferdynandzik, Ferdzik, Nandzik, Nandek.
Od imienia Ferdynand nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Adam Ferdynand Adamowicz (1802-1881) – lekarz medycyny i weterynarii, historyk nauki; był jednym z pionierów polskiej weterynarii oraz twórcą polskiego słownictwa weterynaryjnego,
• Ferdynand Ruszczyc herbu Lis (1870-1936) – malarz (reprezentant symbolicznego nurtu Młodej Polski), grafik, rysownik, scenograf, pedagog; malował głównie krajobrazy; był autorem ilustracji, winiet i okładek książkowych, projektował m.in. plakaty, ekslibrisy i znaczki; pisał także artykuły o zabytkach Wileńszczyzny,
• Ferdynand Kuraś (1871-1929) – poeta ludowy, pamiętnikarz, publicysta; wydał kilkanaście zbiorów wierszy, setki jego utworów ukazało się na łamach ówczesnych gazet, niekiedy anonimowo; największe uznanie przyniósł Kurasiowi tom wspomnień „Przez ciernie żywota”, wydany w Częstochowie w 1924 roku z przedmową Stefana Żeromskiego; za swoją twórczość odznaczony został w latach 20-tych XX wieku krzyżem Polonia Restituta i otrzymał od państwa duże gospodarstwo rolne w Karwinie koło Proszowic (woj. małopolskie),
• Ferdynand Antoni Ossendowski herbu Lis (1876-1945) – pisarz („Za Chińskim Murem”, „Czarny czarownik: relacja z wyprawy do Afryki”, „Niewolnicy słońca”, „Wśród Czarnych”, „Pod polską banderą”, „Lisowczycy”, „Lenin”), autor egzotycznych powieści przygodowo-senasacyjnych, dziennikarz, podróżnik, nauczyciel akademicki, członek Akademii Francuskiej, działacz polityczny, naukowy i społeczny; antykomunista; studiował nauki matematyczno-przyrodnicze w Petersburgu, a także chemię i fizykę w Paryżu; był pracownikiem naukowym uniwersytetu w Petersburgu i profesorem Uniwersytetu Technicznego w Tomsku; nie pozostał jednak na uczelni, by poświęcić się karierze naukowej, gdyż jego pasją były podróże; w 1905 roku przeniósł się do Mandżurii, gdzie prowadził badania geologiczne; za organizowanie protestów przeciw represjom w Królestwie Kongresowym skazany został przez rosyjski sąd na półtora roku twierdzy; podróżował po Kraju Ałtajskim na Syberii, pływał na statkach handlowych do Indii, Japonii i na Sumatrę; w czasie wojny domowej w Rosji czynnie współpracował z dowództwem Białych; był m.in. doradcą admirała Kołczaka; powszechnie znany ze swojej antykomunistycznej postawy po upadku Kołczaka był poszukiwany przez bolszewicką policję polityczną (CzeKa); dzięki niezwykłym zdolnościom przystosowawczym (m.in. znał biegle 7 języków obcych, w tym chiński i mongolski), udało mu się przedostać z kontrolowanej przez bolszewików Rosji do Mongolii – w jej stolicy (Urdze) został doradcą barona Ungerna, walczącego przy pomocy zorganizowanej przez siebie Azjatyckiej Dywizji Konnej z bolszewikami; Ossendowskiemu światową sławę przyniosła książka: „Zwierzęta, ludzie, bogowie”, która osiągnęła rekordową liczbę dziewiętnastu tłumaczeń na języki obce – opisał w niej wspomnienia z ucieczki z Rosji ogarniętej chaosem rewolucji (opis obejmuje podróż przez przez Omsk do Krasnojarska, zimę w tajdze, przeprawę do Mongolii i dalej przez Tybet do Chin); do Polski powrócił w 1922 roku; w okresie międzywojennym zajmował się działalnością literacką, publikując wiele powieści, przeważnie w stylu „romansu podróżniczego”; w 1936 roku został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury „za zasługi na polu literatury podróżniczej”; pod koniec okupacji, w lutym 1943 roku, wstąpił do konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego; zmarł w Żółwinie (k. Leśnej Podkowy) w 1945 roku, tuż przed wkroczeniem Armii Czerwonej; został pochowany na cmentarzu w Milanówku; po wojnie skazany na zapomnienie – władze PRL zakazały publikowania jego książek; dopiero od 1989 roku jego prace mogą być w Polsce oficjalnie wydawane.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Ferdynand Adler z „Powracającej fali” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

FILIP – imię męskie popularne w wielu krajach (greckie philippeo – być zakochanym w koniach i jeździe konnej); oznaczające tego, który jest przyjacielem, miłośnikiem (greckie philos) koni (greckie hippos); imię to nosił Filip Macedoński, ojciec Aleksandra Wielkiego:
• niemieckie – Philippus, Philipp,
• angielskie – Philip,
• francuskie – Philippe,
• hiszpańskie – Felipe,
• włoskie – Filippo, Fillippino,
• węgierskie – Fulop,
• rosyjskie – Filipp,
• czeskie – Filip.
Filip obchodzi imieniny:
11 kwietnia; 1, 3, 26 maja; 10 lipca; 23 sierpnia; 13, 20 września; 22 października.
Forma żeńska: FILIPINA.
Zdrobnienie: Filipek.
Od imienia Filip biorą początek następujące nazwiska:
Filipczak, Filipczuk, Filipczyk, Filipczyński, Filipecki, Filipek, Filipiak, Filipiński, Filipiuk, Filipkiewicz, Filipkowski, Filipow, Filipowicz, Filipp, Filipski, a także: Bilipp, Lipiński, Lipkowski, Lipski.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Wyrwał się jak Filip z konopii.
• Filipa i Jakuba (3.V.) gdy dzień zimny będzie, nic gorszego na zboże, plenności nie będzie.
• Zimny Filip i Jakub (3.V.) – wcześnie żyta zakup.
• Na świętego Filipa (10.VII.) drze się dobrze lipa.
Znani Polacy:
• Filip Nereusz Golański (1753-1824) – pijar, kaznodzieja, pedagog, teoretyk literatury, krytyk literacki, publicysta; od 1793 roku profesor w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie; redaktor „Gazety Narodowej Wileńskiej” (1794) aprobującej powstanie kościuszkowskie, ale zdystansowanej wobec metod terroru; autor erudycyjnego traktatu „O wymowie i poezji”, jednego z ważniejszych, cenionych podręczników poetyki klasycystycznej; w pismach pedagogicznych i religijnych moralista, swój system wartości budował na etyce chrześcijańskiej; swobodnie sięgał do egzemplifikacji z antyku i kultur egzotycznych; tłumacz utworów Plutarcha,
• Filip Maurycy Marcinkowski (ok. 1785-1854) – generał, uczestnik powstania listopadowego.

********************************************************************************************************************

FLORIAN – przekształcenie imienia męskiego FLORYN (łacińskie Florianus, od flos, floris – kwiat, florus – kwitnący, lśniący, wspaniały), oznaczającego dosłownie tego, który jest kwitnący, a zatem zawierającego życzenie, aby noszący je był jak najdłużej w kwitnącym wieku. Święty Florian z Lauriacum (zm. 304), rzymski legionista i męczennik, patron strażaków, hutników i kominiarzy, chroni od ognia, powodzi, sztormów i nieurodzajów:
• niemieckie – Florianus, Florian,
• angielskie – Florian,
• francuskie – Florian,
• włoskie – Floriano,
• węgierskie – Flórián.
Florian obchodzi imieniny: 4, 7 maja; 5 listopada.
Forma żeńska: FLORA, FLORENTYNA.
Zdrobnienie: Florianek, Florianuś.
Od imienia Floryn pochodzą następujące nazwiska:
Florak, Florans, Floracki, Florczak, Florczyk, Florecki, Florek, Florianowicz, Florjanowicz, Floryanowicz, Florianowski, Floriańczyk, Florjańczyk, Florkiewicz, Florkowski, Florowski, Florus, Florysiak.
Z imieniem tym wiąże się przysłowie:
• Kiedy poleje na świętego Floriana (4.V.), potrwa jeszcze czas jakiś pogoda zakichana.
Znani Polacy:
• Florian z Kościelca herbu Leszczyc (zm. 1333) – biskup płocki (w latach 1318-1333), kanonik płocki i gnieźnieński, kapelan księcia płockiego Bolesława II, inicjator budowy zamku biskupiego w Pułtusku, który stał się zapewne jedną ze stałych rezydencji biskupów płockich,
• Florian Mokrski herbu Jelita (ok. 1305-1380) – duchowny katolicki, biskup krakowski (w latach 1367-1380); w 1351 roku, na polecenie króla Kazimierza Wielkiego, odbywa podróż do Włoch, której celem jest zapoznanie się z organizacją uniwersytetów w Padwie i Bolonii; wraz z Januszem Suchywilkiem oraz Jarosławem Bogorią Skotnickim opracowuje akt fundacyjny Akademii Krakowskiej; jako biskup otoczył murami obronnymi miasto i zamek w Iłży, nadał grunty, lasy i łąki Bodzentynowi, ufundował kościół parafialny w Dobrowodzie (gdzie znajdował się jeden z dworów biskupów krakowskich) oraz wybudował kościół w Węgleszynie koło Chęcin,
• Florian Szary herbu Jelita (XIV wiek) – legendarny rycerz spopularyzowany przez Józefa Ignacego Kraszewskiego w powieści „Jelita”; według legendy, wzmiankowanej przez Jana Długosza, Florian Szary pochodził z niewielkiego grodu Surdęga (obecnie wieś Majkowice), leżącego 8 km na północ od Przedborza, będącego wówczas grodem królewskim; pochodził ze szlachty posługującej się herbem Koźlarogi; był rycerzem w służbie wojewody sieradzkiego i uczestniczył wraz z drużyną w wojnach toczonych przez Władysława Łokietka; wsławił się podczas bitwy pod Płowcami (1331), kiedy to broniąc zagrożonego króla został przebity trzema krzyżackimi kopiami; po bitwie król, objeżdżając pobojowisko, ujrzał Floriana Szarego wtłaczającego swoje wnętrzności. z powrotem w brzuch; medycy królewscy zdołali uratować mu życie, a król w uznaniu postawy nadał rycerzowi nowe włości oraz nowy herb: Jelita; Floriana Szarego za jednego z protoplastów rodu uważali: Kamoccy, Borzobohaci, Myśliborscy, Żeromscy, Fabiccy, Nowosieleccy, Słowińscy, a szczególna pamięć o walecznym przodku przetrwała w rodzie Zamoyskich; ci ostatni założyli szereg miast i wsi nazwanych od imienia Floriana lub jego herbów (m.in. Szarogród, Koźlerogi, Jelitów, a także osadę leśną Florianka),
• Florian z Korytnicy herbu Jelita (XIV/XV wiek) – rycerz, kasztelan wiślicki; brał udział w bitwie pod Grunwaldem (1410); w 1413 roku wystawił w Korytnicy drewniany kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela,
• Florian Jelski (XVIII/XIX wiek) – ksiądz, członek Kuźnicy Kołłątajowskiej (1789-1792), uczestnik insurekcji kościuszkowskiej (1794),
• Florian Straszewski (1766-1847) – obywatel ziemski, społecznik, członek Senatu krakowskiego oraz Komitetu do spraw Upiększania Miasta, współinicjator usypania kopca Kościuszki,współtwórca krakowskich Plant, zajmujący się stroną finansową przedsięwzięcia (osobiście kierował robotami ziemnymi, zbierał fundusze, często wypłacał robotnikom wynagrodzenie z własnej kieszeni); uhonorowany medalem „za ofiarę i trudy w upiększaniu miasta” (1838),
• Stefan Florian Garczyński (1805-1833) – poeta romantyczny, uczestnik powstania listopadowego (12 września 1831 jako porucznik Szwadronu Jazdy Poznańskiej został odznaczony Złotym Krzyżem Wojskowym Virtuti Militari), przyjaciel Adama Mickiewicza, autor poematu „Wacława dzieje” oraz „Sonetów wojennych”; Adam Mickiewicz opiekował się Garczyńskim w czasie jego choroby (poeta chorował na gruźlicę), a po śmierci wydał jego dzieła („Poezje”) dokonując nieznacznych zmian,
• Florian Ceynowa lub Cejnowa (1817-1881) – pierwszy kaszubski działacz społeczny i narodowy, pisarz, publicysta, wydawca, badacz folkloru i języka kaszubskiego, twórca pisowni kaszubskiej i pierwszych kaszubskich utworów literackich, nazywany „budzicielem Kaszub”, z zawodu lekarz,
• Florian Sobieniowski (1881-1964) – tłumacz z języka angielskiego i krytyk literacki; przez wiele lat przebywał w Anglii, gdzie spotykał się z pisarzami angielskimi, zwłaszcza z Georgem Bernardem Shawem; przełożył na język polski 40 dramatów Shawa oraz „Jutro” Josepha Conrada; tłumaczył także na język angielski sztuki: Jarosława Iwaszkiewicza, Adolfa Nowaczyńskiego, Włodzimierza Perzyńskiego, Tadeusza Rittnera, Stefana Żeromskiego oraz Stanisława Wyspiańskiego („Wesele”); członek honorowy Związku Artystów Scen Polskich ZASP,
• Florian Witold Znaniecki (1882-1958) – filozof kultury i socjolog, twórca polskiej socjologii akademickiej, jeden z głównych przedstawicieli socjologii humanistycznej; jego prace są znane na całym świecie, szczególnie w USA, gdzie mieszkał i pracował przez wiele lat; międzynarodową sławę przyniosła mu praca napisana wspólnie z Williamem Thomasem – „Chłop polski w Europie i Ameryce”; Znaniecki wysunął w niej postulat rozpatrywania zjawisk społecznych jako aktualnego lub potencjalnego przedmiotu czyichś czynności (zasada współczynnika humanistycznego); zgodnie z tym postulatem socjolog powinien patrzeć na rzeczywistość „oczyma jej uczestników” (podejście subiektywne), nie zaś „absolutnego obserwatora” (podejście obiektywne); jako jeden z pierwszych socjologów zastosował metodę badania dokumentów osobistych, takich jak listy czy pamiętniki (w ten sposób analizował polskich emigrantów, przebywających w Stanach Zjednoczonych),
• Florian Marciniak (1915-1944) – prawnik, wybitny instruktor harcerski, pierwszy naczelnik Szarych Szeregów; w chwili wybuchu II wojny światowej pracował w Pogotowiu Harcerzy w Poznaniu; po ewakuacji wojska i władz z miasta przedostał się (8 września 1939) do Warszawy, gdzie został komendantem Wojennego Pogotowia Harcerzy; tuż przed kapitulacją stolicy otrzymał nominację na naczelnika Szarych Szeregów – organizacji zakonspirowanego harcerstwa męskiego (funkcję tę pełnił aż do swojego aresztowania); wywarł duży wpływ na program wychowawczy i plany działania tajnej organizacji: wprowadził w Szarych Szeregach zasadę „wychowania przez walkę”; w marcu 1943 roku brał udział w przygotowaniach odbicia z rąk Gestapo Janka Bytnara pseud. Rudy (Akcja pod Arsenałem); 6 maja 1943 roku został aresztowany w Warszawie przez funkcjonariuszy poznańskiego Gestapo; przesłuchiwany w Alei Szucha nie wydał swoich współpracowników; w czasie transportu do Poznania usiłował uciec skacząc z pędzącego samochodu – niestety bez powodzenia; straszliwie zmaltretowany został umieszczony w osławionej katowni poznańskiej – Forcie VII w celi nr 66; w celu jego odbicia zostało powołane stowarzyszenie „Białej Róży”; niestety harcerzom nie udało się odbić swojego przywódcy – 18 lutego 1944 roku Florian Marciniak został wywieziony do obozu w Żabikowie pod Poznaniem, następnie do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, w którym prawdopodobnie został zamordowany; pośmiertnie, postanowieniem prezydenta Lecha Kaczyńskiego (2006) „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność na rzecz przemian demokratycznych w kraju, za upowszechnianie wiedzy o dziejach Narodu Polskiego” został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

********************************************************************************************************************

FRANCISZEK – imię męskie popularne w wielu krajach (Frank – należący do plemienia Franków; szczery, prosty, a także wolny); utworzone przez matkę św. Franciszka z Asyżu (która z pochodzenia była Francuzką):
• niemieckie – Franziskus, Franz,
• angielskie – Frank,
• włoskie – Francesco,
• hiszpańskie – Francisco,
• węgierskie – Ferenc,
• szwedzkie – Frans.
Franciszek obchodzi imieniny:
24, 29 stycznia; 2 kwietnia; 11 maja; 4, 20 czerwca; 21 sierpnia; 17 września; 4, 29 października;
3 grudnia.
Forma żeńska: FRANCISZKA.
Zdrobnienia i przekształcenia: Franio, Franuś, Franc, Frącek, Frant (czeskie).
Od imienia Franciszek biorą początek następujące nazwiska:
Franc, Francik, Francisz, Franckowiak, Franczak, Frank, Frankiewicz, Frankowicz, Frankowski, Franus, Franusiewicz, Fransz, Frącek, Frąckiewicz, Frąckowiak, Frącz, Frączak, Frączek, Frączkiewicz, Frączkowski, Fronc.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Na świętego Franciszka (2.IV.) przylatuje pliszka.
• Na świętego Franciszka (4.X.) chłop już w polu nic nie zyska.
• Na świętego Franciszka (4.X.) odlatuje pliszka.
• Po świętym Franciszku (4.X.) już rżną na żytnisku.
Znani Polacy:
• Franciszek Bieliński (ok. 1683-1766) – marszałek wielki koronny, kierował rozbudową Warszawy (od niego pochodzi nazwa ulicy Marszałkowskiej),
• Franciszek Bohomolec (1720-1784) – komediopisarz i publicysta, założyciel „Monitora”,
• ks. Franciszek Salezy Jezierski (1740-1791) – działacz polityczny, publicysta, współpracownik H. Kołłątaja,
• Franciszek Karpiński (1741-1825) – poeta sentymentalny,
• Franciszek Smuglewicz (1745-1807) – malarz i pedagog,
• Franciszek Dionizy Kniaźnin (1750-1807) – poeta, przedstawiciel sentymentalizmu,
• Franciszek Zabłocki (ok. 1752-1821) – poeta i komediopisarz,
• Franciszek Ksawery Dmochowski (1762-1808) – działacz polityczny, publicysta i poeta,
• Franciszek Ksawery Lampi (1781-1852) – malarz polski pochodzenia włoskiego,
• Franciszek Armiński (1789-1848) – astronom, założyciel obserwatorium astronomicznego w Warszawie,
• Franciszek Ksawery Godebski pseud. Dobrogost (1801-1869) – pisarz i działacz polityczny,
• Franciszek Żmurko (1858-1910) – malarz (głównie portrety i akty),
• Franciszek Smereczyński pseud. Władysław Orkan (1875-1930) – pisarz,
• Franciszek Kleeberg (1888-1941) – generał, dowódca grupy operacyjnej „Polesie”, która stoczyła pod Kockiem ostatnią bitwę kampanii wrześniowej,
• Franciszek Żwirko (1895-1932) – sławny pilot w okresie dwudziestolecia międzywojennego,
• Franciszek Hynek (1897-1958) – pilot balonowy, zdobywca pucharu Gordona Bennetta (1933-1934).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Franciszek Chwostek ze „Zmór” Emila Zegadłowicza,
• bohater komedii „Szczęście Frania” Włodzimierza Perzyńskiego.

„Franciszkami bywali święci
I króle.
Umilali żywoty sobie
Kawiorem albo kaszą.
Jedni mieli słabość do kobiet,
Drudzy do ptasząt.
Dziś, gdy królem być trudno,
A jeszcze trudniej świętym,
Franciszkom żyje się równo
Od kołyski do renty.
Franciszek wciąż się śmieje,
Często humorem błyska,
Bo pieniądz nie, ale humor to się trzyma Franciszka.”
(Ludwik Jerzy Kern)

********************************************************************************************************************

FRYDERYK – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów fridu – obrona, opieka, schronienie, pokój i richi – potężny, możny, bogaty), oznaczające tego, który jest w stanie zapewnić komuś wystarczającą opiekę albo wyrażające życzenie, aby nowo narodzone dziecię znalazło możnych protektorów:
• niemieckie – Friedrich, Fritz,
• angielskie – Frederick,
• francuskie – Frederic,
• włoskie – Federico,
• węgierskie – Friggyes.
Fryderyk obchodzi imieniny: 5 marca; 29 listopada.
Forma żeńska: FRYDERYKA.
Przekształcenia i zdrobnienia: Frycz, Fryc, Fryderyczek, Frycek.
Od imienia Fryderyk biorą początek nazwiska:
Fryc, Frycz, Fryde, Frydecki, Frydel, Frydlewicz, Frydman, Frydrych, Frydrychiewicz, Frydrychowicz, Frydrychowski, Frydryczak, Frydryński, Frydrysiak, Frydryszak, Frykowski, Fic, Ficiński, Ficowski.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Na święty Fryc, jak będą owce strzyc (czyli na świętego nigdy).
• Powiedziała święta Klara, że to będzie piękna para; a powiedział święty Fryc, że z tego nie będzie nic.
Znani Polacy:
• Fryderyk Jagiellończyk (1468-1503) – biskup krakowski, kardynał i arcybiskup gnieźnieński, syn Kazimierza Jagiellończyka,
• Fryderyk Skarbek (1792-1866) – ekonomista, pisarz, działacz społeczny w Królestwie Polskim, ojciec chrzestny Fryderyka Chopina (stąd imię kompozytora),
• Fryderyk Franciszek Chopin (1810-1849) – najwybitniejszy kompozytor polski,
• Fryderyk Henryk Lewestam (1817-1873) – historyk, krytyk literacki, profesor Szkoły Głównej w Warszawie,
• Fryderyk Zoll (1834-1917) – prawnik i historyk prawa, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

********************************************************************************************************************

GABRIELA – forma żeńska imienia męskiego – GABRIEL (od hebrajskiego słowa Gabriel – mąż Boży), będącego imieniem jednego z archaniołów, który zwiastował Najświętszej Pannie Marii, że zostanie matką syna Bożego, a jeszcze wcześniej przepowiedział Zachariaszowi narodziny jego syna – Jana Chrzciciela:
• angielskie – Gabriela,
• francuskie – Gabrielle,
• włoskie – Gabriele,
• szwedzkie – Gabriella,
• czeskie – Gabriela,
• rumuńskie – Gabriela.
Gabriela obchodzi imieniny: 27 lutego; 19 grudnia.
Zdrobnienia: Gabrysia, Gaba.
Od imienia męskiego Gabriel biorą początek następujące nazwiska:
Gabrilewicz, Gabryel, Gabryelewicz, Gabryelski, Gabryl, Gabrylewicz, Gabrylewski, Gabrynowski, Gabrysiak, Gabrysiewicz, Gabrysz, Gabryś, Gawrysiak, Gawrysz, Gawryszewski, Gawryś.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Gabriela Puzynina (1815-1869) – księżna, poetka, komediopisarka i pamiętnikarka,
• Gabriela Zapolska właść. Maria Gabriela Korwin-Piotrowska (1857-1921) – dramatopisarka, powieściopisarka i publicystka,
• Gabriela Kownacka (1952-2010) – aktorka teatralna i filmowa (m.in.„Rodzina zastępcza”).

********************************************************************************************************************

GENOWEFA – imię żeńskie używane w wielu krajach. (od łacińskiego słowa geno – ród, gatunek i germańskiego słowa wifa – żona, kobieta), oznaczające kobietę szlachetnego rodu. Imię patronki Paryża (ok. 422-502), mniszki, żyjącej w surowej ascezie. Przypisywano jej cudowne uratowanie Paryża (451) przed Hunami, ważną rolę w nawróceniu Franków oraz inicjatywę wybudowania kościoła Saint-Denis pod Paryżem. Św. Genowefa jest także patronką pasterzy, producentów świec woskowych, rybaków, rzenieślników, właścicieli składów win, policjantów:
• niemieckie – Genovefa, Genoveva,
• angielskie – Genevieve,
• francuskie – Genevieve, Genevote, Genevievre,
• hiszpańskie – Genoveva,
• włoskie – Genoveffa,
• rosyjskie – Żenewiewa.
Genowefa obchodzi imieniny: 3 stycznia; 9 listopada.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Genia, Gienia, Gienka, Gieniuchna.
Od imienia Genowefa pochodzą nazwiska: Gieniewicz, Gieniewski.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Od Genowefy (9.XI.) listopad swój początek bierze.
Znane Polki:
• Genowefa Misztal (1950-2006) – profesor nauk farmaceutycznych Akademii Medycznej w Lublinie z zakresu chemii leków, specjalista I i II stopnia z analizy leków, członek wielu prestiżowych towarzystw naukowych, prodziekan Wydziału Farmaceutycznego AM w latach 1999-2005.

********************************************************************************************************************

GERTRUDA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: ger – oszczep i trut – silna, odważna), oznaczające tę, którą cechuje siła i odwaga w walce oszczepem. Imię popularne w Polsce średniowiecznej:
• niemieckie – Gertrud, Gertrude,
• angielskie – Gertrude,
• węgierskie – Gertrud.
Gertruda obchodzi imieniny: 17 marca; 16 listopada.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Gerda, Gerta, Truda, Trudzia.
Od imienia Gertruda biorą początek nazwiska:
Gertrych, Gertych, Gera, Giera, Gierka, Gierek.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Święta Gertruda (17.III.), zaprzęgaj woły do pługa.
Znane Polki:
• Gertruda (ok. 1025-1108) – córka Mieszka II Lamberta (króla Polski) i Rychezy; żona Izjasława I (wielkiego księcia kijowskiego od 1054 roku); jako autorka łacińskich modlitw prozą poetycką, zapisanych w „Kodeksie Gertrudy”, jest najdawniejszym pisarzem polskim znanym z imienia,
• Gertruda (I poł. XIII wieku) — córka Henryka I Brodatego (księcia wrocławskiego, opolskiego, kaliskiego, krakowskiego) i Jadwigi Śląskiej; ksieni klasztoru w Trzebnicy,
• Gertruda (XIII wiek) – córka Henryka II Pobożnego (księcia śląskiego, krakowskiego i wielkopolskiego), żona Bolesława I (księcia mazowieckiego),
• Gertruda Kilos-Czorny (1913-1938) – lekkoatletka, specjalizująca się w biegach średnich; od początku wykazywała nieprzeciętny talent do biegania: ze sportem zetknęła się po raz pierwszy w wieku 13 lat i już rok później została mistrzynią oraz 2-krotną rekordzistką Polski w biegu na 1000 m, w 1927 roku ustanowiła również pierwszy rekord Polski w biegu na 800 m (2:34.2); w 1928 r. w wieku 15 lat (!) wystąpiła w Igrzyskach Olimpijskich w Amsterdamie, wchodząc do finału biegu na 800 m i zajmując w nim 8 miejsce (2:33.6); dwa lata później podczas III Światowych Igrzysk Kobiecych w Pradze zajęła w finale 800 m doskonałą 4 lokatę z nowym rekordem Polski (2:26.8); rok później zakończyła karierę sportową; podczas kilkuletniej przygody z lekkoatletyką zdobyła 4 tytuły mistrzyni Polski oraz była 8-krotną rekordzistką kraju (3 razy na 800 m, 2 razy na 1000 m 3 razy w sztafetach),
• Gertruda Szalsza (1924-2009) – aktorka teatralna i filmowa, od dzieciństwa związana z Katowicami; największą popularność przyniosła jej rola Karlikowej (sąsiadki Dwornioków) w serialu komediowym „Święta wojna”.

********************************************************************************************************************

GRAŻYNA – imię żeńskie literackie utworzone przez Adama Mickiewicza (dla tytułowej bohaterki jego poematu z 1823 roku) i oznaczające najprawdopodobniej tę, która jest bardzo piękna (litewskie grażus).
W innych językach nie używane.
Grażyna obchodzi imieniny: 1 kwietnia; 26 lipca.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Grażynka, Grażka, Graża, Grazia, Gradzia.
Od imienia Grażyna bierze początek nazwisko: Grażyński.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Grażyna Bacewicz (1909-1969) – skrzypaczka i kompozytorka (utwory orkiestrowe, kwartety smyczkowe, balet, opera radiowa); jej grę cechowały: nieskazitelnie czysta intonacja, precyzja rytmiczna oraz wyczucie formy utworu i jego stylu, niezawodna pamięć muzyczna, inteligencja i finezja interpretacji, a także łatwość techniczna; publicznie wykonywała nie tylko swoje utwory skrzypcowe, ale niekiedy i fortepianowe (m.in. II Sonatę); w latach 50-ych rzuciła karierę estradową i poświęciła się głównie komponowaniu: przez wiele lat tworzyła w stylu neoklasycznym (najczęściej pojawiał się wtedy w jej twórczości cykl sonatowy), potem przechodziła stopniowo ku muzyce bardziej ekspresyjnej, jednak nigdy nie skomponowała utworu socrealistycznego; przez różnorodną fakturę utworów, klarowność i logikę wypowiedzi zdobyła trwałą pozycję w klasycznym repertuarze koncertowym; autorka siedmiu koncertów skrzypcowych, dwóch koncertów wiolonczelowych i koncertu altówkowego; napisała także siedem kwartetów smyczkowych, pięć sonat na skrzypce i fortepian oraz dwie sonaty na skrzypce solo; w historii polskiej muzyki – uważana jest za pierwszą kobietę, której udało się wejść do grona kompozytorów zaliczanych do wybitnych,
• Grażyna Zasacka pseud. Grażyna (1922-1944) – sanitariuszka, łączniczka, w powstaniu warszawskim służąca w III plutonie „Felek” 2 kompanii „Rudy” batalionu „Zośka” Zgrupowania "Radosław" Armii Krajowej; podczas okupacji niemieckiej działała w polskim podziemiu zbrojnym; początkowo służyła w 2 drużynie plutonu żeńskiego „Oleńka” dowodzonego przez Zofię Krassowską (pseud. Zosia Duża), lecz na czas powstania została przydzielona do plutonu „Felek”; rozstrzelana przez żołnierzy niemieckich ok. 24 września 1944 roku na Woli (miała 22 lata); odznaczona Krzyżem Walecznych,
• Grażyna Świtała pseud. Grażyna Kettner (1954-2003) – piosenkarka i kompozytorka, założycielka i prezes fundacji „Naprawdę czeka ktoś”, organizatorka pięciu edycji Festiwalu dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej; kawaler Orderu Uśmiechu; karierę solową rozpoczęła w 1970 roku na VIII Krajowym Festiwalu Polskiej Piosenki w Opolu; jej największa popularność przypadła na lata 70-te i 80-te XX wieku; wykonywała głównie muzykę country i pop; jej najbardziej znane piosenki to: „Słońce tego lata”, „Dwa serca jak pociągi dwa”, „Kocha się za nic”, „Moja miłość bez imienia”, „Tak jak przed laty”, „Wyjście z cienia”.
Znane z literatury pięknej:
• bohaterka „Grażyny” Adama Mickiewicza.

********************************************************************************************************************

GABRIEL – imię męskie używane w wielu krajach (od hebrajskiego słowa Gabriel – mąż Boży). Imię jednego z archaniołów, który zwiastował Najświętszej Pannie Marii, że zostanie matką syna Bożego, a jeszcze wcześniej przepowiedział Zachariaszowi narodziny jego syna – Jana Chrzciciela. Gabriel jest patronem: telegrafu, radia, telewizji, teledetekcji, dyplomatów i posłańców:
• niemieckie – Gabriel,
• angielskie – Gabriel,
• francuskie – Gabriel,
• hiszpańskie – Gabriel,
• włoskie – Gabriel,
• węgierskie – Gabor.
Gabriel obchodzi imieniny:
27 lutego; 24 marca; 29 września.
Forma żeńska: GABRIELA.
Zdrobnienia: Gabryś, Gabrysz, Gawryś.
Od imienia Gabriel biorą początek następujące nazwiska:
Gabrilewicz, Gabryel, Gabryelewicz, Gabryelski, Gabryl, Gabrylewicz, Gabrylewski, Gabrynowski, Gabrysiak, Gabrysiewicz, Gabrysz, Gabryś, Gawrysiak, Gawrysz, Gawryszewski, Gawryś.
Z imieniem tym związane jest powiedzenie:
• Dobryś, Gabryś!
Znani Polacy:
• Gabriel Rozwadowski (ok.1625-1693) – podczaszy łukowski, wojskowy, założyciel miasta Rozwadowa (obecnie dzielnica Stalowej Woli), dyplomata (jego podpis widnieje na zawartym w 1667 roku układzie z Tatarami,
• Gabriel Korbut (1862-1936) – historyk literatury, autor bibliografii „Literatura polska od początków do wojny światowej” (pracował nad nią 30 lat),
• Gabriel Narutowicz (1865-1922) – inżynier konstruktor, profesor Politechniki w Zurychu, minister robót publicznych, minister spraw zagranicznych, pierwszy Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej; kilka dni po objęciu urzędu prezydenckiego zginął w galerii "Zachęta" w Warszawie, zastrzelony przez malarza Eligiusza Niewiadomskiego, którego w następnym roku stracono,
• Gabriel Czechowicz (1876-1938) – prawnik i ekonomista, znawca skarbowości; w latach 1926-1929 pełnił funkcję ministra skarbu Rzeczypospolitej Polskiej; był jedynym polskim politykiem okresu międzywojennego postawionym przed Trybunałem Stanu – wydarzenie to znane jest jako "sprawa Czechowicza".

********************************************************************************************************************

GERARD – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: ger – oszczep oraz hart – silny, odważny), oznaczające tego, który dzielnie włada oszczepem, czyli doskonałego oszczepnika:
• niemieckie – Gerhard, Gerhart,
• angielskie – Gerard,
• francuskie – Gérard,
• hiszpańskie – Gerard,
• włoskie – Gherardo,
• węgierskie – Gellert.
Gerard obchodzi imieniny:
30 stycznia; 23 kwietnia; 24 września; 3, 13, 16 października; 24 listopada; 5 grudnia.
Forma żeńska: GERARDA.
Skróty i zdrobnienia: Gerd, Gerdzik, Gerardzik.
Od imienia Gerard bierze początek nazwisko: Gierard.
Z imieniem tym wiążą się następujące przysłowia:
• Na Gerarda (23.IV.), gdy sucho, lato będzie z pluchą.
• Gerard (16.X.) czasem wróży na to, że z nim przyjdzie drugie lato.
Znani Polacy:
• Gerard Maurycy Witowski (1787-1837) – dziennikarz, felietonista, publicysta; autor artykułów o obyczajach warszawskich drukowanych w „Gazecie Warszawskiej” pod pseudonimem „Pustelnik z Krakowskiego Przedmieścia”.
• Gerard Antoni Ciołek (1909-1966) – architekt, historyk sztuki ogrodowej, specjalista od zieleni miejskiej, profesor politechniki krakowskiej, żołnierz AK, w czasie powstania warszawskiego dowodził obroną Biblioteki Krasińskich oraz brał udział w szturmie PASTy; w latach 50-tych współuczestniczył w projektowaniu tatrzańskiego Schroniska Górskiego PTTK w Dolinie Pięciu Stawów; brał udział w rekonstrukcji ponad 100 założeń parkowych w Polsce, m.in.: Arkadii, Wilanowa, Baranowa Sandomierskiego, Krasiczyna, Nieborowa; zginął w Tatrach w wieku 56 lat.
• Gerard Labuda (1916-2010) – historyk, mediewista; rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1962-1965), wiceprezes PAN (1984-1989); prezes PAU (1989-1994); specjalność naukowa: historia słowiańszczyzny zachodniej, w tym historia Pomorza i Kaszub; wydawca źródeł skandynawskich i anglosaskich do historii Słowian zachodnich; najbardziej znane pisma: „Dzieje Zakonu Krzyżackiego w Prusach”, „Kaszubi i ich dzieje”, „Święty Stanisław. Biskup Krakowski. Patron Polski”, „Mieszko I”, „Mieszko II. Król Polski”.

********************************************************************************************************************

GERWAZY – imię męskie używane w wielu krajach, oznaczające – zależnie od przyjętej etymologii: 1. wasala, któremu suweren wręczył (wręczy) oszczep (od staroangielskich i staroniemieckich słów: ger – oszczep oraz vassall – wasal), albo 2. człowieka powszechnie szanowanego (greckie gerasmios – czczony, szanowany), albo 3. człowieka, który ma dożyć sędziwego wieku (greckie geraios i gerasimos – stary, ten, który dożył sędziwego wieku):
• niemieckie – Gervasius,
• hiszpańskie – Gervasio,
• rumuńskie – Ghervazen.
Gerwazy obchodzi imieniny: 19 czerwca.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienie: Gerwazeńko.
Przekształcenia: Gerwat, Gierwat.
Od imienia Gerwazy biorą początek nazwiska:
Gerwat, Gerwatowski, Gierwat, Gierwatowski.
Z imieniem tym wiążą się przysłowia:
• Nie będzie Gerwazy, to będzie Protazy.
• Na świętego Gerwazego (19.VI.) jest w ogrodzie coś pięknego.
Znani Polacy:
• Grzegorz Gerwazy Gorczycki, właśc. Grzegorz Gorczyca (ok. 1665-1734) – katolicki duchowny, kompozytor i kapelmistrz; uważany za jednego z najwybitniejszych kompozytorów polskiej muzyki barokowej, nazywany „polskim Händlem”; twórca głównie muzyki religijnej: kompozycji a cappella (niekiedy z dodatkiem partii basso continuo), w stylu antico: motetów, mszy, pieśni oraz utworów wokalno-instrumentalnych i kantat zespołowych,
• Gerwazy Gzowski (1812-1888) – spiskowiec i działacz niepodległościowy, członek władz i uczestnik powstania styczniowego, współpracownik Emila Dembowskiego, zesłaniec syberyjski; z wykształcenia prawnik (w latach 1840-1844 był asesorem przy sądzie kryminalnym w Łęczycy); jeden z organizatorów Związku Narodu Polskiego; aresztowany w 1846 roku za działalność spiskową, został skazany na karę śmierci (którą namiestnik Królestwa Polskiego feldmarszałek Iwan Paskiewicz zmienił mu karę na 20 lata ciężkich robót w Nerczyńsku); do kraju powrócił na skutek amnestii (1859); po powstaniu styczniowym został ponownie zesłany na Syberię (do Irkucka); w 1883 roku wrócił do kraju.
Bohaterowie literatury pięknej:
• klucznik Gerwazy z „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza.

********************************************************************************************************************

GRZEGORZ – imię męskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa gregoreo – czuwać), oznaczające człowieka czujnego, choć pierwotnie chodziło zapewne o tzw. nocne czuwanie (na modlitwie) i imię to oznaczało człowieka gotowego do takich nocnych czuwań. Polski odpowiednik: Czuj:
• niemieckie – Gregorius, Gregor,
• angielskie – Gregory,
• francuskie – Gregory, Gregoire,
• włoskie – Gregorio,
• hiszpańskie – Gregorio,
• szwedzkie – Greger,
• węgierskie – Gergely, Gergo,
• rumuńskie – Grigore, Gligor,
• bułgarskie – Grigor,
• rosyjskie – Grigorij,
• ukraińskie – Hryhir.
Grzegorz obchodzi imieniny:
2, 4 stycznia; 13 lutego; 12 marca; 24 kwietnia; 9, 25 maja; 17, 28 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Grześ, Grzesio.
Od imienia Grzegorz biorą początek następujące nazwiska:
Grzechnik, Grzechociński, Grzechowiak, Grzegorczak, Grzegorczuk, Grzegorczyk, Grzegorek, Grzegorski, Gregory, Grzegory, Grzegorzek, Grzegorzewicz, Grzegorzewski, Grzelachowski, Grzelak, Grzelakowski, Grzelczak, Grzelec, Grzelecki, Grzeliński, Grzeniewski, Grzesiak, Grzesiecki, Grzesiewicz, Grzesik, Grzesiuk, Grześkowiak, Grześkowski, Hrycek, Hryckiewicz, Hryńczuk, Hryniewicz, Hryniewski, Hryniewiecki, Hryncewicz, Hrynkowski.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Co wie Grześ, to i cała wieś.
• Na świętego Grzegorza (12.III.) idą rzeki do morza.
• Groch święty Grzegorz (12.III.) zasiewa, soczewicę Jakub (14.III.) miewa.
Znani Polacy:
• Grzegorz z Sanoka (ok. 1406-1477) – arcybiskup krakowski, poeta łacińsko-polski, wybitny humanista,
• Grzegorz z Sambora (XVI wiek) – poeta łacińsko-polski,
• Grzegorz Piramowicz (1735-1801) – pedagog, pisarz i działacz oświatowy,
• Grzegorz Fitelberg (1879-1953) – dyrygent, kompozytor (symfonie, pieśni, sonaty),
• Grzegorz Ciechowski (1957-2001) – muzyk rockowy, lider i wokalista zespołu „Republika”, flecista, kompozytor, felietonista; jako solista występował pod pseudonimami: Obywatel G.C., Grzegorz z Ciechowa, Ewa Omernik (teksty).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Grzegorz z komedii Aleksandra Fredry "Damy i huzary".

********************************************************************************************************************

GUSTAW – imię męskie popularne w wielu krajach (niemieckie: Gund, staroislandzkie: gund – walka oraz niemieckie: Stab, staroislandzkie: stafr – pałka, buława, laska marszałkowska), oznaczające tego, który w boju dzierży laskę marszałkowską (buławę hetmańską) albo wyrażające życzenie, aby noszący to imię doszedł do tak wysokich godności. Imię królów szwedzkich:
• niemieckie – Gustav, Gustaf,
• angielskie – Gustavus,
• hiszpańskie – Gustavo,
• włoskie – Gustavo,
• szwedzkie – Gustaf, Gustav (zdobn. Gosta),
• fińskie – Kustaa,
• węgierskie – Gusztáv,
• czeskie – Gustáv.
Gustaw obchodzi imieniny: 2 sierpnia.
Forma żeńska: GUSTAWA.
Zdrobnienia: Gucio, Gutek.
Od imienia Gustaw biorą początek nazwiska:
Gustawowicz, Gustawowski, Gust, Gustkowicz, Gustkiewicz, Gustowski, Gusty.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Gustaw Olizar herbu Radwan Sowity (1798-1865) – hrabia, publicysta, pamiętnikarz, poeta romantyczny, uczestnik powstania listopadowego; z całej jego twórczości pisarskiej za najcienniejsze uznaje się jego „Pamiętniki” pisane do 1823 roku,
• Gustaw Zieliński (1809-1881) – pisarz („Czarnoksiężnik Twardowski”) i poeta okresu romantyzmu („Kirgiz”, „Samobójca”, „Stepy”), zaliczany do drugiego pokolenia romantyków polskich; uczestnik powstania listopadowego, zesłaniec syberyjski; zgromadzony przez niego księgozbiór stał się podstawą obecnej Biblioteki Towarzystwa Naukowego w Płocku; z całej jego twórczości największą popularność uzyskał „Kirgiz”, który idealnie trafiał w gusta ówczesnych odbiorców, oferując orientalny kostium, apologię wolności, dychotomię miłości i zemsty; była to ostatnia w literaturze polskiej manifestacja klasycznej powieści poetyckiej, zbudowana na bajronicznym modelu zemsty; w utworze można odnaleźć nawiązania do „Sonetów krymskich” Mickiewicza, „Marii” Malczewskiego, a także – Puszkina i Lermontowa,
• Gustaw Adolf Gebethner (1831-1901) – księgarz i wydawca prasy oraz książek; współzałożyciel (wraz z Augustem Robertem Wolffem) znanej przed wojną firmy wydawniczej „Gebethner i Wolff”, działającej na terenie całego kraju oraz w Paryżu i Nowym Jorku; słynęła ona z wydań dzieł literatury polskiej, ludowej i muzycznej (istniała do 1951 roku),
• Gustaw Leyding (1865-1948) – działacz ludowy na Mazurach, współzałożyciel: Mazurskiej Partii Ludowej, Banku Ludowego w Szczytnie (wraz z Bogumiłem Labuszem) oraz pierwszego na Mazurach polskiego Kółka Rolniczego w Labuszewie; aktywnie działający (1918-1920) na rzecz przyłączenia Mazur do Polski (lata 1918-1920),
• Gustaw Daniłowski pseud. Władysław Orwid (1871-1927) – pisarz („Jaskółka”, Wrażenia więzienne”, „Stefan Okrzeja”, „Maria Magdalena”), poeta i publicysta, działacz socjalistyczny i niepodległościowy (PPS-Frakcja Rewolucyjna); wraz ze Stefanem Żeromskim organizował stowarzyszenie oświatowe „Światło" i Uniwersytet Ludowy; brał udział w rewolucji 1905 roku; po wybuchu I wojny światowej wstąpił do I Brygady Legionów; po odzyskaniu niepodległości (od grudnia 1918 do grudnia 1922) był urzędnikiem do specjalnych poruczeń przy Naczelniku Państwa Józefie Piłsudskim; pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości (1931),
• Gustaw Edward Przychocki (1884-1947) – filolog klasyczny, profesor i rektor Uniwersytetu Warszawskiego, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności; obrońca Lwowa (1919) i uczestnik wojny polsko-bolszewickiej (1919-1921); w pracy naukowej zajmował się patrologią (nauka Ojców Kościoła działających w pięciu pierwszych wiekach), prowadził szerokie badania nad listami Grzegorza z Nazjanzu, badał twórczość Owidiusza, Wergiliusza i Cycerona, wykazał związki poezji Owidiusza z grecką komedią nową, badał legendę o grobie Owidiusza na ziemiach polskich, omówił wpływ Plauta na twórczość Aleksandra Fredry; w 1936 roku został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury,
• Gustaw Morcinek, właśc. Augustyn Morcinek (1891-1963) – pisarz związany ze Śląskiem, nauczyciel, działacz publicystyczny; w swych utworach łączył autentyzm obserwacji z liryzmem i humorem; oprócz poważnych tematów społecznych („Wyrąbany chodnik”, „Śląsk”, „Wyorane kamienie”, „Listy z mojego Rzymu”), pojawiają się w jego twórczości również powieści dla dzieci i młodzieży („Gwiazdy w studni”, „Łysek z pokłady Idy”, „Narodziny serca”), powieści historyczne („Ondraszek") oraz baśnie, nawiązujące do śląskich "bajań" ludowych („Jak górnik Bulandra diabła oszukał”, „Przedziwne śląskie powiarki”),
• Gustaw Herling-Grudziński (1919-2000) – pisarz („Dziennik pisany nocą”, „Gorący oddech pustyni”, „Wiek biblijny i śmierć”), eseista, krytyk literacki, dziennikarz, żołnierz, więzień łagrów i obozów NKWD; aresztowany w 1940 roku przez sowietów po wkroczeniu wojsk radzieckich do Polski; jako zwolennik przedwojennej Polskiej Partii Socjalistycznej po wojnie dał się poznać jako krytyk dyktatury komunistycznej w Polsce i całej Europie Środkowo-Wschodniej; przez cały okres komunizmu w Polsce pozostał na wygnaniu jako emigrant polityczny (zmarł w Neapolu); kawaler Orderu Orła Białego,
• Gustaw Teofil Holoubek (1923-2008) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser i dyrektor teatrów, pedagog, prezes Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu, członek Polskiej Akademii Umiejętności, kawaler Orderu Orła Białego; w trakcie swojej kariery teatralnej zagrał m.in. rolę tytułową w „Fantazym” Juliusza Słowackiego we własnej reżyserii (Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach, 1955), sędziego Custa w „Trądzie w pałacu sprawiedliwości” Ugo Bettiego w reż. Marii Wiercińskiej (Scena Kameralna Teatru Polskiego w Warszawie, 1958), Goetza w „Diable i Panu Bogu” Jean-Paula Sartre'a w reż. Ludwika René (Teatr Dramatyczny w Warszawie, 1960), Skrzypka w „Rzeźni” Sławomira Mrożka (1975), tytułową w „Królu Learze” Williama Szekspira (1977, oba przedstawienia w reż. Jerzego Jarockiego w Teatrze Dramatycznym w Warszawie); w 1989 roku wystąpił w przedstawieniu „Mała Apokalipsa” na podstawie powieści swego przyjaciela, Tadeusza Konwickiego, wyreżyserowanym przez Krzysztofa Zaleskiego (Teatr Ateneum w Warszawie); był także Gustawem-Konradem w Dziadach Adama Mickiewicza, inscenizowanych w 1967 roku przez Kazimierza Dejmka w Teatrze Narodowym – zdjęcie tego przedstawienia z afisza przez władze, przyczyniło się do wybuchu demonstracji studenckich i zapoczątkowało wydarzenia Marca 1968; zagrał w prawie stu przedstawieniach Teatru Telewizji, współpracując z wieloma polskimi reżyserami, m.in. Adamem Hanuszkiewiczem, Zygmuntem Hübnerem, Andrzejem Łapickim, Olgą Lipińską, Jerzym Gruzą, Janem Englertem, Andrzejem Wajdą i Krzysztofem Kieślowskim; jako reżyser przeniósł na ekran Teatru Telewizji m.in. „Fantazego” (1971) i „Kordiana” Juliusza Słowackiego (1980), „Hamleta” Williama Szekspira (1974), „Na dnie” Maksima Gorkiego (1994), „Dwa teatry” Jerzego Szaniawskiego (1999) i „Króla Edypa” Sofoklesa (2005); był wykładowcą Akademii Teatralnej w Warszawie; przez wiele lat pełnił funkcję dyrektora Teatru Dramatycznego w Warszawie (został odwołany w styczniu 1983 roku z powodu konfliktu z ówczesnymi władzami); w filmie zadebiutował rolą Feliksa Dzierżyńskiego w „Żołnierzu zwycięstwa” w reż. Wandy Jakubowskiej (1953); wystąpił w kilku filmach Wojciecha Jerzego Hasa: „Pętli”, „Pożegnaniach”, „Rękopisie znalezionym w Saragossie” i „Sanatorium pod Klepsydrą” oraz w „Prawie i pięści” Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego, „Klubie profesora Tutki” Andrzeja Kondratiuka, „Marysi i Napoleonie” Leonarda Buczkowskiego, „Jak daleko stąd, jak blisko” i „Lawie” Tadeusza Konwickiego; był reżyserem noweli filmowej „Czas przybliża, czas oddala”, będącej pierwszą częścią cyklu „Spóźnieni przechodnie”, a także reżyserem i scenarzystą filmu „Mazepa”, zrealizowanego na podstawie dramatu Juliusza Słowackiego; napisał dwie książki: „Teatr jest światem” (wespół z Andrzejem Hausbrandtem, 1986), „Wspomnienia z niepamięci” (1999).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Gustaw-Konrad z „Dziadów” Adama Mickiewicza,
• Gustaw ze „Ślubów panieńskich” Aleksandra Fredry.

********************************************************************************************************************

GWIDON, GWIDO – imię męskie używane w wielu krajach (zromanizowana, skrócona forma imion męskich, które za jeden z członów mają staroniemieckie: witu – drzewo, las, np. Widukind – człowiek z lasu); oznaczające człowieka żyjącego w lasach, miłośnika przyrody, leśnika, ale także rozbójnika. Do Polski imię to trafiło za pośrednictwem języków romańskich, zanotowano je już w 1155 roku (Gwido):
• niemieckie – Guido,
• angielskie – Gwidon, Guy,
• francuskie – Guido,
• włoskie – Guido, Gwidon,
• czeskie – Kvido.
Gwidon obchodzi imieniny:
31 marca; 12 czerwca; 12 września.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Gwidonek, Gwidonik, Donek.
Od imienia Gwidon nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Gwido Karol Langer (1894-1948) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, kierownik Biura Szyfrów, gdzie, pod jego dowództwem, w 1932 roku grupa polskich kryptologów złamała system niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma; w lipcu 1939 roku przekazał te informacje aliantom; po zakończeniu wojny wyjechał do Anglii, gdzie rozpoczął pracę dla polskiego radiowywiadu w Kinross; w 1947 roku przeniesiony został do rezerwy; zmarł w nędzy w hotelu w Kinross i został pochowany w nieoznakowanym grobie na cmentarzu w Wellshill koło Perth; 1 grudnia 2010 roku jego prochy ekshumowano i pochowano na Cmentarzu Komunalnym w rodzinnym Cieszynie,
• Gwido Chmarzyński (1906-1973) – historyk sztuki i muzeolog, pedagog; studiował historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, Poznańskim oraz Jagiellońskim (stopień doktora uzyskał w 1932 roku); Okręgowy Konserwator Zabytków na Pomorzu (1929-1931); kustosz Muzeum Miejskiego w Toruniu (do 1934 roku), doprowadził do powiększenia jego zbiorów, a także otwarcia nowego budynku muzeum; w czasie II wojny światowej przebywał w Krakowie, gdzie zaangażował się w tajne nauczanie na UJ (1943-1944); po wojnie wrócił do Poznania i kontynuował pracę naukową na Uniwersytecie Poznańskim; był także dyrektorem Muzeum Narodowego w Poznaniu (1945-1948); następnie związał się z Toruniem: był kierownikiem Katedry Historii Sztuki na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika (1959-1969), a w latach 1962-1964 pełnił funkcję dziekana Wydziału Sztuk Pięknych,
• Gwidon Adam Miklaszewski (1912-1999) – rysownik-humorysta, autor ilustracji książkowych, filmów animowanych, reklam; jako karykaturzysta debiutował w 1932 roku w piśmie „Ilustracja Polska”; współpracował z prasą codzienną i tygodniową: „Wróble na Dachu”, „Kocynder”, „Szpilki”, „Polska”, „Świat”, „Dziennik Zachodni” oraz „Express Wieczorny”, gdzie od 1948 roku, przez kilkadziesiąt lat, publikował cykl rysunkowy „Nasza Syrenka” (na pierwszej stronie); Kawaler „Orderu Uśmiechu” (1985).

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

HALINA – imię żeńskie popularne w wielu krajach, które zależnie od przyjętej etymologii może oznaczać: 1. kwokę (łacińskie gallina), 2. uosobienie spokoju (greckie galene) albo stanowić 3. przekształcenie imienia Helena (greckie helene – księżyc):
• rosyjskie – Gala, Galina.
Halina obchodzi imieniny: 1 lipca.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Hala, Halinka, Halka.
Od imienia Halina biorą początek nazwiska:
Galica, Galicki, Galina, Galiński.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Halina Sadkowska (1895-1961) – instruktorka harcerska, naczelniczka Harcerstwa Polskiego, dentystka; w dwudziestoleciu międzywojennym zaangażowała się w działalność harcerską: od 1934 roku kierowała Kołem Przyjaciół Harcerzy przy 2-ej Warszawskiej Drużynie Harcerzy w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego; jako zwolenniczka Narodowej Demokracji (chociaż prawdopodobnie nie należała do partii) w październiku 1939 roku była współinicjatorką powstania Harcerstwa Polskiego (używającego także nazwy Hufce Polskie i kryptonimu HP) – niezależnej od Związku Harcerstwa Polskiego organizacji harcerskiej (z racji związków z endecją często krytycznej wobec ZHP); kierowała działem programowym Harcerstwa Polskiego, a od 1941 roku wchodziła w skład Naczelnictwa Harcerstwa Polskiego; od maja 1944 roku uczestniczyła w pracach Komisji Porozumiewawczej Harcerstwa Polskiego z Szarymi Szeregami; aresztowana przez gestapo, pod koniec lipca 1944 roku trafiła do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, gdzie działała w tajnej drużynie harcerskiej; po wyzwoleniu obozu przez Armię Czerwoną powróciła do kraju (Kraków, Warszawa); w grudniu 1945 roku została aresztowana przez Urząd Bezpieczeństwa i skazana (w kwietniu 1947 roku) na dwa lata więzienia; wolność odzyskała na mocy amnestii; w 1950 roku wróciła do praktyki dentystycznej; pochowana na Powązkach w Warszawie,
• Halina Górska (1898-1942) – pisarka, działaczka społeczna i polityczna, współzałożycielka miesięcznika społeczno-kulturalnego „Sygnały”; od 1924 roku była związana z lwowskim środowiskiem literackim: zadebiutowała we Lwowie humoreską „Mam mieszkanie” (1925), w 1930 roku wydała baśń „O księciu Gotfrydzie, rycerzu Gwiazdy Wigilijnej”, przez wiele lat pracowała w lwowskiej rozgłośni radiowej prowadząc audycje młodzieżowe, z jej inicjatywy został utworzony „Związek Błękitnych” (1931), którego celem była działalność filantropijna; oprócz tego uczestniczyła też w wielu inicjatywach społecznych związanych z ruchem socjalistycznym; po zajęciu Lwowa przez ZSRR we wrześniu 1939 roku podjęła aktywną współpracę z władzą sowiecką, naiwnie wierząc w skuteczność głoszonych haseł; 17 września 1940 roku wstąpiła do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy; aresztowana przez hitlerowców, została rozstrzelana na Piaskach Łyczakowskich we Lwowie,
• Halina Hackiewicz (1903-1944) – pielęgniarka (absolwentka Szkoły Pielęgniarek Polskiego Czerwonego Krzyża w Warszawie), sanitariuszka w czasie kampanii wrześniowej, podczas okupacji hitlerowskiej żołnierz ZWZ-AK; uczestniczka powstania warszawskiego, podczas którego poległa,
• Halina Czerny-Stefańska (1922-2001) – pianistka, pedagog; w 1949 roku została laureatką I nagrody IV edycji Konkursu Chopinowskiego (ex aequo z Bellą Dawidowicz z ZSRR), otrzymała również nagrodę za najlepsze wykonanie mazurków Fryderyka Chopina, ufundowaną przez Polskie Radio; w 1950 roku ukończyła z wyróżnieniem Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną w Krakowie w klasie prof. Zbigniewa Drzewieckiego; wygrana w Konkursie Chopinowskim otworzyła jej drogę do międzynarodowej kariery pianistycznej: wystąpiła w najbardziej renomowanych salach koncertowych Europy, Japonii, Stanów Zjednoczonych, Ameryki Południowej, ZSRR z towarzyszeniem najbardziej znanych orkiestr symfonicznych; przez pięćdziesiąt lat prowadziła pełną sukcesów karierę artystyczną, która trwała do ostatnich miesięcy jej życia; uczestniczyła także w życiu społeczno-politycznym Krakowa: była radną Miasta Krakowa (1976-1984), członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa (1978-1985) oraz jednym z założycieli Kuźnicy; należała do nielicznej grupy artystów, którzy ostentacyjnie wyrażali poparcie dla władz w czasach stanu wojennego, pochowana razem z mężem Ludwikiem Stefańskim w alei zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie,
• Halina Snopkiewicz (1934-1980) – powieściopisarka, tłumaczka literatury greckiej, autorka powieści dla młodzieży („Słoneczniki”, „Drzwi do lasu”, „Tabliczka marzenia”, „Karygodna zabawa”, „Kołowrotek”); ukończyła Akademię Medyczną w Warszawie,
• Halina Poświatowska właśc. Helena Myga (1935-1967) – poetka, napisała także książkę opartą na swojej biografii: „Opowieść dla przyjaciela”; z powodu ciężkiej wady serca większość swojego życia spędziła w szpitalach i sanatoriach; głównymi motywami jej twórczości poetyckiej były przeplatające się wzajemnie miłość i śmierć; świadoma swej kruchości dawała wielokrotnie wyrazy sprzeciwu wobec nieugiętego losu, ubolewała nad niedoskonałością ludzkiego ciała, ale i umiała wykorzystać każdy moment przemijającego życia; jej poezja stanowi studium natury ludzkiej, kobiety pragnącej miłości i kobiety świadomej swej śmierci; zmarła kilka dni po drugiej operacji serca.
Znane z literatury pięknej:
• Halina z „Roksolanek, to jest ruskich panien” Szymona Zimorowica,
• Halina z „Cudzoziemki” Marii Kuncewiczowej,
• Halka z opery Stanisława Moniuszki (libretto Włodzimierza Wolskiego).

********************************************************************************************************************

HALSZKA – przekształcona forma imienia – ELŻBIETA (pierwotna forma: Halżbieta, stąd Halżka). Elżbieta (od hebrajskiego słowa eliszeba – Bóg mój przysięgą) to imię matki Jana Chrzciciela z Nowego Testamentu.
Halszka obchodzi imieniny: 2 marca.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Halusia, Hala.
Od imienia Halszka nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• W świętej Halszki (2.III.) dzionek nuci już skowronek.
Znane Polki:
• Elżbieta Ostrogska, znana jako Halszka z Ostroga (1539-1582) – zwana "czarną księżniczką", córka księcia Ilii (Eliasza) Ostrogskiego i Beaty Kościeleckiej, stała się dziedziczką ogromnej fortuny, na skutek czego padła ofiarą intryg matrymonialnych i politycznych, w które były zamieszane najbogatsze rody magnackie i rodzina królewska w XVI-wiecznej Polsce; po śmierci bohaterka wielu dzieł literackich (m.in. Józefa Ignacego Kraszewskiego, Aleksandra Przezdzieckiego, Józefa Szujskiego, Mieczysława Dereżyńskiego) i legend ludowych, do dzisiaj też obecna w kulturze popularnej – jako duch Czarnej Halszki z zamku w Szamotułach.

********************************************************************************************************************

HELENA – imię żeńskie używane w wielu krajach (greckie helene – księżyc). W mitologii greckiej piękną Helenę, żonę króla Myken, uprowadził do Troi – Parys, przez co doprowadził do wybuchu wojny trojańskiej:
• niemieckie – Helena, Helene, Lena, Lene, Leni,
• angielskie – Helen, Ellen (zdrobn. Nel, Nelly),
• francuskie – Helene,
• hiszpańskie – Elena,
• włoskie – Elena,
• węgierskie – Ilona,
• czeskie – Alena, Olena,
• rosyjskie – Jelena.
Helena obchodzi imieniny:
2 marca; 22 maja; 31 lipca; 13, 18 sierpnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Helenka, Helusia, Hela.
Przekształcenia: Halena, Lena, Ilona.
Od imienia Helena biorą początek następujące nazwiska:
Halicki, Halik, Haliński, Halkiewicz, Halski.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Helena Modrzejewska (1840-1909) – najwybitniejsza aktorka polska, specjalizująca się w rolach szekspirowskich i tragicznych (rola tytułowa w „Marii Stuart” Juliusza Słowackiego czy rola oszalałej Praksedy z „Karpackich górali” Józefa Korzeniowskiego); propagatorka twórczości Williama Szekspira (role: Ofelii i Julii); matka inżyniera i konstruktora mostów Rudolfa Modrzejewskiego (Ralpha Modjeskiego),
• Helena Pajzderska pseud. Hajota (1862-1927) – powieściopisarka i nowelistka; odbyła wiele egzotycznych podróży ze swoim drugim mężem – Stefanem Szolc-Rogozińskim,
• Helena Mniszkówna z domu Mniszek-Tchorznicka (1878-1943) – powieściopisarka, autorka romansów z życia wyższych sfer, z których najpopularniejsze to: „Trędowata” i „Ordynat Michorowski”; nazwana przez Antoniego Langego spadkobierczynią sławy p. Rodziewiczówny,
• Helena Boguszewska (1886-1978) – pisarka („Całe życie Sabiny”, „Dzieci znikąd”, „Wspomnienie o Halinie Górskiej”, „Siostra a Wisły”, „Maria Elzelia”); debiutowała w latach 1909-1910 opowiadaniami dla dzieci na łamach "Płomyka" i "Płomyczka"; opublikowała cykl podręczników przyrodniczych dla szkół podstawowych (1918-1919); później rozpoczęła działalność publicystyczną, zajmując się głównie problematyką społeczną i oświatową, losem dzieci biednych i kalekich: debiutem książkowym była powieść "Świat po niewidomemu" (1932),
• Helena Sakowiczówna (1896-1973) – instruktorka harcerska, naczelniczka Głównej Kwatery Żeńskiej Związku Harcerstwa Polskiego, harcmistrzyni,
• Maria Faustyna Kowalska właśc. Helena Kowalska (1905-1938) − święta Kościoła katolickiego (2000), zakonnica ze Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia, mistyczka, stygmatyczka i wizjonerka; znana przede wszystkim jako głosicielka kultu Miłosierdzia Bożego i autorka „Dzienniczka,” w którym opisała swoje duchowe i mistyczne doświadczenia,
• Helena Wolff pseud. Doktor Anka (1915-1944) – lekarka, major (do tego stopnia awansowana pośmiertnie), służąca w Armii Ludowej, szef służby sanitarnej obwodu Radomsko-Kieleckiego AL.; członek Polskiej Partii Robotniczej i Gwardii Ludowej,
• Helena Rasiowa (1917-1994) – matematyczka, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i Polskiej Akademii Nauk; zajmowała się logiką, algebrą (w tym algebrami Boole'a), teorią mnogości oraz informatyką teoretyczną; autorka książki „Wstęp do matematyki współczesnej”, omawiającej zagadnienia z zakresu podstaw logiki i teorii mnogości,
• Helena Marusarzówna (1918-1941) – siostra Stanisława Marusarza, narciarka, siedmiokrotna mistrzyni Polski w konkurencjach alpejskich (bieg zjazdowy, slalom i kombinacja); w czasie II wojny światowej uczestniczka ruchu oporu: kurier tatrzański, żołnierz ZWZ-Armii Krajowej,
• Halina Poświatowska właśc. Helena Myga (1935-1967) – poetka, napisała także książkę opartą na swojej biografii: „Opowieść dla przyjaciela”; z powodu ciężkiej wady serca większość swojego życia spędziła w szpitalach i sanatoriach; głównymi motywami jej twórczości poetyckiej były przeplatające się wzajemnie miłość i śmierć; świadoma swej kruchości dawała wielokrotnie wyrazy sprzeciwu wobec nieugiętego losu, ubolewała nad niedoskonałością ludzkiego ciała, ale i umiała wykorzystać każdy moment przemijającego życia; jej poezja stanowi studium natury ludzkiej, kobiety pragnącej miłości i kobiety świadomej swej śmierci; zmarła kilka dni po drugiej operacji serca,
• Helena Majdaniec (1941-2002) – wokalistka rockowa, nazywana „królową twista”; wylansowała następujące przeboje: „Czarny Alibaba”, „Rudy rydz”, „Jutro będzie dobry dzień”, „Wesoły twist”, „Zakochani są wśród nas”.
Znane z literatury pięknej:
• Helena Kurcewiczówna z „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza,
• Helena z „Popiołów” Stefana Żeromskiego,
• Helena Stawska z „Lalki” Bolesława Prusa,
• Helena Wilska z noweli „Przeklęte szczęście” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

HONORATA – forma żeńska imienia męskiego – HONORAT (HONORIUSZ) rzadko występującego w Polsce (wywodzącego się od łacińskiego słowa honoratus – czczony, szanowany), oznaczające człowieka cieszącego się szacunkiem u innych:
• angielskie – Honoria.
Honorata obchodzi imieniny:
11, 16 stycznia; 27 lutego; 16 maja; 23 października; 22 grudnia.
Zdrobnienia i skróty: Honoratka, Honorcia, Nora, Norka, Norcia.
Od imienia męskiego Honorat pochodzą następujące nazwiska:
Honory, Honorowski, Honorecki.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Honorata Leszczyńska (1864-1937) – aktorka teatralna, córka Wincentego Rapackiego, żona Bolesława Leszczyńskiego.

********************************************************************************************************************

HENRYK – imię męskie popularne w wielu krajach (od staroniemieckich słów: heim – ognisko domowe i richi – potężny, możny, bogaty); oznaczające tego, który jest panem we własnym zamożnym domu lub rządzi w bogatym kraju:
• niemieckie – Heinrich, skróc. Heinz, Hennig,
• angielskie – Henry,
• francuskie – Henri,
• włoskie – Enrico,
• hiszpańskie – Enrique,
• portugalskie – Henrique,
• węgierskie – Henrik.
Henryk obchodzi imieniny: 19 stycznia; 13, 15 lipca.
Forma żeńska: HENRYKA.
Skróty i zdrobnienia: Henryczek, Henryś, Heniek.
Od imienia Henryk biorą początek następujące nazwiska:
Heindrick, Heinrich, Heintze, Hejnrych, Hennig, Henning, Henrykowski.
Z imieniem tym związane jest następujące przysłowie:
• Od Henryka (19.I.) noc umyka, a Najświętsza Rodzina już sporo dnia przyda.
Znani Polacy:
• Henryk Sandomierski (ok. 1132-1166) – syn Bolesława Krzywoustego, książę sandomierski,
• Henryk Brodaty (ok. 1163-1238) – książę wrocławski, a następnie krakowski i wielkopolski,
• Henryk Pobożny (ok. 1191-1241) – syn Henryka Brodatego, książę wrocławski, a następnie krakowski i wielkopolski,
• Henryk Marconi (1792-1863) – architekt pochodzenia włoskiego, jeden z najwybitniejszych i najbardziej płodnych architektów XIX wieku (Hotel Europejski w Warszawie, pałac Branickich w Warszawie, kościół św. Anny w Wilanowie, kościół św. Karola Boromeusza w Warszawie, pałac Wielopolskich w Chrobrzu, ratusze w: Błoniu, Kole, Augustowie, Radomiu i Ciechanowie, pałace Paca w Dowspudzie i Warszawie), profesor w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie,
• Henryk Rodakowski (1823-1894) – wybitny malarz portrecista, prezes i dyrektor Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie,
• Henryk Wieniawski (1835-1880) – wybitny polski skrzypek i kompozytor,
• Henryk Siemiradzki (1843-1902) – malarz, przedstawiciel akademizmu, tematykę swych dzieł czerpał z antyku („Amor i Psyche”, „Sąd Parysa”, „Dirce chrześcijańska”), malował także kurtyny teatralne (Kraków, Lwów),
• Henryk Sienkiewicz (1846-1916) – najpopularniejszy pisarz polski przełomu XIX i XX wieku, autor trylogii („Ogniem i mieczem”, „Potop”, „Pan Wołodyjowski”), laureat Nagrody Nobla za całokształt twórczości (1905),
• Henryk Melcer (1869-1928) – pianista, kompozytor, dyrygent,
• Henryk Arctowski (1871-1958) – podróżnik i geograf, badacz krajów arktycznych,
• Henryk Raabe (1882-1951) – zoolog, organizator i pierwszy rektor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie,
• Henryk Dobrzański pseud. Hubal (1897-1940) – major kawalerii Wojska Polskiego, sportowiec, jeden z pierwszych dowódców partyzanckich w czasie II wojny światowej,
• Henryk Sucharski (1898-1946) – major Wojska Polskiego, komendant Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte, którą bronił we wrześniu 1939 roku, zmarł w Neapolu na zapalenie otrzewnej,
• Henryk Niewodniczański (1900-1968) – fizyk atomista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
• Henryk Sztompka (1901-1964) – pianista.
Bohaterowie literatury pięknej:
• hrabia Henryk z „Nieboskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego,
• Henryk z noweli „Hania” Henryka Sienkiewicza.

********************************************************************************************************************

HERMAN – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: heri – wojsko, masa, lud oraz man – mężczyzna), oznaczające mężczyznę: 1. na usługach wojska (wojownika, żołnierza), albo 2. na usługach ludu (działacza ludowego, ludowca):
• niemieckie – Hermann,
• francuskie – Armand,
• hiszpańskie – Armando,
• rosyjskie – Gierman,
• węgierskie – Armin.
Herman obchodzi imieniny: 7 kwietnia; 24 września.
Forma żeńska: HERMINA, HERMINIA.
Zdrobnienia: Hermanek, Hermanuś.
Od imienia Herman biorą początek nazwiska: Hermanowicz, Hermanowski.
Z imieniem tym wiąże się następujące powiedzenie:
• Chudy jak Herman (chodzi tu o Jerzego Hermana, właściciela pensji żeńskiej na Nowogródczyźnie, w początkach XIX wieku).
Znani Polacy:
• Władysław I Herman (ok. 1043-1102) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1079-1102; młodszy syn Kazimierza I Odnowiciela i jego żony Dobroniegi, ojciec Bolesława III Krzywoustego; władzę objął po wygnaniu brata, Bolesława Szczodrego (Śmiałego); zmienił kierunek polskiej polityki: zawarł sojusz z Czechami i wznowił uległość wobec cesarstwa, wyrażoną odrzuceniem starań o koronę królewską; dążył, wraz z wojewodą Sieciechem, do wzmocnienia autorytetu monarchy; wobec sprzeciwu możnych, wrogo nastawionych do wszechwładzy Sieciecha, został zmuszony do jego oddalenia i podziału państwa między synów: Zbigniewa (otrzymał Wielkopolskę, Kujawy, ziemie sieradzką i łęczycką) i Bolesława (przypadły mu w udziale Śląsk i Małopolska) w 1097 roku; Herman do swojej śmierci zachował jedynie Mazowsze i władzę zwierzchnią.
• Józef Herman Osiński (1738-1802) – zakonnik (pijar), gdzie przybrał imię Kazimierz, pedagog, autor i tłumacz wielu prac z fizyki, chemii oraz metalurgii, nazywany „pierwszym polskim elektrykiem”; zajmował się również botaniką – był pionierem fizjologii roślin w Polsce.
• Gustaw Herman Marcin Gizewiusz (Giżycki) (1810-1848) – duchowny ewangelicki, polski działacz społeczno-narodowy i polityczny na Mazurach, literat, folklorysta, publicysta, tłumacz i redaktor, wydawca i bibliofil.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Herman z dramatu „Mindowe” Juliusza Słowackiego.

********************************************************************************************************************

HIERONIM – imię męskie używane w wielu krajach (od greckich słów: hierós – święty oraz ónoma – imię); oznaczające tego, który nosi święte imię:
• niemieckie – Hieronymus,
• angielskie – Jerome, Hieronymus,
• francuskie – Jerome, Gerome,
• hiszpańskie – Jerónimo,
• portugalskie – Jeronimo,
• włoskie – Gerolamo, Girolamo, Geronimo, Geromino,
• szwedzkie – Hieronymus,
• fińskie – Hieronymus,
• węgierskie – Jeromos,
• rosyjskie – Jeronim,
• czeskie – Jeronym.
Hieronim obchodzi imieniny: 8 lutego; 20 lipca; 30 września.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Hieronimek, Jaroszek.
Przekształcenia: Jeronim, Jaronim, Jarosz.
Od imienia Hieronim biorą początek następujące nazwiska:
Heronimczuk, Heronimek, Hieronimczuk, Hieronimek, Jaros, Jarossy, Jarosiewicz, Jarosiński, Jaroszewicz, Jarosz, Jaroszewski, Jaroszek, Jaroszyński.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Hieronim Wietor (1480-ok.1547) – drukarz krakowski, księgarz, introligator, typograf królewskiej kancelarii Zygmunta Starego; zdobył stopień bakałarza nauk wyzwolonych Akademii Krakowskiej i zajął się introligatorstwem, a także drukarstwem; nie mogąc wytrzymać konkurencji ze strony Jana Hallera, przeniósł się do Wiednia (1510), gdzie zaczął drukować w spółce z wiedeńskim drukarzem; spółka przetrwała do 1515 roku, kiedy to obaj drukarze założyli własne oficyny (Wietor – w Krakowie); drukarnia Wietora pod względem technicznym była oparta na wzorach zachodnich, wcześniej niespotykanych w Polsce; sam drukarz utrzymywał kontakty z humanistycznymi autorami, starał się o poprawne wykonanie tekstu i o dobry papier; jego druki znane były z wysokiego poziomu artystycznego i technicznego, a on sam nazywał siebie – drukarzem najstaranniejszym; drukował przeważnie w języku polskim, po łacinie i po niemiecku; w jego oficynie ukazały się pierwsze druki w języku węgierskim i greckim, a także pierwszy podręcznik do nauki języka polskiego („Polskie książeczki ku uczeniu się polskiego”); ogólny dorobek drukarni Wietora wynosi ponad 550 pozycji,
• Hieronim Spiczyński herbu Abdank, inna forma nazwiska: Hieronim z Wielunia, Hieronim (Jarosz) Spyczyński (ok.1500-1550) – patrycjusz i rajca krakowski, pisarz-botanik, poeta, tłumacz i wydawca; posiadał sporą wiedzę przyrodniczą, medyczną i astronomiczną; prawdopodobnie był lekarzem Zygmunta Augusta; był pierwszym znanym tłumaczem „Pisma Świętego” (z łaciny na język polski) wydanego drukiem; opracował i wydał drukiem zielnik „O ziołach tutecznych i zamorskich i o mocy ich...”; tłumaczył Erazma z Rotterdamu; domagał się (1536) głoszenia kazań po polsku w kościele Panny Marii w Krakowie; nobilitowany w zamian za zasługi,
• Hieronim Ossoliński herbu Topór (zm. ok. 1576) – kasztelan sandomierski, uczestnik sejmu podpisującego unię polsko-litewską w Lublinie (1569), kalwin, przywódca stronnictwa innowierców w Małopolsce za króla Zygmunta Augusta, zwolennik utworzenia kościoła narodowego; postać wysoko postawiona w państwie polskim; zdobył świetne wykształcenie za granicą: kształcił się na niemieckich akademiach, a kunszt rycerski posiadł we Włoszech, w wojsku Jana Medyceusza; na sejmach reprezentował województwo krakowskie; znakomity mówca (m. in. mowa „O wolnym senatorskim wotowaniu”); popierał unię polsko-litewską; w 1556/1557 roku na sejmie warszawskim wypowiedział się w kwestii reformacji kościoła: przedstawił wtedy królowi swój projekt w sprawie ułożenia wyznań w kraju, nawiązujący do programu kalwińskiego wygłoszonego w Seceminie; w 1557 roku na synodzie generalnym w Pińczowie został mianowany jednym z pięciu seniorów świeckich zboru kalwińskiego; odgrywał także ważną rolę podczas pierwszego bezkrólewia: podpisał dyplom elekcyjny Henryka Walezego i brał udział w jego koronacji; został pochowany w Goźlicach (woj. świętokrzyskie), w których wcześniej zamienił istniejący tam kościół katolicki na zbór kalwiński (1559-1620),
• Hieronim Malecki, znany także jako Hieronymus Maeletius lub Hieronimus Meletius (ok. 1525-1584) – pastor i teolog luterański, wydawca, tłumacz i drukarz, jeden z twórców literackiej polszczyzny, zasłużony dla oświaty w języku polskim na Mazurach; przetłumaczył na język polski i wydał wiele dzieł luterańskich, m.in. w 1574 roku wydał swoje tłumaczenie „Postilli Domowej” (autorstwa Marcina Lutra), napisane piękną polszczyzną, przez co dzieło to przyczyniło się do rozwoju literackiego języka polskiego,
• Hieronim (Jarosz) Morsztyn herbu Leliwa (1581-pomiędzy 1623-1645) – poeta wczesnobarokowy, pisarz i tłumacz; o jego młodości (poza tym, że 3 lata kształcił się w znanej szkole jezuickiej w Braniewie) wiemy niewiele; w swej poezji Morsztyn sławił życie ziemiańskie i dworskie; zbiór jego wierszy „Światowa rozkosz” (1606) zyskał mu popularność: na urodę i oryginalność tego poematu składają się: język, barwność opisu świata, narracja i bogactwo znaczeń; ponadto przypisuje mu się autorstwo „Summariusza wierszów”, który składa się z ponad 300 utworów o zróżnicowanej formie i tematyce (w 1655 roku trzy najdłuższe z nich wydano w dziele „Philomachia”) oraz autorstwo „Antipastów małżeńskich” (1650), w których zawarł opowieść fantastyczno-przygodową o królewnie Banialuce; niemal cała spuścizna Hieronima Morsztyna dotarła do czasów współczesnych w postaci rozproszonych odpisów z XVII i XVIII wieku,
• Hieronim Stroynowski (1752-1815) – duchowny katolicki (pijar), biskup wileński, prawnik i ekonomista, rektor i profesor Uniwersytetu Wileńskiego; jako ekonomista był propagatorem i zwolennikiem fizjokratyzmu (tj. idei porządku naturalnego; fizjokraci akcentowali znaczenie pracy i rolnictwa jako jedynych źródeł bogactwa), jednym z najwybitniejszych na ziemiach polskich; w 1785 roku opublikował dzieło „Nauka Prawa Przyrodzonego, Politycznego, Ekonomiki Politycznej i Prawa Narodów”; kawaler Orderu Świętego Stanisława (1794),
• Hieronim Durski (1824-1905) – pedagog, działacz polonijny w Brazylii; w 1876 roku założył pierwszą w Brazylii polską szkołę w osadzie Orleans nieopodal Kurytyby; w 1893 roku wydano „Elementarz dla polskich szkół w Brazylii w języku polskim i portugalskim" jego autorstwa,
• Hieronim Stebnicki (1832-1897) – inżynier kartograf, geodeta, geofizyk, generał piechoty armii Imperium Rosyjskiego; kształcił się na wydziale geodezji Nikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego, po ukończeniu której skierowany został do obserwatorium astronomicznego w Pułkowie, a następnie do służby w Sztabie Generalnym; od 1860 roku prowadził prace związane z triangulacją i wykonaniem map Kaukazu (na głównym pasie Kaukazu pomierzył wszystkie większe szczyty od Elbrusu do Kazbeku); w Azji Mniejszej kierował pracami triangulacyjnymi i niwelizacyjnymi; od 1867 roku jako szef Kaukaskiego Oddziału Wojskowo-Topograficznego przeprowadził szereg astronomicznych i gipsometrycznych pomiarów w południowej części podnóża Kaukazu i w Persji oraz kierował wyprawą do Turkmenii, podczas której jako pierwszy opisał Amu-darię; członek korespondent Petersburskiej Akademii Nauk oraz członek Imperatorskiego Towarzystwa Geograficznego; w 1887 roku został zastępcą przewodniczącego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego i przewodniczącym Komisji do spraw określenia sił ciężkości w Rosji; poprzez swoją córkę Olgę, dziadek wybitnego fizyka niskich temperatur i laureata Nagrody Nobla z 1978 roku – Piotra Kapicy,
• Hieronim Gołębiewski (1845-1918) – duchowny katolicki, pisarz i działacz regionalny; ukończył Seminarium Duchowne w Pelplinie; pracę duszpasterską wykonywał w Chojnicach, Pelplinie (wikary katedralny i nauczyciel w Collegium Marianum), Brusach (wikary), Gdańsku (wikary) i Jastarni (proboszcz); autor wielu artykułów dotyczących życia i zwyczajów Kaszubów helskich („Wieczór gwiazdkowy w polskim dworze nad Bałtykiem”, „Obrazki rybackie z półwyspu Helu”), a także o tematyce religijnej („Krótka nauka o arcybractwie Różańca świętego”, „Krótka nauka o szkaplerzu karmelitańskim”); był członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu, gdzie pełnił funkcję sekretarza zarządu (1900-1906) i skarbnika (1906-1909); brał czynny udział w wielu polskich organizacjach kulturalno-społecznych: Towarzystwie Pomocy Naukowej dla Młodzieży Prus Zachodnich, Towarzystwie Czytelni Ludowych oraz Towarzystwie Wiecowym,
• Hieronim (Jarosz) Derdowski (1852-1902) – wybitny poeta kaszubski, humorysta, dziennikarz, wydawca prasy emigracyjnej w USA; autor powiedzenia „Nie ma Kaszub bez Polonii, a bez Kaszub Polski" oraz Marsza Kaszubskiego (pieśń patriotyczna, unawana przez część Kaszubów za nieoficjalny hymn); zmarł w Minnesocie w Stanaach Zjednoczonych Ameryki,
• Ludwik Hieronim Morstin (1886-1966) – hrabia, dyplomata, redaktor, poeta, major piechoty Wojska Polskiego; urodził się w bogatej rodzinie ziemiańskiej; studiował w Monachium, Berlinie, Lipsku i Paryżu; po studiach był współredaktorem miesięcznika "Museion" (1911-1913); w okresie pierwszej wojny światowej służył w 2 Pułku Piechoty Legionów Polskich; brał udział w pracach Naczelnego Komitetu Narodowego; był członkiem Rady Regencyjnej; w okresie międzywojennym: w Paryżu (1919-1922) i w Rzymie (1922-1924) jako wojskowy i dyplomata reprezentował Polskę; w tym czasie pełnił także funkcję adiutanta szefa Polskiej Misji Wojskowej gen. Tadeusza Rozwadowskiego; w latach 1930-1931 był redaktorem miesięcznika „Pamiętnik Warszawski” – na łamach tego czasopisma dał się poznać jako przedstawiciel nurtu klasycystycznego, powstałego przy końcu Młodej Polski; w czasie II wojny światowej brał czynny udział w konspiracji; po wojnie musiał opuścić pałac w Pławowicach i przeniósł się do Zakopanego, gdzie założył i był prezesem Towarzystwa Miłośników Teatru im. Heleny Modrzejewskiej; dla amatorskiej sceny działającej przy tej instytucji napisał sztukę „Buntownica”; pracował także jako kierownik literacki w teatrach w Krakowie i Katowicach; w 1960 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie mieszkał do śmierci,
• Hieronim Gintrowski (1878-1939) – duchowny katolicki, Sługa Boży Kościoła katolickiego; gdy miał 20 lat wstąpił do Zgromadzenia Księży Misjonarzy Świętego Wincentego à Paulo w Krakowie i tam przyjął święcenia kapłańskie (1905); pracę duszpasterską i działalność misyjną prowadził w Tarnowie, Białym Kamieniu i Bydgoszczy; był archiwistą zgromadzenia oraz pełnił posługę kapelana w szpitalu św. Łazarza w Krakowie; zapamiętano go jako gorliwego spowiednika; po wybuchu II wojny światowej został aresztowany przez gestapo (15 września), poddany torturom, a wkrótce zamordowany w lesie pod Bydgoszczą; jest jednym ze 122 Sług Bożych wobec których, 17 września 2003 roku, rozpoczął się proces beatyfikacyjny drugiej grupy męczenników z okresu II wojny światowej,
• Hieronim Dekutowski pseud. Zapora (1918-1949) – pułkownik, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, cichociemny, legendarny dowódca oddziałów partyzanckich AK, Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj i Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość; wpadł 16 września 1949 roku wydany przez swojego zastępcę (agenta UB) i został przewieziony do Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Będzinie; następnie trafił do centralnego więzienia Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie (Mokotów), gdzie od września 1947 roku do czerwca 1948 roku poddany został okrutnemu śledztwu; sądzony wraz z niektórymi ze swoich podkomendnych, został skazany (przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie) na 7-krotną karę śmierci (pozostali otrzymali podobne wyroki); chociaż w chwili śmierci miał tylko 30 lat, wyglądał jak starzec z siwymi włosami, wybitymi zębami, połamanymi rękami, nosem i żebrami oraz zerwanymi paznokciami; jego ostatnie słowa brzmiały: „Przyjdzie zwycięstwo! Jeszcze Polska nie zginęła!”; do dziś nie są znane miejsca pochówku „Zapory” i jego ludzi.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Hieronim Noda z „Siedmiu zielonych zeszyztów” Jana Kurczaba.

********************************************************************************************************************

HILARY – imię męskie używane w wielu krajach (greckie: hilaros, łacińskie: hilaris – radosny, wesoły, pogodny), oznaczające człowieka o pogodnym, radosnym usposobieniu:
• niemieckie – Hilarius, Hilar,
• angielskie – Hilary.
Hilary obchodzi imieniny:
13, 14 stycznia; 5 maja; 21 października.
Forma żeńska: HILARIA.
Zdrobnienia: Hilarek, Larek.
Przekształcenie: Larysz.
Od imienia Hilary biorą początek nazwiska:
Hillar, Larecki, Larek, Larski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Hilary Szpilowski (1753-1827) – architekt, reprezentant klasycyzmu i neogotyku, (m.in. pałace w: Walewicach, Małej Wsi, Luberadzu, Słubicach, Studzieńcu, Rudnie; ratusze w: Piasecznie, Warce, Grójcu, Mogielnicy, Gostyninie), wykładowca Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego,
• Hilary Meciszewski (1803-1855) – polityk, publicysta, krytyk teatralny,
• Hilary Majewski (1838-1892) – architekt, reprezentant historyzmu, architekt miejski Łodzi (w latach: 1872-1892).

********************************************************************************************************************

HIPOLIT – imię męskie używane w wielu krajach (greckie: Hippolytos, od: hippos – koń i apolyomai – uwolnić, także: wyprzęgać konie), oznaczające woźnicę albo tego, kto ma kontakt z końmi. Imię to nosił syn króla ateńskiego Tezeusza i królowej Amazonek Hipolity; oskarżony przez swą macochę Fedrę (odrzucił jej zaloty), poniósł śmierć za sprawą Posejdona, który spłoszył jego konie:
• niemieckie – Hippolytus,
• angielskie – Hippolyt,
• francuskie – Hippolyte,
• włoskie – Ippolito,
• węgierskie – Hippolit.
Hipolit obchodzi imieniny: 3 lutego; 13, 22 sierpnia; 21 września.
Forma żeńska: HIPOLITA.
Zdrobnienia i skróty: Hipolitek, Hipek, Hipcio, Polit.
Od imienia Hipolit biorą początek nazwiska:
Polit, Politański, Politowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Hipolit Klimaszewski (1802-1874) – publicysta, literat, współzałożyciel tzw. biblioteki wersalsko-wileńskiej,
• Hipolit Cegielski (1813-1868) – filolog, przemysłowiec, działacz społeczno-kulturalny, dziennikarz i polityk; założyciel fabryki w Poznaniu (nazwa utrzymana do dziś); odegrał ważną rolę w takich organizacjach jak: Towarzystwo Przemysłowe (współtwórca i prezes), Centralne Towarzystwo Gospodarcze (prezes), Towarzystwa Pomocy Naukowej (wiceprezes), Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (wiceprezes); zwolennik reformy szkolnictwa średniego; jego zasługą było powstanie szkoły realnej w Poznaniu,
• Hipolit Skimborowicz (1815-1880) – pisarz i biograf („Rzecz krótka o życiu i dziełach Szyllera”, „Wspomnienie życia ś. p. Jędrzeja Śniadeckiego”, „Żywot i prace Jana Heweliusza Gdańszczanina”, „Mikołaj Kopernik Polak”), publicysta, redaktor kilku czasopism, kustosz Muzeum Starożytności Uniwersytetu Warszawskiego,
• Hipolit Cieszkowski (1835-1907) – inżynier, budowniczy linii kolejowych w Polsce (m.in. Koluszki-Łódź, Dęblin—Dąbrowa Górnicza, Koluszki—Skarżysko-Kamienna i Skarżysko-Kamienna—Ostrowiec Świętokrzyski, gdzie wybudował ponad 200 mostów metalowych ze stali zlewnej),
• Hipolit Wawelberg (1843-1901) – finansista, filantrop i działacz społeczny, brał udział w powstaniu styczniowym po którym udał się, by uniknąć represji, na studia w Akademii Handlowej w Berlinie; współwłaściciel Domu Bankowego Hipolit Wawelberg w Warszawie (przy ulicy Fredry) i Petersburgu (przy Newskim Prospekcie); współorganizator Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie (1875); założyciel (wraz ze Stanisławem Rotwandem) Średniej Szkoły Mechaniczno-Technicznej w Warszawie, przekształconej, w 1906 roku, w Szkołę Mechaniczno-Techniczną H. Wawelberga i S. Rotwanda; Wawelberg wspierał także druk tanich wydań dzieł literackich znanych pisarzy polskich, m.in. Henryka Sienkiewicza, Elizy Orzeszkowej i Bolesława Prusa; przyczynił się do wydania pierwszego popularnego zbioru dzieł Adama Mickiewicza, a później do budowy jego pomnika w Warszawie,
• Hipolit Lipiński (1846-1884) – malarz, pedagog; studiował w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie oraz w Monachium; współorganizował Muzeum Narodowe w Krakowie; autor scen rodzajowych z życia wsi i miast („Niedziela na wsi”, „Targ na Kleparzu”, „Krakowskie wesele”), malował też ludowe zwyczaje („Śmigus”, „Konik zwierzyniecki”, „Niedziela Palmowa”), pejzaże i portrety; jego prace znajdują się m.in. w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, Muzeum Narodowym w Krakowie, Muzeum Narodowym w Warszawie i Muzeum Narodowym we Wrocławiu,
• Hipolit Łossowski (1881-1925) – generał brygady Wojska Polskiego, pilot balonów sterowcowych, twórca wojsk balonowych II Rzeczpospolitej.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Hipolit Wielosławski z „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

HUBERT – imię męskie używane w wielu krajach (staroniemieckie Hugbert od słów: hugu – duch, dusza, umysł, bustrość, dowcip oraz beraht – błyszczący, jaśniejący), oznaczające tego, który błyszczy świetnym umysłem (rozumem), ale i bystrym dowcipem. Imię biskupa Liege (ok. 657-727), słynącego z daru uzdrawiania, patrona myśliwych, leśników, chorych na wściekliznę, lunatyków i epileptyków:
• niemieckie – Hubert, Hubertus, Hugbert, Huprecht,
• angielskie – Hubert, Hobart,
• francuskie – Hubert,
• hiszpańskie – Huberto,
• włoskie – Umberto, Uberto, Oberto,
• rosyjskie – Gubiert.
Hubert obchodzi imieniny: 3 listopada.
Forma żeńska: HUBERTA.
Zdrobnienia: Hubercik, Bercik.
Od imienia Hubert biorą początek następujące nazwiska:
Huber, Hupka, Hupke, Hauke.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Kiedy swego czasu goły las nastaje, święty Hubert (3.XI.) z lasu cały obiad daje.
Znani Polacy:
• Karol Hubert Rostworowski (1877-1938) – dramaturg i poeta, muzyk; pochodził z rodziny ziemiańskiej; po 1920 roku rozpoczął współpracę z „Głosem Narodu”, a szerzej z Narodową Demokracją, w której aktywnie działał; w 1933 roku został powołany na członka Polskiej Akademii Literatury, z której to funkcji zrezygnował w 1937 roku w proteście przeciw polityce sanacji; początkowo uprawiał twórczość poetycką, publikując debiutancki tom pesymistycznych i dekadenckich wierszy „Tandeta” (1901), w latach 1907-1909 wydał filozoficzną tetralogię poetycką, natomiast w latach 1908-1911 powstały jego pierwsze dramaty psychologiczno-symboliczne: „Żeglarze”, „Pod górę”, „Echo”; sławę przyniosła mu wystawiona w Krakowie w 1913 roku (z wybitną rolą tytułową Ludwika Solskiego), tragedia psychologiczna „Judasz z Kariothu”, odwołująca się do Nowego Testamentu; była ona świadectwem powrotu pisarza do katolicyzmu po dekadenckich doświadczeniach z okresu studiów; kolejną szeroko komentowaną jego sztuką był dramat historyczno-psychologiczny „Kajus Cezar Kaligula” (1917), będący wybitnym studium tyranii; jednak za największe jego osiągnięcie uchodzi tragedia współczesna „Niespodzianka” (1929); pierwowzór postaci Młodego Człowieka/Huberta w dramacie Karola Wojtyły „Brat naszego Boga”; pochowany na krakowskim Cmentarzu Salwatorskim,
• Hubert Drapella (1925-2008) – reżyser („Soból i panna”, „Znak orła”, „Samochodzik i Templariusze”, „Podziemny front”, „Przeciwko bogom”, „Historia jednego myśliwca”) i scenarzysta; w 1943 roku zdał na tajnych kompletach maturę; w Powstaniu Warszawskim walczył w szeregach Batalionu Parasol; ranny został ewakuowany na praski brzeg Wisły; po rekonwalescencji podjął studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, które następnie kontynuował na Uniwersytecie Wrocławskim, broniąc dyplomu 13 grudnia 1948 roku; po studiach rozpoczął pracę w WFF w Łodzi – początkowo w dziale programowym, następnie jako asystent reżysera, i wreszcie – samodzielny reżyser; publikował także poezję w tygodniku „Kuźnica” i w miesięczniku „Odra”,
• Hubert Antoszewski (1932-1999) – aktor teatralny i dubbingowy, animator, kawaler Orderu Uśmiechu (1988); znany przede wszystkim jako twórca postaci smoka Telesfora i psa Pankracego z programów dziecięcych „Pora na Telesfora” i „Piątek z Pankracym”; występował również w spektaklach Teatru Telewizji („Trzeci maja. Dramat z roku 1791”, „Car stołowej nogi”, „Iwanow”),
• Hubert Jerzy Wagner, właśc. Hubert Aleksander Wagner (1941-2002) – siatkarz i trener siatkarski, ojciec Grzegorza Wagnera; ukończył Akademię Wychowania Fizycznego w Warszawie (1974); jako zawodnik grał w AZS Poznań, AZS AWF Warszawa i Skrze Warszawa; w reprezentacji Polski występował w latach 1963–1971 (194 mecze), będąc przez wiele lat kapitanem drużyny; zdobył brązowy medal mistrzostw Europy w 1967 roku; był członkiem drużyny, która na igrzyskach olimpijskich w Meksyku (1968) zajęła piąte miejsce; jako trener był twórcą największych sukcesów polskiej siatkówki: prowadzona przez niego męska drużyna zdobyła mistrzostwo świata w Meksyku w 1974 roku i złoty medal olimpijski w Montrealu w 1976 roku, natomiast w mistrzostwach Europy w 1975 roku – wywalczyła srebrny medal; w latach 1978–1979 prowadził kobiecą reprezentację Polski; po raz drugi trenował reprezentację męską w latach 1983–1985, zdobywając kolejny srebrny medal w mistrzostwach Europy w 1983 roku; był ponadto trenerem reprezentacji Tunezji, pracował w Turcji, a w Polsce z klubowymi drużynami Legii Warszawa (mistrzostwa Polski 1983), Stilonu Gorzów i Morza Szczecin; pełnił również funkcję sekretarza generalnego Polskiego Związku Piłki Siatkowej oraz był komentatorem telewizyjnym; w 1987 roku zagrał epizodyczną rolę w serialu „Dorastanie” – wystąpił tam w piątym odcinku, grając samego siebie.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Hubert z opowiadania „Nowy” z tomu „Wakacje kata” Jerzego Gierałtowskiego.

********************************************************************************************************************

IRENA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa: eirene – pokój); oznaczające tę, która niesie pokój:
• niemieckie – Irene,
• angielskie – Irene,
• francuskie – Irene,
• włoskie – Irene,
• węgierskie – Iren,
• czeskie – Irena,
• rosyjskie – Irina.
Irena obchodzi imieniny:
8 lutego; 1, 5 kwietnia; 5 maja; 18 września; 20 października.
Forma męska: IRENEUSZ.
Skróty i zdrobnienia: Irenka, Irka, Ira.
Od imienia Irena nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Irena Trapszo-Chodowiecka (1868-1953) – aktorka teatralna,
• Irena Solska właśc. Irena Karolina Flora Sosnowska (1877-1958) – aktorka teatralna; występowała w teatrach w Krakowie, Lwowie, Warszawie i Legnicy; w 1936 roku została odznaczona Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury „za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej”,
• Irena Kosmowska (1879-1945) – publicystka, działaczka niepodległościowa, ludowa, oświatowa; współorganizatorka Towarzystwa Oświaty Demokratycznej "Nowe Tory"; członkini Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela, a także Czerwonej Pomocy w Polsce,
• Irena Tomalak z domu Kowalska (1895-1971) – oficer Wojska Polskiego (major), żołnierz AK i powojennego podziemia antykomunistycznego, więzień polityczny w okresie stalinowskim, poetka,
• Irena Krzywicka z domu Goldberg (1899-1994) – polska feministka (propagowała świadome macierzyństwo, antykoncepcję i edukację seksualną), pisarka („Sekret kobiety”, cykl powieściowy „Skuci i wolni”, „Wyznania gorszycielki”, „Wichura i trzciny”, „Wielcy i niewielcy”), publicystka i tłumaczka; współpracowniczka Tadeusza Boya-Żeleńskiego,
• Irena Tuwim (1899-1987) – młodsza siostra Juliana Tuwima, poetka, prozaik („Marek Wagarek”, „O pingwinie Kleofasku”, „Kamizelka jeża”, „Pampilio”), tłumaczka literatury dla dzieci i młodzieży („Kubuś Puchatek”, „Chatka Puchatka”, „Mary Poppins”, „Gałka od łózka”, „Byczek Fernando”); jako poetka debiutowała w 1916 roku (była związana z grupą Skamander),
• Irena Jurgielewiczowa, z domu Drozdowicz (1903-2003) – powieściopisarka, autorka wielu książek dla dzieci i młodzieży („O chłopcu, który szukał domu”, „Kajtek, warszawski szpak”, „Jak jeden malarz chciał namalować szczęśliwego motyla”, „Ten obcy”, „Niespokojne godziny”, „Inna?”), pedagog, wykładowca w Wolnej Wszechnicy Polskiej, żołnierz AK,
• Irena Eichlerówna (1908-1990) – aktorka dramatyczna, posiadaczka głosu o wielkiej skali, którym znakomicie i subtelnie potrafiła operować („Wyrok życia”, „Róża”, „Powrót”, „Szyfry”); porównywana do Eleonory Duse,
• Irena Sendlerowa, z domu Krzyżanowska (1910-2008) – działaczka społeczna, żołnierz AK; podczas II wojny światowej uratowała ok. 2,5 tysiąca żydowskich dzieci; za swoją działalność została aresztowana w 1943 roku przez Gestapo, była torturowana i skazana na śmierć, jednak "Żegota" zdołała ją uratować, przekupując niemieckich strażników; po wojnie pracowała na rzecz dzieci, m.in. tworzyła domy sierot, powołała także Ośrodek Opieki nad Matką i Dzieckiem – instytucję pomocy rodzinom bezrobotnym; w 1965 roku została odznaczona medalem „Sprawiedliwa wśród Narodów Świata”, dama Orderu Orła Białego,
• Irena Prusicka (1911-2001) – choreograf, nauczycielka tańca, autorka sztuk teatralnych, poetka; na początku lat trzydziestych otworzyła własną szkołę tańca, jedną z trzech największych prywatnych szkół tańca w przedwojennej Warszawie (Szkoła Gimnastyki i Tańca Artystycznego – ul. Królewska 31); autorka hymnu Polskiego Czerwonego Krzyża,
• Irena Gumowska-Dąbrowska (1912-1991) – dziennikarka i publicystka, propagatorka zdrowego żywienia; autorka licznych poradników kulinarnych („Czy wiesz, co jesz?”, „Dziesięć przykazań prawidłowego żywienia”, „Elementarz gotowania”, „Kuchnia i medycyna”, „Uzdrawiające kuracje”), artykułów prasowych i audycji telewizyjnych,
• Irena Kwiatkowska-Kielska (1912-2011) – aktorka teatralna i filmowa, artystka kabaretowa, żołnierz AK, uczestniczka powstania warszawskiego; po II wojnie światowej w Krakowie występowała w kabarecie Siedem Kotów, gdzie wiersze, piosenki oraz skecze pisał dla niej Konstanty Ildefons Gałczyński, a w ramach Teatrzyku Zielona Gęś specjalnie dla Ireny Kwiatkowskiej stworzył postać Hermenegildy Kociubińskiej – poetki hermetyczno-sympatycznej; od 1948 roku związana ze scenami warszawskimi; zagrała ponad sto ról teatralnych, 20 filmowych i telewizyjnych (m.in. jako matka Pawła w „Wojnie domowej”, kobieta pracująca w „Czterdziestolatku”); występowała w Kabarecie Dudek oraz Kabarecie Starszych Panów; przez niemal 65 lat współpracowała z Polskim Radiem, gdzie nagrała wiele audycji radiowych głównie dla dzieci (wiersze Brzechwy i Tuwima, „Przygody Plastusia”, „Ania z Zielonego Wzgórza”),
• Irena Sandecka (1912-2010) – poetka, nauczycielka, pracownik naukowy Liceum Krzemienieckiego, działaczka społeczna i katolicka, od 1942 roku mieszkająca i działająca w Krzemieńcu, gdzie założyła Towarzystwo Odrodzenia Kultury Polskiej im. Juliusza Słowackiego,
• Irena Szuch-Wyszomirska (1912-1986) – tłumaczka literatury dziecięcej i młodzieżowej; zajmowała się w szczególności tłumaczeniem z języka szwedzkiego powieści autorstwa Astrid Lindgren („Pippi Pończoszanka”, „Dzieci z Bullerbyn”, „Braciszek i Karlsson z Dachu”, „Detektyw Blomkvist i Rasmus, rycerz Białej Róży”, „Emil ze Smalandii”, „Nils Paluszek”, „Zwierzenia Britt-Mari” oraz powieści fińskiej pisarki szwedzkojęzycznej Tove Jansson poświęcone Muminkom („Lato Muminków”, „Opowiadania z Doliny Muminków”, „W Dolinie Muminków”, „Zima Muminków”); Irena Szuch-Wyszomirska jest twórcą spolszczenia Pippi Langstrump na Fizię Pończoszankę, jednakże w wydaniach po 1992 roku powrócono do oryginalnej wersji imienia,
• Irena Lewińska (1917-1992) – śpiewaczka koncertowa (sopran liryczny), pierwsza dama muzyki symfonicznej w powojennej Polsce, pedagog Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach,
• Irena Renata Anders, z domu Jarosiewicz (1920-2010) – druga żona gen. Władysława Andersa,.artystka rewiowa, pieśniarka, aktorka, kapitan Wojska Polskiego, działaczka polonijna w Wielkiej Brytanii,
• Irena Szydłowska (1928-1983) – łuczniczka, trenerka, działaczka sportowa, wielokrotna mistrzyni Polski, srebrna medalistka olimpiady w Monachium (1972); sześciokrotnie ustanawiała rekord świata,
• Irena Jarocka (1946-2012) – piosenkarka (ogromnie popularna w latach 70-tych), wykonawczyni wielu przebojów („Odpływają kawiarenki”, „Motylem jestem”, „Gondolierzy znad Wisły”); wystąpiła w filmie „Motylem jestem, czyli romans 40-latka” u boku Andrzeja Kopiczyńskiego (była to kinowa ekranizacja losów inż. Stefana Karwowskiego z serialu telewizyjnego „Czterdziestolatek”); w 1990 roku wyjechała do Stanów Zjednoczonych, do Polski powróciła w 2007 roku.

„Czy w grę wchodzi jakiś sport,
Czy też upiec trzeba tort,
Bezkonkurencyjna jest Irena.
Z wszystkim radę sobie da,
Zawsze dobry humor ma,
Nie opuszcza też jej nigdy wena.
Czy układa bukiet z róż,
Czy z pianina ściera kurz,
Czy wnuczętom czyta Andersena,
Ja założyć mogę się
Na sto procent prawie, że
Bezkonkurencyjna jest Irena.
Tak powszechne tego typu są oceny,
Że wciąż w związku z tym jest popyt
Na Ireny”.
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

IRMINA – imię żeńskie używane w wielu krajach; wywodzi się od zdrobnienia grupy imion rozpoczynających się na: irm (od irmen), co oznacza: czczony, szanowany. Taką czczoną i szanowaną osobą była święta Irmina z Oeren (zm. pomiędzy 704-710), benedyktynka frankijska, ksieni w klasztorze Oeren w Trewirze (zachodnie Niemcy). W 697 lub 698 roku podarowała św. Wilibrordowi odziedziczone po rodzicach ziemie nad rzeką Sûre, gdzie ten założył opactwo Echternach (położone obecnie w Luksemburgu).
Irmina obchodzi imieniny: 18 września; 30 grudnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Irminka, Irma.
Od imienia Irmina nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Irmina Popławska (1911-2008) – tenisistka; w latach 1947-1951 zajmowała w rankingu Polskiego Związku Tenisowego 2-gie miejsce (za Jadwigą Jędrzejowską); w 1948 roku w Szczecinie wygrała jedyny raz w karierze mistrzostwa Polski w grze pojedynczej, pokonując w finale M. Rudowską 6:4, 6:3; trzykrotnie była mistrzynią Polski w deblu (dwukrotnie w parze z J. Jędrzejowską) oraz trzykrotnie finalistką międzynarodowych mistrzostw Polski; w 1955 roku wraz z Janem Chytrowskim została międzynarodową mistrzynią Rumunii w grze mieszanej; karierę sportową zakończyła po odniesionej kontuzji w 1957 roku; pracowała później jako trenerka sekcji tenisowej w Piaście Gliwice (którą współtworzyła po wojnie wraz z mężem Leonardem Popławskim).

********************************************************************************************************************

IWONA – forma żeńska imienia męskiego – IWO (staroniemieckie iwa – łuk z drewna cisowego), oznaczającego tego, który posiada łuk z drewna cisowego:
• niemieckie – Yvonne,
• angielskie – Yvonne,
• francuskie – Yvonne,
• szwedzkie – Yvonne.
Iwona obchodzi imieniny: 20, 23 maja; 27 października.
Zdrobnienie: Iwonka.
Od imienia męskiego Iwo biorą początek nazwiska:
Iwiński, Iwon, Iwonkiewicz, Iwoński.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Iwona Borowicka (1929-1984) – śpiewaczka operowa, Primadonna Operetki Krakowskiej; wykształcenie wokalne i muzyczne uzyskała w Łodzi, gdzie też po raz pierwszy wystąpiła na scenie operetkowej w "Baronie Cygańskim" J. Straussa wcielając się w rolę Arseny; w 1954 roku przeprowadziła się do Krakowa i zadebiutowała w "Hrabinie Maricy" E. Kalmana; na deskach krakowskiego teatru wystąpiła w sumie 37 razy, zawsze ciesząc się dużym uznaniem widowni, jak i bardzo pozytywnymi recenzjami.
Znane z dramatu:
• bohaterka „Iwony, księżniczki Burgunda” Witolda Gombrowicza.

********************************************************************************************************************

IZABELA – przekształcona forma imienia żeńskiego ELŻBIETA (od hebrajskiego słowa eliszeba – Bóg mój przysięgą), czyli imienia matki Jana Chrzciciela z Nowego Testamentu. W Polsce imię to pojawiło się razem z wpływami francuskimi. Stało się tak modne, że Elżbiety nazywano Izabelami:
• niemieckie – Isabella,
• angielskie – Isabel, Isabella, Isabelle,
• francuskie – Isabelle,
• hiszpańskie – Isabel,
• włoskie – Isabella,
• szwedzkie – Isabella,
• węgierskie – Izabella,
• czeskie – Isabella, Izabela,
• rosyjskie – Izabella,
• ukraińskie – Izabella.
Izabela obchodzi imieniny:
23 lutego; 16 marca; 14 lipca; 31 sierpnia; 3 września.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Iza, Izunia, Bella.
Od imienia Izabela nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Izabela Jagiellonka (1519-1559) – córka Zygmunta Starego i Bony, żona księcia siedmiogrodzkiego i króla Węgier (od 1526 roku) Jana Zapolyi, królowa-regentka Węgier w imieniu małoletniego syna Jana Zygmunta (1540-1551),
• Izabela z Czartoryskich Lubomirska zwana księżną marszałkową (ok. 1733-1816) – żona marszałka wielkiego koronnego Stanisława Lubomirskiego, mecenaska i kolekcjonerka sztuki okresu rokoka; z powodu błękitnych krynolin, które często nosiła, jeszcze za życia nazywano ją Błękitną Markizą; jedna z najwybitniejszych kobiet w Polsce XVIII. w., brała czynny udział w polityce swego obozu, zabiegała zarówno o pozyskanie obcych dworów jak i mas szlacheckich, początkowo życzliwa Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu, potem zwalczała go namiętnie; obok działalności politycznej wyróżniała się jako postępowa opiekunka włościan; matka Julii Potockiej – żony Jana Potockiego (autora: „Parad” i „Rękopisu znalezionego w Saragossie”); dziedziczka Łańcuta, właścicielka pałacu w Wilanowie, Ursynowie i na Mokotowie (pałac Szustra); kładła kamień węgielny pod gmach Teatru Narodowego w Warszawie i była inicjatorką przebudowy zamku w Łańcucie w stylu rokoko na przełomie XVIII i XIX wieku,
• Izabela Elżbieta Dorota Czartoryska z Flemmingów (1746-1835) – arystokratka doby oświecenia, żona księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego, pisarka; mecenaska sztuki, kolekcjonerka pamiątek historycznych; w młodości znana ze swobody obyczajów, w późniejszym okresie życia czynnie zaangażowana w życie polityczne kraju; po utracie przez Polskę niepodległości utworzyła pierwsze polskie muzeum (ośrodek kultury polskiej) w Świątyni Sybilii w Puławach, które wraz ze zbiorami Domu Gotyckiego (również założonego przez nią w Puławach) stały się zaczątkiem obecnego Muzeum Czartoryskich w Krakowie; matka m.in. polityka księcia Adama Jerzego Czartoryskiego i pisarki Marii Wirtemberskiej,
• Izabela Kozłowska-Berson z domu Buczyńska (1884-1962) – aktorka polska; znana jako odtwórczyni ról amantek, do najbardziej znanych jej kreacji można zaliczyć: Mirandę w „Burzy” Szekspira, Wdowę w „Balladynie” Słowackiego, Szambelanową w „Panu Jowialskim” Fredry, Panią Dulską w „Moralności pani Dulskiej” Zapolskiej.
Znane z literatury pięknej:
• Izabela Łęcka z „Lalki” Bolesława Prusa,
• Izabela Rawicz z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

IGNACY – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa ignis – ogień); oznaczające człowieka o płomiennym sercu, pełnego ognia wewnętrznego, żaru myśli i uczuć, gotowego do poświęceń bez granic. Odpowiednik polski: ŻEGOTA (od staropolskiego słowa żec – palić):
• niemieckie – Ignatius, Ignaz,
• angielskie – Ignatius,
• hiszpańskie – Inigo,
• włoskie – Ignazio,
• węgierskie – Ignac.
Ignacy obchodzi imieniny: 1 lutego; 11 maja; 17 czerwca; 31 lipca; 12 sierpnia.
Forma żeńska: IGNACJA.
Skróty i zdrobnienia: Ignac, Ignaś, Ignacek, Nacek, Igo.
Od imienia Ignacy biorą początek następujące nazwiska:
Ignacak, Ignaczak, Ignaczewski, Ignasiak, Ignatowicz, Ignatowski, Gnatowski, Ihnatowicz.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia:
• Poczekaj Ignacy, aż będzie inacy.
• Musi mieć ćwieczek świętego Ignacego w głowie.
Znani Polacy:
• Ignacy Krasicki (1735-1801) – biskup warmiński (od 1767), arcybiskup gnieźnieński (od 1795), jeden z głównych przedstawicieli polskiego oświecenia, poeta i prozaik, nazywany „księciem poetów polskich”; w 1781 roku wydał dwutomowy „Zbiór potrzebniejszych wiadomości”, drugą po „Nowych Atenach” polską encyklopedię; jest także autorem dzieła uznawanego za pierwszą polską powieść („Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”); tworzył głównie bajki, satyry i poematy heroikomiczne,
• Ignacy Wyssogota Zakrzewski (1745-1802) – pierwszy prezydent Warszawy, chorąży poznański (1790-1795), poseł na Sejm Czteroletni; w 1792 roku został na krótko prezydentem Warszawy (wkrótce Targowica pozbawiła go tej funkcji), w kwietniu 1794 roku po wypędzeniu Rosjan ze stolicy w wyniku insurekcji warszawskiej ponownie objął prezydenturę; dla uczczenia jego pamięci jedna z pierzei Rynku Starego Miasta w Warszawie nosi nazwę Strony Zakrzewskiego (wcześniej nazywała się Zamkowa),
• Ignacy Potocki (1750-1809) – brat Stanisława Kostki, marszałek wielki litewski (1791-1794), polityk i działacz patriotyczny, publicysta, pisarz z wielkim dorobkiem; jeden z twórców Konstytucji 3 Maja (obok króla Stanisława Poniatowskiego oraz Hugona Kołłątaja), członek Komisji Edukacji Narodowej; założył wraz z bratem miejscowość Olesin oraz wraz z Grzegorzem Piramowiczem – szkołę elementarną w Kurowie (woj. lubelskie),
• Ignacy Działyński (1754-1797) – generał, działacz patriotyczny, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej (1794), poseł na Sejm Wielki (1788-1792), zwolennik Konstytucji 3 Maja; kawaler Orderu Świętego Stanisława (1788) oraz Orderu Orła Białego (1791),
• Ignacy Zaborowski (1754-1803) – pijar, matematyk i geodeta, uznawany za ojca geodezji, profesor geometrii, członek Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych, autor podręczników „Geometria praktyczna” i „Logarytmy dla szkół narodowych” (pierwszych polskich tablic logarytmicznych), za które uzyskał od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – Medal Merentibus,
• Ignacy Prądzyński (1792-1850) – jeden z najbardziej utalentowanych generałów polskich I połowy XIX wieku, wybitny strateg, rzecznik zdecydowanych działań zaczepnych, autor ok. 60 prac z dziedziny wojskowości, a także pamiętników (m.in. „O sztuce wojennej”); uczestnik wielu bitew napoleońskich (nad Berezyną, pod Lipskiem), za które został odznaczony Złotym Krzyżem Orderu Virtuti Militari (Męstwu Wojskowemu) oraz Legią Honorową; uczestnik powstania listopadowego; autor planów wojny z Rosją (częściowo wykorzystanych przez generała Jana Zygmunta Skrzyneckiego) oraz koordynacji działań partyzanckich w Królestwie Polskim; dowodził w wygranej bitwie pod Iganiami (10 kwietnia 1831),
• Ignacy Chodźko (1794-1861) – pisarz, autor gawęd szlacheckich (m.in. „Obrazy litewskie”); prawie całe życie przepędził w ziemi oszmiańskiej, w rodzinnym majątku Dziewiętniach, gdzie wzrósł w atmosferze dawnych tradycji i obyczajów szlacheckich,
• Ignacy Domeyko pseud. Żegota (1802-1889) – geolog, mineralog, inżynier górnictwa, filomata, profesor i rektor uniwersytetu w Santiago de Chile, badacz Ameryki Południowej; przyjaciel Adama Mickiewicza – został przez niego sportretowany w III części Dziadów (pierwowzór Żegoty); Domeyko pozostawił po sobie bogaty dorobek naukowy w wielu dziedzinach, paradoksalnie imię uczonego pozostaje bardziej znane za granicą niż w Polsce,
• Ignacy Feliks Dobrzyński (1807-1867) – kompozytor i pianista, dyrygent, pedagog; po latach zapomnienia, twórczość Dobrzyńskiego wraca obecnie na estrady – do jego najczęściej grywanych dzieł należą: uwertura do opery "Monbar" oraz II Symfonia c-moll "Charakterystyczna",
• Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887) – pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny, autor realistycznych powieści historycznych („Chata za wsią”, „Stara baśń”, „Zygmuntowskie czasy”, „Hrabina Cosel”, „Mistrz Twardowski”, „Piękna pani”, „Ulana”, „Z chłopa król”); autor z największą liczbą wydanych książek i wierszy w historii literatury polskiej,
• Ignacy Łukasiewicz (1822-1882) – chemik, farmaceuta, konstruktor lampy naftowej, twórca przemysłu naftowego; rewolucjonista i działacz niepodległościowy; był również wielkim społecznikiem: propagował zakładanie sadów, budowę dróg i mostów, szkół, szpitali itd., finansując wiele inicjatyw z własnej kieszeni; całe życie związany z Podkarpaciem, zrobił wiele dla tego regionu, uznawany za jednego z jego największych dobroczyńców,
• Ignacy Marceli Komorowski (1824-1857) – kompozytor, wiolonczelista, autor kilku popularnych w XIX wieku pieśni: „Kalina”, „Pieśń masek”, „Chociaż to życie idzie po grudzie”, „Wisła”, „Ukrainiec”, „Maciek”,
• Ignacy Maciejowski pseud. Sewer (1835-1901) – powieściopisarz, nowelista, dramaturg i krytyk literacki; przedstawiciel realizmu krytycznego w prozie modernistycznej,
• Ignacy Matuszewski (1858-1919) – krytyk literacki, teoretyk polskiego modernizmu,
• Ignacy Jan Paderewski (1860-1941) – pianista wirtuoz, kompozytor, polityk i działacz niepodległościowy; w 1919 roku sprawował funkcje premiera Polski i ministra spraw zagranicznych; profesor konserwatorium w Warszawie; kawaler Orderu Orła Białego i francuskiej Legii Honorowej,
• Ignacy Łopieński (1865-1944) – grafik, medalier, malarz,
• Ignacy Chrzanowski (1866-1940) – historyk literatury, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; w pracy naukowej zajmował się literaturą polskiego odrodzenia i romantyzmu, dziejami myśli filozoficznej w literaturze polskiej, kulturą średniowieczną oraz polską literaturą religijną,
• Ignacy Kłopotowski (1866-1931) – ksiądz katolicki prowadzący działalność charytatywną, wydawca prasy katolickiej („Polak-katolik”, „Posiew”, „Anioł Stróż”, „Kółko różańcowe”, „Przegląd Katolicki”, „Głos Kapłański”), założyciel Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Loretańskiej; błogosławiony kościoła katolickiego (2005),
• Ignacy Mościcki (1867-1946) – polityk i chemik, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1926–1939; naukowiec, wynalazca, budowniczy polskiego przemysłu chemicznego: w 1930 roku był inicjatorem budowy m.in. wielkiego kombinatu chemicznego w Mościcach pod Tarnowem,
• Ignacy Dąbrowski (1869-1932) – powieściopisarz i nowelista („Śmierć”, „Felka”, „Zmierzchy”, „Matki”); po przeprowadzce do Warszawy (1898) pracował jako nauczyciel geografii w w Gimnazjum Państwowym Władysława IV na Pradze,
• Ignacy August Boerner (1875-1933) – inżynier mechanik, pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, członek PPS, minister poczt i telegrafów w kilku rządach II Rzeczypospolitej (1929-1932); bliski współpracownik Józefa Piłsudskiego; od jego nazwiska nosi nazwę (Boernerowo) rejon dzielnicy Bemowo w Warszawie,
• Ignacy Dobiasz (1880-1941) – salezjanin, pedagog, wykładowca teologii moralnej; aresztowany przez hitlerowców razem z innymi krakowskimi salezjanami, został przewieziony do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, gdzie, następnego dnia po przybyciu, został zamordowany podczas pracy w kamieniołomach; jest jednym ze 122 Sług Bożych wobec których 17 września 2003 roku rozpoczął się proces beatyfikacyjny drugiej grupy polskich męczenników z okresu II wojny światowej,
• Ignacy Dygas (1881-1947) – śpiewak operowy (tenor),
• Ignacy Kozielewski (1882-1964) – współtwórca harcerstwa polskiego, redaktor pism: „Skaut”, „Harcerz”, „Strażnica harcerska”, pedagog, autor prac popularnonaukowych (m.in. „Sześć wieków Krzepic”), uczetnik wojny 1920 roku; aktywnie działał w Akcji Katolickiej za działalność w której otrzymał krzyż papieski (1938); jego dziewięciozwrotkowy wiersz „Wszystko co nasze”, opublikowany w 1911 roku (do którego refren dopisała później Olga Drahonowska-Małkowska) jest oficjalnym hymnem ZHP od 1918 roku,
• Stanisław Ignacy Witkiewicz (1885-1939) – malarz, fotografik, pisarz („622 upadki Bunga”, „Pożegnanie jesieni”, „Nienasycenie”), dramaturg („Karaluchy”, „W małym dworku”, „Kurka Wodna”, „Matka”, „Szewcy”), filozof („Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie Istnienia”); sławę przyniosły mu pastelowe portrety malowane w ramach "Firmy portretowej S. I. Witkiewicz" – portrety te w regulaminie "firmy" zostały podzielone na 5 typów (A-E), w zależności od usytuowania na skali: naturalizm (typ A)– Czysta Forma (typ E),
• Ignacy Ewaryst Daszyński pseud. Daszek, Żegota, Ignis (1886-1936) – polityk i publicysta, premier rządu lubelskiego w 1918 roku, współzałożyciel Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej (PPSD), jeden z założycieli Centrolewu (1929); w czasie przewrotu majowego w 1926 roku poparł Józefa Piłsudskiego, później jednak przeszedł do opozycji; marszałek Sejmu w latach 1928–1930,
• Ignacy Jan Skorupka (1893-1920) – ksiądz katolicki, kapelan Wojska Polskiego; zginął pod Ossowem (powiat wołomiński), podczas wojny 1920 roku, gdy udzielał rannemu żołnierzowi ostatniego namaszczenia,
• Ignacy Adam Bator (1916-1944) – lotnik 301 Dywizjonu Bombowego, cichociemny, uczestnik powstania warszawskiego, w którym zginął podczas walk z Niemcami.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Ignacy Rzecki z „Lalki” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

IGOR – imię męskie używane w wielu krajach, stanowiące prawdopodobnie przekształcenie skandynawskiego imienia Ingwar (bóg plemienny; Ingwo oraz wari – strzegący, stróż). Imię wielkiego księcia kijowskiego, czernihowskiego i moskiewskiego z XII wieku – św. Igora (zm. 1147):
• rosyjskie – Igor.
Igor obchodzi imieniny: 5 czerwca; 1, 5 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Igorek, Iguś.
Od imienia Igor nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Igor Newerly, właśc. Igor Abramow-Newerly (1903-1987) – pisarz („Chłopiec z Salskich Stepów”, „Archipelag ludzi odzyskanych”, „Pamiątka z Celulozy”, „Wzgórze Błękitnego Snu”, „Zostało z uczty bogów”) i pedagog; ojciec Jarosława Abramowa-Newerlego, pisarza i dramaturga; od 1925 roku rozpoczął w Warszawie działalność w postępowym ruchu wychowawczym, nawiązując m.in. kontakt z Januszem Korczakiem; rok później został jego sekretarzem; w 1932 roku przejął od Korczaka redakcję „Małego Przeglądu”, który redagował do wybuchu II wojny swiatowej; w czasie okupacji działacz podziemia, aresztowany w 1943 roku przez gestapo, do końca wojny przebywał w obozach koncentracyjnych na Majdanku, w Oświęcimiu, Oranienburgu i Bergen-Belsen; w 1945 roku ponownie podjął działalność społeczno-wychowawczą: pracował w Robotniczym Towarzystwie Przyjaciół Dzieci, był redaktorem pisma dla młodzieży „Świat Przygód”; po wojnie rozwinął także działalność literacką, odgrywał dużą rolę w życiu i działalności środowiska literackiego, opiekował się Kołem Młodych Pisarzy, od 1964 roku przez dwie kadencje pełnił funkcję prezesa Warszawskiego Oddziału ZLP,
• Igor Śmiałowski (1917-2006) – aktor teatralny i filmowy („Młodość Chopina”, „Chłopi”, „Lalka”, „Kariera Nikodema Dyzmy”, „Polonia Restituta”, „Dolina Issy”, „Modrzejewska”); po odzyskaniu przez Polskę niepodległości mieszkał wraz z rodzicami w Wilnie i tam ukończył Gimnazjum im. Joachima Lelewela; po maturze wstąpił do Akademii Sztuk Pięknych, którą porzucił na rzecz Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii Przeciwlotniczej w Trauguttowie (obecnie Jużnyj Wajennyj Garadok) k. Brześcia; we wrześniu 1939 roku był żołnierzem 1 Baterii Motorowej Artylerii Przeciwlotniczej 1 Dywizji Piechoty Legionów; podczas okupacji ukończył tajną szkołę aktorską w Wilnie (1940) i w tym samym roku debiutował w kabarecie „Ksantypa” Janusza Minkiewicza; od 1945 roku aktor teatrów: Białegostoku, Krakowa, Katowic i Łodzi, a od 1948 roku teatrów warszawskich, m.in. Polskiego, Syreny, Rozmaitości i Narodowego; występował również w Teatrze Polskiego Radia oraz Teatrze Telewizji; po raz ostatni pojawił się na ekranie w 2000 roku jako hrabia Alfred Bizanc w ostatniej części serialu „Dom”; autor zbiorów anegdot teatralnych: „Igor Śmiałowski opowiada”, „Igoraszki z Melpomeną” oraz wspomnienia „Cała wstecz”.

********************************************************************************************************************

ILDEFONS – imię męskie rzadko używane (od staroniemieckich słów: hiltja – walka i funs – gotów, ochoczy, skory); oznaczające tego, który jest skory (gotowy) do walki. Imię to jest znaczeniowo identyczne z ALFONSEM (także pochodzenia niemieckiego).
Ildefons obchodzi imieniny: 23 stycznia.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Ildefonsik, Fonsik, Fonsio.
Od imienia Ildefons nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Ildefons Krysiński (1795-1870) – warszawski lekarz, psychiatra, opracował polską terminologię chorób umysłowych,
• Konstanty Ildefons Gałczyński (1905-1953) – poeta („Zaczarowana dorożka”, „Ślubne obrączki”, „Pieśni”), liryk, mistrz groteski („Teatrzyk Zielona Gęś”), piewca przyrody mazurskiej („Kronika Olsztyńska”, „Wiersze z Prania”), poezja Gałczyńskiego jest inspiracją dla wielu twórców muzyki popularnej – niektóre jego wiersze doczekały się nawet kilku interpretacji,
• Ildefons Houwalt (1910-1987) – malarz, ułan i żołnierz Armii Krajowej, przyjaciel Edwarda Stachury.

********************************************************************************************************************

IRENEUSZ – forma męska imienia żeńskiego – IRENA (od greckiego słowa eirene – pokój) używanego w wielu krajach:
• węgierskie – Iren.
Ireneusz obchodzi imieniny: 25 marca; 28 czerwca; 15 grudnia.
Zdrobnienia: Ireneuszek, Irek, Iruś.
Od imienia Ireneusz oraz Irena nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Ireneusz Paliński (1932-2006) – sztangista, mistrz olimpijski (1960) i mistrz świata (1961),
• Ireneusz Iredyński (1939-1985) – prozaik, dramaturg, poeta, scenarzysta („Sam pośród miasta”, „Anatomia miłości”, „Roman i Magda”, „Magiczne ognie”), autor tekstów piosenek („Moja miła, moja cicha, moja śliczna” – wykonanie: Jerzy Połomski) oraz słuchowisk radiowych („Rytuał”, „Panie”, „Trybunał”, „Pokój numer piętnaście”).

********************************************************************************************************************

IZYDOR – imię męskie oznaczające tego, który jest darem (greckie: doron) Izydy, egipskiej bogini księżyca:
• niemieckie – Isidor, Isidorus,
• angielskie – Isidore,
• francuskie – Isidore,
• włoskie – Isidoro, Isidro,
• węgierskie – Izidor, Izor,
• rosyjskie – Isidor,
• litewskie – Izidorius, Dzidorius, Dzidas.
Izydor obchodzi imieniny:
15 stycznia; 5 lutego; 4 kwietnia; 10, 15 maja; 14 grudnia.
Forma żeńska: IZYDORA.
Zdrobnienie: Izydorek.
Od imienia Izydor biorą początek nazwiska:
Izydorczuk, Izydorczyk, Izydorski.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Na świętego Izydora (4.IV.) dla bociana pora.
• Na świętego Izydora (15.V.) często bywa chłodna pora.
• Na Izydora (15.V.) pusta komora.
Znani Polacy:
• Izydor Krasiński (1774-1840) – generał, minister wojny w Rządzie Narodowym (w czasie powstania listopadowego),
• Franciszek Izydor Bocheński (1823-1897) – ziemianin, przemysłowiec, zesłaniec,
• Izydor Kopernicki (1825-1891) – lekarz i antropolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
• Izydor Szaraniewicz (1829-1901) – historyk pochodzenia ukraińskiego, profesor Uniwersytetu Lwowskiego, członek Akademii Umiejętności w Krakowie,
• Izydor Zaczykiewicz (1900-1991) – pisarz (m.in. „Gran Chaco. Przygody polskich trampów”, „Spotkania z wojną”), posługiwał się pseudonimem: Pracowity,
• Jan Izydor Sztaudynger (1904-1970) – poeta, satyryk, autor popularnych fraszek.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

JADWIGA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od staroniemieckich słów: hadu – walka i wig – walka, bój), niemieckie imię Hedwig, z którego po opuszczeniu przydechu (h) i przywróceniu pierwotnej samogłoski a powstało Adwig, a następnie po dodaniu spółgłoski j oraz żeńskiej końcówki –a, powstała polska forma Jadwiga – oznaczająca tę, która znajduje się w ciągłej walce. Imię to nosiła księżna śląska, żona Henryka Brodatego, po jego śmierci mniszka w klasztorze w Trzebnicy (1174-1243) – patronka Śląska:
• niemieckie – Hedwig, Hadwig,
• angielskie – Hedvig, Edviga,
• francuskie – Hedwige,
• hiszpańskie – Eduviges,
• włoskie – Edvige,
• węgierskie – Hedvig,
• rosyjskie – Jadwiga.
Jadwiga obchodzi imieniny:
8 czerwca; 17 lipca; 15 października.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Jadzia, Jadźka, Jadwisia, Jadwinia, Jaga, Jagna, Jagienka, Jagusia, Jagoda, Wisia, Wiga, Iga.
Przekształcenia: Jadwiżka, Jedwiżka.
Od imienia Jadwiga nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Mała Jadwiga, a zboże dźwiga.
• Do świętej Jadwigi (15.X.) pozbieraj jabłka, orzechy, figi.
• Kto sieje na świętą Jadwigę (15.X.), ten zbiera figę.
Znane Polki:
• Jadwiga kaliska (ok. 1266-1339) – księżna kaliska, córka Bolesława Pobożnego, księcia kaliskiego i Jolenty Heleny, królewny węgierskiej, żona Władysława I Łokietka, królowa Polski (w latach 1320–1333); skutecznie pomagała mężowi w sprawowaniu władzy i zdobyciu korony; po śmierci Władysława Łokietka w dalszym ciągu prowadziła aktywną politykę, z której zrezygnowała dopiero na skutek nalegań syna (Kazimierza Wielkiego); zamieszkała w klasztorze klarysek w Starym Sączu (nie wstępując jednak do klasztoru), zachowując, pomimo nacisków otoczenia (zwłaszcza syna, który pragnął przejąć dochody z oprawy wdowiej matki), nie tylko władzę nad powierzonym jej terytorium, ale również swój dawny dwór; jak dawniej prowadziła politykę finansową, aktywnie wspierając kolonizację na prawie niemieckim (lokowała m.in. kilka wsi), czy fundując kościół parafialny w Jakubkowicach (dziś Łososina Dolna); zmarła i została pochowana w klasztorze klarysek (pod koniec życia zdecydowała się przywdziać habit zakonny),
• Jadwiga żagańska (ok. 1340-1390) – młodsza córka Henryka V Żelaznego, księcia żagańskiego i Anny płockiej, czwarta żona Kazimierza Wielkiego; królowa Polski; po śmierci Kazimierza Wielkiego wyszła powtórnie za mąż za Ruprechta, księcia legnickiego,
• Jadwiga Andegaweńska (ok. 1374-1399) – córka Ludwika Węgierskiego i Elzbiety Bośniaczki, żona Władysława Jagiełły; król Polski (od 16 października 1384 roku) z dynastii Andegawenów (Anjou); święta Kościoła katolickiego, patronka Polski; na swoim dworze w Krakowie skupiła elitę intelektualną Polski (Piotr Wysz, Mateusz z Krakowa, Hieronim z Pragi); zleciła pierwsze tłumaczenie „Księgi Psalmów” na język polski (zachował się po dziś dzień egzemplarz tego dzieła znany jako „Psałterz floriański”); ufundowała wiele nowych kościołów oraz uposażała już istniejące klasztory, opiekowała się szpitalami: ufundowała szpital w Bieczu, uposażyła szpitale w Sandomierzu i Sączu oraz otoczyła opieką m.in. szpital św. Jadwigi Śląskiej w Krakowie na Stradomiu; założyła i zapewniła utrzymanie Kolegium Psałterzystów, którzy dzień i noc śpiewali psalmy przed Najświętszym Sakramentem, a także ufundowała (i częściowo własnoręcznie wyhaftowała) racjonał – drogocenną szatę liturgiczną dla biskupów krakowskich, zachowaną po dziś dzień, używaną podczas największych uroczystości; w 1397 roku założyła bursę dla polskich i litewskich studentów przy Uniwersytecie Karola w Pradze; w tym też roku uzyskała zgodę papieża na utworzenie fakultetu teologii na Akademii Krakowskiej; w czerwcu 1399 roku urodziła córkę Elżbietę Bonifację, która zmarła 13 lipca 1399 roku; sama Jadwiga zmarła cztery dni później na gorączkę połogową – w testamencie zapisała swój majątek Akademii Krakowskiej; została pochowana w Katedrze Wawelskiej; po śmierci Jadwigę otoczono kultem; w maju 1979 roku została beatyfikowana przez zatwierdzenie kultu, a kanonizowana w czerwcu 1997 roku (obu uroczystościom przewodniczył Jan Paweł II),
• Jadwiga Łuszczewska pseud. Deotyma (1834-1908) – poetka (poematy historyczne „Polska”) i pisarka („Panienka z okinka”, „Branki w jasyrze”, „Pamiętnik”); rozgłos i podziw zdobyła jako improwizatorka poezji; wychowywana była w patriotycznej atmosferze, gdzie wiele uwagi poświęcano historii i literaturze, stąd też brała udział w manifestacjach patriotycznych, które odbywały się w Warszawie od 1860 roku; po wybuchu powstania styczniowego jej ojciec – Wacław Łuszczewski złożył godność szambelana carskiego, za co został aresztowany i zesłany w głąb Rosji; Deotyma zdecydowała się mu towarzyszyć; w 1865 roku powróciła (wraz z ojcem) do Warszawy i zamieszkała w domu przy ulicy Marszałkowskiej 153; tutaj (od 1870 roku) prowadziła własny salon literacki: był to początek znanych w Warszawie „czwartków literackich" u Deotymy; z życia towarzyskiego wycofała się z powodu choroby; pochowana została na warszawskich Powązkach,
• Jadwiga Szayer lub Jadwiga Schayer, pseud. Ada Sari (1886-1968) – śpiewaczka operowa (sopran koloraturowy), aktorka, pedagog; podstaw muzyki i śpiewu uczyła się w Cieszynie i Krakowie; następnie studiowała muzykę w Wiedniu, a śpiew – w Mediolanie; jako śpiewaczka występowała na największych scenach operowych świata ze słynnymi: La Scala w Mediolanie czy Carnegie Hall w Nowym Jorku; odbyła tournée po świecie; miała ogromny repertuar złożony z partii wokalnych najwybitniejszych oper świata; w czasie II wojny światowej mieszkała w Warszawie i trudniła się pracą pedagogiczną; jej uczennicami były m.in.: Bogna Sokorska, Urszula Trawińska-Moroz, Nina Stano, Maria Fołtyn, Zdzisława Donat, Lidia Kłobucka; po wojnie na krótko wróciła na scenę operową, ale przede wszystkim uczyła w Konserwatorium Krakowskim, a później w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie; zmarła na zawał serca w czasie pobytu w sanatorium w Ciechocinku; od 1985 roku w Nowym Sączu odbywa się Międzynarodowy Festiwal i Konkurs Sztuki Wokalnej im. Ady Sari, którego organizatorem jest Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ (dyrektorem festiwalu jest Antoni Malczak, a dyrektorem artystycznym prof. Helena Łazarska),
• Jadwiga Smosarska (1898-1971) – aktorka teatralna i filmowa („Cud nad Wisłą”, „Niewolnica miłości”, „Trędowata”, „Uśmiech losu”, „Ziemia obiecana”, „Księżna łowicka”, „Prokurator Alicja Horn”, „Czy Lucyna to dziewczyna”, „Jadzia”, „Barbara Radziwiłłówna”, „Ułan Księcia Józefa”); absolwentka warszawskiej szkoły dramatycznej, którą ukończyła z wyróżnieniem w 1920 roku; zadebiutowała na deskach Teatru Dramatycznego w Warszawie rolą Lilii w „Ciotce Karola” Brandona; do początku II wojny światowej grała w teatrach stołecznych (w 40 różnych sztukach); jej debiutem filmowym (1919) był obraz Aleksandra Hertza „Dla szczęścia” według dramatu Stanisława Przybyszewskiego; kino przyniosło jej tak wielką popularność, że przez wiele osób (zarówno publiczność, jak i krytyków) była i jest uważana za największą gwiazdę polskiego przedwojennego kina, wygrywając w wielu plebiscytach popularności; w 1932 roku, po roli w „Księżnej Łowickiej", zainteresowali się nią producenci z Ameryki; Jadwiga odrzuciła jednak intratny kontrakt w jednej z czołowych hollywoodzkich wytwórni, ponieważ nie chciała na tak długo opuszczać Polski; od listopada 1939 roku przebywała w USA, gdzie zajęła się pracą społeczną wśród Polonii; po wojnie wielokrotnie odwiedzała Polskę, by ostatecznie powrócić z mężem (Zygmuntem Protassewiczem, inżynierem) do kraju na stałe w 1970 roku; została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie,
• Alicja Jadwiga Kotowska, Maria Jadwiga Kotowska (1899-1939) – siostra zakonna, zmartwychwstanka, przełożona Zgromadzenia Sióstr Zmartwychwstanek w Wejherowie (w latach 1934-1939), błogosławiona Kościoła katolickiego; beatyfikowana przez papieża Jana Pawła II w Warszawie 13 czerwca 1999 roku w grupie 108 polskich męczenników, ofiar II wojny światowej,
• Jadwiga Chamiec (1900-1995) – pisarka, autorka książek i słuchowisk radiowych dla dzieci i młodzieży („Baśka z ulicy Rybnej”, „Gniew ludu”, „Romeo i Julia”, „Szlakiem dawnych wspomnień”, „Grecka Olimpiada”, „Trójkolorowa kokarda”); debiutowała w 1936 nowelą „Gałązka jemioły” (1936); w czasie II wojny światowej współpracowała z Armią Krajową; po 1945 roku mieszkała w Bystrzycy Kłodzkiej oraz we Wrocławiu, gdzie pracowała jako nauczycielka języka polskiego i francuskiego; od 1949 roku publikowała na łamach tygodników „Płomyk" i „Płomyczek" utwory dla dzieci i młodzieży; w 1953 roku przeniosła się na stałe do Warszawy; była członkiem Związku Literatów Polskich (1952-1983) i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (1989-1995); w 1970 roku otrzymała Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski,
• Jadwiga Żylińska (1910-2009) – pisarka, prozaiczka, eseistka, autorka powieści dla młodzieży („Mistrz Dedal”, „Opowieść o Heraklesie”, „Tezeusz i Ariadna”, „Młodość Achillesa”, „Wyprawa po złote runo”), powieści historycznych („Odzyskana korona”, „Złota włócznia”, „Piastówny i żony Piastów”, „Kapłanki, amazonki i czarownice”), słuchowisk i adaptacji; debiutowała w 1931 roku na łamach prasy utworem dla dzieci „Królewicz grajek”; publikowała m.in. w czasopismach: „Tydzień", „Moda i Życie Praktyczne", „Przekrój", „Odra", „Tygodnik Powszechny”; od 1951 roku współpracowała z Polskim Radiem; w okresie PRL-u miewała kłopoty z wydawaniem książek, utrzymując się wówczas z prywatnych korepetycji języka angielskiego; członkini Związku Literatów Polskich i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich; laureatka Nagrody Polskiego PEN-Clubu za twórczość prozatorską (1993); odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Znane z literatury pieknej:
• Jadwiga z „Cudzoziemki” Marii Kuncewiczowej,
• Jadwiga Zawadowa z „Wezwania” Juliana Kawalca.

********************************************************************************************************************

JANINA – forma żeńska imienia męskiego – JAN (od hebrajskich słów Jehu – Jahwe i channah – łaska, tj. Jahwe jest łaskawy); oznaczającego człowieka, który cieszy się łaską boską:
• angielskie – Jane, Janis,
• francuskie – Jeannette,
• hiszpańskie – Juana,
• węgierskie – Janika,
• bułgarskie – Iwanka,
• czeskie – Jana, Ivana.
Janina obchodzi imieniny: 12 czerwca.
Skróty i zdrobnienia: Jana, Janka, Janinka, Ninka, Nina.
Od imienia męskiego Jan biorą początek następujące nazwiska:
Janas, Janaszek, Janaszkiewicz, Janc, Jancewicz, Janczak, Janczewski, Janczyk, Janecki, Janeczek, Janaczek, Janek, Jania, Janiak, Janic, Janicki, Janicz, Janiec, Janiewicz, Janiewski, Janik, Janikowski, Janisiewicz, Janiszek, Janiszewski, Janisławski, Janiszkiewicz, Janiszowski, Janiuk, Jankiewicz, Jankowiak, Jankowski, Janocha, Janota, Janowicz, Janowiec, Janowski, Janus, Janusik, Januszaniec, Januszewicz, Januszewski, Januszkiewicz, Januszko, Januszkowski, Jański, Jańczyński, Jachowicz, Jachowski, Jaszewski, Jaszkowski, Jasiak, Jasiek, Jasieński, Jasiewicz, Jasik, Jasiński, Jasiątko, Jasiątkiewicz, Jaśkiewicz, Jaśko, Jaśkowiak, Jaśkowski, Han, Hanak, Hanas, Hanasz, Hanke, Hankiewicz, Hanus, Hanusz, Hanuszkiewicz, Hanysek.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Janina Korolewicz-Waydowa (1876-1955) – śpiewaczka operowa (sopran); debiutowała w 1893 na scenie Opery Lwowskiej jako Hanna w „Strasznym dworze” Stanisława Moniuszki; w latach następnych była solistką Opery Warszawskiej, następnie śpiewała w Operze Berlińskiej, w Operze San Carlo w Lizbonie, Królewskiej Operze w Madrycie oraz w: Wenecji, Bukareszcie, Odessie, Kijowie, Sankt Petersburgu i Charkowie; w 1906 roku w Kijowie wystąpiła u boku Szalapina, śpiewała z nim także później, m.in. w londyńskiej Covent Garden, w Ameryce i w Petersburgu; w 1910 roku śpiewała w USA i brała udział w zorganizowanym przez Nellie Melbę słynnym tournée gwiazd po Australii; śpiewała również z Enrico Caruso w Londynie, Nowym Jorku, Chicago, Filadelfii, Bostonie, Cleveland, São Paulo i Minneapolis; jedenaście lat trwały wielkie triumfy Janiny Korolewicz-Waydowej na największych scenach światowych; w 1913 roku powróciła na stałe do Polski, gdzie m.in. objęła dyrekcję opery w Warszawie; autorka wspomnień „Mój pamiętnik” (1958),
• Janina Porazińska (1882-1971) – pisarka książek dla dzieci („Kichuś majstra Lepigliny”, „W Wojtusiowej izbie”, „Wesoła gromadka”, „Za górami… za lasami…”, „Pamiętnik Czarnego Noska”, „Szewczyk Dratewka”, „Kto mi dał skrzydła”), poetka rozmiłowana w polskim folklorze („Psotki i śmieszki”), tłumaczka literatury szwedzkojęzycznej („Kalevala”); w 1917 roku założyła pismo dla młodzieży „Płomyk”; w latach 1927-1939 była redaktorem czasopism dla najmłodszych „Płomyczek”, „Słonko” i „Poranek”; odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Orderem Uśmiechu.

********************************************************************************************************************

JOANNA – forma żeńska imienia męskiego – JAN (od hebrajskich słów Jehu – Jahwe i channah – łaska, tj. Jahwe jest łaskawy); oznaczające człowieka, który cieszy się łaską boską. Imię Joanna jest obecne w Polsce od XIV wieku:
• niemieckie – Johanna,
• angielskie – Joanne, Joan, Jane,
• francuskie – Jeanne (Żaneta),
• włoskie – Giovanna, Gianna,
• hiszpańskie – Juana,
• portugalskie – Joana,
• duńskie – Johanne,
• węgierskie – Janika.
Joanna obchodzi imieniny:
4 lutego; 28 marca; 12, 24, 30 maja; 21 sierpnia; 12 grudnia.
Zdrobnienia: Joasia, Asia, Aśka.
Od imienia męskiego Jan biorą początek następujące nazwiska:
Janas, Janaszek, Janaszkiewicz, Janc, Jancewicz, Janczak, Janczewski, Janczyk, Janecki, Janeczek, Janaczek, Janek, Jania, Janiak, Janic, Janicki, Janicz, Janiec, Janiewicz, Janiewski, Janik, Janikowski, Janisiewicz, Janiszek, Janiszewski, Janisławski, Janiszkiewicz, Janiszowski, Janiuk, Jankiewicz, Jankowiak, Jankowski, Janocha, Janota, Janowicz, Janowiec, Janowski, Janus, Janusik, Januszaniec, Januszewicz, Januszewski, Januszkiewicz, Januszko, Januszkowski, Jański, Jańczyński, Jachowicz, Jachowski, Jaszewski, Jaszkowski, Jasiak, Jasiek, Jasieński, Jasiewicz, Jasik, Jasiński, Jasiątko, Jasiątkiewicz, Jaśkiewicz, Jaśko, Jaśkowiak, Jaśkowski, Han, Hanak, Hanas, Hanasz, Hanke, Hankiewicz, Hanus, Hanusz, Hanuszkiewicz, Hanysek.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Joanna Grudzińska (1799-1831) – księżna łowicka, żona Wielkiego Księcia Konstantego.
Znane z literatury pięknej:
• Joasia z „Ludzi bezdomnych” Stefana Żeromskiego,
• Joasia z „Okruchów weselnego tortu” Wojciecha Żukrowskiego.

********************************************************************************************************************

JOLANTA – imię żeńskie występujące w wielu krajach (od greckich słów: ion – fiołek oraz anthos – kwiat, a więc oznaczające kwiat fiołka, a także to, co on symbolizuje – skromność):
• niemieckie – Jolanthe, Iolanthe,
• angielskie – Yolanda,
• francuskie – Iolanda,
• rumuńskie – Iolanda,
• słoweńskie – Jolanda.
Jolanta obchodzi imieniny: 15 czerwca; 17 grudnia.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia i przekształcenia: Jola, Jolka, Jolusia, Jolancia, Jolanda, Jolenta.
Od imienia Jolanta nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Jola z „Panien z Wilka” Jarosława Iwaszkiewicza.

********************************************************************************************************************

JUDYTA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od hebrajskiego słowa Jehudit – mieszkanka Judei). Imię wdowy izraelskiej, która pragnąc obronić swoje miasto (Betulię), podstępnie udała się do obozu wrogich Asyryjczyków, a następnie obcięła głowę ich wodzowi – Holofernesowi, bohaterki jednej z ksiąg Starego Testamentu noszącej jej imię (Księga Judyty):
• niemieckie – Judith,
• angielskie – Judith,
• włoskie – Giuditta,
• węgierskie – Judit.
Judyta obchodzi imieniny:
6 maja; 28 października, 14 listopada; 22 grudnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Judytka, Jutka, Juta, Dytka.
Od imienia Judyta pochodzą nazwiska: Judycki, Judziński.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Judyta (ok. 1130-1175) – księżniczka polska, margrabina brandenburska z dynastii Piastów; córka Bolesława Krzywoustego, księcia Polski i Salomei z Bergu, żona Ottona I, margrabiego Brandenburgii,
• Judyta (ok. 1154-1201) – córka Mieszka III Starego, żona Bernarda III, hrabiego Anhaltu, księcia saksońskiego,
• Judyta (ok. 1222-1263) – córka Konrada Mazowieckiego, żona Mieszka II Otyłego, księcia opolsko-raciborskiego oraz Henryka III Białego, księcia wrocławskiego.
Znane z literatury pięknej:
• Judyta z „Księdza Marka” Juliusza Słowackiego.

********************************************************************************************************************

JULIA – forma żeńska imienia męskiego – JULIUSZ (od łacińskiego słowa Iulius, Iulii – Juliusze, ród rzymski pochodzenia patrycjuszowskiego), popularnego od czasów Gajusza Juliusza Cezara (100-44 p.n.e.):
• niemieckie – Julia, Julie,
• angielskie – Julia,
• włoskie – Giulia,
• węgierskie – Julia, Juli, Julis, Julisa, Juliska,
• rosyjskie – Julija.
Julia obchodzi imieniny:
8, 16 kwietnia; 22 maja; 27 lipca; 10 grudnia.
Zdrobnienia i przekształcenia: Julka, Jula, Julianna, Julita.
Od imienia męskiego Julian biorą początek następujące nazwiska:
Julien, Julin, Julski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Julia z Lubomirskich (1766-1794) – arystokratka, żona Jana Potockiego (podróżnika i pisarza, autora „Rękopisu znalezionego w Saragossie”),
• Julia Woykowska (ok. 1816-1851) – poetka i publicystka,
• Julia Duszyńska (1894-1947) – pisarka, autorka książek dla dzieci (m.in. „Szarusia”, „Cudaczek-Wyśmiewaczek”, „O ciekawym wróbelku”),
• Julia Zabłocka (1931-1993) – historyk starożytności, specjalizująca się w historii starożytnego Bliskiego Wschodu, związana z Uniwersytetem w Poznaniu.

„Gdy słyszy imię Julia,
Mężczyźnie serce płonie.
I marzy zaraz o nocy,
O księżycu
I o balkonie.
Julia jest zawsze wierna,
Cierpliwa
I wytrwała,
Chociaż w połowie z mgły jest,
A tylko w połowie z ciała.”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

JULIANA, JULIANNA – forma żeńska imienia męskiego – JULIAN, powstałego z przekształcenia imienia JULIUSZ (łacińskie Iulius, liczba mnoga: Iulii – Juliusze, ród rzymski pochodzenia patrycjuszowskiego). Imię młodej greckiej chrześcijanki Juliany z Nikomedii (zm. ok. 304), która odrzuciła propozycję małżeństwa z poganinem, za co poniosła śmierć męczeńską:
• niemieckie – Juliana, Juliane,
• angielskie – Juliana, Julianne,
• francuskie – Julienne,
• hiszpańskie – Juliana,
• włoskie – Giuliana,
• rosyjskie – Juliana.
Julianna obchodzi imieniny:
16 lutego; 5, 14 kwietnia; 17 sierpnia.
Zdrobnienia: Julianka, Julka, Jula.
Od imienia męskiego Julian biorą początek nazwiska: Julien, Julin, Julski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

JUSTYNA – forma żeńska imienia męskiego – JUSTYN, używanego od II w. n.e. (od łacińskiego słowa iustus – sprawiedliwy).
Justyna obchodzi imieniny: 12 marca; 14 kwietnia; 14 maja; 16 czerwca; 1 sierpnia; 17, 26 września; 5, 7 października; 30 listopada.
Zdrobnienia: Justynka, Justysia.
Od imienia Justyn (Justyna) biorą początek nazwiska: Justyniak, Justyński.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Justyna z poezji Franciszka Karpińskiego,
• Justyna z „Męża i żony” Aleksandra Fredry,
• Justyna z „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej.

********************************************************************************************************************

JACEK – imię męskie powstałe z przekształcenia imienia HIACYNT (od greckiego słowa: hyakinthos – hiacynt); w mitologii greckiej – imię syna Amyklesa i Diomede, urodziwego ulubieńca Apollina. Zazdrosny Zefir skierował na chłopca dysk rzucony przez Apollina, powodując tym jego śmierć. Z krwi zabitego wyrosły kwiaty, nazwane jego imieniem (hiacynty); imię antycznych Greków i Rzymian, do Polski trafiło w formie "Jacenty", zdrobniale "Jacek" (notowane od XII w. – św. Jacek Odrowąż); imię popularne w Polsce do czasów obecnych; w latach 70-tych, imię to skojarzyło się nierozerwalnie z popularną dobranocką „Jacek i Agatka”:
• hiszpańskie – Jacinto.
Jacek obchodzi imieniny:
10 lutego; 3 lipca; 17 sierpnia; 11 września; 29 października; 6 listopada.
Zdrobnienia: Jacuś, Jacunio.
Przekształcenia: Jacynt, Jacenty (lub Jacęty).
Od imienia Jacek biorą początek nazwiska:
Jacewicz, Jackiewicz, Jackowicz, Jackowski, Jackunis, Jacoszek.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Na święty Jacenty (10.II.) łamią się pod lodem pręty.
• Jeżeli na Jacka (17.VIII.) nie panuje plucha, to pewnie zima będzie sucha.
• Na święty Jacek (17.VIII.) z nowej pszenicy placek.
Znani Polacy:
• Jacek Dydyński herbu Nałęcz (zm. 1649) – stolnik sanocki, szlachcic zwany w pierwszej połowie XVII wieku „Jackiem nad Jackami”, bohater i pierwsza szabla dawnej Ziemi Sanockiej, znany z honorowego postępowania i błyskotliwej fantazji; był zajezdnikiem, najemnikiem wynajmującym się szlachcie do zajazdów, zwad i porachunków; Jacek nad Jackami walczył w chorągwiach sławnych Lisowszczyków – oddziałach polskiej lekkiej jazdy walczących w Wielkim Księstwie Moskiewskim i Wojnie Trzydziestoletniej; zginął w podeszłym wieku, pod Zborowem, walcząc ze zbuntowanymi kozakami w chorągwi powiatowej Ziemi Przemyskiej, pod komendą Zygmunta Przedwojowskiego,
• Jacek Hyacinthus Różycki (ok. 1635-1704) – kompozytor epoki baroku („Magnificat”, „Confiteor”, „Magnificemus in cantico”); karierę muzyczną rozpoczynał pracując w kapeli Władysława IV, by potem objąć funkcję kapelmistrza i pełnić ją także na dworach Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Jana III Sobieskiego oraz Augusta II Sasa; pełnił także funkcję sekretarza królewskiego,
• Jacek Idzi Przybylski (1756-1819) – poeta, pisarz, filolog klasyczny i krytyk literacki, tłumacz „Iliady”, „Odysei” i „Eneidy”, kolekcjoner książek (swój księgozbiór liczący 495 dzieł w 705 tomach zapisał testamentem Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie,
• Jacek Kluszewski (1761-1841) – starosta brzegowski, organizator zespołów teatralnych w Krakowie, założyciel późniejszego Teatru Starego,
• Jacek Malczewski (1854-1929) – malarz okresu Młodej Polski, profesor ASP w Krakowie, jeden z głównych przdstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku („Śmierc Ellenai”, „Wigilia na Syberii”, „Błędne koło”, „Melancholia”, „Zatruta studnia”); był malarzem, który pozostawił po sobie najwięcej autoportretów („Autoportret w białym stroju”, „Autoportret w zbroi”, „Autoportret z hiacyntem”, „Pożegnanie z pracownią”); spokrewniony (po kądzieli) z Jadwigą Łuszczewską, Karolem Szymanowskim i Jarosławem Iwaszkiewiczem,
• Jacek Woroniecki (1878-1949) – dominikanin, rektor KUL (1922-1924), teolog moralista i tomista; Sługa Boży kościoła katolickiego (obecnie trwa jego proces beatyfikacyjny); od 1944 roku, ze względu na zły stan zdrowia, poświęcił się wyłącznie działalności pisarskiej („Św. Jacek Odrowąż”, „Królewskie Kapłaństwo”, „Tajemnica Miłosierdzia Bożego”),
• Marian Jacek Woszczerowicz (1904-1970) – aktor charakterystyczny, doskonały odtwórca ról szekspirowskich, reżyser, wykładowca Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie,
• Jacek Jan Kuroń (1934-2004) – polityk, historyk, jeden z przywódców opozycji w okresie PRL-u, współzałożyciel KOR (Komitet Obrony Robotników), dwukrotny minister pracy i polityki społecznej (1989–2001); ojciec Macieja Kuronia (kucharza),
• Jacek Janczarski (1945-2000) – syn pisarza utworów dla dzieci Czesława Janczarskiego, pisarz, dramaturg, satyryk, scenarzysta filmowy („Zmiennicy”, „Stan wewnętrzny”, „Aby do świtu”, „Żegnaj Rockefeller”); napisał cykl słuchowisk radiowych „Kocham pana, panie Sułku” (Marta Lipińska/Krzysztof Kowalewski); wraz z Maciejem Zembatym stworzył „Rodzinę Poszepszyńskich” oraz magazyn „Zgryz”,
• Jacek Sawaszkiewicz (1947-1999) – pisarz utworów fantastyczno-naukowych (cykl „Kronika Akaszy”, „Sukcesorzy”, „Katharsis”, „Stan zagrożenia”), satyryk, współpracownik czasopisma „Karuzela” i rozgłośni szczecińskiej Polskiego Radia,
• Jacek Skubikowski (1954-2007) – piosenkarz, gitarzysta, kompozytor, autor tekstów piosenek („Jedyny hotel w mieście”, „Dobre miejsce dla naiwnych”, „Słodkie cudo z M-2”, „Droga pani z telewizji”, „Stan gotowości”, „Zawsze tam, gdzie ty”, „Tacy sami”, „Na dobre i na złe”); z wykształcenia prawnik,
• Jacek Marcin Kaczmarski (1957-2004) – poeta, prozaik („Autoportret z kanalią”, „Plaża dla psów”, „O aniołach innym razem”), piosenkarz, twórca tekstów piosenek; znany głównie dzięki piosenkom o tematyce historycznej („Rejtan, czyli raport ambasadora”; „Sen Katarzyny II”, „Lekcja historii klasycznej”) i społeczno-politycznej („Mury”, „Nasza klasa”, „Obława”); nazywany bardem „Solidarności”.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Jacek Soplica z „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza.

********************************************************************************************************************

JAKUB – imię męskie popularne w wielu krajach (hebrajskie jaaqob – zesłany by karać nas za nasze grzechy); imię jednego z patriarchów izraelskich. W Nowym Testamencie występuje Jakub Apostoł, czczony zwłaszcza w Hiszpanii i krajach Ameryki Łacińskiej (Sant Iago di Compostella); od 2000 roku najczęściej w Polsce nadawane imię dzieciom płci męskiej:
• niemieckie – Jacob,
• angielskie – Jacob, James, Jay, Jake, Jim, Jimmy (zdrobniale),
• francuskie – Jacques, Jame, Jacomo, Jacob, Gemmes (Normandia), Gemme (Normandia),
• włoskie – Giacobbe, Giacomo, Jacopo,
• hiszpańskie – Jacobo, Jaime, Diego, Iago,
• portugalskie – Jacob, Jacome, Jacó, Jaime, Iago, Tiago, Diogo,
• fińskie – Jaakko,
• węgierskie – Jakab,
• czeskie – Jakub, Kuba, Kubik (zdrobniale),
• litewskie – Jakubas.
Jakub obchodzi imieniny:
14 marca; 3, 30 kwietnia; 1, 3, 6, 11 maja; 1 czerwca; 25 lipca; 6 sierpnia; 21 października;
28 listopada.
Forma żeńska: JAKOBINA, ŻAKLINA.
Zdrobnienia: Jakubek, Kuba, Kubuś.
Przekształcenia: Jakusz, Jaksa.
Od imienia Jakub biorą początek następujące nazwiska:
Jakimczuk, Jakimczyk, Jakimiak, Jakimiuk, Jakimowicz, Jakimowski, Jakobus, Jakowiak, Jakowicki, Jakowicz, Jakowlew, Jakowski, Jakóbczak, Jakóbiak, Jakóbiec, Jakubczak, Jakubczyk, Jakubiak, Jakubisiak, Jakubowicz, Jakubowski, Jakubus, Kubasik, Kubczak, Kubiak, Kubecki, Kubicki, Kubski, Kubica, Kubiczak, Kubiczek, Kubin, Kubis, Kubisz, Kupis, Kupisz, Kubala, Baliński, Kubik, Kubiec, Kubowicz, Kubaczka.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie.
• Nie frasuj się, Kuba, znajdzie się zguba.
• Na świętego Jakuba (1.V.) ostatnia już siewów próba.
• Filipa i Jakuba (3.V.), gdy dzień zimny będzie, nic gorszego na zboże, plenności nie będzie.
• Zimny Filip i Jakub (3.V.) – wcześnie żyta zakup.
• Deszcz na świętego Jakuba (1.VI.) – na pszeniczkę pewna zguba.
• Jaki Jakub (28.XI.) do południa, taka też zima do grudnia.
Znani Polacy:
• Jakub Świnka (zm. 1314) – arcybiskup gnieźnieński (1283-1314), bliski współpracownik Przemysła II Wielkopolskiego i Władysława Łokietka, jeden z wybitniejszych polityków średniowiecznej Polski, zwolennik zjednoczenia państwowego; jedną z ważniejszych spraw, z jakimi podczas rządów arcybiskupich przyszło się Jakubowi zmierzyć, była walka o jedność polskiego kościoła i opór przed rosnącym w siłę żywiołem niemieckim; ten drugi problem stał się bardzo palący, gdy kilka klasztorów reguły franciszkańskiej z Dolnego Śląska zapragnęło opuścić czesko-polską prowincję tego zakonu, by przyłączyć się do saskiej; w tym też celu arcybiskup zwołał na 6 stycznia 1285 roku synod w Łęczycy, na którym pisał: "Ale i inne nieszczęścia pomnożyły się w kraju przez napływ tego narodu (tj. Niemców), albowiem naród polski jest przez nich uciskany, znieważany, nękany wojnami, pozbawiony chwalebnych praw i zwyczajów ojczystych", wydano wówczas ustawy, które wręcz nakazały mówić kazania w języku polskim; w stosunkach z książętami piastowskimi Jakub Świnka stał na straży ścisłej współpracy władzy kościelnej ze świecką; pochowany w kościele św. Jerzego w Gnieźnie,
• Jakub Szydłowiecki z Odrowążów (II połowa XIV wieku) – możnowładca, protoplasta rodu Szydłowieckich, rycerz herbu Odrowąż, wraz z bratem o imieniu Sławko współdziedzic Szydłowca; zdobył sławę „dzielnego rycerza” w czasie bitwy pod Grunwaldem (najprawdopodobniej służył w krakowskiej chorągwi nadwornej, a więc w osobistej straży króla Władysława Jagiełły); w 1401 roku Jakub wraz z bratem ufundowali w Szydłowcu parafię i drewniany kościół pw. Św. Zygmunta; Jakub został spadkobiercą szydłowieckiego klucza dóbr rodu Odrowążów, w skład którego wchodziły miejscowości: Nowy Szydłowiec, Stary Szydłowiec, Ciechostowice, Szydłówek, Wola Korzeniowa, Grabowa, Dziurów, Pogorzałe, Chlewiska, Skarżysko Książęce i Prędocinek,
• Jakub z Sienna (1413-1480) – bratanek kardynała Zbigniewa Oleśnickiego; biskup krakowski (1461-1463), biskup włocławski (od 1464 roku), następnie arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski (od 1474 roku); jako sekretarz króla Władysława Warneńczyka, następnie króla Kazimierza Jagiellończyka brał udział w misjach dyplomatycznych; ufundował dębowe stalle oraz bogate sprzęty liturgiczne do kościołów we Włocławku i Gnieźnie; część swojego księgozbioru zapisał w testamencie Akademii Krakowskiej; pochowany w katedrze gnieźnieńskiej,
• Jakub Sobieski (1590-1646) – ojciec króla Jana III Sobieskiego, wojewoda ruski, następnie kasztelan krakowski, uczestnik wyprawy chocimskiej i moskiewskiej, poseł, pamiętnikarz, działacz polityczny, czterokrotny marszałek Sejmu; do jego spuścizny pisarskiej należą: diariusze z wypraw wojennych (wyprawa chocimska, moskiewska, rokowania ze Szwedami w 1629 roku), „Diariusz sejmu koronacyjnego w Krakowie w 1633 roku” oraz instrukcje dla synów, których wysłał na studia do Krakowa w 1639 roku i do Francji w 1645 roku, stanowiące znakomite odzwierciedlenie ówczesnego programu wychowania magnackich dzieci,
• Jakub Kubicki (1758-1833) – jeden z najwybitniejszych architektów polskiego klasycyzmu, uczeń Domenico Merliniego, stypendysta fundacji Stanisława Augusta Poniatowskiego; dzieła Kubickiego są charakterystyczne ze względu na typowe dla jego projektów elementy: portyk kolumnowy i ryzalit ogrodowy; zaprojektował m.in. pałace: w Bejscach, Białaczowie, Młochowie, Nadzowie, Pławowicach, Radziejowicach, Sowińcu, Sterdyni i Witkowicach, kościoły w Mokobodach i Radziejowicach, ratusz w Łęczycy, fabrykę broni w Kozienicach oraz wiele obiektów w Warszawie (rogatki miejskie, plac zamkowy, Arkady na Zamku Królewskim),
• Jakub Krzysztof Ignacy Jasiński (1761-1794) – generał lejtnant wojsk litewskich, organizator powstania kościuszkowskiego w Wilnie oraz uczestnik powstania w Warszawie; zwolennik walki w sposób rewolucyjny tzn. opierając się na masach chłopskich, zwerbował ok. 6 tys. rekrutów, uruchomił produkcję prochu i ludwisarnie; działacz polityczny, poeta, inżynier; zginął w obronie bastionu Zwierzyńca, ostatniego punktu oporu podczas szturmu na Pragę (Warszawa) przez wojska Suworowa,
• Jakub Szela (1787-ok. 1866) – gospodarz ze wsi Smarżowa, gmina Brzostek (obecne województwo podkarpackie); przywódca powstania chłopskiego w Galicji w 1846 roku,
• Jakub Tatarkiewicz (1798-1854) – dziadek filozofa Władysława Tatarkiewicza, rzeźbiarz, przedstawiciel klasycyzmu; stworzył wiele pomników i popiersi (m.in. Klementyny z Tańskich Hoffmanowej, Samuela Bogumiła Lindego) oraz medalionów portretowych,
• Jakub Natanson (1832-1884) – chemik organik, profesor Szkoły Głównej w Warszawie (do 1866 roku); po 1866 roku działał jako finansista i przemysłowiec: w 1870 roku założył, wspólnie z głównym udziałowcem Leopoldem Kronenbergiem i swym bratem Henrykiem, największy wówczas w kraju Bank Handlowy w Warszawie istniejący do dzisiaj; w 1871 roku był współzałożycielem Towarzystwa Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych, natomiast w 1881 roku – Kasy im. Józefa Mianowskiego; działał też w przemyśle papierniczym, cukrowniczym i kolejach żelaznych: w 1879 roku z bratem Ludwikiem założył w Warszawie Szkołę Rzemiosł i Przemysłu,
• Jakub Mortkowicz (1876-1931) – księgarz i wydawca książek; warszawski, założył przedsiębiorstwo wydawniczo-księgarskie „Mortkowicz Towarzystwo Wydawnicze w Warszawie Sp. Akc.” (w latach następnych jego nazwa zmieniała się kilkakrotnie), które działało w Warszawie i Krakowie do 1950 roku; był także współzałożycielem firmy „Ruch”, która w połowie lat 30-tych dysponowała jako jedyna w Polsce ogólnokrajową siecią kolportażu prasy.
Bohaterowie literatury pięknej:
• bohater dramatu „Głupi Jakub” Tadeusza Rittnera.

********************************************************************************************************************

JAN – imię męskie popularne w wielu krajach (od hebrajskich słów Jehu – Jahwe i channah – łaska, tj. Jahwe jest łaskawy); oznaczające człowieka, który cieszy się łaską boską:
• niemieckie – Johannes, Johann, Hans,
• angielskie – John, Johny,
• francuskie – Jean,
• włoskie – Giovanni,
• hiszpańskie – Juan,
• węgierskie – Janas,
• rosyjskie – Iwan.
Jan obchodzi imieniny:
10, 17, 27, 31 stycznia; 8 lutego; 8, 24, 28 marca; 7 kwietnia; 6, 10, 12, 15, 18, 21, 27, 30 maja;
12, 24, 26 czerwca; 12 lipca; 4, 19, 29 sierpnia; 13 września; 3, 19, 20, 23 października;
24 listopada; 4, 14, 21, 27 grudnia.
Forma żeńska: JANINA, JOANNA, ŻANNA, ŻANETA, NINA, ANITA.
Przekształcenia, skróty i zdrobnienia: Janek, Janik, Janko, Janczy, Jach, Jano, Jaśko, Jaszko, Jasiek, Janusz, Janisław, Hanusz, Hanko, Hanus, Hanys, Janosik.
Od imienia Jan biorą początek następujące nazwiska:
Janas, Janaszek, Janaszkiewicz, Janc, Jancewicz, Janczak, Janczewski, Janczyk, Janecki, Janeczek, Janaczek, Janek, Jania, Janiak, Janic, Janicki, Janicz, Janiec, Janiewicz, Janiewski, Janik, Janikowski, Janisiewicz, Janiszek, Janiszewski, Janisławski, Janiszkiewicz, Janiszowski, Janiuk, Jankiewicz, Jankowiak, Jankowski, Janocha, Janota, Janowicz, Janowiec, Janowski, Janus, Janusik, Januszaniec, Januszewicz, Januszewski, Januszkiewicz, Januszko, Januszkowski, Jański, Jańczyński, Jachowicz, Jachowski, Jaszewski, Jaszkowski, Jasiak, Jasiek, Jasieński, Jasiewicz, Jasik, Jasiński, Jasiątko, Jasiątkiewicz, Jaśkiewicz, Jaśko, Jaśkowiak, Jaśkowski, Han, Hanak, Hanas, Hanasz, Hanke, Hankiewicz, Hanus, Hanusz, Hanuszkiewicz, Hanysek.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Bywał Janek u dworu, wie, jako w piecu palą.
• Czego Jaś się nie nauczy, tego Jan nie będzie umiał.
• Patrzaj, jak wiele imion masz z jednego Jana: Janusza i Hanusa, Iwana, Isztwana, Jonka, Jaśka, Jasinka, Jacha i Jasiątko; jeden ród: wołek, ciołek, krówka i cielątko.
• Przed poczęciem Jana (24.III.) noc ze dniem zrównana.
• Na Jana Nepomucena (18.V.) wiadoma już zboża cena.
• Chrzest Jana (24.VI.) w deszczowej wodzie trzyma zbiory na przeszkodzie.
• Jak święty Jan (24.VI.) się obwieści, takich będzie dni trzydzieści.
• Jutro święty Janek (24.VI.), puśćmy na wodę wianek.
• Już świętego Jana, ruszajmy do siana.
• Jaka na Jana od Krzyża (24.XI.) pogoda się głosi, taką, jak starzy mówią, Nowy Rok przynosi.
• Jan Apostoł (27.XII.) ośnieżony, święty Józef (19.III.) już zielony.
Znani Polacy:
• Janko z Czarnkowa (ok. 1320-ok. 1387) – kronikarz, podkanclerzy królewski,
• Jan z Kolna (XV wiek) – podróżnik, żeglarz,
• Jan Długosz (1415-1480) – historyk i dyplomata,
• Jan Kochanowski (1530-1584) – jeden z najwybitniejszych polskich poetów (nie tylko doby odrodzenia); pierwszy, który zaczął tworzyć w języku polskim,
• Jan Zamoyski (1542-1605) – kanclerz wielki koronny, hetman wielki koronny, protektor humanizmu, założyciel Akademii Zamojskiej,
• Jan Karol Chodkiewicz (1560-1621) – hetman wielki litewski; odniósł zwycięstwo nad Szwedami pod Kircholmem w 1605 roku,
• Jan Chryzostom Pasek (ok. 1636-ok. 1701) – pamiętnikarz,
• Jan Chrzciciel Albertrandy (1731-1808) – historyk i numizmatyk, współzałożyciel „Monitora”, pierwszy prezes warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk,
• Jan Henryk Dąbrowski (1755-1818) – generał, twórca legionów polskich we Włoszech,
• Jan Kiliński (1760-1819) – szewc, jeden z przywódców insurekcji warszawskiej,
• Jan Alojzy Orchowski (1767-1832) – publicysta, jakobin polski, autor pierwszego projektu uwłaszczenia chłopów,
• Jan Leon Kozietulski (1781-1821) – pułkownik, uczestnik kampanii napoleońskich (Somosierra, Wagram),
• Jan Czeczot (1796-1847) – poeta, przyjaciel Adama Mickiewicza, współzałożyciel Towarzystwa Filomatów,
• Jan Matejko (1838-1893) – najwybitniejszy malarz historyczny, profesor Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie,
• Jan Kasprowicz (1860-1926) – poeta, dramatopisarz, tłumacz,
• Jan Gwalbert Pawlikowski (1860-1939) – ekonomista, publicysta, działacz społeczny, badacz literatury polskiej,
• Jan Bułhak (1876-1950) – fotografik, twórca polskiej fotografii artystycznej, w latach międzywojennych wykładowca na uniwersytecie w Wilnie,
• Jan Cybis (1897-1973) – malarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie,
• Jan Brzechwa (1900-1966) – satyryk i poeta (głównie utwory dla dzieci),
• Jan Kiepura (1902-1966) – światowej sławy śpiewak operowy (tenor),
• Jan Marcin Szancer (1902-1972) – wybitny malarz i rysownik, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
Bohaterowie literatury pięknej:
• „Urodzony Jan Dęboróg” Władysława Syrokomli,
• „Jan Bielecki” Juliusza Słowackiego,
• Jan z „Satyr” Ignacego Krasickiego,
• Jan Skrzetuski z „Trylogii” Henryka Sienkiewicza; jeden z głównych bohaterów „Ogniem i mieczem”,
• „Janko Muzykant” Henryka Sienkiewicza.

„Kto oszczędny,
Ten krótkie imiona popiera.
Zajmują bowiem mniej miejsca
W urzędowych papierach.
Jan,
Co na pierwszy rzut ucha wydaje się nie do wiary,
Jest dokładnie trzy razy krótszy
Niż taki Apolinary.”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

JANUSZ – imię męskie powstałe z przekształcenia imienia – Jan (od hebrajskich słów Jehu – Jahwe i channah – łaska, tj. Jahwe jest łaskawy); oznaczające tego, który cieszy się łaską boską:
• niemieckie – Johannes, Johann, Hans,
• angielskie – John, Johnny,
• francuskie – Jean,
• włoskie – Giovanni,
• hiszpańskie – Juan,
• węgierskie – Janas,
• rosyjskie – Iwan.
Janusz obchodzi imieniny: 21 listopada.
Zdrobnienia: Januszek, Jasiek, Jaśko.
Od imienia Jan (od którego powstało imię Janusz) biorą początek następujące nazwiska:
Janas, Janaszek, Janaszkiewicz, Janc, Jancewicz, Janczak, Janczewski, Janczyk, Janecki, Janeczek, Janaczek, Janek, Jania, Janiak, Janic, Janicki, Janicz, Janiec, Janiewicz, Janiewski, Janik, Janikowski, Janisiewicz, Janiszek, Janiszewski, Janisławski, Janiszkiewicz, Janiszowski, Janiuk, Jankiewicz, Jankowiak, Jankowski, Janocha, Janota, Janowicz, Janowiec, Janowski, Janus, Janusik, Januszaniec, Januszewicz, Januszewski, Januszkiewicz, Januszko, Januszkowski, Jański, Jańczyński, Jachowicz, Jachowski, Jaszewski, Jaszkowski, Jasiak, Jasiek, Jasieński, Jasiewicz, Jasik, Jasiński, Jasiątko, Jasiątkiewicz, Jaśkiewicz, Jaśko, Jaśkowiak, Jaśkowski, Han, Hanak, Hanas, Hanasz, Hanke, Hankiewicz, Hanus, Hanusz, Hanuszkiewicz, Hanysek.
Z imieniem tym związane jest powiedzenie:
• Patrzaj, jak wiele imion masz z jednego Jana: Janusza i Hanusa, Iwana, Isztwana, Jonka, Jaśka, Jasinka, Jacha i Jasiątko; jeden ród: wołek, ciołek, krówka i cielątko.
Znani Polacy:
• Janusz I (ok. 1340-1429) – książę mazowiecki, lennik Jagiełły,
• Janusz III (ok. 1501-1526) – ostatni książę mazowiecki; po jego śmierci Mazowsze zostało wcielone do Korony,
• Janusz Korczak (1878-1942) – pedagog, pisarz, lekarz; zginął w Treblince towarzysząc dzieciom żydowskim skazanym na zagładę,
• Janusz Witold Domaniewski (1891-1954) – ornitolog, profesor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie,
• Janusz Kusociński (1907-1940) – biegacz długodystansowy; mistrz olimpijski na 10 km (1932).

********************************************************************************************************************

JAROSŁAW – słowiańskie imię męskie (od jary – mocny, silny, krzepki), oznaczające tego, który słynie z bujnego, gwałtownego usposobienia, odwagi, siły. W okresie przedchrześcijańskim miało to samo znaczenie co słowo święty, dlatego też imię to ma związek z Hieronimem (Jeronimem) – oznaczającym człowieka, którego cechuje świętość, szlachetność życia:
• niemieckie – Jaroslaw,
• czeskie – Jaroslav.
Jarosław obchodzi imieniny:
21 stycznia; 25 kwietnia; 7 czerwca.
Forma żeńska: JAROSŁAWA, JEROSŁAWA.
Zdrobnienia: Jarek, Jaruś, Jareczek.
Przekształcenia: Jesko, Jeske.
Od imienia Jarosław (Hieronim) biorą początek następujące nazwiska:
Jarosławski, Jaros, Jarosz, Jarosiewicz, Jarosiński, Jaroszewicz, Jaroszewski, Jaroszek, Jaroszyński.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Jarosław Opolski (ok. 1143/1160-1201) – syn Bolesława I Wysokiego, książę opolski (od 1173), biskup wrocławski (od 1198),
• Jarosław Bogoria ze Skotnik (ok. 1280-1376) – arcybiskup gnieźnieński, jako wybitny prawnik był redaktorem kodyfikacji polskiego prawa karnego i cywilnego dokonanej na polecenie Kazimierza Wielkiego, budowniczy i fundator wielu kościołów i klasztorów, świetny administrator,
• Jarosław Dąbrowski (1836-1871) – działacz niepodległościowy, wódz naczelny wojsk Komuny Paryskiej, ranny na barykadzie w czasie obrony 19 i 20 dzielnicy Paryża, zmarł w szpitalu tego samego dnia,
• Jarosław Leon Iwaszkiewicz (1894-1980) – poeta, pisarz („Zmowa mężczyzn”, „Panny z Wilka”, „Młyn nad Utratą”, „Wycieczka do Sandomierza”, „Kochankowie z Marony”, „Sława i chwała”), eseista i tłumacz, współtwórca grupy poetyckiej Skamander, wspólpracownik czasopisma „Wiadomości Literackie”.

********************************************************************************************************************

JERZY – imię męskie popularne w wielu krajach (łacińskie Georgius, greckie georgos – uprawiający rolę, rolnik). Święty Jerzy, legendarny rycerz zabijający smoka, jest patronem Anglii, Gruzji, Rosji i Katalonii:
• niemieckie – Georg, Jorg, Jurgen, Jorgen,
• angielskie – George,
• francuskie – Georges,
• hiszpańskie – Jorge,
• portugalskie – Jorge,
• włoskie – Giorgio,
• węgierskie – Gyorgy.
Jerzy obchodzi imieniny:
27 stycznia; 23 kwietnia; 24 sierpnia; 19 października.
Forma żeńska: GEORGETTE, GEORGIANA, GEORGINA, GEORGIA (u nas nie używane).
Zdrobnienia: Jerzyk, Jurek, Jureczek, Orcio.
Przekształcenia: Georgiusz, Jurgo, Jur, Jurko.
Od imienia Jerzy biorą początek następujące nazwiska:
Jerzak, Jerzycki, Jerzyk, Jerzykiewicz, Jerzykowski, Jerzyński, Jur, Jura, Juracki, Jurak, Jurakowski, Juras, Jurasek, Jurasz, Juraszek, Juraszyński, Jurczak, Jurczakowski, Jurczuk, Jurczyk, Jurczykowski, Jurczyński, Jurecki, Jurek, Jurewicz, Jurga, Jurgiel, Jurgielewicz, Jurkiewicz, Jurko, Jurkowiak, Jurkowski, Jurowicz, Jursz, Jurys, Juryś, Jurzyca, Jurzyczek, Jurzyk, Jurzykiewicz, Jurzykowski, Jurzyński.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Gdy na święty Jerzy (23.IV.) jeszcze nie rozkwita, niech się cieszy stary, młody, chłop i kobita.
Znani Polacy:
• Jerzy Ossoliński (1595-1650) – dyplomata, polityk, kanclerz wielki koronny (od 1643 roku), starosta bydgoski i wojewoda sandomierski; autor jednego z najlepszych polskich pamiętników swojej epoki („Dziennik własnego życia”),
• Jerzy Samuel Brandtkie (1768-1835) – bibliotekarz i bibliograf, filolog, historyk językoznawstwa i drukarstwa,
• Jerzy Żuławski (1874-1915) – poeta, pisarz, filozof okresu Młodej Polski; wraz z Władysławem Umińskim i Antonim Langem jest jednym z prekursorów polskiej literatury fantastycznonaukowej; autor dramatów symbolicznych oraz prozy poetyckiej („Na srebrnym globie”, „Zwycięzca”, „Stara Ziemia”),
• Jerzy Loth (1880-1967) – geograf, etnograf, podróżnik (badał Amerykę i Afrykę), działacz sportowy; współorganizator Polskiego Towarzystwa Geograficznego; w latach 1948-1961 był członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego,
• Jerzy Leszczyński (1884-1959) – aktor teatralny i filmowy, reżyser,
• Jerzy Kossak (1886-1955) – malarz, malarstwo miał w genach: wnuk Juliusza Kossaka i syn Wojciecha Kossaka; brat Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej i Magdaleny Samozwaniec; nie zrobił takiej kariery jak jego protoplaści; żył zawsze w cieniu sławnego ojca: od początku swojej drogi artystycznej naśladował go, wybierał te same tematy, niekiedy nawet kopiował jego obrazy, wszystko to spowodowało, że nie wypracował swojego, indywidualnego stylu, nigdy też nie odbył żadnych podróży, koniecznych do rozwinięcia stylu artystycznego,
• Jerzy Szaniawski (1886-1970) – dramaturg („Adwokat i róże”), prozaik, członek Polskiej Akademii Literatury; sławę przyniosła mu seria opowiadań o profesorze Tutce,
• Jerzy Maria Kirchmayer pseud. Andrzej, Adam (1895-1959) – dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego, historyk, pisarz i publicysta; współautor planu akcji zbrojnej AK "Burza",
• Jerzy Petersburski (1895-1979) – kompozytor muzyki popularnej, także do wielu znanych przebojów, takich jak „Ta ostatnia niedziela”, „Tango milonga”, „Ja nie mam co na siebie włożyć”, „Już nigdy”, „Odrobinę szczęścia w miłości”; w latach 1947-1967 tworzył w Ameryce Południowej (Argentyna, Brazylia, Wenezuela),
• Jerzy Bajan (1901-1967) – pilot myśliwski i sportowy (akrobacje lotnicze), zwycięzca zawodów lotniczych (m.in. Challenge’u w 1934 roku); w czasie II wojny światowej pilot RAF-u; odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski,
• Jerzy Zawieyski właść. Henryk Nowicki (1902-1969) – aktor, dramatopisarz, prozaik, redaktor „Tygodnika Powszechnego” i wydawnictwa „Znak”; katolicki działacz polityczny; członek Rady Państwa (1957–1968); uważany jest za moralistę kontynuującego twórczą debatę na temat istoty dobra i zła; przyjaźnił się z kardynałem Stefanem Wyszyńskim,
• Jerzy Liebert (1904-1931) – poeta-liryk okresu miedzywojennego; autor wierszy o tematyce religijnej i filozoficznej („Druga ojczyzna”, „Gusła”, „Kołysanka jodłowa”); jego twórczość, w której obsesyjnie powraca motyw przemijania i śmierci, cechuje wrażliwość, połączona z inspirowaną katolicyzmem refleksją religijną; zmarł przedwcześnie na gruźlicę,
• Jerzy Andrzejewski (1909-1983) – prozaik („Popiół i diament”, „Ciemności kryją ziemię”, „Bramy raju”, „Idzie skacząc po górach”), publicysta, felietonista; w okresie stalinowskim pisał propagandowe teksty, popierające socrealizm i zaangażowanie ludzi sztuki po stronie władzy komunistycznej („Partia i twórczość pisarza”); od lat 60-tych aktywny uczestnik opozycji demokratycznej: współautor Listu 34, współzałożyciel KOR,
• Jerzy Waldoeff-Preyss (1910-1999) – pisarz, publicysta, krytyk muzyczny i działacz społeczny; popularyzator kultury muzycznej na łamach prasy, radia i telewizji; barwna postać PRL-u, wybijająca się zachowaniem i językiem; przyjaciel Stefana Kisielewskiego, po śmierci którego napisał książkę „Słowo o Kisielu”; w 1974 roku założył Społeczny Komitet Opieki na rzecz Ochrony Starych Powązek w Warszawie,
• Jerzy Jurandot właść. Jerzy Glejgewicht (1911-1979) – poeta, dramaturg, satyryk, autor tekstów piosenek („Jak za dawnych lat”, „Jest taki jeden skarb”, „Nie kochać w taką noc to grzech”, „O jednej Wiśniewskiej”, „Walczyk Warszawy”, „Wio, koniku”); pisał teksty dla teatrzyków literackich (m.in. Cyrulik warszawski, Morskie Oko) oraz dialogi filmowe („Ada to nie wypada”, „Manewry miłosne”, „Pani minister tańczy”),
• Jerzy Ryszard Wasowski (1913-1984) – dziennikarz radiowy, kompozytor i reżyser, z zawodu inżynier akustyk; wystąpił także w kilku filmach („Dziadek do orzechów”, „Upał”); w 1949 roku wraz z Jeremim Przyborą stworzył radiowy teatrzyk Eterek; parę lat później (1958) ci sami twórcy stworzyli telewizyjny Kabaret Starszych Panów, dla którego Wasowski skomponował dziesiątki popularnych piosenek („Wesołe jest życie staruszka”, „Addio pomidory”, „Bo we mnie jest seks”, „Kaziu, zakochaj się”, „Przeklnę cię”); w sumie stworzył ok. 700 piosenek,
• Ludwik Jerzy Kern (1920-2010) – poeta, satyryk, dziennikarz, autor tekstów piosenek („W kalendarzu jest taki dzień”, „Lato, lato”, „Wojna domowa”, „Nie bądź taki szybki Bill”, „Cicha woda”), tłumacz; od 1948 do 1982 roku pracował w zespole redakcyjnym tygodnika „Przekrój”, w którym redagował m.in. dział "Rozmaitości" na ostatniej stronie pisma (w tym rubryki: „O Wacusiu" i „Prosimy nie powtarzać"); autor popularnych utworów dla dzieci („Ferdynand Wspaniały”, „Proszę słonia”, „Karampuk”); kawaler Orderu Uśmiechu,
• Jerzy Broszkiewicz (1922-1993) – prozaik, dramatopisarz, publicysta; jego twórczość literacka była bardzo różnorodna: pisał powieści historyczne i publikacje o muzyce dla dorosłych, a także powieści dla młodzieży, z których większość zaliczana jest do fantastyki naukowej („Wielka, większa i największa”, „Ci z Dziesiatego Tysiąca”, „Kluska, Kefir i Tutejszy”, „Długi deszczowy tydzień”, „Mój księżycowy pech”),
• Jerzy Nowosielski (1923-2011) – malarz, rysownik, scenograf, filozof i teolog prawosławny; uważany za jednego z najwybitniejszych współczesnych malarzy ikon; w 1996 roku wspólnie z żoną Zofią założył Fundację Nowosielskich, której celem jest wspieranie wybitnych osiągnięć kultury polskiej poprzez przyznawanie stypendiów i dorocznych nagród,
• Jerzy Tadeusz Ficowski (1924-2006) – poeta, prozaik, autor tekstów piosenek („Jadą wozy kolorowe”, „Ballada o niebie i ziemi”, „Cygańska letnia noc”, „Dziewczęta z Nowolipek”, „Odejdziesz i tak”, „Woziwoda”) , tłumacz (z 7 języków), żołnierz AK, uczestnik Powstania Warszawskiego, znawca folkloru żydowskiego i cygańskiego,
• Jerzy Flisak (1930-2008) – rysownik, ilustrator, autor plakatów filmowych; zajmował się również scenografią i filmem animowanym, współpracował ze Studiem Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej,
• Jerzy Wojnar (1930-2005) – pilot szybowcowy i saneczkarz, z zawodu inżynier-ceramik; trzykrotny rekordzista świata w szybownictwie (1954-1955); mistrz świata w saneczkarstwie w 1958 i 1961 roku oraz wicemistrz w 1962 roku,
• Jerzy Krzysztoń (1931-1982) – prozaik („Wielbłąd na stepie”, „Obłęd”, „Krzyż południa”), dramaturg, tłumacz; w swojej twórczości posługiwał się zróżnicowanymi formami literackimi, np. czarnym humorem, groteską i symbolizmem,
• Jerzy Duda-Gracz (1941-2004) – malarz, rysownik, scenograf i pedagog; artysta tak mówił o swojej twórczości: „maluję świat, który odchodzi, umiera, gdzie więcej jest snu, zdarzeń z dzieciństwa, świat w pejzażu przedindustrialnym (…) Maluję to, co mi w duszy gra; im bardziej człowiek pierniczeje, tym lepiej wie, że odchodzi, a z nim cały ten świat. Z upływem czasu rodzi się czułość i tęsknota za tym, co bezpowrotne",
• Jerzy Aleksander Popiełuszko (1947-1984) – ksiądz katolicki, kapelan warszawskiej „Solidarności”; w czasie stanu wojennego, w kościele Św. Stanisława Kostki na warszawskim Żoliborzu, odprawiał msze św. w intencji ojczyzny, na które przyjeżdżali wierni z całej Warszawy i okolic; zamęczony, a następnie zamordowany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa; błogosławiony kościoła katolickiego (2010),
• Jerzy Kukuczka (1948-1989) – alpinista i himalaista, jeden z najwybitniejszych himalaistów XX wieku; jako drugi człowiek na świecie zdobył Koronę Himalajów i Karakorum (14 szczytów o wysokości ponad 8 tysięcy metrów); zginął podczas wejścia na Lhotse (szczyt Himalajów), nową drogą – przez niezdobytą wówczas południową ścianę (odpadł ze ściany tuż przed szczytową granią).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Jurek Korecki z „Pokolenia” Bohdana Czeszki,
• Jerzy z „Kolumbów” Romana Bratnego,
• Jerzy z „Opowieści pod psem (a nawet dwoma)” Janusza Meissnera.

„Ile jest gwiazd na niebie,
Ile robaków jest w glebie,
Ile wagonów pędzi po torach,
Ile strzał co dzień leci z łuku Amora,
Ile kropli deszczowych spada na pola w lecie,
Ile lizaków potrafi zjeść rocznie przeciętne dziecię,
Ile kucharki przez dobę tłuką na świecie talerzy –
Tyle mniej więcej w sumie
Jest, było i będzie – Jerzych!”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

JOACHIM – imię męskie używane w wielu krajach (hebrajskie: Jehojaqim, skrócone: Jojaqim – Jahwe podniesie, pokrzepi, pocieszy, wywyższy). Imię ojca Maryi, dziadka Jezusa. W Polsce obecne od XIV wieku, początkowo w formach: JACHYM, JOCHYM, JOACHYM, ACHYM:
• niemieckie – Joachim,
• angielskie – Joaquin,
• francuskie – Joachim,
• włoskie – Gioacchino,
• hiszpańskie – Joaquin,
• fińskie – Aki.
Joachim obchodzi imieniny:
30 marca; 26 lipca; 16 sierpnia; 22 września.
Forma żeńska: JOACHIMA.
Zdrobnienia: Joachimek, Jachimuś, Jakimuś.
Przekształcenie: Jakim.
Od imienia Joachim biorą początek następujące nazwiska:
Joachimiak, Joachimowicz, Jachim, Jachimczak, Jachimczuk, Jachimek, Jachimiak, Jachimowicz, Jachimowski, Jachiński, Jakimczak, Jakimowicz.
Z imieniem tym wiąże się przysłowie:
• Joachima (22.IX.) boską mocą dzionek już się równa z nocą.
Znani Polacy:
• Joachim Bielski herbu Prawdzic (ok. 1540-1599) – sekretarz królewski Zygmunta III Wazy, historyk i poeta (pisał po łacinie i po polsku), przerobił i uzupełnił nowszymi dziejami „Kroniki świata” oraz „Kronikę polską” – podręczniki autorstwa swojego ojca, Marcina Bielskiego,
• Joachim Litawor Chreptowicz herbu Odrowąż (1729-1812) – kanclerz wielki litewski, publicysta, poeta i tłumacz; współtwórca Komisji Edukacji Narodowej (pierwszego ministerstwa oświaty publicznej w Polsce, zależnego tylko od króla i sejmu); w czasie wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku nakłaniał króla Stanisława Augusta do przystąpienia do konfederacji targowickiej; w swoim majątku w Szczorsach (obecnie na Białorusi) wybudował pałac w stylu francuskim, w którym zgromadził pokaźną bibliotekę; w 1790 roku jako pierwszy na Litwie oczynszował chłopów ze swoich włości; w 1773 roku odznaczony Orderem Orła Białego (najstarszym i najwyższym odznaczeniem państwowym Rzeczypospolitej Polskiej, nadawanym za znamienite zasługi cywilne i wojskowe, położone zarówno w czasie pokoju jak i w czasie wojny),
• Joachim Lelewel (1786-1861) – historyk, bibliograf, herladyk, numizmatyk, poliglota (znał 12 języków), działacz polityczny, profesor uniwersytetu w Wilnie i Warszawie, prezes Towarzystwa Patriotycznego (założonego w czasie powstania listopadowego), dążącego do wprowadzenia fundamentalnych reform społecznych; autor hasła (prawdopodonmie) „Za wolność naszą i waszą”, które widniało na powstańczych sztandarach; po upadku powstania emigrował z kraju; na emigracji był działaczem, a po kilku latach przywódcą Młodej Polski (półtajnej organizacji, której celem było wywalczenie niepodległości Polski w granicach przedrozbiorowych); w 1837 roku założył i kierował Zjednoczeniem Emigracji Polskiej, które dążyło do politycznego zjednoczenia całej polskiej emigracji; zainicjowana przez niego tzw. Szkoła lelewelowska (badająca procesy historyczne w ich całości) miała istotny wpływ na rozwój polskiej historiografii; członek honorowy Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz założyciel (1815) „Tygodnika Wileńskiego” – czasopisma o charakterze naukowo-literackim, na łamach którego debiutował m.in. Adam Mickiewicz,
• Joachim Badeni, właśc. Kazimierz Stanisław hrabia Badeni herbu Bończa (1912-2010) – duchowny zymskokatolicki, dominikanin, mistyk, duszpasterz akademicki, autor książek („Boskie oko, czyli po co człowiekowi religia”, „Kobieta boska tajemnica”, „Śmierć? Każdemu polecam”, „Sekrety mnichów czyli sprawdzone przepisy na szczęśliwe życie”, „Uwierzcie w koniec świata! Współczesne proroctwo o powtórnym przyjściu Chrystusa”); syn dyplomaty, radcy poselstwa austriackiego w Belgii Ludwika hrabiego Badeniego i Szwedki Alicji z domu Ancarcrona; potomek rodu Badenich, których wpływy polityczne i potęga finansowa sprawiły, że Galicję i Lodomerię nazywano niegdyś Republiką Badeńską; od 1947 roku mieszkał w Polsce, gdzie odbył studia teologiczne; w 1950 roku przyjął święcenia kapłańskie; był m.in. duszpasterzem akademickim w Poznaniu (1957-1975), Wrocławiu (1975-1976) i Krakowie (1977-1988) oraz duchowym opiekunem rodzącego się w Polsce Ruchu Odnowy w Duchu Świętym; wśród jego zainteresowań duchowych były m.in. buddyzm zen, psychologia głębi Junga, nauka Mistrza Eckharta i twórczość Tolkiena; w artykułach wspomnieniowych uznawany za mistyka, choć sam mówił o sobie, że jest prorokiem; wspominane są też przykłady uzdrowień za jego pośrednictwem, choć sam Badeni nigdy nie mówił o tym publicznie; po 90-tym roku życia zaczęły się ukazywać jego książki wspomnieniowe, dotyczące zarówno spraw teologicznych, jak i egzystencjalnych (żadnej książki nie napisał własnoręcznie, wszystkie dyktował, lub powstawały jako wywiady); za zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, „za osiągnięcia w pracy naukowej oraz działalność duszpasterską w środowisku akademickim” został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Komandorskim,
• Joachim Joachimczyk (1914-1981) – fotoreporter, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik powstania warszawskiego, pedagog; podczas okupacji niemieckiej był fotoreporterem Referatu Fotograficznego Biura Informacji i Propagandy Armii Krajowej; w powstaniu warszawskim najczęściej fotografował w rejonie Śródmieścia; klisze i odbitki ukrył w domu przy Alei Róż, lecz po wyzwoleniu odnalazł tylko ich część; po wojnie skończył studia ekonomiczne i pracował jako dyrektor Zespołu Szkół Chemicznych w Gdyni-Cisowej,
• Joachim Halupczok (1968-1994) – kolarz szosowy, medalista olimpijski, mistrz świata; początkowo trenował w klubie LKS Ziemia Opolska; w 1988 roku został powołany do kadry Polski i wraz z drużyną wziął udział w Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Seulu: zdobył tam srebrny medal w drużynowym wyścigu szosowym na 100 km; 26 sierpnia 1989 roku zdobył złoty medal w gronie amatorów na Mistrzostwach Świata w kolarstwie szosowym w Chambéry (Francja); ten sukces przyniósł mu wygraną w plebiscycie "Przeglądu Sportowego" na najlepszego sportowca Polski; zmarł nagle; pochowany został na cmentarzu w Osowcu Śląskim.

********************************************************************************************************************

JONASZ – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa: jona – gołąb); w mowie potocznej oznaczające człowieka, który przynosi kłopoty innym, sam wychodząc z nich bez szwanku. Imię jednego z proroków ze Starego Testamentu:
• niemieckie – Jonas,
• hiszpańskie – Jonas.
Jonasz obchodzi imieniny: 21 września.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienie: Jonaszek.
Od imienia Jonasz bierze początek nazwisko: Jonas.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Kręci się, jak Jonasz w wielorybie. (aluzja do znanej opowieści biblijnej)
Znani Polacy:
• Jonasz Szlichtyng (1592-1661) – szlachcic, pisarz i myśliciel ariański (braci polskich), rzecznik tolerancji religijnej i rozdziału kościoła od państwa,
• Jonasz Kofta właśc. Janusz Kafta (1942-1988) – poeta, satyryk, autor tekstów piosenek („Wakacje z blondynką”, „Radość o poranku”, „Śpiewać każdy może”, „Jej portret”, „Pamiętajcie o ogrodach”, „Taką cię wymyśliłem”, „Autobusy zapłakane deszczem”, „Kwiat jednej nocy”, „Tango z różą w zębach”, „Z tobą chcę oglądać świat”, „Do łezki łezka”) i piosenkarz; szwagier Krystyny Kofty, pisarki i publicystki; początki jego działalności artystycznej związane są z klubem Hybrydy (Warszawa); później współpracował z Teatrem Syrena w Warszawie, kabaretem „Pod Egidą”, którego był współzałożycielem, Stefanem Friedmannem (cykle: „Dialogi na cztery nogi” i „Fachowcy”) oraz Janem Pietrzakiem („Duety liryczno-prozaiczne”); pisał także (m.in.) dla „Szpilek”, „Radaru” i „Płomyka”; publikował także wierszowane felietony w „Polityce”; od 1964 roku współpracował z Programem III Polskiego Radia; Nagrodę (Grand Prix) jego imienia przyznaje jury Ogólnopolskiego Przeglądu Piosenki Autorskiej (OPPA); jego grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

********************************************************************************************************************

JONATAN – imię męskie używane głównie w krajach anglosaskich (od hebrajskiego Yehonatan – Jahwe dał), oznaczące dosłownie tego, któremu Bóg błogosławi:
• angielskie – Jonathan,
• rosyjskie – Jonatan.
Jonatan obchodzi imieniny: 27 grudnia.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Jonatanek, Jona, Natan, Natanek.
Od imienia Jonatan nie tworzona nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

JÓZEF – imię męskie popularne w wielu krajach (od hebrajskiego słowa josef – niech Pan przyda, czyli pomnoży); nadane – wg Biblii – przez Rachelę upragnionemu synowi. W Nowym Testamencie występuje Józef Oblubieniec (opiekun Jezusa), którego imię, od XVI wieku, stało się bardzo popularne wśród ludu, a od przełomu XVIII i XIX wieku było najczęściej nadawanym imieniem męskim (by później ustąpić miejsca Janowi):
• niemieckie – Josef, Joseph,
• angielskie – Joseph, skróc. Joe,
• francuskie – Joseph,
• włoskie – Giuseppe, skróc. Beppo, Peppo,
• hiszpańskie – Jose, Pepe,
• szwedzkie – Josef,
• węgierskie – József,
• rosyjskie – Josif,
• ukraińskie – Osip,
• arabskie – Jusuf.
Józef obchodzi imieniny:
19, 29 stycznia; 15 lutego; 19 marca; 1 maja; 25 sierpnia.
Forma żeńska: JÓZEFA, JÓZEFINA.
Skróty i zdrobnienia: Józek, Józiek, Józio, Józinek, Józuś, Ziutek.
Od imienia Józef biorą początek następujące nazwiska:
Józeficz, Józefowicz, Józefaciuk, Józefacki, Józefczak, Józefik, Józefkowicz, Józeforski, Józefowski, Jóźwiak, Juźwiak, Jóźwicki, Jóźwik, Juźwik, Jóźwiuk, Jóźkowski, Juszczak, Juszczyk, Juszkiewicz, Osipowicz, Osipowski.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Józefowa cnota jaśniejsza od złota.
• Gdy na Józef (19.III.) bociek przybędzie, to już śniegu nie będzie.
• Na Józefa (19.III.) pięknie, zima prędko pęknie.
• Na Józefa (19.III.) pogoda, będzie w polu woda.
Znani Polacy:
• Józef Bartłomiej Zimorowic (1597-1677) – poeta, kronikarz, burmistrz Lwowa,
• Józef Bielawski (1739-1809) – poeta i komediopisarz,
• Józef Wybicki (1747-1822) – pisarz, działacz polityczny, z wykształcenia prawnik, współorganizator Legionów Polskich we Włoszech, autor słów polskiego hymnu narodowego,
• Józef Maksymilian Ossoliński (1748-1826) – pisarz, badacz literatury, tłumacz, założyciel Zakładu Narodowego im. Ossolińskich (Lwów, 1817),
• Józef Poniatowski, zwany Pepi (1763-1813) – książę, bratanek króla Stanisława Augusta, generał, minister wojny i wódz naczelny wojsk polskich Księstwa Warszawskiego, marszałek Francji; wychowany w niemieckojęzycznych środowiskach Wiednia i Pragi, stał się Polakiem z wyboru; otoczony był zawsze pięknymi kobietami, ale nigdy się nie ożenił (miał 2 nieślubnych synów),
• Józef Kalasanty Szaniawski (1764-1834) – filozof i działacz społeczny,
• Józef Chłopicki (1771-1854) – generał, uczestnik wielu wojen m.in. powstania kościuszkowskiego i wojen napoleońskich, dyktator powstania listopadowego; jego nazwisko zostało wyryte na Łuku Triumfalnym w Paryżu,
• Józef Sułkowski (1773-1798) – oficer, uczestnik powstania kościuszkowskiego, adiutant Napoleona – uczestniczył w wyprawie do Egiptu (brał udział w bitwie w Aleksandrii i pod Piramidami), autor wspomnień i pamiętników; jego nazwisko jest wyryte na Łuku Triumfalnym w Paryżu,
• Józef Longin Sowiński (1777-1831) – generał, dowódca obrony reduty na Woli w powstaniu listopadowym,
• Józef Zachariasz Bem (1794-1850) – generał wojsk polskich, węgierskich i tureckich, uczestnik powstania listopadowego, bohater powstania na Węgrzech (1848-1849); publikował także artykuły na tematy związane z historią Polski, jest także autorem opracowań z zakresu teorii artylerii i budowy rakiet,
• Józef Chodźko (1800-1881) – topograf i geodeta,
• Józef Bohdan Zaleski (1802-1886) – poeta, działacz licznych organizacji patriotycznych, uczestnik powstania listopadowego; wraz z Antonim Malczewskim i Sewerynem Goszczyńskim zaliczany do „szkoły ukraińskiej” polskiego romantyzmu („Duma o Wacławie”, „Duch od stepu”),
• Józef Dietl (1804-1878) – profesor medycyny, balneolog, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
• Józef Ignacy Kraszewski (1812-1887) – pisarz, publicysta, wydawca, historyk, działacz społeczny i polityczny, autor realistycznych powieści historycznych („Chata za wsią”, „Stara baśń”, „Zygmuntowskie czasy”, „Hrabina Cosel”, „Mistrz Twardowski”, „Piękna pani”, „Ulana”, „Z chłopa król”); autor z największą liczbą wydanych książek i wierszy w historii literatury polskiej,
• Józef Maria Chełmoński (1849-1914) – malarz realista, malował głównie sceny wiejskie, nastrojowe pejzaże, sceny myśliwskie; doskonały malarz koni – sławę przyniosły mu rozpędzone Czwórki i Trójki („Odlot żurawi”, „Babie lato”, „Sprawa przed wójtem”, „Trójka na śniegu”, „Czwórka w zaspach”),
• Józef Kotarbiński (1849-1928) – aktor, krytyk teatralny i literacki,
• Teodor Józef Konrad Korzeniowski (Joseph Conrad) (1857-1924) – wybitny pisarz-marynista,
• Józef Nusbaum-Hilarowicz (1859-1917) – zoolog, ewolucjonista, tłumacz dzieł Darwina na język polski, profesor uniwersytetu we Lwowie,
• Józef Kallenbach (1861-1929) – historyk literatury, profesor uniwersytetów we: Fryburgu, Krakowie i Lwowie,
• Józef Pankiewicz (1866-1940) – malarz i grafik, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie (m.in. „Wóz z sianem”, „Portret dziewczynki w czerwonej sukni”, „Martwa natura z kawonami”),
• Józef Klemens Piłsudski (1867-1935) – działacz niepodległościowy, polityk i mąż stanu, Naczelnik państwa polskiego (w latach 1918–1922), naczelny wódz Armii Polskiej (od 1918), Pierwszy Marszałek Polski (od 1920), dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), współzałożyciel PPS; od 1926 roku (zamach majowy) miał decydujący wpływ na politykę państwa (tzw. rządy sanacyjne II Rzeczypospolitej),
• Józef Mehoffer (1869-1946) – malarz (m.in. „Rynek krakowski”, „Dziwny ogród”), witrażysta (witraże w świątyniach we Lwowie, Krakowie, Turku, Żyradowie), grafik, jeden z najbardziej wyrazistych przedstawicieli Młodej Polski; mistrz secesyjnej dekoracyjności, tworzył wiele grafik książkowych (okładki, karty tytułowe, ornamenty, winiety, ekslibrisów, zdobników), projektował też afisze, arkusze akcji, znaki towarowe i banknoty,
• Józef Haller (1873-1960) – generał broni Wojska Polskiego, legionista, harcmistrz, działacz polityczny i społeczny; dokonał symbolicznych zaślubin Polski z morzem (Puck, 1920),
• Józef Jarzębski (1878-1955) – skrzypek, pedagog,
• Józef Ujejski (1883-1937) – historyk literatury, profesor Uniwersytetu Warszawskiego,
• Józef Węgrzyn (1884-1952) – aktor, do dziś uznawany za jedną z ważniejszych postaci przedwojennego polskiego teatru i kina („Uroda życia”, „Trędowata”, „Dzieje grzechu”),
• Józef Kostrzewski (1885-1969) – archeolog, badacz prasłowiańszczyzny, profesor uniwersytetu w Poznaniu,
• Józef Zawadzki (1886-1951) – fizykochemik i technolog, profesor Politechniki Warszawskiej,
• Józef Beck (1894-1944) – polityk, dyplomata, współpracownik Józefa Piłsudakiego, minister spraw zagranicznych, kierował polską polityką zagraniczną aż do wybuchu II wojny światowej (polityka równowagi pomiędzy ZSRR a Niemcami),
• Józef Czechowicz (1903-1939) – poeta,
• Józef Bielawski (1910-1997) – arabista i islamista, twórca pierwszych stacjonarnych polskich studiów islamistycznych (Uniwersytet Warszawski).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Józef Ślimak z „Placówki” Bolesława Prusa,
• Józef Odrowąż z „Wiernej rzeki” Stefana Żeromskiego,
• Józef Nalepa ze „Zmór” Emila Zegadłowicza.

********************************************************************************************************************

JULIAN – imię męskie powstałe z przekształcenia imienia JULIUSZ (łacińskie Iulius, liczba mnoga: Iulii – Juliusze, ród rzymski pochodzenia patrycjuszowskiego); w Polsce występuje od XIII wieku:
• angielskie – Julian,
• francuskie – Julien,
• hiszpańskie – Julian,
• włoskie – Giuliano,
• węgierskie – Julian, Gyula.
Julian obchodzi imieniny:
7, 9, 28 stycznia; 16, 27 lutego; 27 maja; 1, 19 sierpnia; 2 września; 18 października.
Forma żeńska: JULIA, JULIANA, JULIANNA i przekształcenia: JULITTA i JULIETTA.
Skróty i zdrobnienia: Julianek, Janek.
Od imienia Julian biorą początek nazwiska: Julien, Julin, Julski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Julian Ursyn Niemcewicz (ok. 1758-1841) – poeta, dramaturg, pisarz („Powrót posła”, „Puławy”, „Dwaj panowie Sieciechowie”, „Śpiewy historyczne”), działacz polityczny; sekretarz Tadeusza Kościuszki podczas insurekcji kościuszkowskiej; członek Rządu Narodowego w powstaniu listopadowym,
• Julian Korsak (1806-1855) – poeta, tłumacz Goethego, Schillera, Byrona, Dantego,
• Julian Ankiewicz (1820-1903) – architekt i publicysta, budowniczy Warszawy (biblioteka ordynacji Zamoyskich, gmach Towarzystwa Kredytowego, liczne domy i kamienice), Lublina i Puław,
• Julian Maciej Goslar (1820-1852) – działacz rewolucyjny, autor broszur politycznych i poezji więziennej; współpracownik Edwarda Dembowskiego, uczestnik Wiosny Ludów,
• Julian Klaczko właść. Jehuda Lejb (1825-1906) – krytyk literacki, historyk sztuki, publicysta, eseista; zajmował się historią sztuki włoskiej i polską literaturą romantyczną („Sztuka polska”, „Poeta bezimienny”, „Rzym i Odrodzenie”),
• Julian Wieniawski pseud. Jordan (1834-1912) – prozaik i komediopisarz; uczestnik powstania styczniowego,
• Julian Adolf Święcicki (1848-1932) – poeta, tłumacz (z hiszpańskiego, portugalskiego i francuskiego), historyk literatury („Historia literatury chińskiej, arabskiej, perskiej i japońskiej", „Historja literatury francuskiej i portugalskiej, wiek XVI i XVIII"); wiceprezes “Komitetu budowy pomnika Fryderyka Chopina w Warszawie”, uczestnik powstania styczniowego,
• Julian Leopold Ochorowicz (1850-1917) – wynalazca, filozof, psycholog, poeta, publicysta i fotograf; teoretyk pozytywizmu; badacz parapsychologii w zakresie zjawisk mediumicznych; uważany za polskiego pioniera psychologii eksperymentalnej i hipnologii, który stworzył polskie laboratorium psychologiczne w Wiśle,
• Julian Fałat (1853-1929) – malarz, jeden z najwybitniejszych polskich akwarelistów, łączył realizm z elementami impresjonizmu („Popielec”, „Modlący się starzec”, „Powrót z niedźwiedziem”, „Berezyna”, „Śnieg”),
• Julian Baltazar Marchlewski (1866-1925) – działacz polskiego i międzynarodowego ruchu robotniczego i komunistycznego, redaktor prasy socjalistycznej, publicysta i wydawca, z wykształcenia ekonomista; współzałożyciel SDKPiL (Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy) oraz Związku Robotników Polskich; współtwórca Międzynarodówki Komunistycznej,
• Julian Czyżewski (1890-1968) – geograf, założyciel Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Wrocławskiego, organizator badań regionalnych na Dolnym Śląsku; w latach 1946-1968 był redaktorem Czasopisma Geograficznego,
• Julian Ejsmond (1892-1930) – poeta i bajkopisarz („Baśń o ziemnych ludkach”, „Przygody wiewióreczki”, „Patrząc na moich synków”, „Mali myśliwi”, „Janek w puszczy”); tłumacz wierszy pisanych po łacinie przez: Jana Kochanowskiego, Owidiusza, Petroniusza; był zagorzałym myśliwym – nie tylko polował, ale również redagował pisma łowieckie, wydawał kalendarze myśliwskie; w 1992 roku został wiceprezesem LOP,
• Julian Krzyżanowski (1892-1976) – historyk literatury, folklorysta; szczególne zasługi położył jako badacz pogranicza literatury i folkloru oraz jako redaktor i edytor dzieł literackich; jest autorem m.in. „Mądrej głowie dość dwie słowie”, „Historii literatury polskiej” oraz dwutomowej antologii przysłów,
• Julian Tuwim (1894-1953) – poeta, satyryk, tłumacz (z 4 języków), autor wodewili, skeczy, librett operetkowych i tekstów piosenek; jeden z najpopularniejszych poetów dwudziestolecia międzywojennego; współzałożyciel kabaretu literackiego „Pod Picadorem” i grupy poetyckiej „Skamander” (Tuwim, Słonimski, Wierzyński, Lechoń, Iwaszkiewicz); współpracownik tygodnika „Wiadomości Literackie”,
• Julian Przyboś (1901-1970) – poeta, eseista, tłumacz; współtwórca i jeden z najwybitniejszych poetów Awangardy Krakowskiej (Brzękowski, Kurek, Peiper, Przyboś, Ważyk),
• Julian Aleksandrowicz pseud. Doktor Twardy (1908-1988) – lekarz internista, profesor nauk medycznych, filozof medycyny i hematolog; autor wielu książek medycznych („Nie ma nieuleczalnie chorych”, „Kuchnia i medycyna” – razem z Ireną Gumowską); przyjaciel i lekarz poetki – Haliny Poświatowskiej,
• Julian Hochfeld (1911-1966) – socjolog marksistowski, teoretyk socjalizmu polskiego, publicysta, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Julian z opowiadania „Prawdziwy koniec wielkiej wojny” Jerzego Zawieyskiego,
• Julian z „Tylko echo” Andrzeja Szypulskiego.

********************************************************************************************************************

JULIUSZ – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Iulius, liczba mnoga: Iulii – Juliusze, ród rzymski pochodzenia patrycjuszowskiego; protoplastą rodu miał być syn Eneasza, Julus); głośne od czasów Gajusza Juliusza Cezara (100-44 p.n.e.):
• niemieckie – Julius,
• angielskie – Julius,
• francuskie – Jules,
• hiszpańskie – Julio,
• włoskie – Giulio,
• węgierskie – Gyula,
• rosyjskie – Julij.
Juliusz obchodzi imieniny: 12 kwietnia; 20 grudnia.
Forma żeńska: JULIA, JULIANA, JULIANNA i przekształcenia: JULITTA i JULIETTA.
Zdrobnienia: Julek, Juluś.
Przekształcenie: Julian.
Od imienia Juliusz nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Juliusz Słowacki herbu Leliwa (1809-1849) – jeden z najwybitniejszych poetów polskich doby romantyzmu (obok Adama Mickiewicza), dramaturg („Balladyna”, „Fantazy”, „Horsztyński”, „Kordian”, „Ksiądz Marek”, „Lilla Weneda”, „Maria Stuart”, „Mazepa”, „Sen srebrny Salomei”) i epistolograf; wspólnie z Adamem Mickiewiczem i Zygmuntem Krasińskim określany jako „wieszcz narodowy”; jego utwory, zgodnie z duchem epoki i ówczesną sytuacją narodu polskiego, podejmowały istotne problemy związane z walką narodowowyzwoleńczą, z przeszłością narodu i przyczynami niewoli, ale także poruszały uniwersalne tematy egzystencjalne; jego twórczość wyróżniała się mistycyzmem, wspaniałym bogactwem wyobraźni, poetyckich przenośni i języka; jako liryk zasłynął pieśniami odwołującymi się do Orientu, źródeł ludowych i słowiańszczyzny; obok Cypriana Kamila Norwida i Tadeusza Micińskiego uważany za największego z mistyków polskiej poezji (miał doświadczenia mistyczne); wywarł ogromny wpływ na późniejszych poetów Młodej Polski i dwudziestolecia międzywojennego (m.in. Antoniego Langego, Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Jana Lechonia),
• Juliusz Konstanty Ordon (ok. 1810-1886) – oficer wojska polskiego, uczestnik powstania listopadowego, obrońca reduty na Woli, rozsławiony „Redutą Ordona” Adama Mickiewicza (jednak nie zginął broniąc reduty, jak opisywał to Mickiewicz, został jedynie mocno poparzony); za udział w bitwach pod Ostrołęką i Olszynką Grochowską został odznaczny orderem Virtuti Militari (Męstwu wojskowemu; dzielności żołnierskiej); zginął śmiercią samobójczą we Florencji,
• Juliusz Ligoń (1823-1889) – dziadek Stanisława Ligonia; działacz narodowy i społeczny Górnego Śląska, poeta ludowy, pisarz, publicysta; przez całe życie był szykanowany za swoją propolską działalność, nie mógł podjąć stałej pracy zarobkowej, skonfiskowano mu jego biblioteczkę, przeprowadzano często rewizje i nakładano wysokie kary finansowe, przez co żył w wielkiej biedzie razem z żoną i sześciorgiem dzieci; był wszcechstronnym pisarzem i oprócz wierszy uprawiał również twórczość dramatyczną, pisał opowiadania oraz gawędy; obok Karola Miarki uznaje się go za współtwórcę regionalnego dramatu ludowego na Górnym Śląsku; w swoich utworach łączył elementy oświatowo-dydaktyczne z patriotyzmem i przesłaniem moralnym: był przeciwnikiem germanizacji oraz zwolennikiem jedności różnych historycznych regionów Polski:
"Kaszubi, Staroprusacy, Mazury i Warszawiacy,
Wielkopolanie, Ślązacy – wszyscyśmy bracia Polacy",

• Juliusz Kossak herbu Kos (1824-1899) – ojciec Wojciecha Kossaka; malarz, rysownik i ilustrator; specjalizował się w malarstwie historycznym i batalistycznym, ulubionym tematem jego obrazów były konie; malował małoformatowe dzieła głównie techniką akwarelową; jeden z inicjatorów utworzenia w Krakowie Muzeum Narodowego,
• Juliusz Zarębski (1854-1885) – pianista i kompozytor, przedwcześnie zmarły twórca słynnego „Kwintetu fortepianowego” g-moll, powszechnie uważanego za najwybitniejsze dzieło polskiej kameralistyki romantycznej,
• Juliusz Makarewicz (1872-1955) – prawnik, wieloletni profesor prawa karnego na uniwersytecie we Lwowie; w latach 1925–1935 senator II RP; główny autor kodyfikacji polskiego prawa karnego (tj. kodeksu karnego z 1932 roku, określanego w doktrynie jako Kodeks Makarewicza),
• Juliusz Rómmel (1881-1967) – generał dywizji Wojska Polskiego; we wrześniu 1939 roku dowódca Armii „Łódź”, a następnie Armii „Warszawa”; po upadku Warszawy wzięty do niewoli (m. in. jeniec obozu VII A Murnau), gdzie przebywał do końca wojny; po zakończeniu II wojny światowej jako jeden z nielicznych generałów II RP porozumiał się z władzami komunistycznymi: został formalnie przyjęty do Ludowego Wojska Polskiego i przeniesiony w stan spoczynku; przez cały okres PRL zapisy cenzorskie zabraniały publikowania w prasie jakichkolwiek krytycznych ocen jego zachowania podczas II wojny światowej; autor wspomnień „Za honor i ojczyznę” (1958),
• Juliusz Kaden-Bandrowski (1885-1944) – pisarz (prozaik) i publicysta; należał do pierwszego składu redakcji pisma „Skamander”; jego twórczość w latach 20-tych XX wieku była obfita: powieści, wspomnienia i zbiory opowiadań; od 1922 roku rozpoczął druk w odcinkach powieści politycznej „Generał Barcz”, uważanej za najważniejszą w jego karierze – spotkała się ona z żywym i zróżnicowanym przyjęciem i wywołała polemiki: opowiada o dniach odzyskania przez Polskę niepodległości i oparta jest na faktach (większość postaci i część zdarzeń miała odpowiedniki w rzeczywistości); od 1925 roku drukował odcinki kolejnej ważnej powieści – „Czarne skrzydła” o tematyce społeczno-politycznej, opowiadającej o losie górników Zagłębia Dąbrowskiego, a w 1932 roku napisał powieść polityczną „Mateusz Bigda”, analizującą walkę o władzę w powojennej Polsce,
• Juliusz Osterwa (1885-1947) – aktor i reżyser teatralny, pedagog; występował w teatrach w Krakowie, Poznaniu, Wilnie, Warszawie, Grodnie; podczas I wojny światowej był reżyserem Teatru Polskiego w Moskwie i Kijowie; w 1918 roku powrócił do Warszawy, gdzie rok później (wraz z Mieczysławem Limanowskim) stworzył zespół Teatru Reduta (teatru-laboratorium), początkowo przy Teatrze Rozmaitości, a od 1921 roku działający samodzielnie; „Redutą” kierował w Warszawie (1919–1924 i 1931–1939) oraz w Wilnie i Grodnie (1925–1929); wystawił m.in. następujące pozycje z polskiej klasyki: „Kordian”, „Sułkowski”, „Lilla Weneda”, „Uciekła mi przepióreczka”, „Książę Niezłomny”; dyrektor Teatru Rozmaitości w Warszawie (1923–1925) i Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1932–1935); rektor Państwowej Szkoły Dramatycznej w Krakowie; tylko raz wystąpił w filmie – w obrazie „Za winy brata” (1921),
• Juliusz Kleiner (1886-1957) – historyk i teoretyk literatury, profesor uniwersytetu we Lwowie, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego; autor podręcznikowego „Zarysu historii literatury polskiej” (dwa tomy, 1932 i 1939), tomu szkiców „W kręgu Mickiewicza i Goethego”, rozpraw, recenzji, sprawozdań, wspomnień; odegrał wielką, nowatorską rolę w dziejach polskiej humanistyki na początku XX wieku, broniąc tezy (wbrew przekonaniom pozytywistów) o odrębności przedmiotu i metod badawczych nauk humanistycznych oraz nauk przyrodniczych; prezes Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza,
• Juliusz Stanisław Siudziński (1932-2007) – pasjonat i entuzjasta motoryzacji, kolekcjoner, wybitny autorytet w dziedzinie konserwacji i rekonstrukcji pojazdów zabytkowych; wieloletni członek Komisji Pojazdów Zabytkowych Automobilklubu Polski oraz klubu CAAR Poland; konserwator Muzeum Techniki w Warszawie; konsultant do spraw samochodowych na planie wielu filmów („Panny i Wdowy”, „Marszałek Piłsudski”); .odrestaurował kilkadziesiąt unikatowych pojazdów (Adler z 1907 r., Chrysler 70 Roadster z 1924 r., Hotchkiss z 1936 r., Ford T z 1919 r., Hudson Essex z 1927 r., Mercedes 170 z 1939 r., Mercedes 230 z 1938 r., Hanomag z 1936 r., Oldsmobil z 1901 r., Humber z 1908 r., DKW z 1938 r., Framo z 1933 r. oraz jedyny zachowany okaz Polskiego Fiata 618 z karoserią autobusu); na zamówienie Muzeum Powstania Warszawskiego, zbudował replikę samochodu pancernego ”Kubuś” przeznaczoną do ekspozycji plenerowej, wykonał także kopię powstańczej wyrzutni butelek zapalających; pozostawił dużą kolekcję zabytków motoryzacji, obecnie stanowiącą własność jego syna – Tomasza Siudzińskiego.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

KAROLINA – forma żeńska imienia KAROL (od staroskandynawskiego słowa choral – człowiek prosty, wieśniak bez majątku dziedzicznego, prostak):
• niemieckie – Karla, Karline, Karolina, Karoline,
• francuskie – Charlotte,
• angielskie – Caroline,
• włoskie – Carlotta, Carolina,
• węgierskie – Karola.
Karolina obchodzi imieniny: 9 maja; 5, 18 lipca; 18 listopada.
Skróty i zdrobnienia: Karola, Karolcia, Karla, Karolinka, Lina, Ina, Lotta.
Od imienia męskiego Karol biorą początek następujące nazwiska:
Karl, Karle, Karlicki, Karliński, Karlik, Karlikowski, Karoliński, Karolak, Karolczuk, Karolczyk, Karolek, Karolewicz, Karolewski, Karolicki, Karolkiewicz, Karolowski, Karolus, Karłowicz, Karłowski.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Słoneczna i sucha Karolina (5.VII.) czas żniw rozpoczyna.
Znane z literatury pięknej:
• Karolina Latter z „Emancypantek” Bolesława Prusa,
• Karolina Szarłatowiczówna (Karusia) z „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

KATARZYNA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa katharos – czysty, bez skazy, prawy); oznaczające tę, która jest czystej krwi, wolna od zmazy. Jest to siódme co do popularności imię w Polsce:
• niemieckie – Katharina, Katharine,
• angielskie – Katharine, Katherine, Kathleen, Kate, Kitty,
• francuskie – Catherine,
• włoskie – Caterina, Rina,
• węgierskie – Katalin,
• szwedzkie – Katarina, Karin, Karina, Karna, Kajsa,
• rosyjskie – Jekatierina, Katierina, Katia.
Katarzyna obchodzi imieniny:
13 lutego; 9, 22, 24 marca; 1, 29, 30 kwietnia; 9 maja; 25 listopada.
Formy męskiej brak.
Przekształcenia i zdrobnienia: Kachna, Kachniczka, Kasia.
Od imienia Katarzyna biorą początek następujące nazwiska:
Katarkiewicz, Katarzyński, Kachane, Kachelski, Kachlak, Kachniarz, Kachnikiewicz.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• O świętej Katarzynie (25.XI.) pomyśl o pierzynie.
• Katarzyny dzień jaki (25.XI.), cały grudzień będzie taki.
• Jak się Katarzyna (25.XI.) głosi, tak się Nowy Rok nosi.
Znane Polki:
• Katarzyna Jagiellonka (1526-1583) – najmłodsza córka Zygmunta Starego i Bony, żona króla szwedzkiego Jana III Wazy, matka Zygmunta III – króla polskiego,
• Katarzyna Kobro (1898-1951) – rzeźbiarka, odeszła od pojmowania rzeźby jako bryły; jej dzieła znajdują się w Muzeum Sztuki w Łodzi.

********************************************************************************************************************

KAZIMIERA – forma żeńska słowiańskiego imienia męskiego – KAZIMIERZ, oznaczającego tego, który niszczy (kazi) pokój (mir), albo też tego, który niszczy sławę wroga. Prawdopodobnie rozpowszechniło się pod koniec XVII wieku, po przyjeździe do Polski Marysieńki (Marii Kazimiery de La Grange d'Arquien), żony króla Jana III Sobieskiego:
• litewskie – Kazimiera, Kazimira.
Kazimiera obchodzi imieniny: 21 sierpnia.
Zdrobnienie: Kazia.
Od imienia męskiego Kazimierz biorą początek następujące nazwiska:
Kazek, Kazik, Kazikowski, Kazimierczak, Kazimierczuk, Kazimierowicz, Kazimierski, Kazimirski, Kazior, Kaziuk, Kazkiewicz, Kaźmierczak, Kaźmierczuk, Kaźmierczyk, Kaźmierski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Kazimiera Niewiarowska (1890-1927) – śpiewaczka operetkowa; debiutowała w Kaliszu w 1911 roku; w latach 1915-1922 przebywała w Rosji; po powrocie do Polski występowała na scenach warszawskich; artystka została zapamiętana ze względu na swoje kontrowersyjne występy: wystąpiła nago w sztuce „Najpiękniejsza z kobiet” (1924), budząc falę emocji w warszawskiej prasie, w innej sztuce „Perły Kleopatry” śpiewała arię z żywym wężem na szyi, w „Mariecie” zatańczyła tango na tacy, umieszczonej na głowach statystów; wystąpiła także w filmach: „Ach te spodnie” (1914) i „Kiedy kobieta zdradza męża” (1924),
• Kazimiera "Iłła" Iłłakowiczówna (1892-1983) – poetka, prozaik („Ścieżka obok życia”, „Z rozbitego fotoplastikonu”, „Niewczesne wynurzenia”, „Trazymeński zając”), dramaturg („Rzeczy sceniczne”) i tłumaczka (tłumaczyła z angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego, rumuńskiego i węgierskiego); studiowała w Oksfordzie (1908-1909) i na Uniwersytecie Jagiellońskim (1910-1914); służyła jako sanitariuszka w armii rosyjskiej (1915-1917); od 1918 roku pracowała w MSZ, w latach 1926–1935 była sekretarką Józefa Piłsudskiego; po jego śmierci odbyła tournée po Europie z wykładem o marszałku Piłsudskim; należała do najwybitniejszych postaci życia literackiego Warszawy w dwudziestoleciu międzywojennym: wyrazista osobowość, żywa inteligencja, siła woli, elegancja, także pewna kapryśność i nieprzewidywalność w kontaktach z ludźmi, głęboka wiara, silna więź z duchowością chrześcijańską czyniły z niej osobę fascynującą towarzysko; miała bardzo rozległy krąg przyjaciół, wśród których byli m.in.: Witkacy, Julian Tuwim, Maria Dąbrowska (porównująca ją w swym „Dzienniku” do hiszpańskiej mistyczki św. Teresy z Avila); w 1939 roku ewakuowała się do Rumunii, gdzie spędziła wojnę; w 1947 roku wróciła do Polski i zamieszkała w Poznaniu; po II wojnie światowej, pozbawiona pracy etatowej (łudziła się, że w nowym systemie politycznym odzyska jednak posadę w MSZ), zajęła się przekładami literatury europejskiej (Goethe, Tołstoj) i nauczaniem języka angielskiego; w ostatnich latach życia, po nieudanej operacji jaskry, była ociemniała – stan swój znosiła z wielkim hartem ducha; w 1984 roku jej poznańskie mieszkanie przy ul. Gajowej 4 m 8 zostało przekształcone w muzeum; odznaczona Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury (1935); otrzymała także tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1981),
• Kazimiera Alberti (1898-1962) – poetka („Mój film”, „Pochwała życia i śmierci”, „Godzina kalinowa”), powieściopisarka, tłumaczka (tłumaczyła z czeskiego i bułgarskiego), działaczka kulturalna; . Córka Antoniego Szymańskiego i Marii z Filipowskich; w okresie międzywojennym związana była ze środowiskiem literackim skupionym wokół Jana Kasprowicza; jako poetka zadebiutowała w 1927 roku zbiorem wierszy „Bunt lawin”: delikatnych, zmysłowych, lirycznych, porównywanych przez krytyków z poezją Iłłakowiczówny i Staffa; w swoich wierszach i licznych artykułach podejmowała tematykę społeczną, kobiecą i słowiańską; w swoim mieszkaniu (w Białej Krakowskiej) prowadziła coś w rodzaju salonu literackiego, w którym na otwartych spotkaniach gościła przedstawicieli sztuki i literatury; przez pewien czas prowadziła oryginalny kabaret artystyczny, do którego sama pisała teksty skeczów i piosenek, sama też reżyserowała przedstawienia; po wojnie na emigracji we Włoszech zajmowała się eseistyką i reportażem poświęconym Italii; w wydanym tam cyklu „Kantyczka polskiego emigranta” dostrzegalne są jednak sentymenty jej pokolenia, wychowanego jeszcze w polskiej tradycji romantycznej, przeciwstawiane odchodzeniu dzieci emigrantów od polskości,
• Kazimiera Kijowska (1926-2011) – dziennikarka; była żołnierzem AK i uczestniczką opozycji demokratycznej w PRL; w 1981 roku zaangażowała się w strukturach dziennikarskich NSZZ „Solidarność”; była desygnowana na stanowisko zastępcy Andrzeja Micewskiego – naczelnego redaktora pisma „Solidarność” Rolników Indywidualnych, które jednak nigdy nie powstało; w 1988 roku została wyróżniona nagrodą Dziennikarzy Niezależnych im. Stanisława Konarskiego za książkę „Rozmowy niekontrolowane” (opublikowaną pod pseudonimem Jagoda Jędrychowska), która była cyklem anonimowych wywiadów z najważniejszymi postaciami polskiej opozycji demokratycznej,
• Kazimiera Sobocińska-Rykowska (1933-2012) – lekkoatletka, dyskobolka; zawodniczka klubów: CWKS Legia Warszawa i Gwardia Warszawa; olimpijka z Rzymu (1960); 7-krotna mistrzyni i 7-krotna rekordzistka kraju w rzucie dyskiem (do 53,90 m w 1966 roku).
Znane z literatury pięknej:
• Kazia Wąsowska z „Lalki” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

KINGA – przekształcenie żeńskiego imienia – KUNEGUNDA (od staroniemieckich słów: kunni – ród, klan i grund – walka); oznaczającego tę, która pochodzi z walecznego, szlachetnego rodu, ale też wyrażające życzenie, aby nosząca je walczyła odważnie o prawa i interesy swojego rodu:
• niemieckie – Kunigunde, Kunigundis, Kunigund,
• angielskie – Cunegond, Cunegund,
• francuskie – Cunegonde,
• hiszpańskie – Cunegunda,
• włoskie – Cunegunda.
Kinga obchodzi imieniny: 13, 24 lipca.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienie: Kinia.
Od imienia Kunegunda biorą początek nazwiska: Kunicki, Kunikowski.
Z imieniem Kunegunda związane są przysłowia:
• I święta Kunegunda tyle nie wycierpiała.
• Na świętą Kondę (3.III.) wyrzuć już bondę (tj. palto).
Znane Polki:
• Kinga właśc. Kunegunda (1234-1292) – córka króla węgierskiego Beli IV I Marii, córki cesarza greckiego, Aleksego; żona Bolesława Wstydliwego; księżna krakowska i sandomierska; protektorka zakonu klarysek; święta kościoła katolickiego; patronka Polski i Litwy, a także: górników wydobywających sól i ludzi ubogich; uczestniczyła w życiu politycznym księstwa, była współwystawcą wielu dokumentów Bolesława, wywierała też znaczny wpływ na jego politykę, szczególnie sprzyjała zacieśnianiu związków polsko-węgierskich (korzystnych dla Małopolski); sprowadziła górników węgierskich, z czym wiąże się legenda o odkryciu przez nią soli w Bochni; wraz z mężem prowadziła zabiegi w celu kanonizacji św. Stanisława – uwieńczone sukcesem w 1253 roku; pobożność Kingi, a także bezdzietność małżeństwa, sprawiły, że bezpośrednio po śmierci Bolesława wstąpiła do ufundowanego przez siebie (1280) klasztoru klarysek w Starym Sączu; beatyfikowana w 1690 roku, kanonizowana w 1999 roku (przez Jana Pawła II).

********************************************************************************************************************

KLARA – imię żeńskie używane w wielu krajach (łacińskie clarus – jasny, wyraźny, jaśniejący, donośny, głośny, sławny), oznaczające tę, która jaśnieje przykładem własnego życia i cieszy się z tego powodu zasłużoną sławą. Imię świętej Klary z Asyżu (ok. 1193-1253), zakonnicy, duchowej córki Franciszka z Asyżu, wspózałożycielki zakonu klarysek:
• niemieckie – Klara,
• angielskie – Clara, Claire,
• francuskie – Claire,
• hiszpańskie – Clara,
• portugalskie – Clara,
• włoskie – Chiara,
• węgierskie – Klara,
• czeskie – Klára,
• rosyjskie – Kłara.
Klara obchodzi imieniny: 17 kwietnia; 11, 18 sierpnia.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Klarusia, Klarunia.
Przekształcenie: Klarysa.
Od imienia Klara pochodzą nazwiska: Klar, Klarkowski, Klarowicz.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Od świętej Klary (11.VIII.) są już ładne dary (tzn. zbiory).
Znane z literatury pięknej:
• Klara, tytułowa bohaterka dramatu Józefa Korzeniowskiego,
• Klara Raptusiewiczówna z „Zemsty” Aleksandra Fredry,
• Klara ze „Ślubów panieńskich” Aleksandra Fredry,
• Klara Howard z „Emancypantek” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

KLEMENTYNA – forma żeńska imienia męskiego – KLEMENS (od łacińskiego słowa clemens – łagodny, spokojny, cichy, delikatny); oznaczające tego, który cechuje się łagodnością usposobienia, spokojnym zachowaniem i delikatnością uczuć:
• angielskie – Clementine.
Klementyna obchodzi imieniny: 14, 23 listopada.
Zdrobnienie: Klementynka.
Od imienia męskiego Klemens biorą początek następujące nazwiska:
Klemensiewicz, Klementowicz, Klimentowski, Klementys, Klich, Klichowski, Klicki, Kliczko, Klikowicz, Kliszko, Klim, Klima, Klimaj, Klimas, Klimasiński, Klimaszewski, Klimczak, Klimczewski, Klimczuk, Klimczyk, Klimecki, Klimeczek, Klimek, Klimenkowicz, Klimentowski, Klimiuk, Klimkiewicz, Klimkowicz, Klimkowski, Klimowicz, Klimski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Maria Klementyna Sobieska (1701-1735) – wnuczka Jana III Sobieskiego, żona Jakuba III Stuarta, pretendenta do tronu Anglii,
• Klementyna z Tańskich Hoffmanowa (1798-1845) – pisarka, tłumaczka i pedagog, jedna z pierwszych polskich pisarek dla dzieci, współtwórczyni i przewodnicząca Związku Dobroczynności Patriotycznej.

********************************************************************************************************************

KONSTANCJA – forma żeńska imienia męskiego – KONSTANTY (łacińskie constans – silny, stały, regularny, prawidłowy, od słowa consto – stać silnie, składać się z czegoś, zostać niezmienionym, pozostać przy czymś, obstawać, być konsekwentnym, zgadzać się, harmonizować); oznaczającego tego, który odznacza się stałością przekonań, a jednocześnie potrafi harmonizować z otoczeniem; jest konsekwentny w swych przekonaniach, lecz nie ma trudności we współżyciu z ludźmi o odmiennych poglądach. Imię znane w Polsce już w XIII wieku, nosiły je m.in. księżniczki piastowskie:
• nimieckie – Konstance, Constanze,
• angielskie – Constance,
• węgierskie – Konstancia, Szilardka.
Konstancja obchodzi imieniny: 18 lutego; 19 września.
Skróty i zdrobnienia: Konstantynka, Konstasia, Tynka.
Od imienia męskiego Konstanty biorą początek następujące nazwiska:
Konstanciak, Konstantynowicz, Konsytańczuk, Kostiuk, Kostko, Kostkiewicz, Kościuszko, Kostecki, Kostański.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Konstancja (ok. 1227-1257) – księżniczka śląska, księżna kujawska z dynastii Piastów; córka Henryka II Pobożnego, księcia ślaskiego, krakowskiego i wielkopolskiego oraz Anny, córki króla Czech – Przemysła Ottokara I; pierwsza żona Kazimierza I, księcia kujawskiego; matka Leszka Czarnego, księcia sieradzkiego, łęczyckiego, sandomierskiego i krakowskiego oraz Ziemomysła, księcia inowrocławskiego,
• Konstancja (ok. 1245-1281) – córka Przemysła I, księcia wielkopolskiego i Elżbiety, księżniczki wrocławskiej; żona Konrada I, margrabiego brandenburskiego (ślub w 1260 roku); związek ten miał unormować, wrogie dotychczas stosunki Przemysła I i jego brata Bolesława Pobożnego z margrabiami; jednak małżeństwo Konstancji z Konradem nie przyniosło spodziewanego ocieplenia stosunków brandenbursko-wielkopolskich, gdyż już w 1265 roku doszło do walk w wyniku, których Brandenburczycy zajęli gród w Santoku; wojna z przerwami toczyła się przez całe życie Konstancji, a zakończyła się ostatecznie, dopiero w 1278 roku, odzyskaniem przez Wielkopolskę wszelkich wcześniej utraconych ziem; Konstancja została pochowana w cysterskim klasztorze w Chorinie (obecnie Niemcy),
• Konstancja Ligęza herbu Półkozic (zm. 1648) – szlachcianka, córka Mikołaja Spytka Ligęzy i Zofii Krasińskiej, kasztelanówny ciechanowskiej, żona księcia Jerzego Sebastiana Lubomirskiego, marszałka wielkiego koronnego i hetmana polnego koronnego; właścicielka Rzeszowa odziedziczonego po śmierci ojca,
• Konstancja z Czartoryskich Poniatowska (1700-1759) – starsza córka Kazimierza Czartoryskiego i Izabeli Elżbiety Morsztyn; w 1720 roku poślubiła Stanisława Poniatowskiego; była matką m.in.: Kazimierza Poniatowskiego, podkomorzego koronnego, Stanisława Augusta Poniatowskiego, króla Polski, Andrzeja Poniatowskiego, feldmarszałka austriackiego i Michała Jerzego Poniatowskiego, ostatniego prymasa I Rzeczypospolitej,
• Konstancja Benisławska (1747-1806) – poetka; wraz z Elżbietą Drużbacką i Antoniną Niemiryczową wpółtworzy poezję kobiecą w XVIII-wiecznej Polsce; pochodziła ze spolonizowanej szlachty inflanckiej o korzeniach niemieckich; wychowała się i całe życie spędziła w Inflantach: na terenie dzisiejszej Łotwy; wyszła za mąż za Piotra Benisławskiego, stolnika inflanckiego, wychowała 8 dzieci (podobno urodziła 22); administrowała majątkiem męża, brała udział w życiu towarzyskim, pod koniec życia ufundowała szpital w Zosołach; jest autorką tomu wierszy „Pieśni sobie śpiewane” (Wilno, 1776), które chociaż chronologicznie należą do okresu oświecenia, myślowo i stylistycznie współtworzą barok; pieśni dzielą się na 3 części: część pierwsza zawiera medytacje poetyckie o modlitwie „Ojcze nasz”, część druga rozważa modlitwę „Zdrowaś Maryjo”, w części trzeciej tomu zawarte zostały pełne ekspresji wyznania liryczne o miłości człowieka i Boga; dojrzałość myślowa, plastyczne obrazowanie, melodia wiersza (wyraźne efekty muzyczne), wirtuozeria tworzywa – czynią z „Pieśni sobie śpiewanych” arcydzieło barokowej poezji metafizycznej i zarazem mistycznej; znaczący wpływ na twórczość Konstancji Benisławskiej mieli mistycy hiszpańscy, tacy jak Teresa z Avila,
• Konstancja z Małachowskich Biernacka (1773-1839) – pisarka, córka Antoniego Małachowskiego, wojewody mazowieckiego i Katarzyny z Działyńskich, wojewodzianki gnieźnieńskiej; ok. 1794 roku została trzecią żoną, starszego od siebie o 33 lata, Pawła Biernackiego, kasztelana sieradzkiego i zamieszkała w Parzenicach pod Piotrkowem, a później w Bartochowie; utrzymywała stałą korespondecję i bezpośrednie kontakty ze swym stryjem, twórcą Konstytucji 3 Maja, Stanisławem Małachowskim; w swoim domu zgromadziła cenny księgozbiór, kolekcjonowała pamiątki przeszłości, które jednak uległy rozproszeniu, ocalało tylko kilkadziesiąt książek w języku francuskim należących obecnie do zbiorów muzealnych; w 1816 roku opublikowała „Podróż z Włodawy do Gdańska i z powrotem do Nieborowa”, gdzie w formie 32 listów opisała walory krajoznawcze przemierzanego w powozie kraju; była także autorką książek dla dzieci: w 1821 roku wydała „Opis stu nagród pięcioletniego Pawlunia ofiarowane ku zabawie jego rówieśnikom”, który spełniał rolę elementarza; utwór ten ukazał się w kilku wydaniach, a dochód ze sprzedaży został przeznaczony dla klasztoru ss. miłosierdzia w Sandomierzu; w 1829 roku ukazały się dwa tomy pierwowzoru encyklopedii dziecięcej „Rozmowy Pawlunia z Babunią”,
• Konstancja Gładkowska (1810-1889) – śpiewaczka, młodzieńcza muza i pierwsza miłość Fryderyka Chopina, żona Józefa Grabowskiego; kształciła się w warszawskim konserwatorium; w 1829 roku podczas koncertu solistek uczelni poznała Fryderyka Chopina, dla którego stała się natchnieniem; gdy jesienią 1830 roku Chopin wyjechał z kraju, śpiewała na jego pożegnalnej uroczystości; korespondencja między zakochanymi urwała się po roku; w 1832 roku poślubiła Józefa Grabowskiego i zamieszkała w majątku męża, w Raduczu koło Rawy Mazowieckiej; małżeństwo układało się szczęśliwie i doczekało się pięciorga dzieci; w Skierniewicach, w drewnianym dworku, w którym mieszkała, urządzona została Izba Historii Skierniewic, gdzie zgromadzono pamiątki po artystce,
• Konstancja Bednarzewska z Raykowskich (1866-1940) – aktorka teatralna i filmowa; debiutowała rolą Heleny w przedstawieniu „Pan Jowialski” w Petersburgu (1892); następnie pracowała w Krakowie (Teatr Miejski), Lwowie, Warszawie (Warszawskie Teatry Rządowe) i Poznaniu; w 1913 roku przeniosła się na stałe do Krakowa i odtąd, aż do opuszczenia sceny w 1930 roku, grała w Teatrze im. Juliusza Słowackiego; największe artystyczne sukcesy odnosiła grając m.in.: Dianę w „Fantazym” Juliusza Słowackiego, Laurę w „Kordianie” Juliusza Słowackiego, Salomeę w „Śnie srebrnym Salomei” Juliusza Słowackiego, Elżbietę w „Don Carlosie” Friedricha Schillera, Ofelię w „Hamlecie” Wiliama Szekspira; pochowana na krakowskim Cmentarzu Rakowickim.

********************************************************************************************************************

KRYSTYNA – forma żeńska imienia męskiego – KRYSTIAN (od greckiego słowa Christos i łacińskiego słowa Chrystus – które oznaczają Pomazańca Bożego):
• niemieckie – Christina, Christine,
• angielskie – Chris, Chrissie, Chrissy, Christa, Christabel, Christabella, Christabelle, Christi, Christie, Christina, Christine, Christobel, Christy, Chrystina, Cristen, Crusty, Kiersten, Kris, Krista, Kristen, Kristi, Kristia, Kristie, Kristy, Krysten, Krystina, Kyrsten, Tina,
• hiszpańskie – Crista, Cristiana, Cristina, Cristy,
• szwedzkie – Christin, Kerstin, Kia, Kirsten, Kjerstin, Kolina, Kristin, Kristina, Stina,
• węgierskie – Krisztina.
Krystyna obchodzi mieniny:
18 stycznia; 13 marca; 24 lipca; 5 grudnia.
Skróty i zdrobnienia: Krychna, Krysia, Krysieńka, Krystka, Krystynka, Krzycha, Krzysia, Kryśka, Tina.
Od imienia męskiego Krystian biorą początek następujące nazwiska:
Kryst, Krystecki, Krystek, Krystka, Krystman, Krystosiak, Krystoszek, Krystyniak, Kryszak, Kryszczuk, Kryszewski, Kryszkiewicz, Kryszkowski, Kryśkiewicz, Krzysik, Krzysiak.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Krystyna Krahelska pseud. Danuta (1914-1944) – bratanica Wandy Krahelskiej-Filipowiczowej, poetka, etnograf, harcerka, żołnierz AK, uczestniczka Powstania Warszawskiego; w latach 1936-1937 pozowała Ludwice Nitschowej do pomnika warszaskiej Syrenki (obecnie pomnik ten znajduje się przy Wisłostradzie w pobliżu mostu Świętokrzyskiego); została ranna 1 sierpnia w pierwszej godzinie powstania na ulicy Polnej podczas ratowania rannego kolegi; zmarła następnego dnia,
• Krystyna Zofia Feldman (1916-2007) – aktorka charakterystyczna, znana głównie z wyrazistych ról drugoplanowanych i epizodycznych (m.in. „Na kłopoty… Bednarski”, „Świat według Kiepskich”); jedyną główną rolę zagrała w filmie Krzysztofa Krauzego „Mój Nikifor”.
Znane z literatury pięknej:
• Krystyna (Krzysia) Drohojowska z „Pana Wołodyjowskiego” Henryka Sienkiewicza,
• bohaterka „Krysi bezimiennej” Antoniny Domańskiej,
• Krystyna z „Opowieści pod psem (a nawet dwoma)” Janusza Meissnera.

********************************************************************************************************************

KAJETAN – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie: Caietanus – pochodzący z miasta Kajety, włoskie – Gaeta, nad Morzem Tyrreńskim, na północ od Neapolu):
• niemieckie – Kajetan,
• angielskie – Cajetan,
• hiszpańskie – Cayetano,
• włoskie – Gaetano,
• rosyjskie – Kajetan.
Kajetan obchodzi imieniny: 7 sierpnia.
Formy żeńskiej brak.
Zrobnienia: Kajetanek, Kajetanuś, Tanek, Taniuś.
Od imienia Kajetan biorą początek nazwiska:
Kajetaniak, Kajetanowicz, Kajetański, Kajdański, Tański.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Święty Kajetanie (7.VIII.), strzeż od deszczu sprzątanie (zboża z pól).
Znani Polacy:
• Kajetan Koźmian herbu Nałęcz (1771-1856) – prawnik i poeta, reprezentant i zwolennik klasycyzmu, krytyk literacki i teatralny, publicysta, pamiętnikarz; członek Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego; przyjaźnił się z wieloma wybitnymi osobistościami, m.in. Zygmuntem Krasińskim, Cyprianem Kamilem Norwidem, Stanisławem Staszicem, Julianem Ursynem Niemcewiczem i Fryderykiem Chopinem; należał do największych przeciwników romantyzmu, uznając Mickiewicza za wichrzyciela; był również przeciwnikiem powstania listopadowego; odznaczony Orderem Świętego Stanisława I klasy z nadania Aleksandra I Romanowa,
• Kajetan Suffczyński herbu Szeliga (1807-1873) – pisarz, uczestnik powstania listopadowego; jego twórczość literacka to w większości gawędy szlacheckie, opowiadania, powieści („Pan starosta warecki”, „Rodzina konfederatów”, „Zawsze oni. Obrazy historyczne i obyczajowe z czasów Kościuszki i legionów”),
• Kajetan Kraszewski (1827-1896) – młodszy brat Józefa Ignacego, powieściopisarz i dramatopisarz; autor szkiców historycznych („Ze wspomnień kasztelanica”, „Generał Filip Hauman i rodzina Malczewskich”, „Bartochowski”); napisał także historię rodu Kraszewskich („Monografia domu Kraszewskich vel Kraszowskich Jastrzębczyków”).

********************************************************************************************************************

KAMIL – imię męskie używane w wielu krajach, które zależnie od przyjętej etymologii może oznaczać: 1. urodzonego z wolnych rodziców, nienagannych obyczajów (łacińskie camillus), 2. pomocnika przy wykonywaniu czynności kultowych (łacińskie camillus) albo 3. tego, który pochodzi jednej z gałęzi rzymskiego rodu Flawiuszów (łacińskie Camilli):
• niemieckie – Kamillo,
• angielskie - Camillus,
• francuskie – Camille,
• włoskie – Camillo,
• węgierskie – Kamill.
Kamil obchodzi imieniny: 14, 18 lipca; 25 września.
Forma żeńska: KAMILA.
Zrobnienia: Kamilek, Kamiś.
Od imienia Kamil biorą początek nazwiska:
Kamilski, Kamilowicz, Kamilewski.
Z imieniem tym wiąże się przysłowie:
• Od Kamila (18.VII.) do dożynek tylko chwila.
Znani Polacy:
• Cyprian Kamil Norwid, właściwie Cyprian Ksawery Gerard Walenty Norwid (1821-1883) – poeta („Bema pamięci żałobny rapsod”, „Moja ojczyzna”, „Do obywatela Johna Browna”, „W Weronie”), prozaik, dramatopisarz („Wanda”, „Krakus. Książę nieznany”, „Słodycz”, „Kleopatra i Cezar”), eseista, grafik, rzeźbiarz, rytownik, malarz i filozof, uznawany za czwartego wieszcza narodowego (obok Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego); przeważającą część swojego życia spędził za granicą, głównie w Paryżu, żyjąc w nędzy i utrzymując się z prac dorywczych; twórczość Norwida, trudna do zrozumienia dla jemu współczesnych, została zapomniana po jego śmierci; odkryty ponownie w okresie Młodej Polski głównie za sprawą Zenona Przesmyckiego-Miriama; „Dzieła zebrane” Norwida ukazały się dopiero w roku 1968 roku – ich wydawcą był Juliusz Wiktor Gomulicki, biograf i komentator Norwida; Norwid był także autorem kilkunastu obrazów olejnych, z których do dzisiaj przetrwały cztery: alegoryczne przedstawienie odrodzonej Polski pod nazwą „Jutrznia” znajduje się w zbiorach Muzeum im. Lubomirskich we Wrocławiu,
• Romuald Kamil Witkowski (1876-1950) – malarz i grafik okresu dwudziestolecia międzywojennego, działający głównie w Warszawie; współzałożyciel warszawskiej grupy Formistów (1920 rok),
• Kamil Mackiewicz (1886-1931) – karykaturzysta i ilustrator książek; zajmował się karykaturami portretowymi, rysunkami politycznymi i obyczajowymi; swoje rysunki publikował m.in. w czasopismach „Szczutek" i „Mucha",
• Krzysztof Kamil Baczyński (1921-1944) – poeta, czołowy liryk pokolenia wojennego („Zamknięty echem”, „Dwie miłości”, „Śpiew z pożogi”); podchorąży, żołnierz Armii Krajowej, podharcmistrz Szarych Szeregów, jeden z przedstawicieli pokolenia Kolumbów; absolwent Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie (maturę zdał w 1939 roku); w czasach gimnazjalnych fascynował się „Ferdydurke" Witolda Gombrowicza i napisał jej własną wersję („Gimnazjum imienia Boobalka I"); znał też literaturę francuską (w późniejszych latach pisał także wiersze po francusku); w jego klasie uczyli się późniejsi żołnierze warszawskich Grup Szturmowych Szarych Szeregów: Tadeusz Zawadzki „Zośka", Jan Bytnar „Rudy" i Maciej Aleksy Dawidowski "Alek"; harcerz działającej przy szkole 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej "Pomarańczarnia"; w czasie II wojny światowej uczestniczył (m.in.) w akcji wykolejenia pociągu niemieckiego, jadącego z frontu wschodniego do Berlina; jednocześnie był kierownikiem działu poezji miesięcznika społeczno-literackiego „Droga", wydawanego od grudnia 1943 roku do kwietnia 1944 roku; wybuch powstania warszawskiego zaskoczył go w rejonie pl. Teatralnego – nie mogąc przedostać się na miejsce koncentracji macierzystej jednostki przyłączył się do oddziału złożonego z ochotników, którymi dowodził ppor. "Leszek" (Lesław Kossowski); poległ na posterunku w Pałacu Blanka, 4 sierpnia 1944, śmiertelnie raniony przez strzelca wyborowego ulokowanego prawdopodobnie w gmachu Teatru Wielkiego; w powstaniu warszawskim, 1 września 1944 roku, zginęła także jego żona – Barbara Stanisława Drapczyńska, studentka polonistyki tajnego UW; Baczyńskiego pochowano pierwotnie na tyłach Pałacu Blanka, a po wojnie jego ciało przeniesiono na Cmentarz Wojskowy na Powązkach; jego poezja najpełniej wyraża cechy generacji kolumbów, dla których konsekwencją wybuchu wojny była konieczność poradzenia sobie z tym wstrząsem i odnalezienie własnej postawy wobec okrutnej rzeczywistości; w swoich wierszach poruszał problemy ponadczasowe, takie jak rzeźbienie duszy i psychiki człowieka, refleksja nad młodością i dojrzewaniem (w tym przypadku drastycznie przyśpieszonym przez wojnę), poszukiwanie wartości mogących stanowić fundamenty dorosłego życia; był nieufny wobec tradycyjnej poetyki – uważał, że jest niewskazana wobec ogromu zniszczeń i cierpień narodu; miał świadomość zagłady własnej i swojego pokolenia, jednak nie dramatyzował nad takim losem.

********************************************************************************************************************

KAROL – imię męskie popularne w wielu krajach (od staroskandynawskiego słowa choral – człowiek prosty, wieśniak bez majątku dziedzicznego, prostak); sławne od czasów Karola Wielkiego (742-814), od którego wywodzi się czeski: kral, rosyjski: korol, polski: król i karzeł:
• niemieckie – Karl,
• angielskie - Charles,
• francuskie – Charles,
• włoskie – Carlo,
• hiszpańskie – Carlos,
• portugalskie – Carlos,
• węgierskie – Karoly.
Karol obchodzi imieniny:
21 stycznia; 30 maja; 3, 4 czerwca; 4 listopada.
Forma żeńska: KAROLINA.
Skróty i zrobnienia: Karolek, Karlik, Lolek, Lolo.
Od imienia Karol biorą początek następujące nazwiska:
Karl, Karle, Karlicki, Karliński, Karlik, Karlikowski, Karoliński, Karolak, Karolczuk, Karolczyk, Karolek, Karolewicz, Karolewski, Karolicki, Karolkiewicz, Karolowski, Karolus, Karłowicz, Karłowski.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Na świętego Karola (21.I.) wyjrzy spod śniegu rola.
Znani Polacy:
• Karol Boromeusz Świerzawski (1735-1806) – aktor, komik,
• Karol Kurpiński (1785-1857) – kompozytor (opery, kantaty), dyrygent, dyrektor opery w Warszawie,
• Karol Lipiński (1790-1861) – kompozytor, skrzypek-wirtuoz,
• Karol Sienkiewicz (1793-1860) – historyk, wydawca, jeden z założycieli Biblioteki Polskiej w Paryżu,
• Karol Marcinkowski (1800-1846) – lekarz wielkopolski, społecznik, filantrop,
• Karol Brzozowski (1821-1904) – inżynier, poeta, botanik i geolog, powstaniec styczniowy,
• Karol Józef Teofil Estreicher pseud. J. Krupski (1827-1908) – historyk literatury i teatru, krytyk literacki, bibliograf, wieloletni dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej,
• Karol Olszewski (1846-1915) – chemik i fizyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; wraz z Zygmuntem Wróblewskim, po raz pierwszy na świecie, skroplił powietrze (1883), dokonał także skroplenia argonu (1895),
• Karol Bohdanowicz (1864-1947) – geolog i geograf, podróżnik, profesor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie,
• Karol Adwentowicz (1871-1958) – aktor, reżyser teatralny, znakomity odtwórca postaci ze sztuk Ibsena oraz Hamleta,
• Karol Irzykowski (1873-1944) – historyk literatury, pisarz, krytyk,
• Karol Frycz (1877-1963) – scenograf, reżyser, twórca nowoczesnej scenografii polskiej,
• Karol Hubert Rostworowski (1877-1938) – dramaturg, poeta i publicysta,
• Karol Maciej Szymanowski (1882-1937) – kompozytor, pianista, pedagog i krytyk muzyczny, wypracował własny, bardzo liryczny, styl muzyczny,
• Karol Wiktor Zawodziński (1890-1949) – krytyk i teoretyk literatury, profesor uniwersytetu w Toruniu,
• Karol Świerczewski pseud. Walter (1897-1947) – działacz ruchu robotniczego, uczestnik Rewolucji Październikowej, od 1918 roku w armii radzieckiej, w 1936 roku dowódca dywizji w Hiszpanii, w latach 1944-1945 dowódca 2 Armii Wojska Polskiego, członek KC PPR,
• Karol Józef Wojtyła (1920-2005) – błogosławiony kościoła katolickiego (2011), papież Jan Paweł II (1978-2005), poeta, dramaturg, aktor, poliglota, mistyk.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Karol ze „Zmowy nieobecnych” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

KAZIMIERZ – słowiańskie imię męskie oznaczające tego, który niszczy (kazi) pokój (mir), albo też tego, który niszczy sławę wroga.
• niemieckie – Kasimir,
• angielskie - Casimir,
• francuskie – Casimir,
• węgierskie – Kazmer.
Kazimierz obchodzi imieniny: 4 marca.
Forma żeńska: KAZIMIERA.
Zdrobnienia: Kazik, Kazio, Kaziuk (kresowe).
Przekształcenia: Kazimir, Kaźko, Kazek.
Od imienia Kazimierz biorą początek następujące nazwiska:
Kazek, Kazik, Kazikowski, Kazimierczak, Kazimierczuk, Kazimierowicz, Kazimierski, Kazimirski, Kazior, Kaziuk, Kazkiewicz, Kaźmierczak, Kaźmierczuk, Kaźmierczyk, Kaźmierski.
Z imieniem tym wiążą się następujące przysłowia:
• Na świętego Kazimierza (4.III.) dzień się z nocą przymierza.
• Na świętego Kazimierza zima do morza zmierza.
• Na Świętego Kazimierza wyjdzie skowronek spod pierza.
• Dzień świętego Kazimierza resztki zimy uśmierza.
• Jak w Kazimierza pochmurno, o jarzynę nietrudno.
• Jeżeli w święty Kazimierz pogoda, to na kartofle uroda.
Znani Polacy:
• Kazimierz I Odnowiciel (1016-1058) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1034-1058 (z przerwami), syn Mieszka II i Rychezy; w polityce zagranicznej oparł się na sojuszu z Rusią; przywrócił polskie panowanie na Mazowszu (1047); przeniósł z Gniezna do Krakowa główny ośrodek władzy państwowej i odnowił tamtejsze biskupstwo; ufundował opactwo benedyktynów w Tyńcu (1044); zbrojnie opanował zagarnięty przez Czechów Śląsk; zwany „Odnowicielem”, gdyż odbudował zniszczoną przez poprzedników organizację państwową i kościelną,
• Kazimierz Wielki (1310-1370) – król Polski w latach 1333-1370, ostatni władca z dynastii Piastów na polskim tronie, najmłodszy syn Władysława Łokietka i Jadwigi Bolesławówny; unormował stosunki z Czechami i Zakonem Krzyżackim: w 1348 roku w Namysłowie zawarł pokój z Czechami (zrzekł się praw do księstw śląskich, które w późniejszych latach bezskutecznie próbował odzyskać), na mocy pokoju kaliskiego z 1343 roku odzyskał zajęte przez Krzyżaków Kujawy i ziemię dobrzyńską, w zamian zrzekając się praw do Pomorza Gdańskiego; głównym sojusznikiem Kazimierza Wielkiego na arenie międzynarodowej byli Węgrzy – z ich pomocą w latach 1340–1349 przyłączył do Polski większą część Rusi Halicko-Włodzimierskiej; w polityce wewnętrznej doprowadził do kodyfikacji prawa (statuty wiślicko-piotrkowskie), rozbudowy systemu obrony państwa oraz rozwoju miast; ufundował Akademię Krakowską (1364); nie pozostawił legalnego następcy, dlatego po jego śmierci, na mocy wcześniejszych układów, tron polski przypadł jego siostrzeńcowi, Ludwikowi Węgierskiemu,
• Kazimierz IV Jagiellończyk (1427-1492) – król Polski w latach 1447–1492, najmłodszy syn Władysława Jagiełły ; jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie; zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa,
• Kazimierz Michał Władysław Wiktor Pułaski (1745-1779) – bohater walk o wolność dwóch narodów: polskiego i amerykańskiego, jeden z dowódców i marszałek konfederacji barskiej, generał i bohater wojny o niepodległość USA; nazywany „ojcem amerykańskiej kawalerii”, w 2009 roku amerykański kongres przyznał mu honorowe obywatelstwo USA; w Polsce wsławił się między innymi brawurową obroną Jasnej Góry przed wojskami rosyjskimi gen. Iwana Drewicza i królewskimi (od 31 grudnia 1770 roku do 14 stycznia 1771 roku); po upadku konfederacji barskiej w 1772 roku, zaocznie skazany na śmierć za próbę królobójstwa (Stanisława Augusta Poniatowskiego), musiał emigrować z Polski, jednak władze żadnego kraju europejskiego nie chciały go przyjąć, dlatego też, na zaproszenie generała Lafayette’a, wyjechał do powstających właśnie Stanów Zjednoczonych Ameryki; w latach 1777-1779 walczył w szeregach armii Jerzego Waszyngtona w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych; 11 września 1777 roku w bitwie pod Brandywine dzięki swojej odwadze uratował życie Jerzego Waszyngtona za co ten promował go na stopień generała brygady amerykańskiej kawalerii; zmarł w wyniku ran odniesionych w czasie oblężenia Savannah,
• Kazimierz Brodziński (1791-1835) – poeta epoki sentymentalizmu, krytyk literacki, myśliciel chrześcijański, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, powszechnie uważany za najwybitniejszego twórcę preromantyzmu w Polsce; we wczesnym stadium swojej twórczości zdradzał zamiłowanie do wiejskiej prostoty, optymizmu i życia pasterskiego (był autorem licznych sielanek); jego dojrzałą poezję zdominował wyraźny kult wartości ewangelicznych, a przy tym: uczuć rodzinnych, małżeństwa i miłości braterskiej, gościnności, przyjaźni i ufności w Bożą opatrzność; pojawienie się Kazimierza Brodzińskiego na arenie literackiej przełomu XVIII i XIX wieku już za czasów świetności Adama Mickiewicza uznane zostało za fenomen w historii literatury polskiej,
• Kazimierz Deczyński (1800-1838) – nauczyciel wiejski, uczestnik powstania listopadowego, na jego pamiętnikach Leon Kruczkowski oparł swą powieść „Kordian i cham”,
• Kazimierz Chłędowski (1843-1920) – pisarz, pamiętnikarz, historyk sztuki i badacz kultury, znawca renesansu i baroku, gawędziarz; autor powieści obyczajowych („Skrupuły”, „Ella”), powieści kryminalnej („Po nitce do kłębka”), utworów satyrycznych, pamiętników (z lat 1834-1901), prac z historii kultury włoskiej od XV do XVIII wieku („Królowa Bona”, „Dwór w Ferrarze”, „Historie neapolitańskie”, „Ostatni Walezjusze”),
• Kazimierz Morawski (1852-1925) – filolog klasyczny, historyk, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezes Polskiej Akademii Umiejętności, kandydat na urząd Prezydenta Polski (1922); odznaczony Orderem Orła Białego,
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer (1865-1940) – poeta, nowelista, powieściopisarz, przedstawiciel Młodej Polski, brat przyrodni malarza Włodzimierza Tetmajera; mieszkając w młodości w Ludźmierzu, poznał dobrze Podhale, Spisz, Liptów i Tatry; w latach 1881–1891 odbył wiele wycieczek w Tatry; w 1892 roku brał udział w pierwszym wejściu na Staroleśny Szczyt; zafascynowany góralskim folklorem napisał cykl opowieści „Na skalnym Podhalu” oraz epopeję tatrzańską „Legenda Tatr”; spoczywa na zakopiańskim Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku,
• Kazimierz Twardowski (1866-1938) – filozof, logik, psycholog, twórca lwowsko-warszawskiej szkoły filozofii (najbardziej znaczącej szkoły w historii filozofii polskiej), wychowawca wielu polskich filozofów (Tadeusz Czeżowski, Kazimierz Sośnicki, Kazimierz Ajdukiewicz, Roman Ingarden, Izydora Dąmbska, Tadeusz Kotarbiński, Władysław Witwicki, Jan Łukasiewicz, Leopold Blaustein) i specjalistów innych dziedzin humanistyki (Juliusz Kleiner, Manfred Kridl, Jerzy Kuryłowicz, Zygmunt Łempicki, Ryszard Gansiniec, Mieczysław Gębarowicz),
• Kazimierz Nitsch (1874-1958) – językoznawca slawista, historyk języka polskiego, profesor uniwersytetu we Lwowie i Krakowie, prezes Polskiej Akademii Umiejętności (1946-1952), wiceprezes Polskiej Akademii Nauk (1952-1957); założył Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego i redagował jego organ „Język Polski”; w 1901 roku rozpoczął badania dialektologiczne na Kaszubach; po II wojnie światowej członek Komisji Ustalania Nazw Miejscowości,
• Kazimierz Junosza-Stępowski (1880-1943) – aktor teatralny i filmowy, jeden z najwybitniejszych polskich aktorów przedwojennego kina („Sezonowa miłość”, „Uśmiech losu”, „Ziemia obiecana”, „Uwiedziona”, „Wiatr od morza”, „Ada! To nie wypada”, „Trędowata”, „Wierna rzeka”, „Ordynat Michorowski”, „Znachor”, „Profesor Wilczur”, „Kłamstwo Krystyny”, „Doktor Murek”),
• Kazimierz Bartel (1882-1941) – matematyk (jego prace dotyczyły głównie geometrii) i polityk, rektor Politechniki Lwowskiej; pierwszy premier Polski po przewrocie majowym (1926), premier pięciu rządów Rzeczypospolitej, wicepremier oraz minister wyznań i oświecenia publicznego w pierwszym rządzie Józefa Piłsudskiego, podpułkownik saperów Wojska Polskiego; po ataku Niemiec na ZSRR podczas II wojny światowej i zajęciu Lwowa przez Wehrmacht, odmówił kolaboracji z nazistami, za co został przez nich zamordowany,
• Kazimierz Białaszewicz (1882-1943) – fizjolog, biochemik, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, w pracy naukowej zajmował się fizjologią kręgowców; w 1918 roku współorganizował Instytut Biologii Doświadczalnej Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Wolną Wszechnicę Polską w Warszawie,
• Kazimierz Wroczyński (1883-1957) – dramaturg, satyryk, poeta, dziennikarz; studiował w Heidelbergu, Lwowie, Monachium i Odessie filologię romańską i prawo; jego debiutem jako poety były publikacje w „Chimerze”; napisał m.in.: jedną z pierwszych powojennych powieści fantastycznonaukowych „Baczność! A. R. 7: Powieść o atomie” (1948) oraz szkic literacki „O Stefanie Jaraczu: Wspomnienia” (1950); po II wojnie światowej pracował jako dziennikarz i recenzent teatralny; jest współautorem (wraz z Janem Lankauem) słów legionowej piosenki Białe róże (Rozkwitały pąki białych róż),
• Kazimierz Funk (1884-1967) – biochemik, twórca nauki o witaminach; odkrył i wyodrębnił z otrąb ryżowych pierwszą witaminę B1 (jego badania pozwoliły wykryć obecność tej witaminy m.in. w drożdżach, mleku i mózgu wołowym); jest autorem terminu "witamina" (łac. vita – życie, amina – związek chemiczny zawierający grupę aminową), który wprowadził w 1912 roku; Większość swoich prac badawczych zrealizował w Instytucie Pasteura w Paryżu; zajmował się także leczeniem chorych na awitaminozy; autor kilkuset publikacji naukowych,
• Kazimierz Sosnkowski (1885-1969) – dowódca wojskowy i polityk, założyciel Związku Walki Czynnej, szef sztabu I Brygady Legionów Polskich, od roku 1936 generał broni Wojska Polskiego, minister spraw wojskowych, następca Prezydenta RP, minister w rządzie na emigracji, komendant główny Związku Walki Zbrojnej, Wódz Naczelny Polskich Sił Zbrojnych,
• Kazimierz Ajdukiewicz (1890-1963) – filozof i logik, profesor uniwersytetów we Lwowie, Poznaniu i Warszawie, członek Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności,
• Kazimierz Wierzyński (1894-1969) – poeta, prozaik („Laur olimpijski”, „Życie Chopina”), eseista; współtwórca grupy poetyckiej Skamander (wraz z Antonim Słonimskim, Julianem Tuwimem, Janem Lechoniem i Jarosławem Iwaszkiewiczem); w czasie wojny polsko-bolszewickiej był oficerem do spraw propagandy, pracując w biurze prasowym Naczelnego Dowództwa (1920); jego debiutem był tomik wierszy Wiosna i wino (1919), który dzięki radosnej i entuzjastycznej tonacji lirycznych wyznań autora zdobył mu popularność i rozgłos i stał się „kamieniem węgielnym” jego późniejszej sławy; w późniejszych utworach nastrój entuzjazmu i radości zaczął przygasać, a jego miejsce zajęła głęboka refleksja nad złożonością natury życia i świata; książką, którą sam Wierzyński uznał za „dzieło swojego życia” była „Wolność tragiczna” (1936) – zbiór poematów w stylu romantycznym, których bohaterem jest marszałek Piłsudski, a ich myślą przewodnią – niepokój o przyszłość niedawno odzyskanej, a już ponownie zagrożonej wolności Polski,
• Kazimierz Józef Marian Michałowski (1901-1981) – archeolog, egiptolog, historyk sztuki, członek rzeczywisty PAN, twórca polskiej szkoły archeologii (łączącej wykopaliska i badania z pracami konserwatorskimi); prezes Międzynarodowego Towarzystwa Nubiologicznego i wiceprezes Międzynarodowego Towarzystwa Egiptologicznego,
• Kazimierz Jan Wajda „Szczepcio” (1905-1955) – aktor radiowy, teatralny i filmowy; rodowity lwiowianin z Gródka; popularność przyniosła mu rola lwowskiego batiara – "Szczepcia", który wraz z „Tońkiem” (Henryk Vogelfanger) występował w słuchowisku radiowym „Wesoła lwowska fala” – najpopularniejszej audycji radiowej w przedwojennej Polsce (ponad 6 milionów stałych słuchaczy),
• Kazimierz Brandys (1916-2000) – prozaik („Miasto niepokonane”, „Między wojnami”, „Matka Królów”, „Wariacje pocztowe”), eseista, autor scenariuszy filmowych („Jak być kochaną”, „Sposób bycia”, „Spokojne lata”), brat pisarza Mariana Brandysa, jako ostatni z Polaków pochowany na paryskim cmentarzu Pere Lachaise; w 1966 r. wystąpił z PZPR (członkiem PPR, a następnie PZPR był od 1946 roku) w proteście przeciwko represjom wobec Leszka Kołakowskiego, od 1981 roku mieszkał na stale poza krajem,
• Kazimierz Mikulski (1918-1998) – malarz bliski surrealizmowi, scenograf i rysownik; współzałożyciel Teatru Cricot 2; w latach 1948-79 był scenografem i kierownikiem plastycznym krakowskiego Teatru Groteska; na podstawie jego rysunków do książki Ludwika Jerzego Kerna powstał animowany serial „Ferdynand Wspaniały”,
• Kazimierz Klaudiusz Górski (1921-2006) – trener i działacz piłkarski, w młodości zawodnik, grający na pozycji napastnika; w latach 1970–1976 był selekcjonerem reprezentacji Polski, którą doprowadził do zwycięstwa w Igrzyskach Olimpijskich w Monachium (1972) oraz finału Igrzysk Olimpijskich w Montrealu (1976), a także srebrnego medalu (III miejsce) na Mistrzostwach Świata w Piłce Nożnej w RFN (1974); po zakończeniu pracy z drużyną narodową prowadził kluby w Grecji; od 1986 roku zasiadał we władzach PZPN (w latach 1991–1995 był prezesem związku); w plebiscycie "Piłki Nożnej" został uznany za najlepszego polskiego trenera XX w.,
• Kazimierz Kowalski (1925-2007) – paleontolog, teriolog i speleolog, członek Polskiej Akademii Nauk (od 1971 roku), prezes Polskiej Akademii Umiejętności (1994–2001); prowadził eksplorację jaskiniową w Polsce i był współtwórcą polskiego taternictwa jaskiniowego; należał do Klubu Grotołazów, a potem Sekcji Taternictwa Jaskiniowego KW-Kraków; autor blisko 700 publikacji,
• Kazimierz Deyna (1947-1989) – piłkarz, oficer (w stopniu porucznika) Ludowego Wojska Polskiego; wielokrotny reprezentant i kapitan reprezentacji Polski; uważany za jednego z najlepszych graczy w historii reprezentacji Polski: król strzelców Igrzysk Olimpijskich w Monachium w 1972 roku (9 goli), trzeci piłkarz Mistrzostw Świata w RFN (1974),
• Kazimierz Lipień (1949-2005) – zapaśnik w stylu klasycznym (waga do 62 kg); brat bliźniak Józefa Lipienia, także zapaśnika; mistrz olimpijski (zdobył złoto na Igrzyskach Olimpijskich w Montrealu w 1976 roku); mistrz świata (1973, 1974) i Europy (1975, 1978).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Kazimierz Starski z „Lalki” Bolesława Prusa,
• Kazimierz Norski z „Emancypantek” Bolesława Prusa,
• Kazimierz z opowiadania „Oczekiwanie” Jerzego Gierałtowskiego,
• Casimir, syn Pafnucego z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej,
• Kazio z opowiadania „Nad niebieską wodą” Jerzego Zawieyskiego.

********************************************************************************************************************

KLAUDIUSZ – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Claudius, liczba mnoga Claudii – Klaudiusze, dwa odrębne rody rzymskie: 1. pochodzenia patrycjuszowskiego z przydomkiem Appii oraz 2. pochodzenia plebejskiego z przydomkiem Marcelli; Claudius ma niewątpliwie związek z łacińskim claudus – kulawy, chromy, wahający się), nawiązujące do sławnego rzymskiego nazwiska rodowego, a jednocześnie oznaczające człowieka, który nie idzie prosto przez życie, lecz waha się, jest pozbawiony pewności siebie. W Polsce imię to jest obecne od XVIII wieku:
• niemieckie – Claudius, Klaudius,
• angielskie - Claud, Claude, Claudius,
• francuskie – Claude,
• hiszpańskie – Claudio,
• włoskie – Claudio,
• rosyjskie – Kławdij.
Klaudiusz obchodzi imieniny:
15 lutego; 26 kwietnia; 8 listopada.
Forma żeńska: KLAUDIA, KLAUDYNA.
Zdrobnienie: Klaudiuszek.
Od imienia Klaudiusz bierze początek nazwisko: Klaudyński.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Klaudiusz Franciszek Łazowski (1752-1793) – brat generała Józefa Feliksa Łazowskiego, uczestnik rewolucji francuskiej 1789 roku, jeden z liderów sankiulotów (Sankiuloci to pogardliwa nazwa stosowana w odniesieniu do rewolucjonistów okresu rewolucji francuskiej, wywodzących się z robotników manufaktur i rzemieślników Paryża; sankiuloci występowali przeciwko królowi, arystokracji, bogatej burżuazji, stanowiąc „zbrojne ramię” przywódców rewolucji; to ich radykalne oczekiwania i poglądy polityczne popychały burżuazyjne rządy rewolucji do coraz głębszych przemian społecznych); zasłużył się w ataku na Tuilerie; zmarł w niejasnych okolicznych – według najbardziej popularnej wersji – miał zostać otruty.

********************************************************************************************************************

KLEMENS – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa clemens – łagodny, spokojny, cichy, delikatny); oznaczające tego, który cechuje się łagodnością usposobienia, spokojnym zachowaniem i delikatnością uczuć:
• niemieckie – Klemens, Klement,
• angielskie - Clement,
• włoskie – Clemente,
• hiszpańskie – Clemente,
• węgierskie – Kelemen.
Klemens obchodzi imieniny: 15 marca; 23 listopada; 8 grudnia.
Forma żeńska: KLEMENTYNA, KLEMENCJA.
Zdrobnienia i przekształcenia: Klementyn, Klimko, Klimek, Klich, Klimas.
Od imienia Klemens biorą początek następujące nazwiska:
Klemensiewicz, Klementowicz, Klimentowski, Klementys, Klich, Klichowski, Klicki, Kliczko, Klikowicz, Kliszko, Klim, Klima, Klimaj, Klimas, Klimasiński, Klimaszewski, Klimczak, Klimczewski, Klimczuk, Klimczyk, Klimecki, Klimeczek, Klimek, Klimenkowicz, Klimentowski, Klimiuk, Klimkiewicz, Klimkowicz, Klimkowski, Klimowicz, Klimski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Klemens Janicki (1516-1542/43) – poeta polsko-łaciński,
• Klemens Szaniawski pseud. Klemens Junosza (1848-1898) – pisarz, dziennikarz,
• Klimek Bachleda (1849-1910) – przewodnik i ratownik tatrzański.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Klemens Kosakowski z „Księdza Marka” Juliusza Słowackiego,
• Klemens Piołunowicz z noweli „Pałac i rudera” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************

KLEOFAS – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Cleophas, greckie Kleopas – prawdopodobnie skrót greckiego imienia Kleopatros od kleos – pogłoska, wieść, sława, cześć, dobre imię oraz pater – ojciec); oznaczające tego, który jest szlachetnie urodzony, czyli ma sławnych i czcigodnych przodków. Imię ucznia Jezusa Chrystusa z Nowego Testamentu.
Kleofas obchodzi imieniny: 25 września.
Forma żeńska: KLEOPATRA.
Skróty i zdrobnienia: Kleofasek, Kleoś, Leoś.
Od imienia Kleofas nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Gdy Kleofas (25.IX.) we mgle chodzi, mokrą zimę zwykle zrodzi.
Znani Polacy:
• Michał Kleofas Ogiński (1765-1833) – książę, kompozytor, podskarbi wielki litewski (1793–1796), miecznik wielki litewski (od 1789 roku), senator rosyjski, członek konfederacji targowickiej, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej (na Litwie w 1794 roku), konspirator niepodległościowy (po 1795 roku), działacz emigracyjny; w 1822 roku przeniósł się na stałe do Włoch i zamieszkał we Florencji; pochowany w Panteonie wielkich osobowości w kościele Santa Croce obok Galileusza, Michała Anioła, Rossiniego, Machiavellego, Księżnych Czartoryskich; komponował polonezy fortepianowe (jednak najbardziej rozpoznawany polonez a-moll – „Pożegnanie Ojczyzny” – został napisany przez jego stryja, Michała Kazimierza Ogińskiego), romanse, pieśni, kadryle, menuety, walce oraz jedną operę ("Zelis i Valcour czyli Napoleon w Egipcie"), która nigdy nie doczekała się wystawienia; autor „Listów o muzyce” oraz pamiętników „O Polsce i Polakach: od roku 1788 aż do końca roku 1815”.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Kleofas z „Ekspresu na koniec świata” Ewy Lach.

********************************************************************************************************************

KONRAD – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów kuoni – odważny, śmiały i rad – rada); oznaczające tego, który: ma odwagę udzielać innym rad lub udziela śmiałych rad i daje rękojmię ich realizacji:
• niemieckie – Konrad, Conrad,
• angielskie – Conrad,
• węgierskie – Konrad.
Konrad obchodzi imieniny:
19 lutego; 19, 21 kwietnia: 1 czerwca; 4 października; 21, 26 listopada.
Forma żeńska: KONRADA, KONRADYNA.
Zdrobnienia: Konradek, Kondzik, Kondzio, Radek.
Od imienia Konrad biorą początek następujące nazwiska:
Kondrach, Kondraciak, Kondraciuk, Kondracki, Kondras, Kondraszewski, Kondrat, Kondrateńko, Kondratiew, Kondratiuk, Kondratowicz, Kondratowski.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Lepsza na Konrada (19.II.) głodnych wilków gromada niźli chłop w koszuli.
Znani Polacy:
• Konrad Prószyński pseud. Kazimierz Promyk (1851-1908) – prawnik, działacz oświatowy, założyciel tajnego Towarzystwa Oświaty Narodowej,
• Konrad Krzyżanowski (1872-1922) – malarz, pedagog,
• Konrad Winkler (1882-1962) – malarz, współtwórca i teoretyk formistów,
• Konrad Guderski (1900-1939) – dowódca obrony Poczty Gdańskiej.
Bohaterowie literatury pięknej:
• „Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza,
• Konrad z „Wyzwolenia” Stanisława Wyspiańskiego.

********************************************************************************************************************

KONSTANTY – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie constans – silny, stały, regularny, prawidłowy, od słowa consto – stać silnie, składać się z czegoś, zostać niezmienionym, pozostać przy czymś, obstawać, być konsekwentnym, zgadzać się, harmonizować); oznaczające tego, który odznacza się stałością przekonań, a jednocześnie potrafi harmonizować z otoczeniem; jest konsekwentny w swych przekonaniach, lecz nie ma trudności we współżyciu z ludźmi o odmiennych poglądach. Imię obecne w Polsce od XV wieku. Ten sam źródłosłów mają imiona: KONSTANCJUSZ i KONSTANTYN:
• niemieckie – Konstantin,
• angielskie – Constantine,
• greckie – Konstantinos,
• węgierskie – Konstantin.
Konstanty obchodzi imieniny: 11 marca; 19 września; 30 listopada.
Forma żeńska: KONSTANCJA.
Zdrobnienia: Konstantynek, Kostek, Tynek.
Od imienia Konstanty biorą początek następujące nazwiska:
Konstanciak, Konstantynowicz, Konstańczuk, Kostiuk, Kostko, Kostkiewicz, Kościuszko, Kostecki, Kostański.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Konstanty Gaszyński (1809-1866) – pisarz, poeta („Pieśni sielskie”, „Liryki powstańcze”, „Czarna sukienka”, „Pieśni pielgrzyma polskiego”) i publicysta, uczestnik powstania listopadowego; po jego upadku wyemigrował do Belgii, a następnie do Francji; przyjaciel Zygmunta Krasińskiego,
• Konstanty Wojciechowski (1841-1910) – architekt specjalizujący się w architekturze sakralnej; wychowanek Szkoły Głównej w Warszawie; budowniczy diecezji kujawsko-kaliskiej; współzałożyciel Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego; zaprojektował m.in.: bazylikę archikatedralną Świętej Rodziny w Częstochowie, kościół pw. Opieki św. Józefa, św. Marii Magdaleny i Aniołów Stróżów w Milejowie, kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Łodzi, kościół pw. św. Wojciecha w Solcu, kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Warszawie-Zerzniu,
• Konstanty Laszczka (1865-1956) – rzeźbiarz, malarz, grafik, profesor i rektor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie; jeden z założycieli Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka” – jego uczniami byli m.in.: Bolesław Biegas, Xawery Dunikowski, Franciszek Mączyński, Olga Niewska i Ludwik Puget; przyjaźnił się ze Stanisławem Wyspiańskim i Leonem Wyczółkowskim; w 1937 roku został odznaczony Złotym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury za zasługi dla polskiej sztuki; ojciec architekta i działacza Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, Bogdana Laszczki,
• Konstanty Krumłowski (1872-1938) – dramatopisarz, autor sztuk teatralnych i wodewilów („Królowa przedmieścia”, „Piękny Rigo”, „Białe fartuszli”, „Bosa królewna”, „Jaskółka z Wieży Mariackiej”), wodewil „Królowa przedmieścia” (1898) przyniósł mu niekwestionowaną sławę przed wojną,
• Konstanty Wojcieechowski (1872-1924) – historyk literatury, pedagog, profesor uniwersytetu we Lwowie, członek m.in. Akademii Umiejętności i Naukowej Komisji Egzaminacyjnej; autor licznych rozpraw naukowych z zakresu literatury ojczystej, oraz podręczników metodyki i języka polskiego,
• Konstanty Tołwiński (1876-1961) – geolog, specjalista geologii Karpat, a zwłaszcza geologii złóż ropy naftowej i gazu ziemnego; założyciel koła Polskiego Towarzystwa Geologicznego w Borysławiu; członek-korespondent Polskiej Akademii Umiejętności; w latach 1958-1960 był przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Naftowego, był także członkiem Państwowej Rady Geologicznej,
• Konstanty Rokossowski (1896-1968) – polski i radziecki dowódca wojskowy, marszałek Polski i Związku Radzieckiego, uczestnik rewolucji październikowej, dowódca 1 i 2 Frontu Białoruskiego, wicepremier PRL (1952-1956), minister obrony narodowej PRL (1949-1956); wiceminister obrony narodowej ZSRR (1958-1962), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR; dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego,
• Konstanty Grzybowski (1901-1970) – prawnik, historyk prawa i historyk idei, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek-korespondent PAN; laureat m.in. nagrody "Życia Literackiego" za działalność publicystyczną i popularyzatorską (1961), nagrody "Problemów" za popularyzację nauki, wyróżnienia "Ekranu" za cykl programów telewizyjnych „Gawędy o współczesności” (1969),
• Konstanty Ildefons Gałczyński (1905-1953) – poeta („Zaczarowana dorożka”, „Ślubne obrączki”, „Pieśni”), liryk, mistrz groteski („Teatrzyk Zielona Gęś”), piewca przyrody mazurskiej („Kronika Olsztyńska”, „Wiersze z Prania”); poezja Gałczyńskiego jest inspiracją dla wielu twórców muzyki popularnej – niektóre jego wiersze doczekały się nawet kilku interpretacji.

********************************************************************************************************************

KORNEL – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Cornelius liczba mnoga Cornelii – Korneliusze, od słowa cornu – róg); Korneliusze to jeden z najstarszych, najznakomitszych i bardzo rozgałęzionych rodów rzymskich. Ten sam źródłosłów mają imiona – KORNELI i KORNELIUSZ. W ciągu ostatnich kilku lat imię to, zarówno w formie Kornel, jak i Korneliusz, jest coraz częściej nadawane:
• niemieckie – Kornelius. Kornel, Kornell,
• angielskie – Cornelius, Cornel,
• hiszpańskie – Cornelio,
• włoskie – Cornelio,
• węgierskie – Kornel,
• rosyjskie – Korniej, Kornielij.
Kornel obchodzi imieniny: 2 lutego.
Forma żeńska: KORNELIA.
Zdrobnienia: Kornelek, Korneluś.
Od imienia Kornel biorą początek nazwiska: Korneli, Korneluk.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Kornel Szlegel (1819-1870) - malarz pejzażysta, krytyk artystyczny; malował także sceny historyczne, rodzajowe oraz portrety; całe życie artystyczne związany z Lwowem, gdzie zmarł,
• Kornel Ujejski (1823-1897) – poeta, publicysta społeczny, nazywany „ostatnim wielkim poetą romantyzmu”; autor patriotycznej liryki wizyjnej oraz religijno-mesjanistycznej stylizowanej na modlitwy oraz psalmy, w której wyrażał przekonanie co do zbawienia narodu polskiego w obliczu klęsk kolejnych powstań oraz wewnętrznej niezgody („Pieśni Salomona”, „Skargi Jeremiego”, „Zwiędłe liście”, „Dla Moskali”); jego najbardziej znanym utworem jest pieśń „Z dymem pożarów”, która stała się nieoficjalnym hymnem Powstania Styczniowego,
• Kornel Kozłowski (1838-1904) – etnograf i historyk; zajmował się historią, zwłaszcza historią Mazowsza („Czersk historycznie i statystycznie opisany”); po spotkaniu z Oskarem Kolbergiem zainteresował się kulturą ludową regionu, czego owocem była praca „Materiały do etnografii słowiańskiej. Lud, pieśni, podania, baśnie i przesądy ludu z Mazowsza Czerskiego, wraz z tańcami i melodiami” (1873), którą Kolberg ocenił jako znakomitą,
• Kornel Makuszyński (1884-1953) – pisarz, poeta, felietonista i krytyk teatralny, jeden z najbardziej popularnych autorów książek dla dzieci i młodzieży, z których wiele było kilkrakrotnie filmowanych („Awantury arabskie”, „Bardzo dziwne bajki”, „Bezgrzeszne lata”, „O dwóch takich co ukradli księżyc”, „Panna z mokrą głową”, „Wyprawa pod psem”, „Awantura o Basię”, „Szatan z siódmej klasy”, „Szaleństwa panny Ewy”), twórca Koziołka Matołka i małpki Fiki-Miki (razem z Marianem Walentynowiczem); pochowany w Zakopanem (na Pęksowym Brzyzku), gdzie znajduje się także jego muzeum,
• Kornel Michejda (1887-1960) – chirurg, profesor na Uniwersytecie Wileńskim, Akademii Medycznej w Gdańsku, Uniwersytecie Jagiellońskim i Akademii Medycznej w Krakowie, autor licznych prac naukowych, prezes Towarzystwa Chirurgów Polskich (od 1939 roku); propagator szybszego wykrywania nowotworów.

********************************************************************************************************************

KRYSTIAN (CHRYSTIAN), KRYSTYN – imię męskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa: Christos i łacińskiego słowa: Chrystus – które oznaczają Pomazańca Bożego):
• niemieckie – Christian,
• angielskie – Christian,
• francuskie – Chrétien, Christian,
• hiszpańskie – Kristian, Cristian,
• portugalskie – Cristiano,
• włoskie – Christian,Cristiano,
• fińskie – Kristian,
• szwedzkie – Christian,
• węgierskie – Keresztély, Krisztián,
• rosyjskie – Hristian,
• bułgarskie – Christo.
Krystian obchodzi imieniny: 4 grudnia.
Krystyn obchodzi imieniny: 13 listopada.
Forma żeńska: KRYSTIANA, KRYSTYNA.
Zdrobnienia: Krystianek, Krystynek, Krzyś.
Przekształcenia (Krystiana): Krystyn, Krzystek.
Od imienia Krystian biorą początek następujące nazwiska:
Kryst, Krystecki, Krystek, Krystka, Krystman, Krystosiak, Krystoszek, Krystyniak, Kryszak, Kryszczuk, Kryszewski, Kryszkiewicz, Kryszkowski, Kryśkiewicz, Krzysik, Krzysiak.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Jan Chrystian Szuch właśc. Johann Christian Schuch (1752-1813) – architekt i ogrodnik działający w Warszawie od 1775 roku; ogrodnictwa uczył się początkowo od swego ojca, nadwornego ogrodnika dynastii saskiej, potem wstąpił na Akademię Sztuk Pięknych w Dreźnie, gdzie uczył się malarstwa i inżynierii cywilnej; dla pogłębienia wiedzy wiele podróżował, odwiedził m.in Kew, Grand Trianon i Schönbrunn; po przybyciu do Polski (1775) pracował dla księżnej Izabeli Lubomirskiej i hrabiego Michała Jerzego Mniszcha – jego pierwsze prace w Polsce to: ogrody ks. Lubomirskiej na Mokotowie i Mniszchów w Dęblinie; od 1781 roku intendent ogrodów królewskich Stanisława Augusta Poniatowskiego: autor projektu ogrodu w Wilanowie oraz – razem z Dominikiem Merlinim i Janem Chrystianem Kamsetzerem (patrz niżej) – autor przebudowy Łazienek Królewskich w stylu angielskim (poprzedni ogrodnicy utrzymywali je w stylu francuskim – geometrycznym); zaprojektował osie architektoniczne w postaci placów gwiaździstych (dzisiejsze place Zbawiciela i Unii Lubelskiej w Warszawie); założył również ogród angielski w dobrach Michała Wandalina Mniszcha w Dęblinie, zaprojektował park pałacowy w Pęcicach; założył również pierwszą szkółkę drzew owocowych w Polsce, gdzie eksperymentował z różnymi nowymi metodami osłaniania drzew od mrozu; król Stanisław August nadał mu dużą posiadłość graniczącą od zachodu z Łazienkami, która pozostała własnością rodziny do roku 1831 i została skonfiskowana przez władze carskie za udział Adolfa Schucha w powstaniu listopadowym; po abdykacji króla (1795) pracował dla wielu polskich rodzin arystokratycznych; w 1811 roku został członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, gdzie przedstawił kilka rozpraw naukowych na różnorodne tematy,
• Jan Chrystian Kamsetzer (1753-1795) – architekt i dekorator wnętrz, czołowy przedstawiciel klasycyzmu w Polsce; studiował w drezdeńskiej Akademii Sztuk Pięknych; podróżował do Grecji, Turcji, Włoch, Francji i Anglii; w 1773 roku osiadł w Polsce, gdzie przebywał na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego; pracował m.in. wraz z Dominikiem Merlinim i Janem Chrystianem Szuchem przy przebudowie: Zamku Królewskiego (1779–1785), Pałacu w Łazienkach (1793–1795) oraz pałacu w Rogalinie; inne projekty, to m.in.: Pałac Raczyńskich i Pałac Tyszkiewiczów w Warszawie, kościóły: w Petrykozach (woj. łódzkie) i Radzyminie (woj. mazowieckie), sarkofag króla Jana III Sobieskiego w krypcie św Leonarda w katedrze na Wawelu w Krakowie,
• Chrystian Piotr Aigner (1756-1841) – architekt i teoretyk architektury („Rozprawa o świątyniach u starożytnych i o słowiańskich”), przedstawiciel polskiego klasycyzmu; przez długi czas związany z Warszawą (do 1825 roku), przyczynił się do powstania w stolicy wielu klasycystycznych budowli (pałacyk Rozkoszy, kościół św. Aleksandra, fasada kościoła św. Anny, Obserwatorium Astronomiczne, przebudowa Arsenału, przebudowa Pałacu Namiestnikowskiego, rozbudowa pałacu Krasińskich); inne projekty, to (m.in.): pałac w Igołomii (woj. małopolskie), pałac w Zarzeczu (woj. podkarpackie), pałac w Olesinie (woj. lubelskie), świątynia Sybilli, Dom Gotycki, park i kościół w Puławach (woj. lubelskie), kościół św. Apostołów Piotra i Pawła w Żyrzynie k. Puław (woj. lubelskie), kościół św. Aleksandra w Suwałkach; w 1827 roku wyjechał na stałe do Włoch,
*************************************
• Krystyn Lach Szyrma (1790-1866) – filozof, pisarz („Pamiętnik mego życia”) i publicysta, tłumacz, działacz polityczny; podczas powstania listopadowego „samorzutnie” utworzył Gwardię Akademicką, zostając jej dowódcą w stopniu pułkownika; za zbyt radykalną działalność usunięty przez gen. Chłopickiego i wysłany z misją Rządu Narodowego do Anglii; aresztowany na granicy pruskiej, przez kilka tygodni przebywał w więzieniu we Wrocławiu; po powrocie do Warszawy wstąpił jako ochotnik do korpusu gen. H. Ramoriny, a po jego kapitulacji w Galicji przedostał się do Anglii i osiadł najpierw w Edynburgu, potem w Devonport, gdzie zmarł; na emigracji należał do konserwatywnego obozu zwolenników A. J. Czartoryskiego; był jednak przede wszystkim pisarzem i publicystą, członkiem emigracyjnych towarzystw literackich, autorem kilkudziesięciu artykułów o Polsce, tłumaczem na angielski utworów polskich pisarzy i poetów (np. „Ksiąg narodu i pielgrzymstwa” Adama Mickiewicza,
• Krystyn Piotr Celestyn Józef Ostrowski (1811-1882) – poeta, publicysta, pisarz (polski i francuski), tłumacz, uczestnik powstania listopadowego (1830-1831); od 1831 roku na emigracji we Francji; pisał dramaty, poematy, rozprawy polityczne; przełożył na język francuski prozą dzieła Mickiewicza, z kolei na język polski tłumaczył Szekspira; wydał także (dla czytelnika zachodniego) dwutomowy informator o Polsce („La Pologne historique, litteraire, monumentale et pittoresque”), w którym sporo miejsca poświęcił Ujazdowi i Tomaszowowi Mazowieckiemu – swoim stronom rodzinnym; cały swój majątek (320 tys. franków) zapisał na stypendia dla młodzieży polskiej; pochowany w Lozannie, lecz serce zostało złożone w rodzinnym grobowcu Ostrowskich w Ujeździe (woj. opolskie),
• Stanisław Krystyn Zaremba (1903-1990) – taternik i alpinista oraz matematyk, syn Stanisława Zaremby seniora, również matematyka; studiował matematykę na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz w Paryżu (1924-26); po studiach pełnił funkcję asystenta na Uniwersytecie Wileńskim, a od 1936 roku – docenta Uniwesrytetu Jagiellońskiego; następnie pracował jako wykładowca w: Stalinabadzie (dzisiejsze Duszanbe w Tadżykistanie), Anglii, Walii, USA i Kanadzie; ostatecznie osiadł w Walii, gdzie zmarł; do późnego wieku odwiedzał Polskę, (jeszcze w 1981 roku prowadził wykłady na Uniwersytecie Jagiellońskim); był czynnym taternikiem: nowymi drogami zdobył jako pierwszy w lecie m.in. Mały Kozi Wierch, Wielicki Szczyt, Żabią Turnię Mięguszowiecką, Mięguszowiecki Szczyt Wielki, Durny Szczyt; w zimie dokonał wejść na: Hruby Wierch, Zadni Kościelec, Jaworowy Szczyt; poza Tatrami wspinał się także w Alpach, Pirenejach oraz górach Libanu, Iranu, Walii i Tadżykistanu; był redaktorem czasopisma „Taternik” oraz honorowym członkiem Polskiego Związku Alpinizmu.

********************************************************************************************************************

KRZYSZTOF – imię męskie popularne w wielu krajach (greckie: Christophoros – dosłownie: niosący Chrystusa, w znaczeniu: przynoszący Chrystusa lub też: noszący w sobie Chrystusa); imię jednego z najbardziej znanych świętych, patrona podróżujących, pielgrzymów, kierowców, wzywanego w niebezpieczeństwie zarazy, klęski żywiołowej, nagłej śmierci. W Polsce imię nadawane od XIV wieku, początkowo wyłącznie wśród arystokracji. Obecnie na liście najpopularniejszych polskich imion Krzysztof zajmuje 8 miejsce:
• niemieckie – Christoph, Christophorus, Kristoff,
• angielskie – Christopher, Chris, Kristopher, Kris,
• francuskie – Christophe,
• hiszpańskie – Cristóbal, Cristoval,
• portugalskie – Cristóvao,
• włoskie – Cristoforo,
• szwedzkie – Kristoffer,
• fińskie – Kristofer, Risto,
• węgierskie – Kristóf,
• rosyjskie – Christofor.
Krzysztof obchodzi imieniny: 25 lipca; 31 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Krzysztofek, Krzysiek, Krzyś, Krzysio, Krzycho.
Przekształcenia: Krystek, Krystko, Krzyst, Krzystko, Krzysztko, Krzysztopór.
Od imienia Krzysztof biorą początek następujące nazwiska:
Krysztof, Krysztofek, Krysztofiak, Krysztoforski, Krysztofowicz, Krysztoszek, Kryszyłowicz, Krzyszkowski, Krzystkiewicz, Krzysztofiak, Krzysztofik, Krzysztofowicz, Krzysztoń, Krzyżankiewicz, Krzyżanowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Krzysztof Szydłowiecki herbu Odrowąż (1467-1532) – kanclerz wielki koronny (od 1515 roku), wojewoda krakowski (w latach 1515-1527), kasztelan krakowski (od 1527 roku), kasztelan sandomierski, starosta sieradzki, nowokorczyński, gostyniński, sochaczewski i łukowski, hrabia na Szydłowcu; kierował polityką zagraniczną Polski za panowania króla Zygmunta Starego; polityczny przeciwnik królowej Bony; zwolennik bezwzględnego trzymania się obozu habsburskiego, jednocześnie nastawiony antyturecko; wraz z biskupem Piotrem Tomickim wypracował ugodę z Habsburgami, zwieńczoną zjazdem trzech monarchów w Wiedniu w lipcu 1515 roku; inicjator czteroletniego rozejmu z Albrechtem Hohenzollernem (podpisanego w 1521 roku); w 1514 roku zakupił za 10.000 florenów miasto Opatów i stał się jego dobrodziejem; pochowany w Kolegiacie św. Marcina w Opatowie,
• Krzysztof Borek (zm. 1557 lub po 1573) – twórca muzyki renesansowej; uważany za jednego z pierwszych, na ziemiach polskich, komponujących pełne cykle mszalne; prawdopodobnie związany z kapelą rorantystów w Krakowie,
• Krzysztof Warszewicki herbu Kuszaba (1543-1603) – ksiądz katolicki, jezuita, historyk, pisarz polityczny, publicysta, mówca, dyplomata; w latach 1556-1559 kształcił się w Niemczech (Lipsk i Wittenberga) oraz we Włoszech (Bolonia); po powrocie do Polski był dworzaninem i sekretarzem Adama Konarskiego, biskupa poznańskiego; służył Stefanowi Batoremu w rokowaniach dyplomatycznych w czasie wojny polsko-rosyjskiej (1577-1582); pełnił obowiązki mentora Zygmunta III Wazy; popierał ruch kontrreformacji; jego dorobek to kilka publikacji o tematyce społeczno-politycznej i historycznej; największy rozgłos przyniosła mu, wydana w 1598 roku, książka „O najlepszym stanie wolności” – postulował w niej umocnienie władzy monarszej w interesie całego państwa, sprzeciwiał się wolnej elekcji, uważał, że upadki państw należy przypisywać nie losowi, a nieudolności rządzących i rokoszom rządzonych, apelował o poprawę doli niższych stanów, pisząc „w dobrze urządzonej Rzeczypospolitej i plebejusze w wielkim mają być poważaniu, bo przez nich, przez rolnictwo, i miasta stoją, i kwitną państwa”,
• Krzysztof Pawłowski (zm. 1603) – żeglarz, podróżnik i pamiętnikarz; w 1596 roku dotarł do Indii; pozostawił po sobie opis drogi morskiej z Portugalii (Lizbona) do Indii (Goa) w formie obszernego listu-relacji do nieznanej bliżej osoby; wracając z Indii przez Ormuz i Persję dotarł do Astrachania (latem 1603); tu, przyłączywszy się do orszaku posła carskiego, Stefana Kakascha, przepłynął Morze Kaspijskie; zmarł w Persji,
• Krzysztof Ossoliński herbu Topór (1587-1645) – dworzanin i poseł królewski, podstoli, podkomorzy i wojewoda sandomierski, kasztelan sądecki i wojnicki, pisarz i tłumacz; po studiach odbytych za granicą (1604–1612) na niemieckim uniwersytecie jezuickim w Würzburgu, wspólnie z bratem Maksymilianem Ossolińskim, powrócił do kraju i rozpoczął swą karierę polityczną; w 1607 roku został dworzaninem królewskim, a w 1620 roku – podkomorzym sandomierskim; był wielokrotnym posłem na sejm, gdzie zajmował się głównie sprawami gospodarczymi – cenami, biciem monety i zaopatrzeniem w prowiant wojska; w 1632 rroku został deputatem do rewizji skarbu i pracował nad reformą sejmowania oraz systemu obrony państwa; w 1641 roku, na sejmie warszawskim, wszedł do komisji mającej zająć się zmianą postępowania sądowego i doprowadzić do skrócenia procesów; jako zwolennik kontrreformacji był sprawcą wypędzenia arian z Rakowa, Iwanisk i Skrzelowa; po ojcu odziedziczył część majątku mieleckiego, zamienionego wkrótce z bratem Maksymilianem na majątek Iwaniska, gdzie we wsi Ujazd (w latach ok. 1627-1644) wybudował zamek Krzyżtopór (obecnie planowana jest jego odbudowa); ufundował m.in. klasztor reformatów w Stopnicy oraz wybudował kościół w Ujeździe (koło Iwanisk i Opatowa); znaczne dochody przyniosła mu wyłączność na zaopatrzenie armii Rzeczypospolitej w prowiant podczas kampanii pruskiej przeciw Szwedom w 1626 roku, w której sam brał czynny udział; zmarł nagle w rok po ukończeniu budowy zamku Krzyżtopór (także jego jedyny syn, Krzysztof Baldwin Ossoliński, nie nacieszył się budowlą – zmarł 4 lata po ojcu); pochowany w klasztorze karmelitów bosych w Krakowie,
• Krzysztof Arciszewski herbu Prawdzic (1592-1656) – generał artylerii armii holenderskiej i armii Rzeczypospolitej, uczestnik ekspedycji do Brazylii, poeta i pisarz; od 1619 roku służył na dworze Krzysztofa Radziwiłła (hetmana polnego litewskiego, kasztelana i wojewody wileńskiego); w 1623 roku przybył do Holandii i osiadł w Hadze; dzięki poparciu i pomocy finansowej hetmana Radziwiłła podjął studia w dziedzinie inżynierii wojskowej i artylerii, a także studiował nawigację na uniwersytecie w Lejdzie; brał udział w wojnie trzydziestoletniej, po obu stronach konfliktu, m.in. pod sztandarem francuskim kardynała Richelieu, zdobywał protestancką twierdzę La Rochelle (1629); w listopadzie 1629 roku zaciągnął się do służby holenderskiej w Kompanii Zachodnioindyjskiej w stopniu kapitana; dotarł do Brazylii razem z 7-tysięczną ekspedycją wysłaną przeciw Hiszpanii i Portugalii – pod jego dowództwem holenderski desant zajął wysepkę Itamaracá; dzięki odwadze i waleczności, którą wykazywał się w boju, szybko awansował do rangi majora; w 1633 roku powrócił do Niderlandów, gdzie ponownie zawierzono jego doświadczeniu i po awansowaniu do stopnia pułkownika wysłano do Brazylii (był tam zastępcą naczelnego wodza): najsłynniejsze osiągnięcia militarne: zdobycie twierdzy Arrayal (Castello Real) i Porto Calvo, oblężenie Nazareth; w 1637 roku został wicegubernatorem holenderskiej Brazylii, przez pewien czas pełnił także funkcję wodza naczelnego sił holenderskich w Brazylii; w 1646 roku powrócił do Polski i przyjął propozycję objęcia dowództwa artylerii koronnej; za panowania Jana II Kazimierza uczestniczył w wojnach z kozaczyzną i Tatarami; podczas powstania Chmielnickiego (1648) dowodził obroną Lwowa, brał udział w odsieczy Zbaraża, walczył w bitwach pod Zborowem i Piławcami; wykorzystując swoje doświadczenia wyniesione ze służby w Brazylii, wprowadził wiele reform i udoskonaleń w dziedzinie artylerii i budowy fortyfikacji,
• Krzysztof Opaliński (1611-1655) – poeta i pisarz, wojewoda poznański (od 1637 roku), jeden z przywódców opozycji magnackiej przeciw Władysławowi IV i Janowi Kazimierzowi; razem ze swoim bratem Łukaszem Opalińskim studiował w Akademii Lubrańskiego w Poznaniu (1620-1625); w latach następnych przebywał za granicą (min. Leuven, Orlean, Padwa); po powrocie do Polski objął stanowisko starosty śremskiego oraz rozpoczął aktywny udział na scenie politycznej; w 1637 roku przejął pozycję wojewody poznańskiego po zmarłym wuju Janie Opalińskim; w kolejnych latach współzawodniczył z Bogusławem Leszczyńskim o starostwo nad Wielkopolską; podczas potopu szwedzkiego poddał (wraz z innymi magnatami) Wielkopolskę Szwedom (1655); dokument ten (kapitulacja) przekazywał Karolowi Gustawowi pełną władzę nad województwami: poznańskim i kaliskim oraz całością dóbr państwowych i kościelnych,
• Krzysztof Grodzicki (zm. 1659) – generał artylerii koronnej, kasztelan kamieniecki; w latach 1626-1629 brał udział w walkach ze Szwedami; służył na Pomorzu pod wodzą hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego; w 1640 roku został mianowany komendantem nowo wybudowanej twierdzy Kudak: w 1648 roku wytrzymał kilkumiesięczne oblężenie wojsk kozackich, a poddał Kudak (26 września 1648) dopiero wtedy, gdy skończyła się żywność i amunicja; w 1650 roku został pułkownikiem artylerii, a dwa lata później – generałem artylerii koronnej; w 1655 roku walczył pod Ochmatowem i jako komendant garnizonu Lwowa, bronił miasta przed oblegającą go armią kozacko-rosyjską; latem 1656 roku dowodził artylerią w szturmie na Warszawę; później walczył ze Szwedami, zajmując się głównie pracami oblężniczymi i kierując artylerią oblężniczą (m.in. Toruń, Elbląg),
• Krzysztof Grzymułtowski herbu Nieczuja (ok. 1620-1687) – marszałek Sejmu I Rzeczypospolitej, wojewoda poznański, dyplomata w służbie królewskiej, pisarz polityczny (mowy sejmowe i dyplomatyczne) i mówca; w czasie Potopu szwedzkiego pozostał po stronie Jana Kazimierza; w 1656 roku otrzymał kasztelanię poznańską; jako stronnik Jana III Sobieskiego, w 1679 roku, otrzymał godność wojewody poznańskiego; w latach 80-tych XVII wieku przewodził opozycji wielkopolskiej o orientacji prohabsburskiej; uczestnik i sygnatariusz rokowań pokojowych ze Szwecją w Oliwie (1660) i z Rosją w Moskwie (1686), zakończonych traktatem jego imienia,
• Krzysztof Niemirycz (ok. 1650-po 1699) – poeta, pierwszy polski tłumacz bajek La Fontaine’a,
• Krzysztof Kluk (1739-1796) – ksiądz katolicki, przyrodnik, autor pierwszego polskiego podręcznika biologii; jako człowiek o wszechstronnych opublikował wiele prac, które stanowiły przełom w ówczesnych polskich naukach przyrodniczych i rolniczych; nadzorował też urządzanie ogrodu i parku przy rezydencji biskupów kujawskich w Wolborzu (zespół parkowy jest obecnie zaniedbany); w latach 1786-1788 został wydany w Warszawie trzytomowy „Dykcyonarz Roślinny", w którym ksiądz Kluk opisał 1.536 gatunków roślin krajowych i zagranicznych, ułożonych w alfabetycznym porządku nazw łacińskich z przyporządkowanymi im nazwami polskimi; odpowiednikiem „Roślin potrzebnych...." w dziedzinie zoologii było czterotomowe dzieło „Zwierząt domowych i dzikich, osobliwie krajowych, potrzebnych i pożytecznych, domowych, chowanie, rozmnożenie, chorób leczenie, dzikich łowienie, oswojenie, zażycie, szkodliwych zaś wygubienie", które stanowiło pierwszą syntezę fauny krajowej i pełniło przez długi czas funkcję podręcznika; ksiądz Kluk otrzymał tytuł doktora nauk wyzwolonych i filozofii Szkoły Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie (za zasługi na polu szerzenia kultury rolnej oraz wiedzy przyrodniczej), a także złoty Medal Merentibus (od króla Stanisława Augusta),
• Krzysztof Celestyn Mrongowiusz (1764-1855) – duchowny ewangelicki, wybitny kaznodzieja, orędownik i obrońca polskości na Warmii i Mazurach (w zaborze pruskim), filozof, językoznawca, tłumacz; jeden z pierwszych badaczy folkloru Kaszubów (przygotował mały słownik kaszubski), mieszkaniec Gdańska; studiował teologię i filologię polską na Uniwersytecie Królewieckim; w 1797 roku wraz z ks. Jerzym Olechem bezskutecznie starał się o utworzenie katedry języka polskiego na uniwersytecie królewieckim; w 1798 roku został kaznodzieją w kaplicy św. Anny przy Kościele św. Trójcy w Gdańsku i jednocześnie lektorem języka polskiego w Gdańskim Gimnazjum Akademickim; w 1852 roku został członkiem Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu; był także jedynym gdańszczaninem należącym do Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie; pozostawił po sobie ponad tysiąc zgromadzonych cennych książek, które przeszły w posiadanie Biblioteki Miejskiej w Gdańsku,
• Krzysztof Kamil Baczyński (1921-1944) – poeta, czołowy liryk pokolenia wojennego („Zamknięty echem”, „Dwie miłości”, „Śpiew z pożogi”); podchorąży, żołnierz Armii Krajowej, podharcmistrz Szarych Szeregów, jeden z przedstawicieli pokolenia Kolumbów; absolwent Gimnazjum im. Stefana Batorego w Warszawie (maturę zdał w 1939 roku); w czasach gimnazjalnych fascynował się „Ferdydurke" Witolda Gombrowicza i napisał jej własną wersję („Gimnazjum imienia Boobalka I"); znał też literaturę francuską (w późniejszych latach pisał także wiersze po francusku); w jego klasie uczyli się późniejsi żołnierze warszawskich Grup Szturmowych Szarych Szeregów: Tadeusz Zawadzki „Zośka", Jan Bytnar „Rudy" i Maciej Aleksy Dawidowski "Alek"; harcerz działającej przy szkole 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej "Pomarańczarnia"; w czasie II wojny światowej uczestniczył (m.in.) w akcji wykolejenia pociągu niemieckiego, jadącego z frontu wschodniego do Berlina; jednocześnie był kierownikiem działu poezji miesięcznika społeczno-literackiego „Droga", wydawanego od grudnia 1943 roku do kwietnia 1944 roku; wybuch powstania warszawskiego zaskoczył go w rejonie pl. Teatralnego – nie mogąc przedostać się na miejsce koncentracji macierzystej jednostki przyłączył się do oddziału złożonego z ochotników, którymi dowodził ppor. "Leszek" (Lesław Kossowski); poległ na posterunku w Pałacu Blanka, 4 sierpnia 1944, śmiertelnie raniony przez strzelca wyborowego ulokowanego prawdopodobnie w gmachu Teatru Wielkiego; w powstaniu warszawskim, 1 września 1944 roku, zginęła także jego żona – Barbara Stanisława Drapczyńska, studentka polonistyki tajnego UW; Baczyńskiego pochowano pierwotnie na tyłach Pałacu Blanka, a po wojnie jego ciało przeniesiono na Cmentarz Wojskowy na Powązkach; jego poezja najpełniej wyraża cechy generacji kolumbów, dla których konsekwencją wybuchu wojny była konieczność poradzenia sobie z tym wstrząsem i odnalezienie własnej postawy wobec okrutnej rzeczywistości; w swoich wierszach poruszał problemy ponadczasowe, takie jak rzeźbienie duszy i psychiki człowieka, refleksja nad młodością i dojrzewaniem (w tym przypadku drastycznie przyśpieszonym przez wojnę), poszukiwanie wartości mogących stanowić fundamenty dorosłego życia; był nieufny wobec tradycyjnej poetyki – uważał, że jest niewskazana wobec ogromu zniszczeń i cierpień narodu; miał świadomość zagłady własnej i swojego pokolenia, jednak nie dramatyzował nad takim losem,
• Krzysztof Boruń (1923-2000) – pisarz science-fiction (SF), popularyzator nauki (m.in. astronomii); dziennikarz, w pracy dziennikarskiej poruszał tematy z zakresu psychologii, parapsychologii, socjologii, astronomii, cybernetyki i futurologii; żołnierz Armii Krajowej i uczestnik powstania warszawskiego (oddział „Krybar"); członek-założyciel Polskiego Towarzystwa Astronautycznego i Polskiego Towarzystwa Cybernetycznego; od 1950 roku członek Towarzystwa Miłośników Astronomii; jako autor SF debiutował w 1953 roku napisaną wspólnie z Andrzejem Trepką powieścią „Zagubiona przyszłość”, drukowaną w odcinkach na łamach „Ilustrowanego Kuriera Polskiego”, w latach następnych powstały kontynuacje tej powieści – „Proxima” oraz „Kosmiczni bracia”, które razem z pierwszą częścią tworzą trylogię kosmiczną; utwory Borunia tłumaczone były na języki: rosyjski, czeski, węgierski, niemiecki, ukraiński i japoński,
• Krzysztof Chamiec, właściwie Krzysztof Jaxa-Chamiec (1930-2001) – aktor teatralny i filmowy („Pierwszy dzień wolności”, „Ostatnie dni”, „Urodziny młodego warszawiaka”, „Kamienne tablice”, „Ballada o Januszku”); ukończył studia ekonomiczne na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; 1 marca 1949 roku zadebiutował w lubelskim Teatrze Muzycznym, gdzie grał do 1951 roku; później występował w teatrach w: Szczecinie, Gnieźnie i Kaliszu (do 1955 roku); w 1954 roku zdał aktorski egzamin eksternistyczny w PWST w Krakowie; po egzaminie występował na deskach teatrów w Krakowie i Łodzi; od 1967 roku związany z teatrami warszawskimi (m.in. Ateneum, Narodowym, Polskim, Na Woli); występował także w Teatrze Telewizji i Teatrze Sensacji „Kobra" oraz w Teatrze Polskiego Radia; na ekranie filmowym zadebiutował w 1961 roku rolą hrabiego Alfreda Łaskiego w „Komediantach” Marii Kaniewskiej; wystąpił w kilkudziesięciu filmach polskich i zagranicznych; jego emploi (męski, wyniosły, pewny siebie) predestynowało go do grania ról mundurowych, zwłaszcza oficerów, ludzi wykształconych, dyplomatów, arystokratów, cudzoziemców; często odtwarzał także postaci historyczne (np. Kazimierza Wielkiego, Feliksa Dzierżyńskiego w „Krachu Operacji Terror”, Ignacego Jana Paderewskiego w „Polonii Restituta” i „Rzeczpospolitej dni pierwszych”, Stefana Czarnieckiego w „Szwedzi w Warszawie”),
• Krzysztof Komeda, właśc. Krzysztof Trzciński (1931-1969) – kompozytor i pianista jazzowy, twórca znanych na całym świecie standardów jazzowych i muzyki filmowej, pionier jazzu nowoczesnego w Polsce; z wykształcenia lekarz laryngolog; najczęściej występował z własnym sekstetem (założonym w 1956 roku); napisał muzykę do 65 filmów („Niewinni czarodzieje”, „Do widzenia, do jutra”, „Nóż w wodzie”, „Zbrodniarz i panna”, „Smarkula”, „Klub profesora Tutki”, „Matnia”, „Nieustraszeni pogromcy wampirów”): pierwszym filmem zilustrowanym muzycznie przez niego była etiuda filmowa Romana Polańskiego „Dwaj ludzie z szafą” (1958), ostatnim zaś – również film Romana Polańskiego „Dziecko Rosemary” (1968), ze słynną „Kołysanką" jako motywem przewodnim; jako muzyk jazzowy wywarł istotny wpływ na ukształtowanie się oryginalnego stylu, określanego jako polska szkoła jazzu, który (już po tragicznej śmierci artysty) miał wpływ na rozwój międzynarodowej sceny jazzowej, zwłaszcza awangardy lat 70-tych XX wieku skupionej wokół wydawnictwa ECM,
• Krzysztof Kieślowski (1941-1996) – reżyser i scenarzysta filmowy; karierę rozpoczął jako reżyser specjalizujący się w filmach dokumentalnych („Życiorys”, „Z punktu widzenia nocnego portiera”), jednak w miarę upływu czasu zaangażował się w realizację filmów fabularnych; sporadycznie podejmował też działalność teatralną; jego wczesna twórczość fabularna była utożsamiana z kinem moralnego niepokoju, stanowiąc paradokumentalne utwory ukazujące rzeczywistość ówczesnej Polski („Personel”, „Blizna”, „Amator”, „Przypadek”); później zwrócił się ku motywom metafizycznym, tworząc filmy psychologiczne podejmujące tematy moralne i egzystencjalne (cykl filmowy „Dekalog”, „Podwójne życie Weroniki”, trylogia „Trzy kolory”); wielokrotnie nagradzany za swoją twórczość, m.in.: Europejską Nagrodą Filmową „Felix” oraz Złotym Lwem w Wenecji,
• Krzysztof Antoni Klenczon (1942-1981) – kompozytor, wokalista i gitarzysta muzyki rock; w 1962 roku w duecie z Karolem Warginem został laureatem I Festiwalu Młodych Talentów w Szczecinie („Mały miś”); w latach 1962–1964 był gitarzystą „Niebiesko-Czarnych”, z którymi wystąpił w paryskiej Olimpii; lider zespołów muzycznych: „Pięciolinie” (1964), „Czerwone Gitary” (1965–1970) i „Trzy Korony” (1970–1972); kompozytor największych przebojów „Czerwonych Gitar”: „Taka jak ty”, „Historia jednej znajomości”, „Nikt na świecie nie wie”, „Biały krzyż”, „Wróćmy na jeziora”, „Kwiaty we włosach”, „Powiedz stary gdzieś ty był”, „Jesień idzie przez park” oraz „Trzech Koron”: „10 w skali Beauforta”, „Port”, „Czyjaś dziewczyna”; w 1973 roku wyjechał na stałe do Stanów Zjednoczonych, gdzie komponował, nagrywał i występował; został ranny w wypadku samochodowym, wracając z koncertu charytatywnego w klubie Milford w Chicago, i zmarł; został pochowany w grobie rodzinnym w Szczytnie; grób Klenczona jest jednym z punktów zwiedzania Szczytna; na cześć muzyka odbywają się też co roku „Dni i Noce Szczytna”, na których główny koncert nosi imię Krzysztofa Klenczona.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Krzysztof Cedro z „Popiołów” Stefana Żeromskiego,
• Krzysztof ze „Zmowy nieobecnych” Marii Kuncewiczowej,
• Krzysztof z „Pestki” Anki Kowalskiej.

„Krzysie
Są jak młode bysie.
Bodły ze wszystkimi by się.
Potem
W ciągu ich życiowej drogi
Jednym Krzysiom się kruszą,
A innym rosną rogi.
Uważa Krzyś niekiedy, że jest rodzynkiem w cieście –
Ale wy
Nie wierzcie temu, nie wierzcie.”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

KSAWERY – samodzielne imię męskie oderwane od dwuczłonowego imienia Franciszek Ksawery (jak np: Jan Kanty, Stanisław Kostka); pochodzi od nazwy miejscowości, z której pochodził św. Franciszek Ksawery (Javier). Oboczna, bardziej archaiczna pisownia – XAWERY:
• niemieckie – Xavier,
• angielskie – Xavier,
• hiszpańskie – Xavier, Xabi, Javier.
Ksawery obchodzi imieniny: 3 grudnia.
Forma żeńska: KSAWERA, KSAWERYNA.
Zdrobnienie: Ksawerek.
Od imienia Ksawery nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Franciszek Ksawery Dmochowski (1762-1808) – działacz polityczny, publicysta, poeta i tłumacz,
• Ksawery Franciszek Krasicki (1774-1844) – generał, powstaniec kościuszkowski i napoleoński, naczelnik powstania antyaustriackiego w ziemi sanockiej, prezes Komitetu Patriotycznego,
• Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki (1778-1846) – polityk, minister skarbu Królestwa Polskiego (1821-1830), genialny finansista i organizator gospodarki, założyciel Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego (1825) i Banku Polskiego (1828),
• Ksawery Bronikowski (1796-1852) – działacz polityczny, publicysta, współzałożyciel i wiceprezes Towarzystwa Patriotycznego w czasie powstania listopadowego,
• Franciszek Ksawery Godebski pseud. Dobrogost (1801-1869) – syn Cypriana, pisarz i publicysta, w 1858 roku objął kierownictwo Ossolineum,
• Ksawery Pillati (1843-1902) – malarz i rysownik, ilustrator powieści Józefa Ignacego Kraszewskiego,
• Xawery Dunikowski (1875-1964) – jeden z najwybitniejszych polskich rzeźbiarzy, malarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych Warszawie, Krakowie i Wrocławiu,
• Xawery Czernicki (1882-1940) – kontradmirał marynarki wojennej II Rzeczypospolitej, inżynier budownictwa okrętowego, zamordowany w Katyniu,
• Ksawery Pruszyński (1907-1950) – brat Mieczysława, reporter, publicysta, literat (literatura faktu), dyplomata.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Ksawery Horsztyński z dramatu Juliusza Słowackiego.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

LAURA – forma żeńska imienia męskiego – LAURENCJUSZ, LAURENTY, LAURENTYN (łacińskie Laurens, Laurentinus – należący do miasta Laurentum w Lacjum między starożytną Ostią i Lavinium, pochodzący z tego miasta; także laureus – wawrzynowy, od laurus – drzewo wawrzynowe poświęcone Apollinowi, laur), popularnego w wielu krajach. Polski odpowiednik imienia męskiego: WAWRZYNIEC:
• angielskie – Laura,
• włoskie – Laura.
Laura obchodzi imieniny: 6, 17 czerwca; 18 sierpnia; 18 grudnia.
Zdrobnienie: Lara.
Od imienia męskiego Laurenty (Wawrzyniec) pochodzą następujące nazwiska:
Laurentowski, Laure, Laurman, Lorenc, Lorenczuk, Lorentowicz, Lorek, Ławrewicz, Ławrow, Ławrukiewicz, Ławruszczak, Ławrynowicz, Ławrzecki, Wach, Wacha, Wachal, Wachlewski, Wachniewicz, Wachnik, Wachnowski, Wachowiak, Wachowicz, Wachowski, Wawro, Wawra, Wawrosz, Wawroński, Wawrowski, Wawruszko, Wawryczuk, Wawryk, Wawrynkiewicz, Wawryniuk, Wawryło, Wawrytko, Wawrzak, Wawrzek, Wawrzecki, Wawrzewski, Wawrzon, Wawrzonkiewicz, Wawrzonowski, Wawrzykowski, Wawrzyniak. Wawrzynkiewicz, Wawrzynkowski, Wawrzynowicz, Wawrzyńczak.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Laura z sielanki Franciszka Karpińskiego „Laura i Filon”,
• Laura z „Kordiana” Juliusza Słowackiego,
• Laura z „Zawiszy Czarnego” Juliusza Słowackiego,
• Laura Kościeniecka (ukochana Cezarego Baryki) z „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

LEOKADIA – imię żeńskie (od greckiego słowa leukos – świecący, jasny, pomyślny, szczęśliwy), oznaczające tę, która ma przed sobą jasną, pomyślną przyszłość, ma świecić przykładem i wieść szczęśliwe życie:
• niemieckie – Leokadia.
Leokadia obchodzi imieniny: 9 grudnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Loda, Lodzia.
Od imienia Leokadia nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Leokadia Matuszewska CSFN, siostra Maria Heliodora (1906-1943) – siostra zakonna ze Zgromadzenia Najświętszej Rodziny z Nazaretu, błogosławiona kościoła katolickiego,
• Leokadia Małunowiczówna (1910-1980) – filolog, profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego,
• Loda Halama (1911-1996) – tancerka, aktorka, choreograf, primabelirina Teatru Wielkiego w Warszawie.

********************************************************************************************************************

LIDIA – imię żeńskie używane w wielu krajach (łacińskie Lydia – kraj położony w środkowej części zachodnich wybrzeży Azji Mniejszej), oznaczające tę, która pochodzi z krainy Lidia:
• niemieckie – Lydia,
• angielskie – Lidda, Liddy,
• francuskie – Lydie,
• węgierskie – Lidia,
• rosyjskie – Lidija,
• czeskie – Lydie.
Lidia obchodzi imieniny: 27 marca; 3 sierpnia.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Lidka, Lidzia, Lidusia.
Od imienia Lidia najprawdopodobniej biorą początek następujące nazwiska:
Lider, Lidke, Lidman, Liedke.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Lidia Kmitowa (1888-1967) – wybitna polska skrzypaczka, profesor, pedagog (uczyła gry m.in. Witolda Lutosławskiego); przez wiele lat wykładała w warszawskim Konserwatorium Muzycznym; była wykonawczynią prawykonań utworów Grażyny Bacewicz,
• Lidia Winniczuk (1904-1993) – filolog klasyczna, od 1963 roku profesor Uniwersytetu Warszawskiego, od 1982 roku członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego; zajmowała się kulturą antyczną i literaturą polsko-łacińską („Kobieta w starożytności”, „Twórczość poetek greckich”, „Kobiety świata antycznego”, „Od starożytności do współczesności”, „Ludzie, zwyczaje i obyczaje starożytnej Grecji i Rzymu”),
• Lidia Wysocka (1916-2006) – aktorka, piosenkarka, a także reżyser teatralny i projektantka kostiumów; założycielka, reżyser, kierownik artystyczny i artystka Kabaretu Wagabunda (1956-1968); z powodzeniem występowała w filmie, teatrze i w radiu, zarówno przedwojennym jak i powojennym – w szerokim wachlarzu tematycznym: od dramatu po farsę,
• Lidia Daniszewska pseud. Lidka (1923-1944) – sanitariuszka, łączniczka, uczestniczka powstania warszawskiego; podczas okupacji hitlerowskiej studiowała medycynę na tajnych kompletach; pierwszego dnia powstania warszawskiego wstąpiła w szeregi powstańcze i została łączniczką oraz sanitariuszką w plutonie „Felek” kompanii „Rudy” batalionu „Zośka”; poległa 16 września 1944 roku na Czerniakowie (miała 21 lat); dwukrotnie odznaczona Krzyżem Walecznych,
• Lidia Kłobucka (1932-1995) – śpiewaczka operetkowa, solistka Operetki Warszawskiej, uczennica Ady Sari,
• Lidia Mularska-Andziak (1957-2004) – historyk, profesor i wiceprzewodnicząca Rady Naukowej Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, specjalistka od dziejów Hiszpanii.

********************************************************************************************************************

LUCYNA – imię żeńskie używane w wielu krajach (łacińskie lucinus – świetlisty, urodzinowy, dotyczący urodzin); pierwotnie imię bogini światła, opiekunki urodzin, następnie przydomek Diany i Junony.
Lucyna obchodzi imieniny: 30 czerwca; 17 października.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Ludka, Lutka.
Od imienia Lucyna biorą początek nazwiska:
Luciński, Ludkiewicz, Lutkiewicz, Lutkowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Lucyna Ćwierczakiewiczowa (1829-1901) – autorka wielu książek kucharskich i poradników traktujących o prowadzeniu gospodarstwa domowego, publicystka; najbardziej znane jej książki, to: „365 obiadów za pięć złotych” (Warszawa 1858), które doczekały się ponad 20 wydań oraz „Jedyne praktyczne przepisy wszelkich zapasów spiżarnianych oraz pieczenia ciast” (Warszawa 1858); w latach 1865-1894 prowadziła dział mody i gospodarstwa domowego w tygodniku „Bluszcz” oraz współpracowała z „Kurierem Warszawskim; była bardzo popularną postacią dziewiętnastowiecznej Warszawy, bohaterką wielu opowiadań i anegdot, m.in. o jej legendarnej oszczędności, przez którą jej nazwisko zostało żartobliwie przekręcone na „Ćwierciakiewiczową”; jej sympatykiem był Bolesław Prus; posiadała bardzo nowoczesne, jak na swoje czasy, poglądy na kwestie higieny, czystości i zdrowia, promując zdrową dietę, ruch i gimnastykę, przez co znacznie wyprzedziła swoją epokę,
• Lucyna Messal, zwana Messalką właśc. Lucyna Mischal-Sztukowska (1886-1953) – aktorka, śpiewaczka (sopran) i tancerka. operetkowa, primadonna Operetki Warszawskiej; zadebiutowała w warszawskim Teatrze Nowości w roli Emilii w spektaklu „Ach ta wiosna” (1904), jednak sukces przyniosła jej dopiero rola Safii w „Baronie cygańskim” (1909); odtąd została nową primadonną operetki warszawskiej, detronizując dotychczasową – Wiktorię Kawecką; występowała na scenach Warszawy, Lublina, Łodzi, Petersburga, Moskwy, Wiednia i Budapesztu; w 1929 roku otworzyła własny teatr muzyczny przy ulicy Marszałkowskiej 114 w Warszawie, natomiast w okresie okupacji niemieckiej – „Bar pod Messalką” na Krakowskim Przedmieściu 16/18; w 1938 roku wystąpiła w epizodycznej roli pianistki Wandy w filmie „Szczęśliwa trzynastka” w reżyserii Mariana Czauskiego; po wojnie występowała w warszawskim Teatrze Nowym.

********************************************************************************************************************

LUDMIŁA – słowiańskie imię żeńskie oznaczające tę, która jest ludowi (ludziom) miła. Imię to stało się popularne w Polsce w XIX wieku, dzięki romansowi „Żelisław i Ludmiła” Leona Potockiego ogłoszonego w Tygodniku Polskim w 1816 roku:
• rosyjskie – Ludmiła.
Ludmiła obchodzi imieniny:
20 stycznia; 20 lutego; 7 maja; 29, 30 lipca; 26 października.
Forma męska: LUDOMIŁ, LUDMIŁ.
Zdrobnienia: Ludka, Lidka, Litka, Miłka.
Od imienia Ludmiła biorą początek nazwiska:
Ludkiewicz, Lutkiewicz, Lutkowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Ludmiła Maria Marjańska, z domu Mężnicka (1923-2005) – poetka, prozaik („Powrócić do miłości”, „Pierwsze śniegi, pierwsze wiosny”, „Życie na własność”, „To ja, Agata”) i tłumaczka literatury angielskiej; w latach 1957–1979 redagowała audycje poetyckie w Polskim Radiu; prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (1993-1996); wysoko cenione są jej tłumaczenia Emily Dickinson, Walta Whitmana, Williama Butlera Yeatsa, Richarda Wilbura i Marianne Moore,
• Ludmiła Jakubczak (1939-1961) – piosenkarka („Alabama”, „Dwie szklaneczki wina”, „Szeptem”, „Gdy mi ciebie zabraknie”, „Wakacje z deszczem”, „Żurawi klucz”) i tancerka; w roku 1960 czytelnicy „Expressu Wieczornego” wybrali „Gdy mi ciebie zabraknie” w wykonaniu Jakubczak najpopularniejszą polską piosenką powojenną; współpracowała z orkiestrami Edwarda Czernego, Stefana Rachonia oraz z zespołami kierowanymi przez Jerzego Abratowskiego (jej męża); zginęła w wypadku samochodowym mając 22 lata.
Znane z literatury pięknej:
• Ludmiła z „Wacława dziejów” Stefana Floriana Garczyńskiego,
• bohaterka romansu Leona Potockiego „Żelisław i Ludmiła”,
• Litka (Ludmiła) z „Rodziny Połanieckich” Henryka Sienkiewicza.

********************************************************************************************************************

LUDWIKA – forma żeńska imienia męskiego LUDWIK (od staroniemieckich słów: hlut – głośny, sławny i wig – walka); oznaczającego tego, który jest sławny z powodu swego męstwa okazywanego w walce:
• niemieckie – Luisa,
• angielskie – Louisa,
• włoskie – Luisa,
• węgierskie – Ludowika.
Ludwika obchodzi imieniny: 31 stycznia; 15 marca.
Zdrobnienia: Ludwiczka, Ludwisia, Ludwinia.
Od imienia męskiego Ludwik biorą początek następujące nazwiska:
Ludwicki, Ludwiczak, Ludwig, Ludwikiewicz, Ludwikow, Ludwikowski, Ludwiniak, Ludwiński, Ludwisiak, Ludwiszewski, Ludkiewicz, Ludkowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Ludwika Śniadecka (1802-1866) – polska działaczka w Turcji w okresie zaborów; młodzieńcza, nieodwzajemniona miłość Juliusza Słowackiego – upamiętniona w korespondencji i utworach poety; po przejściu na islam została żoną Michała Czajkowskiego (Sadyka Paszy) i wspierała go ofiarnie w działalności politycznej, między innymi w zakładaniu Adampola (polskiej osady w okolicach Stambułu); tam też została pochowana,
• Ludwika Nitschowa z domu Kraskowska (1889-1989) – rzeźbiarka, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i kierownik katedry rzeźby: jej uczniami byli m.in. Kazimierz Gustaw Zemła i Stanisław Kulon; autorka wielu pomników (warszawskiej Syrenki, Marii Curie-Skłodowskiej, Fryderyka Chopina, Mikołaja Kopernika, Stefana Starzyńskiego, papieża Jana XXIII).
Znane z literatury pięknej:
• Ludwika Martwicówna z dramatu Stefana Żeromskiego „Biała rękawiczka”.

********************************************************************************************************************

LECH - imię legendarnego protoplasty Polaków (Lachów, u Kadłubka – Lechitów), brata Czecha i Rusa.
Lech obchodzi imieniny: 28 lutego; 12 sierpnia.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienie: Leszek (być może forma pierwotniejsza niż Lech, który stanowiłby zgrubienie imienia Leszek. Leszek miałby oznaczać człowieka sprytnego, umiejącego zwieść innych).
Przekształcenia: Lestek, Lestko, Lściek (staropolskie lście – obłuda), Lesz, Leszczek.
Od imienia Lech (Leszek) biorą początek następujące nazwiska:
Lechisz, Lechnicki, Lechowicz, Lechowski, Lesiak, Lesiakowski, Lesicki, Lesiewicz, Lesiński, Lesiuk, Leske, Leski, Lesz, Leszak, Leszczyc, Leszczycki, Leszek, Leszko, Leszkiewicz, Leszkowicz, Leś, Leśkiewicz.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Lech Ziemski pseud. Siwy Sokół (1887-1967) – duchowny katolicki, pułkownik Wojska Polskiego, instruktor harcerski; aktywny organizator ruchu skautowego w Polsce; uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej (1920); w czasie II wojny światowej związany z Szarymi Szeregami oraz z Armią Krajową (po wojnie określony jako zasłużony kapelan AK); wielokrotnie wyróżniany: otrzymał m.in. Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Niepodległości, Medal 3 Maja za pracę wychowawczą,
• Lech Józef Niemojewski (1894-1952) – architekt, profesor Politechniki Warszawskiej; uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej (1920); w czasie walk o stolicę we wrześniu 1939 roku był komendantem Straży Obywatelskiej na Mokotowie; zrealizował m.in. projekty kościoła w Białymstoku, Instytutu Propagandy Sztuki w Warszawie oraz willę prof. Tadeusza Pruszkowskiego w Kazimierzu Dolnym; był autorem wnętrz statków pasażerskich MS Piłsudski i MS Batory; odznaczony Krzyżem Komandorskim francuskiej Legii Honorowej,
• Lech Bądkowski (1920-1984) – żołnierz, pisarz, dziennikarz, tłumacz oraz kaszubski działacz polityczny, kulturalny i społeczny; w 1956 roku współtworzył Zrzeszenie Kaszubskie (późniejsze Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie) i jego program ideowy, mimo że nie był Kaszubą i nie mówił po kaszubsku,
• Lech Kalinowski (1920-2004) – historyk sztuki, wybitny mediewista, profesor zwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego; kawaler Orderu Odrodzenia Polski; był czynnym członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem i przewodniczącym Komitetu Nauk o Sztuce PAN, członkiem British Academy; w 2001 roku został członkiem Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa,
• Lech Kunka (1920-1978) – artysta malarz, uczeń Władysława Strzemińskiego i Fernanda Légera, profesor Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Łodzi (obecnie: Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego),
• Lech Ratajski, także Leszek Ratajski (1921-1977) – kartograf profesor Uniwersytetu Warszawskiego; jego zainteresowania naukowe obejmowały podstawy teoretyczne kartografii, problemy nazewnictwa geograficznego, geografię regionalną świata; ogłosił około 400 prac oraz opracował około 1000 map; wydał m.in. „Podręczny atlas świata” w pięciu zeszytach (1954-1961); jako konsultant i weryfikator nazw geograficznych na potrzeby atlasów i słowników przyczynił się do ustalenia polskiego nazewnictwa geograficznego; laureat czterech nagród indywidualnych ministra oświaty i szkolnictwa wyższego; odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski,
• Lech Emfazy Stefański (1928-2010) – pisarz, publicysta, tłumacz literatury pięknej, autor i współautor książek z dziedziny parapsychologii i zjawisk paranormalnych, aktor i reżyser; ukończył wydział reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie; jeden z najbardziej znanych polskich parapsychologów, współtwórca i aktywny działacz Polskiego Towarzystwa Psychotronicznego; żołnierz AK, uczestnik powstania warszawskiego,
• Lech Borski (1942-2002) – prozaik i publicysta; autor kilkunastu książek o tematyce społecznej (w tym dla młodzieży) oraz jednej powieści science fiction („Velva”),
• Lech Aleksander Kaczyński (1949-2010) – prawnik i polityk; doktor habilitowany nauk prawnych, specjalista w zakresie prawa pracy; profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie oraz Uniwersytetu Gdańskiego; Prezydent Polski w latach 2005–2010; prezes Najwyższej Izby Kontroli (1992–1995), minister sprawiedliwości i prokurator generalny w rządzie Jerzego Buzka (2000–2001), prezydent Warszawy (2002–2005); współzałożyciel partii Prawo i Sprawiedliwość i jej pierwszy prezes; zginął w katastrofie rządowego samolotu Tu-154 pod Smoleńskiem.

********************************************************************************************************************

LEON - imię męskie używane w wielu krajach od czasów Leona I Wielkiego (zm. 461), papieża oraz mówcy (od łacińskich słów leo, leonis – lew). Polski odpowiednik – Lew:
• niemieckie – Leo,
• węgierskie – Leo,
• włoskie – Leone.
Leon obchodzi imieniny:
20 lutego; 14 marca; 11, 19, 22 kwietnia; 12, 13, 28 czerwca; 10 października; 10 listopada.
Forma żeńska: LEONIA, LEONA.
Zdrobnienia: Leonek, Leoś, Lulek.
Od imienia Leon biorą początek następujące nazwiska:
Leoncewicz, Leonczyński, Leoniak, Leoniewski, Leonik, Leonowicz, Lew, Lewalski, Lewandowski, Lewandowicz, Lewek, Lewicki, Lewin, Lewiński, Lewkowicz, Lwowicz.
Z imieniem tym związane jest powiedzenie:
• To nie on, to Leon.
Znani Polacy:
• Leon Wyczółkowski (1852-1936) – malarz i grafik, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.
• Leon Chwistek (1884-1944) – logik, matematyk, filozof, malarz i teoretyk sztuki,
• Leon Schiller (1887-1954) – reżyser i inscenizator, pedagog,
• Leon Kruczkowski (1900-1962) – pisarz, dramaturg,
Bohaterowie literatury pięknej:
• Leon ze „Snu srebrnego Salomei” Juliusza Słowackiego.

********************************************************************************************************************

LEONARD - imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: lewo – lew i hart – silny); oznaczające tego, który jest silny jak lew. W Polsce imię obecne od końca XII wieku (jako Lenart, Lenard, Leonhardus, Lenert, Lenhart i Lenhard):
• niemieckie – Leonhard, Liendl,
• angielskie – Leonard, Lennard, Lyonel,
• francuskie – Leonard, Lenard, Lienard, Levenard,
• hiszpańskie – Leonardo,
• włoskie – Leonardo,
• szwedzkie – Lennart,
• rosyjskie – Leonard,
• czeskie – Lenard.
Leonard obchodzi imieniny: 30 marca; 6 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Leon, Leoś, Leonardzik, Lenardzik, Lenarcik.
Od imienia Leonard biorą początek następujące nazwiska:
Leonarcik, Lenart, Lenartowicz, Lenartowski, Nartowski (prawdopodobnie).
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Leonard Borejko Chodźko (1800-1871) – historyk, geograf, kartograf, publicysta, wydawca i działacz emigracyjny we Francji, osiadł na stałe w Paryżu w 1826 roku; jeden z animatorów życia politycznego Wielkiej Emigracji po powstaniu listopadowym: wówczas dążeniem i celem jego życia stało się „odświeżyć przeszłość a bronić teraźniejszość polską przed światem”; napisał i wydał drukiem setki swoich prac historycznych, geograficznych i statystycznych, przeważnie w języku francuskim; sam opracował, sporządził pomiary kartograficzne dziesiątków map historycznych i geograficznych; zajął się także działalnością edytorską, opracowując i wydając ważne pozycje literatury polskiej; jako wybitny kolekcjoner, zbierał wydawane przez emigrantów książki, broszury, manifesty, druki ulotne oraz ich korespondencję; pozostawił po sobie bezprecedensowe dzieło w historii polskiej archiwistyki – kopie dokumentów do historii Polski w latach 1657-1863, liczące 125 tomów: później zbiory te stały się podwalinami kolekcji Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu,
• Leonard Sowiński (1831-1887) – poeta („Satyra”, „Widziadła”, „Poezje”) i powieściopisarz („Na Ukrainie”, „Na rozstajnych drogach”), historyk literatury i tłumacz, działacz polityczny; w 1862 roku za przewodzenie postępowym studenckim organizacjom narodowym został skazany na sześć lat wygnania w Kursku (m.in. za agitowanie do podpisywania petycji o przyłączenie Podola do Królestwa Kongresowego); dzięki wydanemu w Wilnie czterotomowemu „Rysowi dziejów literatury polskiej” (1874-1878, wraz z Aleksandrem Zdanowiczem) zyskał wśród współczesnych opinię jednego z najwybitniejszych historyków literatury polskiej; jednym z jego dodatkowych zajęć było tłumaczenie obcojęzycznych poematów, m.in. „Hajdamaków” Tarasa Szewczenki,
• Leonard Marconi (1835-1899) – bratanek architekta Henryka Marconiego, architekt i rzeźbiarz pochodzenia włoskiego; kształcił się w Szkole Sztuk Pięknych w Warszawie, a następnie w Akademii św. Łukasza w Rzymie (1859-1861); zajmował się głównie rzeźbą architektoniczną, nagrobną i portretową; najważniejsze jego prace: dekoracja fasady i wnętrz Sejmu Galicyjskiego we Lwowie (obecnie siedziba uniwersytetu), dekoracje Hotelu George we Lwowie, pomnik Aleksandra Fredry (obecnie na Rynku we Wrocławiu), pomnik Tadeusza Kościuszki na Wawelu, wystrój Pałacu Kronenberga w Warszawie,
• Leonard Jan Józef Lepszy (1856-1937) – historyk sztuki złotniczej, inżynier górnik, członek Akademii Umiejętności w Krakowie (późniejszej Polskiej Akademii Umiejętności); jego zainteresowania naukowe obejmowały historię sztuki złotniczej późnego średniowiecza i Odrodzenia, dzieje polskich rzemiosł artystycznych, dzieje malarstwa polskiego, historię Krakowa; opracował katalog złotników działających do XIX wieku w miastach polskich; w swojej pracy „Kraków, jego kultura i sztuka” (1904, ze Stanisławem Tomkowiczem) przedstawił dzieje rzemiosła artystycznego, malarstwa, rzeźby i architektury krakowskiej; współpracował z „Kwartalnikiem Historycznym”,
• Leonard Skierski (1866-1940) – generał-major Armii Imperium Rosyjskiego, a następnie generał dywizji Wojska Polskiego; w związku z wyznaniem ewangelickim, nie dotyczyło go zarządzenie imperatorskie o ograniczeniu służby w armii carskiej Polaków wyznania katolickiego, dlatego też wstąpił ochotniczo do wojska; ukończył Woroneski Korpus Kadetów i Michajłowską Szkołę Artyleryjską w Petersburgu; po wybuchu rewolucji lutowej 1917 roku walczył w oddziałach „białych”; od maja 1919 roku w Wojsku Polskim (generał dywizji); w dniach przewrotu majowego 1926 roku opowiedział się po stronie Józefa Piłsudskiego; jako dowódca brał udział w powstaniu śląskim, wyprawie kijowskiej, wojnie polsko-bolszewickiej; walczył także na Wołyniu; przeniesiony w stan spoczynku (1931) działał w stowarzyszeniach Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Polsce; zamordowany w siedzibie NKWD w Charkowie; 5 października 2007 roku mianowany pośmiertnie do stopnia generała broni.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Leonard z „Nieboskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego.

********************************************************************************************************************

LEOPOLD - imię męskie oznaczające człowieka wyróżniającego się odwagą w wojsku albo w społeczności, w której żyje (od staroniemieckich słów: liut – naród, wojsko i bald – odważny, śmiały):
• niemieckie – Luitpold, Leopold,
• węgierskie – Leopold, Lipot.
Leopold obchodzi imieniny: 30 lipca; 15 listopada.
Forma żeńska: LEOPOLDYNA.
Zdrobnienia: Poldek, Poldzio.
Od imienia Leopold biorą początek nazwiska:
Leopoldowicz, Leopoldowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Józef Leopold Kronenberg (1812-1878) – finansista i przemysłowiec, założyciel Banku Handlowego w Warszawie,
• Leopold Starzeński (1834-1904) – poeta i dramaturg,
• Leopold Janikowski (1855-1942) – meteorolog i etnograf, uczestnik wyprawy S. Rogozińskiego do Kamerunu w latach 1882-1885,
• Leopold Staff (1878-1957) – wybitny poeta – liryk,
• Leopold Infeld (1898-1968) – fizyk teoretyk, współpracownik Einsteina, profesor uniwersytetów w Toronto i Warszawie.

********************************************************************************************************************

LESZEK - staropolskie imię męskie, którego etymologia jest niejasna. Być może forma pierwotniejsza niż LECH, który stanowiłby zgrubienie imienia Leszek. Leszek miałby oznaczać człowieka sprytnego, umiejącego zwieść innych (por. Wincenty Kadłubek „Kronika polska”: „dano mu imię Lestko, to jest przebiegły, ponieważ więcej nieprzyjaciół zniszczył przebiegłością niż siłą”). W historycznych odmianach spotykane także jako – LESZKO.
Leszek obchodzi imieniny: 3 czerwca.
Formy żeńskiej brak.
Przekształcenia: Lestek, Lestko, Lściek (staropolskie lście – obłuda), Lesz, Leszczek.
Od imienia Leszek (Lech) biorą początek następujące nazwiska:
Lechisz, Lechnicki, Lechowicz, Lechowski, Lesiak, Lesiakowski, Lesicki, Lesiewicz, Lesiński, Lesiuk, Leske, Leski, Lesz, Leszak, Leszczyc, Leszczycki, Leszek, Leszko, Leszkiewicz, Leszkowicz, Leś, Leśkiewicz.
Z imieniem tym związane są powiedzenia:
• Mawiano za króla Leszka: ten dom zdobi, kto w nim mieszka.
• Powiedział król Leszek: puste wiadra, pusty mieszek.
Znani Polacy:
• Lestek, Leszek (zm. ok. 950) – drugi książę Polan z dynastii Piastów, o którym wspomina Gall Anonim w swej kronice; syn Siemowita i ojciec Siemomysła,
• Leszek Mazowiecki (ok. 1162-1186) – syn Bolesława IV Kędzierzawego, książę kujawski i mazowiecki; samodzielne rządy objął dopiero po 1177 roku i w swojej polityce oparł się na ścisłej współpracy z Kazimierzem II Sprawiedliwym; w 1184 roku Leszek dość niespodziewanie zmienił swą politykę dynastyczną; z nieznanych powodów zawezwał na dwór do Płocka Mieszka Młodszego (syna Mieszka III Starego), powierzył mu rządy namiestnicze i najprawdopodoniej wyznaczył go na swojego następcę; do scedowania Mazowsza i Kujaw na rzecz wielkopolskiej linii Piastów ostatecznie jednak nie doszło, gdyż jak dowiadujemy się z kroniki Wincentego Kadłubka, Mieszko zachowywał się w dzielnicy krewniaka w sposób, jakby to on był udzielnym księciem, co zraziło ostatecznie Leszka do potomstwa Mieszka Starego; Leszek Mazowiecki zmarł bezpotomnie; w testamencie księstwo mazowieckie i kujawskie pozostawił swojemu stryjowi Kazimierzowi II Sprawiedliwemu,
• Leszek Biały (ok. 1184-1227) – książę krakowski, mazowiecki i kujawski z dynastii Piastów; syn Kazimierza Sprawiedliwego; zamordowany we wsi Marcinkowo k. Gąsawy, po wiecu książąt polskich w Gąsawie (1227), w którym, oprócz Leszka Białego, uczestniczyli: Władysław Odonic, Henryk Brodaty i Konrad Mazowiecki; śmierć Leszka Białego w sposób zasadniczy zmieniła sytuację polityczną w Polsce; Leszek mimo swoich niezbyt szczęśliwych rządów był ostatnim księciem krakowskim, którego władzę uznawali wszyscy polscy książęta; zgodnie z umową z 1217 roku władzę w Krakowie miał objąć teraz Władysław Laskonogi, jednak wobec zgłoszenia pretensji do Małopolski przez brata Leszka, Konrada Mazowieckiego, a wkrótce także przez Henryka Brodatego, wiadomo było, że wojna domowa jest tylko kwestią czasu,
• Leszek Czarny (ok. 1241-1288) – książę sieradzki, łęczycki, inowrocławski, krakowski i sandomierski; najstarszy syn Kazimierza I kujawskiego i Konstancji wrocławskiej; na jego dworze dały się zauważyć tendencje zjednoczeniowe Polski, o czym może świadczyć dobrze rozwijający się kult świętego Stanisława; Leszek Czarny zmarł bezpotomnie w Krakowie; po jego śmierci Małopolska stała się widownią krwawych zapasów kilku Piastowiczów – ostatecznie zwycięsko ze starcia wyszedł ktoś zupełnie obcy – władca czeski z dynastii Przemyślidów, Wacław II (1292),
• Jan Lechoń, właściwie Leszek Józef Serafinowicz herbu Pobóg (1899-1956) – poeta („Karmazynowy poemat”, „Srebrne i czarne”, „Lutnia po Bekwarku”), prozaik, krytyk literacki i teatralny, współtwórca grupy poetyckiej Skamander oraz kabaretu literackiego „Pikador”; redaktor pisma satyrycznego „Cyrulik Warszawski” (1926-1929); wziął udział w sprowadzeniu prochów Juliusza Słowackiego do Polski i jego pogrzebie na Wawelu (Słowacki był jego ulubionym poetą); w latach 1930–1939 pełnił funkcję attaché kulturalnego ambasady polskiej w Paryżu – jego zasługą była premiera baletu „Harnasie” Karola Szymanowskiego w Operze Paryskiej (1935); po klęsce Francji wyjechał do Brazylii (przebywał tam m.in. z zaprzyjaźnionym Julianem Tuwimem), a później do Stanów Zjednoczonych, gdzie zamieszkał w Nowym Jorku; pochowany na Cmentarzu Leśnym w Laskach pod Warszawą we wspólnym grobie wraz z rodzicami Władysławem i Marią Serafinowiczami,
• Leszek Kołakowski (1927-2009) – filozof zajmujący się głównie historią filozofii, historią idei politycznych oraz filozofią religii, eseista, publicysta i prozaik; wykładowca m.in. Uniwersytetu Oksfordzkiego; kawaler Orderu Orła Bialego; w latach 1968–1976 napisał trzytomową pracę „Główne nurty marksizmu. Powstanie, rozwój, rozkład”, gdzie w sposób przekrojowy opisał rozwój tej doktryny, obalając wiele mitów i półprawd obecnych w dyskusjach na ten temat w krajach za żelazną kurtyną; Pod koniec życia głównym przedmiotem jego zainteresowań była historia filozofii od XVIII wieku, w tym doktryny liberalizmu, a także filozofia kultury oraz religii; spod jego pióra wyszły również utwory o charakterze literackim, choć również poruszające tematykę filozoficzną „13 bajek z królestwa Lailonii dla dużych i małych”, „Rozmowy z Diabłem”, „Cztery bajki o identyczności”); w 1996 roku Kołakowski nagrał dla Telewizji Polskiej 30 miniwykładów poświęconych ważnym zagadnieniom filozofii kultury (m.in. władzy, tolerancji, zdradzie, równości, sławie, kłamstwu), wydane następnie w formie książkowej jako „Mini wykłady o maxi sprawach”, zaś w 2004 roku rozpoczął telewizyjne wykłady z serii „O co nas pytają wielcy filozofowie”,
• Leszek Herdegen (1929-1980) – aktor („Mansarda”, „Faraon”, „Stawka większa niż życie”, „Godzina szczytu”, „Potop”, „Polskie drogi”, „Żołnierze wolności”, „Gwiazdy poranne”) i pisarz; uczestnik powstania warszawskiego; przyjaciel Sławomira Mrożka; znany jako wykonawca „Pieśni o małym rycerzu” z serialu „Przygody pana Michała”.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Leszek Śnica z „Walki z szatanem” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

LUBOMIR – słowiańskie imię męskie oznaczające tego, który miłuje (lubo–) pokój (–mir) albo sławę (–mir):
• ukraińskie – Lubomyr,
• słowiańskie – Lubomir,
• czeskie – Lubomir.
Lubomir obchodzi imieniny: 21 marca; 31 lipca; 10 listopada.
Forma żeńska: LUBOMIRA.
Skróty i zdrobnienia: Lubomirek, Lubomiruś, Mirek, Miruś.
Przekształcenia: Lubor.
Od imienia Lubomir pochodzi nazwisko: Lubomirski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

LUCJAN – imię męskie popularne w wielu krajach (od łacińskich słów: lux, lucis – światło); oznaczające urodzonego o świcie:
• niemieckie – Lucius, Lucianus,
• angielskie – Lucian,
• francuskie – Luciene,
• włoskie – Luciano, Lucio,
• węgierskie – Lucian.
Lucjan obchodzi imieniny:
7 stycznia; 11 lutego; 13 czerwca; 26 października.
Forma żeńska: LUCA, LUCYLLA, LUCJOLA, ŁUCJA.
Zdrobnienia: Lucyś, Lucek, Lutek.
Od imienia Lucjan biorą początek nazwiska:
Luc, Lucerski, Luciński, Łuc, Łucek, Łucewicz, Łuciuk, Łucjanek, Łucki, Łuckiewicz, Łucyk, Łucykowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Lucjan Hipolit Siemieński (1807-1877) – poeta, pisarz („Pamiątki o Samuelu Zborowskim”), krytyk literacki, tłumacz, uczestnik powstania listopadowego; współzałożyciel i członek Akademii Umiejętności; autor wierszy inspirowanych polskim i ukraińskim folklorem, felietonów, gawęd biograficznych, prac historycznych i literaturoznawczych; przełożył na język polski m.in. „Odyseję” Homera, utwory Michała Anioła, Horacego oraz ukraińskie pieśni ludowe,
• Lucjan Żeligowski (1865-1947) – syn Gustawa, powstańca z 1863 roku, który za udział w powstaniu styczniowym został zesłany (wraz z żoną) na Syberię, z której żadne z nich już nie powróciło; pułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego, generał broni Wojska Polskiego, znany z tzw. buntu Żeligowskiego, podczas którego zajął Wilno i okolice, proklamując powstanie tzw. Litwy Środkowej, kawaler Orderu Virtuti Militari (Męstwu Wojskowemu),
• Lucjan Antoni Feliks Rydel (1870-1918) – poeta i dramatopisarz okresu Młodej Polski („Zaczarowane koło”, „Betlejem polskie”, „Zygmunt August”); zaślubiny Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną (1883-1936), córką chłopa z Bronowic stały się tematem dramatu Stanisława Wyspiańskiego „Wesele”,
• Lucjan Grabowski (1871-1941) – astronom i geodeta, profesor astronomii sferycznej i geodezji wyższej na Politechnice Lwowskiej, członek Towarzystwa Naukowego Lwowskiego,
• Lucjan Józef Górnisiewicz (1884-1967) – major Wojska Polskiego, doktor nauk prawnych, wiceprzewodniczący Komisji Krajoznawczej Zarządu Głównego PTTK, popularyzator turystyki; w latach międzywojennych brał czynny udział w obronie interesów odrodzonego państwa m. in. uczestnicząc w procesie sądowym, z którym wystąpił przeciwko Polsce Fryderyk Habsburg, domagając się zwrotu dóbr Komory Cieszyńskiej (ogromnej wartości); za swój wkład został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski,
• Lucjan Kaznowski (1890-1955) – biolog, botanik, fitopatolog, hodowca roślin; od 1945 roku profesor fitopatologii i uprawy roślin na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; dyrektor Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego (PINGW) w Puławach (lata: 1937-1939 i 1945-1951); członek PAN (od 1952 roku); wyhodował cenne odmiany uprawne roślin pastewnych (peluszki, lucerny, kukurydzy, rącznika) oraz tytoniu; autor ok. 60 prac naukowych,
• Lucjan Szenwald (1909-1944) – poeta, członek członek grupy poetyckiej „Kwadryga”, działacz komunistyczny, żołnierz i kronikarz I Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki; w poematach i wierszach nawiązywał do tradycji klasycznej i romantycznej, dokonywał także przekładów z literatury angielskiej i rosyjskiej; autor tekstu powszechnie znanej do dziś piosenki "Niech żyje wojna" (śpiewanej przez Stanisława Grzesiuka) oraz wiersza z frontu „Ballada o pierwszym batalionie”,
• Lucjan Wilhelm Wolanowski (1920-2006) – pisarz, reporter, podróżnik i tłumacz; od 1942 roku był żołnierzem AK (prowadził nasłuch radiowy zagranicznych stacji, m.in. BBC, przygotowywał komunikaty dla polskiego podziemia); po wojnie specjalizował się w literaturze faktu, pisząc reportaże dla wielu czasopism („Poznaj świat”, „Dookoła świata”, „Magazyn Polski”, „Przekrój”, „Kontynenty”, „Życie Warszawy”); w latach 60-tych odbył wiele podróży, w tym kilka dookoła świata, co zaowocowało reportażami: „Zwierciadło bogini”, „Klejnot Korony”, „Księżyc nad Tahiti”, „Dalej niż daleko”, „Ocean nie bardzo Spokojny”, „Poczta do Nigdy-Nigdy”, „Westchnienie za Lapu-Lapu”; autor książek o zwalczaniu chorób tropikalnych i handlu na Filipinach, w Tajlandii, Hongkongu, Malezji i Brunei (1967-1968).

********************************************************************************************************************

LUDWIK – imię męskie popularne w wielu krajach (od staroniemieckich słów: hlut – głośny, sławny i wig – walka), oznaczające tego, który jest sławny z powodu swego męstwa okazywanego w walce:
• niemieckie – Ludwig,
• angielskie – Louis,
• francuskie – Chlodvig, Clodvig, Louis,
• hiszpańskie – Luis,
• włoskie – Luigi (zdrobniale: Gigi), Lodovico,
• węgierskie – Lajos.
Ludwik obchodzi imieniny:
12 lutego; 28 kwietnia; 19, 25 sierpnia; 9 października.
Forma żeńska: LUDWIKA, LUIZA, HELOIZA.
Zdrobnienia: Ludwiś, Ludwiczek.
Od imienia Ludwik biorą początek następujące nazwiska:
Ludwicki, Ludwiczak, Ludwig, Ludwikiewicz, Ludwikow, Ludwikowski, Ludwiniak, Ludwiński, Ludwisiak, Ludwiszewski, Ludkiewicz, Ludkowski.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Na świętego Ludwika (12.II.) na grudzie koń utyka.
• Na świętego Ludwika (25.VIII.) zboże z pola umyka.
Znani Polacy:
• Ludwik Bogusławski (1773-1840) – generał brygady, uczestnik powstania listopadowego, kawaler orderu Virtuti Militari oraz Legii Honorowej; brał udział w wojnach napoleońskich; od 1820 roku dowódca 4 pułku piechoty liniowej (Czwartacy); za bohaterską postawę w bitwie pod Olszynką Grochowską awansowany na generała; 31 marca 1831 roku kierował rozstrzygającym natarciem pod Dębem Wielkim, a 26 maja 1831 roku dowodził Czwartakami w bitwie pod Ostrołęką,
• Ludwik Osiński (1775-1838) – zięć Wojciecha Bogusławskiego; krytyk literacki, teoretyk literatury, tłumacz i poeta, przedstawiciel obozu klasyków, profesor literatury na Uniwersytecie Warszawskim; w 1794 roku uczestnik powstania kościuszkowskiego; w 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego; przeciwnik powstania listopadowego, jednak w 1831 roku wziął w nim udział jako prezes powstańczej Rady Municypalnej w Warszawie; w latach 1804-1814 pełnił funkcję sekretarza Towarzystwa Przyjaciół Nauk; po Wojciechu Bogusławskim objął dyrekcję Teatru Narodowego w Warszawie – funkcję tę sprawował samodzielnie (1814-1827), a następnie razem z Ludwikiem Adamem Dmuszewskim (do 1833 roku); przetłumaczył na język polski wiele utworów dramatycznych,
• Ludwik Michał Pac herbu Gozdawa (ok.1778-1835) – generał dywizji armii Księstwa Warszawskiego, członek Rządu Tymczasowego w czasie powstania listopadowego; uczestniczył w wojnach napoleońskich od 1808 roku; od 1812 roku adiutant cesarza w randze generała brygady, odbył kampanię moskiewską, saską, francuską, dowodząc całą jazdą polską; po amnestii w 1815 roku wrócił na Suwalszczyznę, gdzie w swoich majątkach wprowadził wiele bardzo nowoczesnych na owe czasy metod produkcji rolnej, wzorowanych m.in. na obserwacjach poczynionych przezeń w Anglii; sprowadził z Niemiec, Szkocji i Anglii liczne rodziny farmerskie i rzemieślnicze, które zamieszkały w Dowspudzie oraz we wsiach Szkocja, Linton, New York (Pruska Wielka), Bromfield (Józefowo), Longwood (Ludwinowo) i Berwick (Korytki); farmerzy ci przekonali miejscowych chłopów m.in. do odejścia od archaicznego systemu trójpolówki na korzyść płodozmianu, upowszechnili uprawę ziemniaków i przechowywania ich w kopcach oraz hodowlę koni i owiec; w latach 1820-1827 Pac zbudował w Dowspudzie reprezentacyjny pałac w stylu angielskiego neogotyku (m.in.według projektu Henryka Marconiego, architekta specjalnie w tym celu sprowadzonego z Włoch); w latach 1823-1824 odkupił od Michała Radziwiłła barokowy pałac przy ul. Miodowej w Warszawie – jego przebudowę i rozbudowę zlecił również Marconiemu; pałace, niesłychanie wystawne i kosztowne, dowodziły bogactwa fundatora i przeszły do skarbnicy polskich powiedzonek w postaci: „Wart Pac pałaca, a pałac Paca”; po powstaniu listopadowym, które wsparł finansowo oraz w którym wziął czynny udział (odwagą odznaczył się w bitwie pod Ostrołęką, w której został ranny w rękę i w pierś) – wyemigrował: najpierw do Francji, potem do Anglii, Włoch, Grecji i Turcji (tam zmarł); członek władz Związku Jedności Narodowej; za swe zasługi otrzymał, w różnych okresach czasu, komandorię Legii Honorowej, Krzyż Komandorski Orderu Virtuti Militari, Order Świętego Stanisława z wielką wstęgą i bawarski Krzyż Wojskowy; był także wybitnym kolekcjonerem sztuki; część obrazów z jego kolekcji otrzymało Muzeum Narodowe w Warszawie (1946) i była to jedna z nielicznych kolekcji arystokratów, jakie w tamtych latach legalnie zasiliły polskie zbiory publiczne,
• Ludwik Kicki herbu Gozdawa (1791-1831) – generał, uczestnik powstania listopadowego; w 1807 roku wstąpił do armii Księstwa Warszawskiego; odznaczył się w bitwie pod Raszynem (1809), brał udział w walkach o Sandomierz oraz w wyzwoleniu Lwowa; od 1811 roku adiutant ks. Józefa Poniatowskiego; w kampanii rosyjskiej 1812 roku odznaczył się w bitwach o Smoleńsk, pod Borodino, pod Winkowem, gdzie z Kamienieckim wybawili osaczonego przez kozaków Poniatowskigo i nad Berezyną, gdzie siły polskie zatrzymały atak rosyjski, ocalając Napoleona od ostatecznej klęski; w bitwie pod Lipskiem towarzyszył ks. Józefowi; w 1820 roku podał się do dymisji; po wybuchu powstania listopadowego wstąpił ponownie do wojska jako dowódca pułku strzelców konnych (w lutym 1831 roku został mianowany generałem dywizji) oraz został pełnomocnikiem Rządu Tymczasowego; zajął Modlin, dowodził obroną lewego brzegu Wisły; będąc dowódcą brygady jazdy odznaczył się w bitwach pod Białołęką, Grochowem, Wawrem, Dębem Wielkim, Iganiami, uczestniczył w wyprawie na Siedlce; wysoko ceniony za męstwo, poświęcenie i gotowość do przyjmowania na siebie zadań.; poległ w czasie szarży jazdy w bitwie pod Ostrołęką – spoczywa w brzozowym gaju we wsi Kruki, nieopodal miasta,
• Ludwik Nabielak (1804-1883) – działacz polityczny, poeta, publicysta, krytyk literacki, historyk,inżynier górnictwa, jeden z dowódców ataku na Belweder w powstaniu listopadowym; studiował prawo we Lwowie; był członkiem Stowarzyszenia Zjednoczonych Słowian, a w 1825 roku założył Towarzystwo Zwolenników Słowiańszczyzny; interesował się folklorem, zbierał pieśni ludowe; w październiku 1830 roku otrzymał od Piotra Wysockiego zadanie zorganizowania grupy cywilnych spiskowców; 29 listopada 1830 roku około godziny 17:00 wraz z Sewerynem Goszczyńskim poprowadził atak na Belweder, przewodząc grupie cywili i niewielkiej grupie podchorążych należących do spisku Wysockiego – jednak nie zdołał pochwycić ani zabić wielkiego księcia Konstantego; wieczorem około godziny 20:00 spiskowcy wspierani przez lud Warszawy zdobyli Arsenał (rozpoczynając powstanie listopadowe); w powstaniu Nabielak walczył pod Iganiami, Grochowem i Ostrołęką; od 1833 roku przebywał na emigracji we Francji, gdzie działał w Towarzystwie Demokratycznym Polskim oraz współorganizował Legion Mickiewicza (1848); na emigracji pracował m.in. jako dyrektor gazowni w Barcelonie i w Nîmes oraz dyrektor kopalni miedzi w Algierii; pisał poezje, rozprawy literackie (m.in. o Wacławie Potockim) i historyczne (m.in. o Tadeuszu Kościuszce i Ludwiku Kickim), tłumaczył literaturę słowiańską,
• Ludwik Władysław Spitznagel (1807-1827) – poeta epoki romantyzmu, orientalista, tłumacz, najbliższy przyjaciel Juliusza Słowackiego – bohater i adresat wielu jego wierszy („Godzina myśli”, „Do Ludwika Szpitznagla”),
• Ludwik Adam Mierosławski (1814-1878) – brat żeglarza i kapitana marynarki handlowej Adama Piotra; generał, pisarz i poeta, działacz polityczny i narodowościowy, historyk wojskowości, uczestnik trzech powstań: listopadowego, wielkopolskiego (1846) oraz styczniowego; Mierosławski, w stopniu porucznika, brał udział w powstaniu listopadowym walcząc w korpusie generała Samuela Różyckiego, z którym przedarł się do Galicji; po klęsce powstania, od 1833 roku, przebywał na emigracji we Francji, gdzie zyskał sobie sławę wybitnego teoretyka wojskowości; był jednym z przywódców Centralizacji Towarzystwa Demokratycznego Polskiego i członkiem Młodej Polski; prowadził wykłady z historii ludów słowiańskich we Francuskim Instytucie Historycznym w Paryżu (1839-1840); planowany na dowódcę powstania 1846 roku, jednak wskutek denuncjacji, został ujęty przez pruską policję i osadzony w więzieniu; po oswobodzeniu z berlińskiego więzienia Moabit (wraz z Karolem Libeltem) ponownie przybył do Polski i został naczelnym wodzem armii polskiej zaboru pruskiego – dowodził m.in. w zwycięskiej potyczce pod Miłosławiem i Sokołowem, oraz przegranym starciu pod Wrześnią; po kapitulacji powstania poznańskiego Mierosławski ponownie dostał się do niewoli pruskiej, z której został uwolniony dzięki zabiegom swego szwagra; w lutym 1863 roku Mierosławski przybył do Polski by zostać dyktatorem powstania styczniowego; po dwóch przegranych starciach pod Krzywosądzą i Nową Wsią (Kujawy) i konflikcie z Marianem Langiewiczem postanowił złożyć dyktaturę i zdecydował się na powrót do Paryża; wycofał się z polityki po wojnie francusko-pruskiej; w 1841 roku pod panieńskim nazwiskiem matki wydał w Paryżu autobiografię; jednak najbardziej znanym dziełem Mierosławskiego jest jego praca z gatunku teorii wojskowości („Rozbiór krytyczny kampanii 1831 roku”); zmarł w Paryżu i został pochowany na cmentarzu Montparnasse,
• Ludwik Norwid (1818-1881) – brat Cypriana, poeta, przyjaciel Juliusz Słowackiego, towiańczyk,
• Ludwik Natanson (1822-1896) – lekarz, współzałożyciel czasopisma „Tygodnik Lekarski” i jego redaktor (do 1864 roku); prezes Warszawskiego Towarzystwa Lekarskiego (1863); w czasie epidemii cholery w Warszawie (1848-1852) był jednym z najbardziej aktywnych lekarzy, leczył nie tylko bogate rodziny (Zamoyscy), odwiedzał także szpitale i przytułki; pomimo licznych zajęć związanych z medycyną był silnie związany z gminą żydowską; dzięki jego wysiłkom jako prezesa Komitetu Synagogi na Daniłowiczowskiej wzniesiona została Wielka Synagoga na Tłomackiem; zainicjował prace nad powstaniem Centralnej Biblioteki Judaistycznej; był też inicjatorem budowy siedziby gminy żydowskiej przy ul. Grzybowskiej oraz szpitala starozakonnych (1902); od 1871 roku aż do śmierci kierował warszawską gminą żydowską,
• Władysław Ludwik Anczyc (1823-1883) – poeta, dramatopisarz („Kościuszko pod Racławicami”, „Emisariusz”, „Flisacy”, „24 obrazki z dziejów Polski”), wydawca, tłumacz, działacz ludowy, z wykształcenia magister farmacji; brał udział w powstaniu krakowskim (1846), za co w latach 1846–1847 był więziony przez władze austriackie; debiutował w redagowanym przez siebie piśmie satyrycznym „Dodatek do Świstka” (1848); w latach 1858–1867 przebywał w Warszawie, gdzie założył, a następnie przez rok redagował pismo „Wędrowiec”, był także redaktorem pisma dla ludu „Kmiotek” (1861-1866) i „Przyjaciela Dzieci” (1866–1867); od 1861 roku często bywał w Zakopanem i Tatrach jako turysta, swoimi artykułami przyczyniał się do popularyzacji Tatr w społeczeństwie; w 1863 roku napisał cykl „Pieśni zbudzonych”, w tym „Marsz strzelców” (jego tekst w czasach PRL był prawie w całości zafałszowany); w Krakowie prowadził ożywioną działalność literacką i oświatową; w 1875 roku został właścicielem drukarni (działającej do czasów powojennych), którą przekształcił w ceniony zakład; w 1880 roku wystawił dramat „Kościuszko pod Racławicami”, który stał się najbardziej popularnym widowiskiem, granym na scenach teatralnych Krakowa przez wiele lat,
• Ludwik Brzozowski (1833-1873) – pisarz i poeta, uczestnik powstania styczniowego; po upadku powstania wyemigrował do Francji; na emigracji publikował poezję i prozę o tematyce patriotycznej,
• Ludwik Rydygier (1850-1920) – profesor doktor medycyny, generał brygady Wojska Polskiego, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Lwowskiego, autor nowych metod operacyjnych; jeden z najwybitniejszych ówczesnych polskich, a także światowych chirurgów; w 1880 roku przeprowadził pierwszy w Polsce (a drugi na świecie) zabieg wycięcia odźwiernika z powodu raka żołądka, a w 1881 roku pierwszy w świecie zabieg resekcji żołądka z powodu owrzodzenia; w 1884 roku wprowadził nową metodę chirurgicznego leczenia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy; był także autorem (1900) oryginalnej metody usuwania gruczolaka gruczołu krokowego i wielu innych technik operacyjnych; w 1903 roku otrzymał tytuł szlachecki (galicyjski) jako Ludwik Rydygier Ritter von Ruediger; w czasie I wojny światowej kierował szpitalem wojskowym w Brnie; po zakończeniu wojny powrócił do Lwowa; walczył w jego obronie z Ukraińcami w listopadzie 1918 roku – w trakcie walk o Lwów włączył się w tworzenie służb medyczno-sanitarnych Wojska Polskiego; w 1920 roku rozpoczął organizowanie szpitali wojskowych, był szefem sanitarnym Dowództwa Okręgu Generalnego „Pomorze” oraz konsultantem i naczelnym chirurgiem Dowództwa „Wschód”,
• Ludwik Ćwikliński (1853-1942) – filolog klasyczny, profesor i rektor uniwersytetu we Lwowie, założyciel Polskiego Towarzystwa Filologicznego, minister oświaty w rządzie austriackim; w latach 1899-1902 sprawował mandat posła do parlamentu austriackiego; w 1902 roku przeniósł się do Wiednia, gdzie pracował naukowo w Instytucie Archeologicznym; jednocześnie kierował Sekcją Szkół Wyższych w Ministerstwie Oświaty Austrii, a w latach 1917-1918 pełnił funkcję ministra oświaty (wspierając naukę i szkolnictwo polskie w Cieszyńskiem i Małopolsce); po powrocie do kraju (1919) osiadł w Poznaniu: w 1928 roku został mianowany profesorem honorowym Uniwersytetu Poznańskiego; odebrał także doktoraty honoris causa uniwersytetów we Lwowie, Poznaniu oraz Krakowie; członek-korespondent, a następnie członek czynny Akademii Umiejętności (późniejsza PAU); był również członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (1892 członek-korespondent, 1928 członek honorowy); w 1929 roku organizował Zjazd Filologów Klasycznych Krajów Słowiańskich w Poznaniu; w pracy naukowej zajmował się historiografią i poezją grecką, odkryciami archeologicznymi oraz literaturą polsko-łacińską; prowadził badania archeologiczne we Włoszech (1875-1876) i Grecji, zajmował się odkryciami Heinricha Schliemanna,
• Ludwik Solski właść. Ludwik Napoleon Sosnowski (1855-1954) – mąż aktorki Ireny Solskiej; aktor, reżyser, dyrektor teatru; debiutował w Krakowie w 1876 roku, a następne lata spędził w teatrzykach wędrownych; w latach 1905-1913 był dyrektorem Teatru Miejskiego w Krakowie (który od 1909 roku nosi imię Juliusza Słowackiego), a w latach następnych pracował (i reżyserował) w wielu różnych teatrach Polski; Solski był jednym z pionierów wystawiających rzosyjski repertuar na polskich scenach: Tołstoja, Czechowa, Gorkiego, Dostojewskiego; publiczność zapamiętała go szczególnie jako Starego Wiarusa w „Warszawiance” Stanisława Wyspiańskiego; na scenie występował do końca – ostatni raz 5 czerwca 1954 roku jako Dyndalski w „Zemście” Aleksandra Fredry; w marcu 1954 roku został uhonorowany doktoratem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego; pochowany na Skałce w Krakowie; pośmiertnie, w 1955 i 1956 roku, opublikowano dwa tomy jego „Wspomnień”,
• Ludwik Tadeusz Waryński (1856-1889) – działacz i ideolog polskiego ruchu socjalistycznego; wychowywał się w rodzinie patriotycznej, jego ojciec pomagał uczestnikom powstania styczniowego; podczas studiów (Peterburski Instytut Technologiczny) po raz pierwszy zainteresował się socjalizmem, wstępując do organizacji „Polska Młodzież Socjalistyczna”; od 1876roku przebywał w Warszawie, gdzie zajmował się zakładaniem pierwszych akademickich i robotniczych kółek socjalistycznych w Królestwie Polskim; później rozpoczął naukę w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa w Puławach, nie zaprzestając okresowych wizyt w Warszawie i doglądania rozwoju tamtejszego ruchu robotniczego; był w tym czasie redaktorem „Proletariatu”, „Równości” i „Przedświtu”; następnie zaczął działać w zaborze austriackim (najpierw we Lwowie, a potem w Krakowie), gdzie założył sieć tajnych kółek socjalistycznych; po wydaleniu z terytorium Austro-Węgier, udał się na emigrację do Szwajcarii; do Warszawy powrócił w 1882 roku i założył tutaj partię robotniczą pod nazwą „Proletaryat” (stanął na jej czele, ułożył i wydrukował jej program); w tym okresie polski ruch socjalistyczny dopiero się rodził, ważną rolę odgrywało zatem rozbudzenie świadomości klasowej robotników – Waryński przekonywał ich, że są członkami klasy robotniczej i powinni być z tej przynależności dumni, gdyż to właśnie oni tworzą wszelkie dobra pracą swoich rąk; Waryński został aresztowany przez policję carską 28 września 1883 roku i przez 2 lata (w oczekiwaniu na rozprawę) więziony w X pawilonie warszawskiej Cytadeli; skazany na 16 lat katorgi został zesłany do rosyjskiej twierdzy szlisselburskiej, położonej koło Petersburga; tam zmarł na gruźlicę w wieku 33 lat; jego pamięci poświęcono wiele wierszy („Elegia o śmierci Ludwika Waryńskiego” Władysława Broniewskiego), sztuk teatralnych oraz książek,
• Ludwik Krzywicki (1859-1941) – socjolog, ekonomista, działacz społeczny, myśliciel marksistowski, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, Szkoły Głównej Handlowej i Wolnej Wszechnicy Polskiej, jeden z twórców polskiej socjologii; pochodził ze szlacheckiej rodziny pieczętującej się herbem Kierdeja,
• Ludwik Łazarz Zamenhof (1859-1917) – lekarz okulista, twórca międzynarodowego, sztucznego języka esperanto; medycynę studiował w Moskwie (1879-1881), a następnie specjalizował się w okulistyce w Wiedniu (1886); po ukończeniu studiów pracował jako okulista w Warszawie; już w czasie nauki w gimnazjum w Warszawie, Zamenhof stworzył pierwszą, prymitywną wersję swojego języka – Lingwe Uniwersala (1878); w ciągu kilku lat stworzył trzy kolejne wersje języka, wreszcie, w 1885 roku ukończył projekt języka międzynarodowego znanego w dzisiejszej formie; 26 lipca 1887 roku, po dwóch latach szukania wydawcy, ukazała się (po rosyjsku) jego książka „Język międzynarodowy. Przedmowa i podręcznik kompletny”, którą wydał pod pseudonimem Doktoro Esperanto, oznaczającym „mającego nadzieję doktora” – słowo to przyjęło się z czasem jako nazwa samego języka; wkrótce po wydaniu podręcznika, ze świata zaczęły docierać sygnały o ogromnej prostocie i użyteczności języka, umożliwiał on oddanie najróżniejszych odcieni myśli ludzkiej, co potwierdziły tysiące publikacji naukowych i literackich; mimo początkowego sceptycyzmu, uprzedzeń, a nawet świadomego sabotowania esperanto przez władze francuskie na rzecz własnego języka, projekt Zamenhofa zdobywać zaczął coraz większą popularność, mając miłośników nawet wśród lingwistów; zaczęły powstawać pierwsze kluby esperanckie w Europie (pierwszy w Norymberdze), zaś w 1905 roku we francuskim mieście Boulogne-sur-Mer miał miejsce pierwszy Światowy Kongres Esperanto, na którym podpisano deklarację dotyczącą esperantyzmu; w Paryżu odznaczono Zamenhofa Orderem Legii Honorowej; w 1913 roku wysunięto jego kandydaturę do Nagrody Nobla,
• Ludwik Hirszfeld (1884-1954) – lekarz, bakteriolog i immunolog, profesor uniwersytetu i Akademii Medycznej we Wrocławiu; twórca polskiej szkoły immunologicznej oraz nowej dziedziny nauki – seroantropologii; po wyzwoleniu Lublina w 1944 roku brał udział w tworzeniu Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej; w 1945 roku przeniósł się do Wrocławia i podjął pracę na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Wrocławskiego (był pierwszym dziekanem tego wydziału); w 1952 roku utworzył we Wrocławiu Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN; do jego najważniejszych osiągnięć naukowych należy praca nad grupami krwi, którą prowadził wraz z Emilem von Dungernem w Zurychu (1907-1911); odkrył wówczas prawa dziedziczenia grupy krwi (które zastosował do celów dochodzenia ojcostwa) i wprowadził oznaczenie grup krwi jako 0, A, B i AB, przyjęte na całym świecie w 1928 roku; oznaczył również czynnik Rh i odkrył przyczynę konfliktu serologicznego, co uratowało życie wielu noworodkom,
• Ludwik Sempoliński właść. Bohdan Kierski (1899-1981) – aktor teatralny i filmowy („Jaśnie pan szofer”, „Manewry miłosne”, „Barbara Radziwiłłówna”, „Pan Twardowski”, „Piętro wyżej”, „Paweł i Gaweł”, „Ja tu rządzę”, „Skarb”, „Irena do domu!”), reżyser, tancerz, pedagog; związany z warszawskimi i krakowskimi teatrzykami rewiowymi, kabaretami i operetką; debiutował w 1918 roku w kabarecie Sfinks piosenką „Lecą mareczki, lecą, lecą….”; w czasie II wojny światowej musiał się ukrywać przed Niemcami za parodię Hitlera w piosence „Ten wąsik” z popularnej rewii muzycznej „Orzeł czy Rzeszka”; z tego powodu ewakuował się do Wilna, gdzie występował początkowo w teatrze muzycznym Lutnia, a następnie w założonym przez siebie teatrzyku Miniatury; po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej uciekł z Wilna i pod nazwiskiem Józef Kalina ukrywał się na prowincji; w 1944 roku wrócił do Wilna i wraz z Hanką Bielicką i Jerzym Duszyńskim reaktywował swój teatr; po wojnie grał na scenach Łodzi, Krakowa i w warszawskim Teatrze Syrena; był także wykładowcą warszawskiej PWST, wychowawcą wielu aktorów i piosenkarzy; znany z brawurowych wykonań różnych piosenek (m.in. „Tomasz, ach Tomasz, skąd ty to masz”); autor wspomnień „Wielcy artyści małych scen” (1968) i „Druga połowa życia” (1985); pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie,
• Ludwik Jerzy Kern (1920-2010) – poeta, satyryk, dziennikarz, autor tekstów piosenek („W kalendarzu jest taki dzień”, „Lato, lato”, „Wojna domowa”, „Nie bądź taki szybki Bill”, „Cicha woda”), tłumacz; od 1948 do 1982 roku pracował w zespole redakcyjnym tygodnika „Przekrój”, w którym redagował m.in. dział "Rozmaitości" na ostatniej stronie pisma (w tym rubryki: „O Wacusiu" i „Prosimy nie powtarzać"); autor popularnych utworów dla dzieci („Ferdynand Wspaniały”, „Proszę słonia”, „Karampuk”); kawaler Orderu Uśmiechu,
• Ludwik Antoni Maciąg (1920-2007) – malarz; w czasie II wojny światowej żołnierz (pseudonim „Sas”) podlaskiego oddziału partyzanckiego mjr „Zenona” Stefana Wyrzykowskiego; absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i profesor tej uczelni (dziekan Wydziału Malarstwa, 1969-1972); autor wielu znanych ilustracji książkowych, plakatów, projektów znaczków pocztowych, gobelinów; jeden z najlepszych współczesnych malarzy pejzażystów i batalistów.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Ludwiś z „Ręki ojca” Wojciecha Żukrowskiego,
• Ludwik z opowiadania Jerzego Zawieyskiego „Pokój gołębi”,
• Ludwik z „Tylko echo” Andrzeja Szypulskiego.

********************************************************************************************************************

ŁUCJA – forma żeńska imienia męskiego – LUCJAN popularnego w wielu krajach (od łacińskich słów lux, lucis – światło); oznaczającego urodzonego o świcie. Św. Łucja była Rzymianką (IV wiek), chrześcijanką i męczennicą straconą za wiarę – została przebita mieczem w czasach cesarza Dioklecjana. Kult św. Łucji rozwinął się w Europie po 1204 roku, kiedy to relikwie świętej przywiezione zostały do Wenecji. Jest patronką dziewic i ociemniałych.:
• niemieckie – Lucia, Lucie,
• angielskie – Lucia, Lucy,
• włoskie – Lucia,
• czeskie – Lucie.
Łucja obchodzi imieniny: 4 marca; 25 czerwca; 6 lipca; 26 września; 13 grudnia.
Zdrobnienie: Lucia.
Od imienia męskiego Lucjan biorą początek następujące nazwiska:
Luc, Lucerski, Luciński, Łuc, Łucek, Łucewicz, Łuciuk, Łucjanek, Łucki, Łuckiewicz, Łucyk, Łucykowski.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Kiedy na świętą Łucję (13.XII.) mróz, to smaruj wóz.
• Na świętą Łucę (13.XII.) noc się z dniem tłuce.
• Święta Łuca (13.XII.) dnia przyrzuca.
• Święto Łucy (13.XII.) noc króci.
Znane Polki:
• Łucja Giedroyć (zm. 1886) – pisarka,
• Łucja Weronika Prus (1942-2002) – piosenkarka, wylansowała takie przeboje, jak: „Dookoła noc się stała”, „Nic dwa razy”, „Twój portret”, „W żółtych płomieniach liści”, „Walc z różą w zębach”, „Walc chopinowski”.
Znane z literatury pięknej:
• Łucja z opowiadania Marii Dąbrowskiej „Łucja z Pokucic”,
• Łucja z „Ręki ojca” Wojciecha Żukrowskiego.

********************************************************************************************************************

ŁUKASZ – imię męskie popularne w wielu krajach, stanowiące przekształcenie imienia Lukanus (łacińskie słowo Lucanus – pochodzący z Lukanii w południowej Italii) lub Lucjusz (od łacińskiego słowa lux – światło i oznaczające urodzonego o świcie); imię jednego z czterech Ewangelistów:
• niemiecki – Lukas,
• angielskie – Luke, Lucas,
• francuskie – Luc,
• włoskie – Luka,
• hiszpańskie – Lucas,
• portugalskie – Lucas,
• węgierskie – Lukacs,
• rumuńskie – Luca,
• słoweńskie – Luka.
Łukasz obchodzi także imieniny:
17 lutego; 22 kwietnia; 10 września; 18 października; 17 grudnia.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Łukaszek, Łukaś.
Od imienia Łukasz biorą początek następujące nazwiska:
Łuczak, Łukasiek, Łukasiewicz, Łukasik, Łukasiński, Łukasiuk, Łukaszczuk, Łukaszczyk, Łukaszek, Łukaszewicz, Łukaszewski, Łukaszkiewicz, Łukaszuk, Łukawiecki, Łukiewicz, Łuczkiewicz, Łuczkowski, Łukaś, Łukawski.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Każdy Łuka swego szuka.
• Nie każdy Łukasz łysy, są i z czupryną.
• Święty Łuka (22.IV. – przednówek) chleba i mąki szuka.
• Na święty Łukasz (18.X.) próżno grzybów szukasz; lecz rydz jeszcze się zawadzi, jeżeli mróz go nie zdradzi.
Znani Polacy:
• Łukasz Górka (XV wiek) – wojewoda poznański, biskup kujawski; podpisał akt zawarcia pokoju toruńskiego w 1466 roku,
• Łukasz Watzenrode (1447-1512) – biskup warmiński od 1489 roku, wuj i protektor Mikołaja Kopernika,
• Łukasz Górnicki (1527-1603) – poeta, pisarz, autor „Dworzanina polskiego”, sekretarz i bibliotekarz króla Zygmunta Augusta, przyjaciel Jana Kochanowskiego,
• Łukasz Opaliński (1612-1662) – pisarz polityczny i satyryk, marszałek nadworny koronny.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Łukasz Niepołomski z „Dziejów grzechu” Stefana Żeromskiego,
• Łukasz z noweli „Nawrócony” Bolesława Prusa.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

MAGDA, MAGDALENA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (dosłownie: pochodząca z Magdali, miasta położonego na północny-zachód od Tyberiady nad jeziorem Genezaret w Palestynie); pierwotnie przydomek jednej z kilku Marii występujących w Nowym Testamencie, a obecnie samodzielne imię żeńskie. Najpopularniejsze ze zdrobnień – MAGDA funkcjonuje także jako odrębne imię, podobnie drugie zdrobnienie – LENA:
• niemieckie – Magdalena, Magdalene, Magda,
• francuskie – Madeleine,
• angielskie – Magdalene, Madeline,
• włoskie – Maddalena,
• hiszpańskie – Magdalena,
• węgierskie – Magda, Magdolna,
• rosyjskie – Magdalina.
Magda obchodzi imieniny: 25 maja; 22 lipca.
Magdalena obchodzi imieniny: 27, 29 maja; 22 lipca.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Magda, Mada, Madzia, Lena.
Przekształcenia: Magda (imię odrębne), Marlena (od Marii Magdaleny), Lena (imię odrębne).
Od imienia Magdalena (Magda) biorą początek nazwiska:
Madziarz, Magdziarz, Magdziak, Magdzik.
Z imionami tymi wiążą się następujące powiedzenia i przysłowia:
• Dobre i to, jak mówiła Magda.
• Gospodyni Magda, co ty będziesz jadła? Groch się nie urodził, kapusta przepadła.
• Gdy Magdalena (22.VII.) deszczem zaczyna, to zwykle deszcz dłużej trzyma.
• Na Marię Magdalenę (22.VII.) pogoda – pszczółek wygoda, a jak słota – to lichota.
Znane Polki:
• Magdalena Samozwaniec (1894-1972) – wnuczka Juliusza Kossaka, córka Wojciecha Kossaka, stryjeczna siostra Zofii Kossak-Szczuckiej, siostra Jerzego Kossaka oraz Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, o której napisała książkę „Zalotnica niebieska” i z którą tworzyła idealny, intelektualno-emocjonalny duet; debiutowała purenonsensową mini-powieścią „Na ustach grzechu”, będącą parodią „Trędowatej” Heleny Mniszkówny; autorka zbeletryzowanych wspomnień „Maria i Magdalena” barwnie opisujących rzeczywistość dwudziestolecia międzywojennego.
Znane z literatury pięknej:
• Magda ze „Złotej czaszki” Juliusza Słowackiego,
• Madzia Brzeska z „Emancypantek” Bolesława Prusa,
• Madzia z „Pamiątki z celulozy” Igora Newerlego.

********************************************************************************************************************

MAŁGORZATA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od łacińskiego słowa margarita – perła):
• niemieckie – Margareta, Margarete (skróc. Greta, Margit, Margret, Meta),
• francuskie – Marguerite (skróc. Margot),
• angielskie – Margaret (skróc. Meg, Marjory, Peggy),
• włoskie – Margherita (skróc. Margit, Marita, Rita),
• hiszpańskie – Margarita.
Małgorzata obchodzi imieniny:
18 stycznia; 22 lutego; 10 kwietnia; 16 maja; 10 czerwca; 13, 20 lipca; 17 października; 16 listopada.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Małgosia, Małgośka, Gosia, Gośka.
Od imienia Małgorzata biorą początek następujące nazwiska:
Małgorzewski, Małgowski, Małkiewicz, Małkowski.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Dobrze ojcu było z matką, dobrze też i mnie z Małgorzatką.
• Jaka Małgorzatka (10.VI.), takie będzie pół latka.
• Ze świętą Małgorzatą (10.VI.) zaczyna się lato.
• Święta Małgorzata (20.VII.) zapowiada środek lata.
Znane Polki:
• Małgorzata Dydek (1974-2011) – legenda polskiej i światowej koszykówki.

********************************************************************************************************************

MARIA – imię żeńskie bardzo popularne w wielu krajach i w Polsce (wywodzące się od hebrajskiego imienia Miriam, wymawianego z czasem Mariam, skrócone Maria – imię matki Jezusa Chrystusa); otoczone szczególną czcią w świecie chrześcijańskim:
• niemieckie – Maria,
• angielskie – Mary (Marylin, Molly),
• francuskie – Marie, Marion, Manon,
• włoskie – Maria, Marietta,
• hiszpańskie – Maria,
• węgierskie – Maria, Mari, Marika, Mariska,
• bułgarskie – Marica,
• rumuńskie – Marinica,
• rosyjskie – Masza, Marina.
Maria obchodzi imieniny:
1, 23 stycznia; 2 lutego; 25 marca; 26, 28 kwietnia; 3, 29 maja; 2, 16, 22 lipca; 2, 5, 15, 22, 26 sierpnia; 8, 12, 15 września; 7 października; 21, 25 listopada; 8 grudnia.
Forma męska: MARIAN.
Skróty i zdrobnienia: Mania, Maniusia, Maniuta, Marusia, Maja, Masia, Maryna, Marynia, Marzena, Muszka, Myszka, Maryjka.
Od imienia Maria (Marian, Marzena) biorą początek następujące nazwiska:
Marian, Marianowicz, Marianowski, Mariański, Marion, Marjanowski, Marjański, Mariaszek, Mariaszkiewicz, Maryan, Maryański, Maryewski, Maryl, Marylski, Maryniak, Marynowicz, Marynowski, Maryńczak, Marusz, Maruszewski, Maruszyński, Marysz, Maryszewski, Maryszyński, Maryszczak, Maryszczuk, Marzanowicz, Marzanowski, Marzantowicz, Marzantowski.
Z imieniem tym wiążą się następujące powiedzenia:
• Jak nie ma panny Marianny, dobra i Maryśka.
• Każda Maryna może mieć syna.
• Jaś Maryni buty kupił i odebrał, jak się upił.
Znane Polki:
• Maria Leszczyńska (1703-1768) – żona króla francuskiego Ludwika XV, córka króla Stanisława Leszczyńskiego,
• Maria księżna Wirtemberska (1768-1854) – pisarka, autorka „Malwiny”,
• Maria Szymanowska (1789-1831) – pianistka i kompozytorka, matka Celiny – żony Adama Mickiewicza,
• Maria Kalergis (1822-1874) – pianistka-amatorka, wielka miłość Cypriana Kamila Norwida,
• Maria Konopnicka (1842-1910) – poetka, nowelistka, autorka pieśni ludowych i utworów dla dzieci,
• Maria Rodziewiczówna (1863-1944) – pisarka,
• Maria Salomea Skłodowska-Curie (1867-1934) – uczona (fizyczka, chemiczka), dwukrotna noblistka; większość życia spędziła we Francji, tam też studiowała (w Polsce w XIX wieku. kobiety nie mogły studiować w ogóle, a i we Francji było to rzadkością), a następnie rozwinęła swoją karierę naukową; była prekursorką nowej gałęzi chemii – radiochemii; do jej dokonań należą: opracowanie teorii promieniotwórczości oraz technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych, a także odkrycie dwóch nowych pierwiastków – radu i polonu; z jej inicjatywy prowadzono także pierwsze badania nad leczeniem raka za pomocą promieniotwórczości; dwukrotnie wyróżniona Nagrodą Nobla za osiągnięcia naukowe: po raz pierwszy w 1903 roku z fizyki (wraz z mężem, Pierrem Curie, i Henrim Becquerelem) za badania nad odkrytym przez Becquerela zjawiskiem promieniotwórczości; po raz drugi w 1911 roku z chemii za wydzielenie czystego radu i badanie właściwości chemicznych pierwiastków promieniotwórczych; jest jedyną kobietą, która tę nagrodę otrzymała dwukrotnie oraz jedynym uczonym w historii uhonorowanym Nagrodą Nobla w dwóch różnych dziedzinach nauk przyrodniczych; jest także jedyną kobietą, która spoczęła w paryskim Panteonie w dowód uznania zasług na polu naukowym,
• Maria Dulęba (1881-1959) – aktorka,
• Maria Dąbrowska (1889-1965) – pisarka, autorka powieści społeczno-obyczajowych, a także psychologicznych (m.in. „Noce i dnie”),
• Maria Kuncewiczowa (1895-1989) – pisarka.
Znane z literatury pięknej:
• bohaterka „Marii” Antoniego Malczewskiego,
• Maria z „Ile jest życia” Romana Bratnego,
• Maryna z „Horsztyńskiego” Juliusza Słowackiego,
• Marynia z „Rodziny Połanieckich” Henryka Sienkiewicza,
• Marynia z „Ręki ojca” Wojciecha Żukrowskiego.

********************************************************************************************************************

MARIANNA – forma żeńska imienia męskiego – MARIAN (łacińskie: Marianus – maryjny, pochodzący od Marii). Imię Marianna jest w Polsce znane od średniowiecza i aż do XIX wieku było jednym z najczęściej nadawanych imion – zamiast imienia Maria, które było uznawane za święte i zarezerwowane dla matki Jezusa Chrystusa:
• niemieckie – Marianne,
• angielskie – Marianne,
• hiszpańskie – Mariana,
• włoskie – Marianna.
Marianna obchodzi imieniny: 26 maja; 2 czerwca.
Skróty i zdrobnienia: Mara, Marutka, Marianka.
Od imienia Marian (Maria, Marzena) biorą początek następujące nazwiska:
Marianowicz, Marianowski, Mariański, Marion, Marjanowski, Marjański, Mariaszek, Mariaszkiewicz, Maryan, Maryański, Maryewski, Maryl, Marylski, Maryniak, Marynowicz, Marynowski, Maryńczak, Marusz, Maruszewski, Maruszyński, Marysz, Maryszewski, Maryszyński, Maryszczak, Maryszczuk, Marzanowicz, Marzanowski, Marzantowicz, Marzantowski.
Z imieniem tym wiąże się następujące powiedzenie:
• Jak nie ma panny Marianny, dobra i Maryśka.
Znane Polki:
• Marianna Biernacka (1888-1943) – męczennica chrześcijańska i błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego; rozstrzelana przez Niemców w zastępstwie swojej synowej (postanowiła umrzeć za synową, która była w ciąży i miała już 2-letnią córkę) w Naumowiczach koło Grodna w grupie 49 mieszkańców Lipska; przed śmiercią miała tylko jedną prośbę: aby dostarczono jej różaniec; beatyfikowana 13 czerwca 1999 roku przez papieża bł. Jana Pawła II w Warszawie w grupie 108 błogosławionych męczenników z czasów II wojny światowej.

********************************************************************************************************************

MARIOLA – imię żeńskie występujące przede wszystkim w Polsce i Hiszpanii (pochodzące od francuskiego słowa: Mariolle – określającego małą figurkę Matki Boskiej).
Mariola obchodzi imieniny: 25 marca; 3 maja.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Mariolka, Maria, Ola, Olka.
Od imienia Mariola nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

MARTA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od aramejskiego słowa marta – pani domu, gospodyni, pani). W Polsce po raz pierwszy zanotowano je w 1265 roku:
• niemieckie – Martha,
• angielskie – Martha,
• hiszpańskie – Marta,
• włoskie – Marta,
• węgierskie – Marta,
• rosyjskie – Marfa.
Marta obchodzi imieniny:
19 stycznia; 22 lutego; 21 czerwca; 29 lipca.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Marcia, Martusia, Marteczka.
Od imienia Marta bierze początek nazwisko: Martula.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Gospodyni Marta niewiele warta.
• Trafiła Marta na Gotarta.
• Około świętej Marty (29.VII.) płać za żniwo, dawaj kwarty.
Znane Polki:
• Marta Wiecka (1874-1904) – siostra miłosierdzia, szrytka, błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego (2008); zmarła na dur brzuszny opiekując się chorymi,
• Marta Burbianka (1898-1973) – historyk, bibliotekarka, badacz drukarstwa; działaczka polonijna i oświatowa; przyczyniła się do rozwoju Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego: zorganizowała kilka oddziałów oraz Gabinet Śląsko-Łużycki; autorka wielu prac naukowych dotyczących historii Uniwersytetu Wileńskiego, historii książki i drukarstwa, teorii i praktyki bibliograficznej,
• Marta Tomaszewska (1933-2009) – pisarka, poetka i baśniopisarka, z wykształcenia dziennikarka i socjolo; tworzyła dla dorosłego i młodego czytelnika (cykl o Tapatikach, „Bal u zegarmistrza Teofila”, „Dolina Czarów”, „Gdzie ten skarb?”, „Omijajcie wyspę Hula”, „Tego lata w Burbelkowie”, „Zorro, załóż okulary!”).
Znane z literatury pięknej:
• Marta z powieści Elizy Orzeszkowej pod tym samym tytułem,
• Marta (Marcia) z „Okruchów weselnego tortu” Wojciecha Żukrowskiego,
• Marta z „Cudzoziemki” Marii Kuncewiczowej,
• Marta z „Tylko echo” Andrzeja Szypulskiego.

********************************************************************************************************************

MARTYNA – forma żeńska imienia męskiego MARCIN (od łacińskiego słowa Martius – należący do Marsa, z Marsem związany); otoczonego czcią w średniowieczu – co było związane z postacią Marcina, oficera rzymskiego, który zmarł jako biskup Tours (pomiędzy 397 a 401 r. n.e.):
• niemieckie – Martina,
• angielskie – Martina,
• czeskie – Martina.
Martyna obchodzi imieniny: 30 stycznia; 3 marca.
Zdrobnienie: Martynka.
Od imienia męskiego Marcin biorą początek następujące nazwiska:
Marcinek, Marciniak, Marciniec, Marciniecki, Marciniewski, Marcinik, Marciniszyn, Marciniuk, Marcinkiewicz, Marcinkowski, Marcinowicz, Marcinowski, Marcińczyk, Marciński, Marciszewski, Marciuch, Marcjan, Marcjański, Martyn, Martyniak, Martyniecki, Martyniuk, Martynki, Martynow, Martynowicz, Martynowski, Martynusek, Martyński, Martyszewski, Morcin, Morcinek.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• Martyna Eichler z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

MARYLA – imię żeńskie używane w wielu krajach, stanowiące romańskie zdrobnienie imienia MARIA (wywodzącego się od hebrajskiego imienia Miriam, wymawianego z czasem Mariam, skrócone Maria – imię matki Jezusa Chrystusa); otoczonego szczególną czcią w świecie chrześcijańskim:
• angielskie – Meryl, Marilyn.
Maryla obchodzi imieniny: 27 czerwca.
Zdrobnienie: Marylka.
Od imienia Maria (Marian, Marzena) biorą początek następujące nazwiska:
Marian, Marianowicz, Marianowski, Mariański, Marion, Marjanowski, Marjański, Mariaszek, Mariaszkiewicz, Maryan, Maryański, Maryewski, Maryl, Marylski, Maryniak, Marynowicz, Marynowski, Maryńczak, Marusz, Maruszewski, Maruszyński, Marysz, Maryszewski, Maryszyński, Maryszczak, Maryszczuk, Marzanowicz, Marzanowski, Marzantowicz, Marzantowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Maryla Wereszczakówna właśc. Marianna Ewa Wereszczakówna, herbu Kościesza (1799-1863) – młodzieńcza miłość Adama Mickiewicza, upamiętniona przez niego w balladach: „Świtezianka”, „To lubię”, w wierszach: „Do M***”, „Do przyjaciół” oraz w IV części „Dziadów”; cioteczna siostra Ignacego Domeyki; żona Wawrzyńca Puttkamera; pochowana w Bieniakoniach (obecnie Białoruś),
• Maryla Wolska (1873-1930) – poetka liryczna okresu Młodej Polski; wyrastała w atmosferze sztuki: jej matka Wanda Monné była narzeczoną Artura Grottgera, zaś ojciec – Karol Młodnicki – malarzem i przyjacielem Artura Grottgera; willa „Zaświecie” u stóp lwowskiej Cytadeli, gdzie mieszkała, była miejscem poetyckich spotkań grupy Płanetnicy, do której należał m.in. Leopold Staff, Edward Porębowicz, Józef Ruffer, Jan Zahradnik i Ostap Ortwin; jej najpopularniejszym dziełem był tomik wierszy „Dzbanek malin” (1929); pochowana na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie w rodzinnym grobie Młodnickich i Wolskich,
• Maryla Freiwald (1911-1962) – lekkoatletka (płotkarka, skoczkini w dal i sprinterka); podczas Światowych Igrzysk Kobiet w Pradze w 1930 roku zajęła 4-te miejsce w biegu na 80 m przez płotki z wynikiem 12.8 sek. oraz zdobyła brązowy medal w sztafecie 4 x 100 m (50.8 sek.), biegnąc na trzeciej zmianie – jej partnerkami w tej sztafecie były: Alina Hulanicka, Felicja Schabińska i Stanisława Walasiewicz; ośmiokrotna mistrzyni Polski w biegu na 80 m przez płotki (1928-29, 1934-36), sztafecie 4 x 200 m (1936), skoku w dal (1927) i skoku w dal z miejsca.

********************************************************************************************************************

MARZENA – imię żeńskie, które powstało najprawdopodobniej jako zdrobnienie MARII. Istnieje także możliwość, że zdrabniano tak MAŁGORZATĘ, MARZANNĘ lub MARTĘ. Jej zagraniczną formą jest imię Marion.
Marzena obchodzi imieniny: 26 kwietnia.
Zdrobnienia: Marzenka, Marzanka.
Od imienia Marzena (Maria, Marian) biorą początek następujące nazwiska:
Marian, Marianowicz, Marianowski, Mariański, Marion, Marjanowski, Marjański, Mariaszek, Mariaszkiewicz, Maryan, Maryański, Maryewski, Maryl, Marylski, Maryniak, Marynowicz, Marynowski, Maryńczak, Marusz, Maruszewski, Maruszyński, Marysz, Maryszewski, Maryszyński, Maryszczak, Maryszczuk, Marzanowicz, Marzanowski, Marzantowicz, Marzantowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Marzena Skotnicówna (1911-1929) – czołowa taterniczka dwudziestolecia międzywojennego w Polsce; członkini Sekcji Taternickiej AZS w Krakowie; najważniejsze pierwsze przejścia w jej karierze to: I wejście pn.-zach. ścianą Kozich Czub (wraz z Zofią Galicówną, 1929), I przejście północnej ściany Małego Ostrego Szczytu, I przejście wschodniej krawędzi Żółtej Ściany (1929), I przejście północnej ściany Rywocin, I wejście od północy na Pięciostawiańską Turnię (1929); często wspinała się ze swoją młodszą siostrą Lidą, z którą pokonała między innymi północno-zachodnią ścianę Mnicha; zginęła wraz z siostrą w górach, próbując pokonać południową ścianę Zamarłej Turni; Marzena Skotnicówna była narzeczoną Juliana Przybosia, który poświęcił jej wiersz „Z Tatr. Pamięci taterniczki, która zginęła na Zamarłej Turni”.

********************************************************************************************************************

MATYLDA – imię żeńskie popularne w wielu krajach (od staroniemieckich słów macht – siła, władza i hiltja – walka); oznaczające tę, która jest silna, odważna w walce:
• niemieckie – Mechthild, Mathilde (skróc. Tilde, Tilla, Tilli),
• angielskie – Mathilda (skróc. Tilly),
• włoskie – Matilde.
Matylda obchodzi imieniny: 11 stycznia; 14 marca.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Tylda, Tyla.
Od imienia Matylda nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Matylda Bolesławówna (ok. 1018- zm. po 1036) – królewna z dynastii Piastów, córka Bolesława Chrobrego i Ody, żona księcia Szwabii – Ottona ze Schweinfurtu.

********************************************************************************************************************

MELANIA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od greckiego słowa melan – czarny); oznaczające tę, która jest czarna (tzn. ma czarne włosy):
• niemieckie – Melanie (skróc. Mela),
• angielskie – Melanie,
• francuskie – Melaine.
Melania obchodzi imieniny: 31 grudnia.
Forma męska: MELANIUSZ.
Skróty i zdrobnienia: Mela, Melcia.
Od imienia Melania biorą początek następujące nazwiska:
Malanowicz, Malanowski, Melanowicz, Melanowski, Melańczuk.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Melania Józefa Ewa Parczewska (1850-1920) – pisarka („Z dni ucisku. Szkice i obrazy”), publicystka, tłumaczka, działaczka społeczno-polityczna i narodowa, założycielka Stowarzyszenia Narodowego Kobiet Polskich,
• Melania Arciszewska (1906-1980) – działaczka polityczna i społeczna na emigracji (działaczka Polskiej Partii Socjalistycznej na emigracji w Londynie), żona premiera Tomasza Arciszewskiego; współzałożycielka i przewodnicząca Towarzystwa Przyjaciół Dzieci i Młodzieży w Londynie; z zawodu pedagog,
• Melania Burzyńska (1917-2003) – poetka i pisarka; zaczęła pisać w wieku 33 lat i pisała połowę swojego życia; głównym tematem jej twórczości było codzienne życie na wsi; zajmowała się także komponowaniem muzyki do własnych wierszy; jej utwór („Gdybyś ty wietrze wiedział”) z muzyką Andrzeja Stolarczyka znalazł się w repertuarze Czesława Niemena i Steni Kozłowskiej,
• Melania Maria Sinoracka (1923-1975) – lekkoatletka, specjalizująca się w rzucie oszczepem i pchnięciu kulą; zawodniczka Pomorzanina Toruń; przygodę ze sportem rozpoczęła w wieku 14 lat, kiedy to wstąpiła do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, rok później rozpoczęła treningi lekkoatletyczne; dwukrotna mistrzyni Polski w rzucie oszczepem (1947 i 1948); w 1948 roku zdobyła złoto halowych mistrzostw kraju w pchnięciu kulą; w latach 1947–1949 trzykrotnie reprezentowała Polskę w meczach międzypaństwowych odnosząc jedno zwycięstwo indywidualne; rekordy życiowe: rzut oszczepem – 39,85 m, pchnięcie kulą – 10,69 m.
Znane z literatury pięknej:
• hrabianka Melania Barska z „Trędowatej” Heleny Mniszkówny.

********************************************************************************************************************

MONIKA – imię żeńskie używane w wielu krajach (greckie monos – jeden, jedyny, sam, samotny, osamotniony), oznaczające – najprawdopodobniej – jedynaczkę. Najsłynniejszą Moniką była św. Monika (332-387 n.e.) – matka św. Augustyna. Imię to pojawiło się na ziemiach polskich dopiero w XIX wieku, a popularne stało się od lat 70-tych XX wieku:
• niemieckie – Monika,
• angielskie – Monica,
• francuskie – Monique,
• hiszpańskie – Monica,
• portugalskie – Monica,
• włoskie – Monica,
• szwedzkie – Monica,
• fińskie – Monica,
• węgierskie – Mónika,
• czeskie – Monika,
• rosyjskie – Monika,
• litewskie – Monika.
Monika obchodzi imieniny: 4 maja; 27 sierpnia.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Moniczka, Moniś, Niczka, Nika.
Od imienia Monika biorą początek nazwiska:
Moniak, Monik, Monikowski, Moniński, Moniuk, Moniuszko.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

„Może nawet bywa trochę dzika,
Może nawet nazbyt żywa bywa –
To nieważne!
Ważne, że Monika,
Kiedy uszczęśliwia innych,
Sama jest szczęśliwa.
Dawniej Monik niewiele bywało,
Wiemy o tym z zachowanych kronik.
Dziś Moniki atakują śmiało,
Nowoczesność
To jest konik Monik.”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

MACIEJ – imię jednego z apostołów w Nowym Testamencie (od hebrajskiego słowa Matthias – dar Jahwe) – identyczny źródłosłów jak: Mateusz; mające związek z imieniem innego apostoła – Mateusza i używane często zamiennie z tym imieniem:
• niemieckie – Matthias,
• angielskie – Matthew, Mattia,
• portugalskie – Mathias,
• węgierskie – Matyas.
Maciej obchodzi imieniny:
30 stycznia; 24 lutego; 14 maja; 11 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Maciuś, Maciek, Maćko.
Od imienia Maciej biorą początek następujące nazwiska:
Mach, Machaj, Machalski, Machałek, Michałowski, Machczyński, Macheta, Machiński, Machnicki, Machniewski, Machnik, Machnikowski, Wachowiak, Machowicz, Machowski, Maciak, Maciołek, Maciałowicz, Macias, Maciaszczyk, Maciaszek, Maciąg, Maciągiewicz, Maciążek, Maciejak, Maciejczak, Maciejczuk, Maciejczyk, Maciejec, Maciejewicz, Maciejewski, Maciejko, Maciejkiewicz, Maciejowski, Maciejki, Macierewicz, Macierewicz, Maciesiak, Maciesz, Maciesza, Macioszek, Maciszewski, Mackiewicz, Maćkowiak, Maćkowski, Matwiński.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Bierz Maćku, żyrdkę i rżnij na odwyrtkę.
• Bił Maciek żonę zawsze w jedną stronę.
• Dobra psu mucha, a Mariaszowi płotka.
• Leciał Maciuś bruzdą, Baska za nim z uzdą.
• Przyjdzie kryska na Matyska.
• Umarł Maciek, umarł, już leży na desce, żeby mu zagrali, podskoczyłby jeszcze.
• To nie ja, to syn Macieja.
• Na świętego Macieja (24.II.) prędzej wiosny nadzieja.
• Na święty Maciej (24.II.) skowronek zapiej.
Znani Polacy:
• Maciej z Miechowa (ok. 1457-1523) – historyk, lekarz, astrolog, rektor Akademii Krakowskiej,
• Maciej Wierzbięta (1523-1605) – drukarz, wydawca,
• Maciej Dogiel (1715-1760) – historyk, rektor kolegium pijarów w Wilnie, wydawca,
• Maciej Rybiński (1784-1874) – generał, ostatni wódz naczelny powstania listopadowego,
• Maciej Rataj (1884-1940) – działacz ludowy, marszałek Sejmu, publicysta, rzecznik zjednoczenia ruchu ludowego,
• Maciej Nowicki (1910-1951) – architekt i grafik.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Matyjasz z zaścianka Dobrzyńskich w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza,
• Maciej Boryna z „Chłopów” Władysława Reymonta,
• Maćko z Bogdańca z „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza,
• Jan Maciej Wścieklica z dramatu Stanisława Ignacego Witkiewicza,
• Maciek Chełmicki z „Popiołu i diamentu” Jerzego Andrzejewskiego,
• Maciej Wieluń z „Ile jest życia” Romana Bratnego.

********************************************************************************************************************

MAKSYMILIAN – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie: Maximilianus od maximus – największy i Aemilius, liczba mnoga Aemilii – Emiliusze, jeden z najstarszych patrycjuszowskich rodów rzymskich), oznaczające największego z rodu Emiliuszów:
• niemieckie – Maximilianus, Maximilian, Max, Maximinus,
• angielskie – Maximilian,
• francuskie – Maximilien,
• hiszpańskie – Maximiliano,
• włoskie – Massimiliano,
• rosyjskie – Maksimilian.
Maksymilian obchodzi imieniny: 14 sierpnia; 12 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia i skróty: Maksymilianek, Maks, Maksym, Maksymek, Maksymuś, Maksyś.
Od imienia Maksymilian biorą początek nazwiska:
Maksejew, Maksiejewski, Maksimow, Maksimowicz, Maksym, Maksymczuk, Maksymiuk, Maksymkin, Maksymowicz, Maksyś.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Na Maksyma (12.X.) babskie lato się przesila.
• Na świętego Maksymiliana (12.X.) podaj palto dla pana.
Znani Polacy:
• Andrzej Maksymilian Fredro herbu Bończa (1620-1679) – dworzanin króla Jana II Kazimierza, kasztelan lwowski (od 1654 roku), starosta krośnieński, wojewoda podolski (od 1676 roku), senator, poseł i marszałek sejmu z 1652 roku; polityk i filozof, fundator klasztoru i kościoła w Kalwarii Pacławskiej, projektodawca reform wojskowych, pisarz barokowy podejmujący tematykę polityczną, gospodarczą i wojskową, nazywany polskim Tacytem; moralista, pedagog, mówca, historyk; autor zbioru aforyzmów „Przysłowia mów potocznych”,
• Maksymilian Jackowski (1815-1905) – działacz społeczny i gospodarczy w Wielkopolsce; współzałożyciel „Gazety Wielkopolskiej”; organizator pomocy dla powstańców styczniowych; w 1873 roku Centralne Towarzystwo Gospodarcze powierzyło mu opiekę nad parafialnymi kółkami rolniczymi, którą sprawował do 1900 roku – za jego kadencji ich liczba wzrosła z 30 do 200; realizując podstawowy cel – naukę racjonalnej gospodarki i samodzielności zrzeszonych rolników – doprowadził do wykształcenia się licznej grupy średnich i bogatych włościan, działających solidarnie oraz świadomych politycznie i narodowo (miało to duże znaczenie w okresie Kulturkampfu i działania Niemieckiej Komisji Kolonizacyjnej); ogromna popularność wśród rolników sprawiły, że zyskał przydomek „Króla chłopów”; jego pogrzeb przerodził się w manifestację narodową,
• Maksymilian Nowicki-Siła (1826-1890) – zoolog, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, badacz fauny i flory tatrzańskiej, pionier ochrony przyrody w Polsce, współtwórca Towarzystwa Tatrzańskiego; ojciec Franciszka Nowickiego – poety, taternika, projektodawcy Orlej Perci,
• Maksymilian Gierymski (1846-1874) – starszy brat Aleksandra, malarz („Droga wśród drzew”, „Krajobraz jesienny”, „Obóz Cyganów”, „Patrol powstańczy przy ognisku”, „Potyczka z Tatarami”, „Wyjazd na polowanie”, „Zima w małym miasteczku”), współtwórca polskiego realistycznego malarstwa pejzażowego XIX wieku, przedstawiciel tzw. szkoły monachijskiej (tworzyli ją: Józef Brandt, Maksymilian i Aleksander Gierymscy, Juliusz Kossak, Alfred Wierusz-Kowalski); zasadnicza część jego dorobku malarskiego powstała w ciągu niespełna 4 lat (1869-1874): malował sceny batalistyczne i rodzajowe, sceny myśliwskie z XVIII w. utrzymane w stylu rokoka (tzw. "zofty"), epizody z powstania styczniowego oraz nastrojowe pejzaże z Mazowsza i Podlasia (prowincjonalne miasteczka, polne drogi, wiejskie karczmy i chaty); wywarł duży wpływ na twórczość m.in. Józefa Chełmońskiego, Stanisława Witkiewicza i swego brata Aleksandra; zmarł na gruźlicę w wieku zaledwie 28 lat,
• Maksymilian Malinowski właśc. Maksymilian Miłguj (1860-1948) – działacz ruchu ludowego, propagator spółdzielczości, nauczyciel, publicysta, redaktor „Zorzy”, członek PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwa Ludowego; ojciec Edmunda Malinowskiego – botanika i genetyka,
• Maksymilian Tytus Huber (1872-1950) – naukowiec, inżynier mechanik, profesor politechniki lwowskiej, warszawskiej i gdańskiej (którą organizował w 1945 roku); kierownik katedry na AGH w Krakowie; prowadził teoretyczne prace badawcze z zakresu mechaniki klasycznej i wytrzymałości materiałów (sformułował hipotezę wytężenia materiału, będącą obecnie jednym z podstawowych wzorów we wszelkich obliczeniach wytrzymałościowych); położył wielkie zasługi dla rozwoju polskiej nauki i kultury, pracując społecznie w Zarządzie Kasy im. Józefa Mianowskiego (Warszawa), która odegrała doniosłą rolę w życiu społeczeństwa polskiego na przełomie XIX i XX wieku,
• Maksymilian Maria Kolbe właśc. Rajmund Kolbe (1894-1941) – franciszkanin, męczennik i święty kościoła katolickiego (1982), wydawca miesięcznika „Rycerz Niepokalanej”; w 1927 roku założył pod Warszawą klasztor Niepokalanów: wydawał tam czasopisma katolickie, założył stację radiową (Radio Niepokalanów); w czasie II wojny światowej poniósł w Oświęcimiu dobrowolną śmierć za jednego ze współwięźniów (który przeżył wojnę i zmarł w 1995 roku).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Maksym z „Opowieści pod psem (a nawet dwoma)” Janusza Meissnera,
• Maks z „Tylko echo” Andrzeja Szypulskiego.

********************************************************************************************************************

MARCELI – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Marcellus, liczba mnoga Marcelli – plebejski, później patrycjuszowski ród rzymski; jedna gałęzi rodu Klaudiuszów):
• niemieckie – Marcellus, Marzellus,
• francuskie – Marcel,
• włoskie – Marcello,
• czeskie – Marcel.
Marceli obchodzi imieniny:
9, 16, 21 stycznia; 19 lutego; 10 marca; 9 kwietnia.
Forma żeńska: MARCELA, MARCELINA.
Zdrobnienia: Marcelek, Marceluś, Marcyś.
Od imienia Marceli nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Marceli Guyski (1830-1893) – rzeźbiarz, wykładowca Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie,
• Marceli Krajewski (1843-1914) – malarz, portrecista,
• Marceli Nencki (1847-1901) – lekarz, chemik, fizjolog, profesor uniwersytetu w Bernie,
• Marceli Handelsman (1882-1945) – historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, redaktor „Przeglądu Historycznego”,
• Marceli Nowakowski (1882-1940) – ksiądz katolicki, działacz polityczny, społeczny i oświatowy, wybitny krasomówca; rozstrzelany przez Niemców w Palmirach (jego ciała nie odnaleziono),
• Marceli Nowotko właść. Marceli Nowotka pseud. Marian, Stary (1893-1942) – działacz komunistyczny, członek Komunistycznej Partii Polski oraz Wszechzwiązkowej Partii Komunistycznej (bolszewików), pierwszy przywódca Polskiej Partii Robotniczej (PPR).

********************************************************************************************************************

MARCIN – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa Martius – należący do Marsa, z Marsem związany); otoczone czcią w średniowieczu – co było związane z postacią Marcina, oficera rzymskiego, który zmarł jako biskup Tours (pomiędzy 397 a 401 r. n.e.):
• niemieckie – Martin, Marten, Merten,
• angielskie – Martin,
• francuskie – Martin,
• włoskie – Martino,
• węgierskie – Marton.
Marcin obchodzi imieniny:
30 stycznia; 13 kwietnia; 19 lipca; 8, 24 października; 3, 11 listopada; 7, 29 grudnia.
Forma żeńska: MARTYNA, MARCJANNA.
Zdrobnienie: Marcinek.
Od imienia Marcin biorą początek następujące nazwiska:
Marcinek, Marciniak, Marciniec, Marciniecki, Marciniewski, Marcinik, Marciniszyn, Marciniuk, Marcinkiewicz, Marcinkowski, Marcinowicz, Marcinowski, Marcińczyk, Marciński, Marciszewski, Marciuch, Marcjan, Marcjański, Martyn, Martyniak, Martyniecki, Martyniuk, Martynki, Martynow, Martynowicz, Martynowski, Martynusek, Martyński, Martyszewski, Morcin, Morcinek.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Jaki Marcin (11.XI.), taka zima.
• Jeśli na Marcina (11.XI.) sucho, to Gody (Boże Narodzenie) z pluchą.
• Młoda jak jagoda po świętym Marcinie (tzn. wcale nie młoda).
Znani Polacy:
• Marcin Bielski (ok. 1495-1575) – pisarz, historyk, autor „Kroniki wszystkiego świata”,
• Marcin Zborowski (ok. 1495-1565) – kasztelan krakowski,
• Marcin z Urzędowa (ok. 1500-1575) – botanik, lekarz, ksiądz, profesor Akademii Krakowskiej,
• Marcin Czechowic (1532-1613) – pisarz i działacz ariański,
• Marcin Borzymowski (XVII wiek) – pierwszy polski pisarz-marynista,
• Marcin Kątski (1635-1710) – generał artylerii,
• Marcin Poczobut-Odlanicki (1728-1810) – astronom i matematyk, profesor, a następnie rektor Akademii Wileńskiej,
• Marcin Badeni (1762-1824) – poseł na Sejm Czteroletni, minister sprawiedliwości w Królestwie Polskim,
• Marcin Kasprzak (1860-1905) – drukarz, działacz ruchu robotniczego, współzałożyciel II Proletariatu,
• Jan Marcin Szancer (1902-1972) – wybitny malarz i rysownik, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Marcin Kozera z opowiadania Marii Dąbrowskiej,
• Marcyan z „Na polu chwały” Henryka Sienkiewicza.

********************************************************************************************************************

MAREK – imię rzymskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa Marcus – należący do Marsa – boga wojny, mający związek z Marsem):
• niemieckie – Markus, Mark, Marc,
• angielskie – Mark,
• francuskie – Marc,
• włoskie – Marco,
• hiszpańskie – Marco, Marcos,
• portugalskie – Marco,
• węgierskie – Markus, Mark.
Marek obchodzi imieniny:
19, 24 marca; 25, 28 kwietnia; 18 czerwca; 7, 28 września; 7, 22 października; 22 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Mareczek, Maruś.
Od imienia Marek biorą początek następujące nazwiska:
Marczewski, Marczyk, Marczyński, Marecki, Mareczek, Markiewicz, Marko, Markow, Markowiak, Markowicz, Markowski, Marków, Makulis, Markuszewski, Markut, Markuze.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia.
• Nocny Marek.
• Poszedł Marek na jarmark, kupił sobie oś, postawił ją za stodołą, ukradł mu ją ktoś.
• Tłucze się jak Marek po piekle.
• Na świętego Marka (25.IV.) sieje się ostatnia jarka.
• Świętego Marka (25.IV.) – nie ma co włożyć do garnka.
Znani Polacy:
• Marek z Opatowca (1 poł. XV wieku) – poeta piszący po łacinie, teoretyk literatury, wykładowca Akademii Krakowskiej,
• Marek Jandołowicz (ok. 1713-804) – karmelita, jeden z przywódców konfederacji barskiej,
• Marek Hłasko (1934-1969) – prozaik (m.in. „Ósmy dzień tygodnia”, „Następny do raju”, „Piękni dwudziestoletni”) i scenarzysta filmowy,
• Marek Walczewski (1937-2009) – aktor teatralny i filmowy (m.in. „Wesele”, „S.O.S.”, „Dzieje grzechu”, Śmierć prezydenta”, „Do krwi ostatniej”, „Vabank II, czyli riposta”, „Cudzoziemka”),
• Marek Kotański (1942-2002) – psycholog, terapeuta, organizator przedsięwzięć pomagającym ludziom uzależnionym (alkohol, narkotyki), chorym (AIDS), byłym wzięźniom lub bezdomnym; twórca Monaru i Markotu,
• Marek Perepeczko (1942-2005) – aktor teatralny (m.in. „Gniewko, syn rybaka”, „Przygody Pana Michała”, „Kolumbowie”, „13 posterunek”) i filmowy, niezrównany odtwórca Janosika; w młodości uprawiał wioślarstwo, koszykówkę i kulturystykę,
• Marek Grechuta (1945-2006) – piosenkarz („Serce”, „Korowód”, „Niepewność”, „Ocalić od zapomnienia”, „W malinowym chruśniaku”, „Dni, których nie znamy”, „Wiosna, ach to Ty”), poeta, kompozytor, malarz, z wykształcenia – architekt; interesował się także rzeźbą i filozofią.
Bohaterowie literatury pięknej:
• ksiądz Marek z dramatu Juliusza Słowackiego pod tym samym tytułem.

********************************************************************************************************************

MARIAN – forma męska imienia żeńskiego – MARIA (wywodzącego się od hebrajskiego imienia Miriam, wymawianego z czasem Mariam, skrócone Maria – imię matki Jezusa Chrystusa); otoczonego szczególną czcią w świecie chrześcijańskim. Imię MARIAN pochodzi od łacińskiego słowa Marianus – maryjny:
• hiszpańskie – Mariano.
Marian obchodzi imieniny:
17 stycznia; 20, 30 kwietnia; 1 lipca.
Skróty i zdrobnienia: Marianek, Maniek, Maniuś.
Od imienia Marian (Maria, Marzena) pochodzą następujące nazwiska:
Marian, Marianowicz, Marianowski, Mariański, Marion, Marjanowski, Marjański, Mariaszek, Mariaszkiewicz, Maryan, Maryański, Maryewski, Maryl, Marylski, Maryniak, Marynowicz, Marynowski, Maryńczak, Marusz, Maruszewski, Maruszyński, Marysz, Maryszewski, Maryszyński, Maryszczak, Maryszczuk, Marzanowicz, Marzanowski, Marzantowicz, Marzantowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Marian Langiewicz (1827-1887) – generał, dowódca oddziałówpowstańczych w Sandomierskiem w 1863 roku,
• Marian Gawalewicz (1852-1910) – publicysta, prozaik, poeta,
• Marian Lalewicz (1876-1944) – architekt, profesor Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie i Politechniki Warszawskiej,
• Marian Falski (1881-1974) – pedagog i działacz oświatowy, autor najpopularniejszego polskiego elementarza, wydanego w 1910 roku pod tytułem „Nauka czytania i pisania”, wielokrotnie wznawianego do dzisiaj,
• Marian Morelowski (1884-1963) – historyk sztuki, profesor uniwersytetów w: Wilnie, Lublinie i Wrocławiu,
• Marian Rapacki (1884-1944) – działacz i teoretyk spółdzielczości, zwolennik kooperatyzmu,
• Marian Hemar właść. Jan Marian Hescheles (1901-1972) – poeta, satyryk, komediopisarz, dramaturg, autor tekstów piosenek (“Kiedy znów zakwitną białe bzy”, “Czy pani Marta jest grzechu warta”, „Ten wąsik”, „Nikt, tylko ty”),
• Marian Adam Eile pseud. Bracia Rojek (1910-1984) – dziennikarz, satyryk, malarz i scenograf; założył tygodnik „Przekrój” (1945), w którym był autorem rubryki: „Myśli ludzi wielkich, średnich oraz psa Fafika”; założył także kabaret Siedem Kotów (1946),
• Marian Brandys (1912-1998) – prozaik, reportażysta („Śladami Stasia i Nel”, „Z panem Biegankiem w Abisynii”, „Kłopoty z panią Walewską”, „Koniec świata szwoleżerów”, „Nieznany książę Poniatowski”,
• Marian Sawa (1937-2005) – kompozytor (przede wszystkim muzyki organowej), organista, muzykolog, pedagog.

********************************************************************************************************************

MARIUSZ – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie słowo Marius, liczba mnoga: Marii – Mariusze, ród rzymski pochodzenia plebejskiego); także imię wodza rzymskiego – Gajusza Mariusza, trybuna ludowego, pretora, konsula (wybierany siedmiokrotnie), pogromcy Cymbrów i Teutonów:
• niemieckie – Marius,
• francuskie – Marius,
• włoskie – Mario,
• hiszpańskie – Mario,
• rumuńskie – Marius.
Mariusz obchodzi imieniny:
19 stycznia; 4, 9 lutego; 31 grudnia.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienie: Mariuszek.
Przekształcenie: Marian.
Od imienia Mariusz nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Mariusz Zaruski (1867-1941) – generał, marynarz, żeglarz, taternik, współtwórca Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR),
• Mariusz Maszyński (1888-1944) – aktor teatralny i filmowy,
• Mariusz Dmochowski (1930-1992) – aktor teatralny i filmowy („Zazdrość i medycyna”, „Ojciec królowej”, „Lalka”, „Hrabina Cosel”, „Pan Wołodyjowski”, „Czarne chmury”, „Zazdrość i medycyna”, „Trędowata”, „Sprawa Gorgonowej”, „Rajska jabłoń”, „Piłkarski poker”), niezrównany odtwórca Jana III Sobieskiego, przewodniczący Zarządu Głównego Związku Pracowników Kultury i Sztuki,
• Mariusz Milski (1946-1995) – poeta i mistyk.

********************************************************************************************************************

MATEUSZ – imię męskie występujące w Nowym Testamencie (od hebrajskiego słowa Matthias – dar Jahwe) – identyczny źródłosłów jak: Bogdan, Teodor; używane później zamiennie z imieniem Maciej:
• niemieckie – Matthaus,
• angielskie – Matthew,
• węgierskie – Mate,
• rosyjskie – Matwiej.
Mateusz obchodzi imieniny: 21 września; 12 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Mateuszek, Matysek, Matusek.
Od imienia Mateusz biorą początek następujące nazwiska:
Mataj, Matajek, Matczak, Matczuk, Matczyński, Matecki, Matejek, Matejko, Matejski, Matejuk, Matus, Matusak, Matusewicz, Matusiak, Matusiewicz, Matusik, Matusz, Matuszak, Matuszczak, Matuszczyk, Matuszek, Matuszewicz, Matuszewski, Matuszyński, Matwiński, Matyja, Matyjas, Matyjasik, Matyjaszek, Matyjaszewski, Matyjaszkiewicz, Matyjaszko, Matyjek, Matyjewski, Matys, Matysek, Matysiak, Matysiewicz, Matysik, Matyska, Matuszewski.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Wzięli diabli kołyskę, niech wezmą i Mateuszka.
• Na Mateusza (21.IX.) słońce grzeje, po Mateuszu wiatr ciepło wywieje.
• Gdy święty Mateusz (12.XI.) w śniegu przybieżał, będzie po pas całą zimę leżał.
Znani Polacy:
• Mateusz z Krakowa (ok. 1330-1410) – filozof, współorganizator Uniwersytetu Jagiellońskiego,
• Mateusz Maciej Stryjkowski (XVI wiek) – kronikarz.

********************************************************************************************************************

MAURYCY – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Maurus – pochodzący z Mauretanii; w starożytności nazwa ta obejmowała także dzisiejsze Maroko); Maur to z kolei nazwa Arabów, którzy z Maroka przedostali się do Hiszpanii, później także nazwa wszystkich Arabów:
• niemieckie – Mauritius, Moritz,
• angielskie – Maurice, Morris,
• francuskie – Maurice,
• hiszpańskie – Mauricio,
• portugalskie – Mauricio,
• włoskie – Maurizio,
• węgierskie – Moric, Mor,
• rosyjskie – Mawrikij.
Maurycy obchodzi imieniny: 20 marca; 22 września.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienie: Mauryś.
Przekształcenia: Maur, Mauryn.
Od imienia Maurycy nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Jeśli jasny Maurycy (22.IX.), to rad w zimie wiatr ryczy.
• Jeśli Mayrycy (22.IX.) ma jasne lice, to przyprowadza wnet nawałnice.
Znani Polacy:
• Maurycy August Beniowski (1746-1786) – podróżnik pochodzenia węgierskiego, konfederat barski, zesłany na Kamczatkę, z której zorganizował ucieczkę statkiem; żołnierz, awanturnik, kosmopolita, autor głośnych pamiętników; dokonał dla Francji podboju Madagaskaru (w latach 1773-1776), obwołany władcą wyspy, zginął później w walce z Francuzami; uważał się za Polaka, chociaż de facto związany był z trzema narodami: węgierskim, polskim i słowackim,
• Maurycy Gosławski (1802-1834) – poeta („Urojenia”, „Leszek”), uczestnik kampanii tureckiej (pod dowództwem gen. Dybicza), uczestnik powstania listopadowego, podczas którego służył w Legii Pieszej Litewsko-Ruskiej, w randze podporucznika; przebywał aż do końca w oblężonym Zamościu i pozostał jednym z siedmiu ostatnich oficerów przeciwnych poddaniu twierdzy; po kapitulacji został zesłany w głąb Imperium Rosyjskiego, jednak zdołał zbiec do Galicji; zmarł na tyfus, pochowany w Stanisławowie,
• Maurycy Mochnacki (1803-1834) – działacz i publicysta polityczny, jeden z teoretyków polskiego romantyzmu, pianista; uczestnik i kronikarz powstania listopadowego – napisał „Powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831”, traktował Rosję jako wroga podstawowego Polski i w związku z tym uważał, że Polacy niezależnie od stanu winni wystąpić przeciwko niej; członek Związku Wolnych Polaków i Towarzystwa Patriotycznego (także jego współzałożyciel); stworzenie przez Polaków własnej literatury uznał za warunek istnienia narodu,
• Władysław Maurycy Niegolewski (1819-1885) – ziemianin związany z Wielkopolską, prawnik, polityk, powstaniec styczniowy; przeciwstawiał się germanizacji, wypowiadał się w obronie języka polskiego w szkołach i urzędach wielkopolskich, domagał się poszanowania odrębności Wielkiego Księstwa Poznańskiego; brał udział w powstaniu styczniowym (był ranny w bitwie pod Ignacewem); jeden z współtwórców Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, które w 1857 roku zawiązano w jego domu; założyciel Towarzystwa Oświaty Ludowej, Towarzystwa Czytelni Ludowych oraz Centralnego Towarzystwa Gospodarczego; pracował nad rozwojem Wyższej Szkoły Rolniczej w Żabikowie (założonej przez Augusta Cieszkowskiego); wydawca (wraz z Ludwikiem Rzepeckim) pisma "Goniec Wielkopolski", na łamach którego zdecydowanie wypowiadał się przeciwko współpracy z władzami pruskimi,
• Maurycy Gottlieb (1856-1879) – malarz, uczeń Jana Matejki; w okresie studiów krakowskich tworzył obrazy o tematyce historycznej, m.in. „Przysięga Kościuszki w Krakowie”, „Kawalerowie inflanccy proszący o opiekę Zygmunta Augusta przeciw cesarzowi Ferdynandowi”, „Albrecht brandenburski odbierający inwestyturę od króla Zygmunta Starego”, „Scena z życia Dymitra Samozwańca”; w późniejszym czasie malował głównie prace związane z kulturą i tradycją żydowską: „Shylock i Jessyka”, „Żydzi modlący się”, ponadto na zamówienie wiedeńskiego wydawcy ilustrował życie Natana Mędrca i Uriela Acosty oraz księgę Ruth; w ostatnim okresie życia pracował głównie nad obrazami, będącymi realizacją jego nowej misji – pojednania polsko-żydowskiego poprzez malarstwo: były to zarówno dzieła religijne („Chrystus nauczający w Kafarnaum”, „Chrystus w świątyni”), jak i historyczno-literackie („Kazimierz Wielki nadający prawa Żydom”, „Jankiel cymbalista i Zosia”).

********************************************************************************************************************

MELCHIOR – imię męskie używane w wielu krajach (od hebrajskiego słowa: melek-or – król światła); imię jednego z trzech króli (mędrców lub magów) z Nowego Testamentu, obok Kacpra i Baltazara:
• niemieckie – Melchior,
• angielskie – Melchior,
• francuskie – Melchior,
• hiszpańskie – Melchor,
• włoskie – Melchiorre,
• rosyjskie – Melchior.
Melchior obchodzi imieniny: 6 stycznia; 28 lipca; 7 września.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Mel, Melchiorek.
Przekształcenia: Malchar, Malcher, Melcer, Melcher.
Od imienia Melchior biorą początek następujące nazwiska:
Majcher, Majchrzak, Majchrowicz, Majchrzycki, Majcherkiewicz, Majcherski, Malchar, Malcharek, Malcher, Malchrowicz, Malczewski, Melcer, Melich, Melikiewicz.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Melchior Adam (???) – autor życiorysu Henryka Strobanda (1548-1609) – burmistrza i mecenasa sztuki w Toruniu,
• Malcher Pudłowski herbu Kościesza (ok. 1539-1588) – sekretarz królewski, poeta renesansowy, przyjaciel i naśladowca Jana Kochanowskiego, autor „Fraszek”,
• Melchior Karczewski (ok. 1708-1790)– pisarz miejski i burmistrz Kielc (w latach 1747–1750),
• Melchior Korwin-Szymanowski herbu Ślepowron (ok. 1724-1794) – stolnik warszawski, starosta klonowski; prawdopodobnie główny ofiarodawca terenu pod Cmentarz Powązkowski w Warszawie,
• Antoni Melchior Fijałkowski (1778-1861) – biskup rzymskokatolicki, teolog i działacz patriotyczny, biskup pomocniczy płocki (w latach 1842–1844), administrator apostolski archidiecezji warszawskiej (w latach 1844–1857), arcybiskup metropolita warszawski (w latach 1857–1861); w Warszawie swoją posługę sprawował krótko, ale w warunkach trudnych i niebezpiecznych: narastało napięcie polityczne, manifestacje rozbijane przez wojsko rosyjskie z ulic przeniosły się do kościołów; mimo wielokrotnych nacisków władz rosyjskich arcybiskup nigdy nie przeciwstawił się manifestacjom patriotycznym w kościołach, a po krwawym stłumieniu manifestacji (pięciu zabitych i kilkunastu rannych) na placu Zamkowym, 27 lutego 1861 roku, w Warszawie przez wojsko rosyjskie złożył namiestnikowi carskiemu protest i przewodniczył uroczystościom pogrzebowym; jako prymas Królestwa Polskiego (chociaż tytułu tego nie używał) uważany był za przywódcę narodu i symbolicznego interreksa; jego pogrzeb był kolejną wielką manifestacją patriotyczną, największą przed wybuchem powstania styczniowego; został pochowany w krypcie arcybiskupów warszawskich w archikatedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie,
• Melchior Wańkowicz (1892-1974) – pisarz, dziennikarz, reportażysta („Na tropach Smętka”, „Karafka La Fontaine’a”) i publicysta; pisał także opowiadania dla dzieci („O małej Małgosi”, „Jak Kulusia żabki poznała”, „O Małgosi, świneczce, króliczku, muszce i o niegrzecznym piesku”, „Jak mądry puchacz tańczył trojaka”); debiutował jeszcze pod zaborem rosyjskim artykułami pisanymi do prasy; pierwsze tomy reportaży i wspomnień („W kościołach Meksyku”, „Szczenięce lata”, „Opierzona rewolucja”) wydał w okresie międzywojennym; podczas II wojny światowej pracował jako korespondent wojenny przy II Korpusie Polskim gen. Władysława Andersa; bezpośrednio po wojnie wydał swoją najbardziej znaną książkę – „Bitwę o Monte Cassino” – dzieło o największej bitwie tego korpusu stoczonej w 1944 roku; wydarzeniom wojennym poświęcił też inne publikacje np.„Wrzesień żagwiący”, który przyczynił się do powstania i umocnienia legendy obrony Westerplatte i Hubalczyków oraz „Ziele na kraterze”; bezpośrednio po wojnie przebywał na emigracji; do Polski wrócił w 1958 roku; w 1964 roku podpisał tzw. List 34, z protestem m.in. przeciwko cenzurze, przez co naraził się na proces sądowy i kilkutygodniowe uwięzienie; uważany jest za jednego z najwybitniejszych reportażystów w historii literatury polskiej.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Melchior z „Opowieści pod psem (a nawet dwoma)” Janusza Meissnera.

********************************************************************************************************************

MICHAŁ – imię męskie popularne w wielu krajach (hebrajskie Mikael – któż jak Bóg, w znaczeniu: któż jest taki jak Bóg?); pierwotnie imię jednego z archaniołów (pierwszego i najważniejszego spośród aniołów) w Starym i Nowym Testamencie:
• niemieckie – Michael, Michel,
• angielskie – Michael, Mike (zdrobnienie),
• francuskie – Michel,
• hiszpańskie – Miquel,
• portugalskie – Miquel,
• włoskie – Michele,
• fińskie – Mikael,
• węgierskie – Mihaly,
• rosyjskie – Michaił, Michajło,
• czeskie – Michal.
Michał obchodzi imieniny:
10 kwietnia; 4, 23 maja; 25 sierpnia; 29 września.
Forma żeńska: MICHALINA.
Zdrobnienia: Michałek, Michaś, Miś.
Od imienia Michał biorą początek następujące nazwiska:
Mich, Michajłow, Michajłowski, Michalak, Michalczewski, Michalczuk, Michalczyk, Michalec, Michalecki, Michalewicz, Michalewski, Michalik, Michalikowski, Michaliszyn, Michalkiewicz, Michałek, Michałski, Michałowicz, Michałowski, Michel, Michna, Michnik, Michnowski, Misiak, Misiakiewicz, Misiakowski, Misiuk, Misiukiewicz, Miszczak, Miszczuk, Miś, Miśkiewicz, Miśko.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Ale, ale, mój Michale.
• Jeszcze tego nikt nie słyszał, żeby babie było Michał.
• Michał trzy dni zdychał, a czwartego kluchy wpychał.
• Michałek niedbałek.
• Jaki Michał, taka wiosna.
• Gdy noc jasna na Michała (29.IX.), to nastąpi zima trwała.
• Na Michała (29.IX.) łowcy chwała.
• Święty Michał (29.IX.) do szkół wpychał (dawniej rok szkolny rozpoczynał się po dniu 29 września).
Znani Polacy:
• Michał Sędziwój herbu Ostoja (1566-1636) – alchemik i lekarz, dyplomata; gruntownie wykształcony (studiował w Cambridge, Ingolstadt, Lipsku, Altdorfie, Frankfurcie, Rostocku, Wittemberdze, Wiedniu); poznał także państwo moskiewskie, Szwecję, Anglię, Hiszpanię, Portugalię, Szwajcarię, Niemcy, Czechy, Austrię; radca cesarza Rudolfa II (od 1598 roku) oraz sekretarz króla Zygmunta III Wazy; w Pradze przy współudziale samego cesarza Rudolfa II dokonał słynnej transmutacji (czyli przemiany ołowiu w złoto); cesarz upamiętnił to wydarzenie, nakazując wmurowanie w ścianę sali, w której dokonano tej operacji, marmurową tablicę z napisem: „Niech ktokolwiek inny uczyni to, co uczynił Polak Sędziwój”; w 1604 roku Sędziwój ogłosił drukiem w Pradze swe pierwsze słynne dzieło alchemiczne „Nowe Światło Chemiczne” – praca ta stała się głośna w całej Europie Zachodniej (między 1604 a 1778 rokiem miała 53 wydania w językach: niemieckim, francuskim, angielskim, rosyjskim, holenderskim, czeskim i polskim; egzemplarze pracy Sędziwoja znajdywały się w bibliotekach wielkich uczonych jak Isaac Newton i Antoine Lavoisier), bowiem zawarta w niej rewolucyjna teoria oparta na właściwościach chemicznych saletry przyczyniła się (przez eksperymenty laboratoryjne) do zrozumienia procesów spalania i oddychania (oraz roli powietrza w tych procesach); ogłaszając drukiem swą pracę Sędziwój w zasadniczy sposób zmienił kierunek badań alchemicznych – badania te w ostateczności doprowadziły do odkrycia tlenu i do ogłoszenia nowoczesnej teorii spalania przez Antoine Lavoisiera w 1774 roku,
• Michał Tomasz Wiśniowiecki herbu Korybut (1640-1673) – syn wojewody ruskiego, księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, król Polski w latach 1669-1673 (wybrany na sejmie elekcyjnym); w czasie jego panowania toczyła się na ziemiach Rzeczypospolitej wojna polsko-turecka (1672-1676), której pierwszym etapem (po upadku Kamieńca Podolskiego i Lwowa) był pokój w Buczaczu (1672), który oddawał Imperium Ottomańskiemu część ziem wschodnich i wyrażał zgodę na płacenie przez Rzeczpospolitą ustalonych rocznych kwot; większość historyków źle ocenia Michała Korybuta Wiśniowieckiego jako władcę: zachowane do naszych czasów źródła ukazują go jako gnuśnego, strachliwego, żądnego władzy, bez umiejętności politycznych lub choćby wojskowych (jak jego ojciec), przypadkowego władcę z woli tłumu; ocena ta wychodziła w głównej mierze ze strony jednego z jego najzagorzalszych wrogów – Jana Sobieskiego, którego trudno posądzić o neutralność, tym bardziej, że efekty jego panowania są przedmiotem nie mniejszych kontrowersji niż w przypadku Wiśniowieckiego; z drugiej strony uwagę wielu współczesnych historyków zwracają wyważone wypowiedzi Wiśniowieckiego: można wysnuć wniosek, że król miał bardzo konkretne plany (nieustępujące pod tym względem od tych autorstwa przeciwników) odnośnie rozwoju państwa, których po prostu nie zdążył wprowadzić w życie; nie pomagała mu też szlachta, zrywająca sejmy i skutecznie paraliżująca wszelkie reformy Rzeczypospolitej,
• Michał Kazimierz Ogiński (ok. 1728-1800) – książę, kuzyn Andrzeja Ignacego, ojca kompozytora Michała Kleofasa Ogińskiego; generał lejtnant, hetman wielki litewski (1768–1793), wojewoda wileński (od 1764 roku), pisarz polny litewski (od 1748 roku), cześnik wielki litewski (od 1744 roku), konsyliarz Rady Nieustającej, kompozytor, pisarz, poeta i dramaturg; typ oświeconego magnata, doskonale gospodarował w swoich dobrach, wznosząc wiele fabryk i manufaktur: zbudował trakt pińsko-wołyński oraz Kanał Ogińskiego łączący Niemen z Dnieprem (1765-1784); był europejskiej sławy muzykiem: grał na harfie i klarnecie; na swoim dworze w Słonimiu utworzył centrum kultury i sztuki, utrzymywał teatr operowy i sławną orkiestrę; pisał bajki, wiersze, piosenki, tłumaczył z obcych języków; skomponował zbiór polonezów na skrzypce i fortepian, w tym ten najsłynniejszy polonez a-moll nr 13 – „Pożegnanie Ojczyzny” (powszechnie przypisywany Michałowi Kleofasowi Ogińskiemu); założył drukarnię; jedyny Polak uczestniczący w tworzeniu Wielkiej Encyklopedii Francuskiej (opracował hasło „harfa”); odznaczony Orderem Orła Białego, autor dzieł literackich wydanych pod pseudonimem „Słonimski”: „Zbiór bajek i wierszy rozmaitych” (1781), „Powieści historyczne i moralne” (1782), „Bayki i niebayki” (1788), „Noc Jungia” (1788),
• Michał Kleofas Ogiński (1765-1833) – książę, kompozytor, podskarbi wielki litewski (1793–1796), miecznik wielki litewski (od 1789 roku), senator rosyjski, członek konfederacji targowickiej, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej (na Litwie w 1794 roku), konspirator niepodległościowy (po 1795 roku), działacz emigracyjny; w 1822 roku przeniósł się na stałe do Włoch i zamieszkał we Florencji; pochowany w Panteonie wielkich osobowości w kościele Santa Croce obok Galileusza, Michała Anioła, Rossiniego, Machiavellego, Księżnych Czartoryskich; komponował polonezy fortepianowe (jednak najbardziej rozpoznawany polonez a-moll – „Pożegnanie Ojczyzny” – został napisany przez jego stryja, Michała Kazimierza Ogińskiego), romanse, pieśni, kadryle, menuety, walce oraz jedną operę ("Zelis i Valcour czyli Napoleon w Egipcie"), która nigdy nie doczekała się wystawienia; autor „Listów o muzyce” oraz pamiętników „O Polsce i Polakach: od roku 1788 aż do końca roku 1815”,
• Michał Czajkowski vel Sadyk Pasza (1804-1886) – działacz niepodległościowy, pisarz („Powieści kozackie”, „Stefan Czarniecki”, „Hetman Ukrainy”, „Wernyhora wieszcz ukraiński”) i poeta zaliczany do szkoły ukraińskiej liryki polskiego romantyzmu; uczestnik powstania listopadowego (dowódca oddziału Kozaków w regimencie kawalerii Karola Różyckiego), po jego upadku wyemigrował do Francji; od 1841 roku przebywał w Konstantynopolu, jako oficjalny przedstawiciel Adama Czartoryskiego, później przeszedł na służbę turecką i przyjął islam; jako Sadyk Pasza działał dla sprawy polskiej i bałkańskiej: podczas wojny krymskiej zorganizował formację kozaków sułtańskich, którymi dowodził w czasie kampanii w 1854 roku; jego żoną była Ludwika Śniadecka – młodzieńcza miłość Juliusza Słowackiego; w swojej twórczości poetyckiej Czajkowski opiewał żywioły rządzące duszą kozaka, a więc popęd ku skrajności, umiłowanie wolności, namiętny temperament i odrębność kulturową, dzięki czemu jego poezja bliższa była duchowi byronizmu niż twórczość polskich wieszczów,
• Michał Bałucki (1837-1901) – komediopisarz, prozaik, publicysta okresu pozytywizmu; w latach 70-tych XIX wieku stał się w Galicji jednym z głównych propagatorów pozytywizmu, tworząc powieści tendencyjne, których bohaterowie przekazywali program społeczny oraz ideowy autora („Z obozu do obozu”, „Błyszczące nędze”, „Byle wyżej”, „Żydówka”); jednak większość jego utworów sytuuje się na pograniczu komedii oraz farsy i nawiązuje do tradycji Aleksandra Fredry – akcja tych komedii rozgrywa się głównie w środowisku średniozamożnego mieszczaństwa (kupcy, właściciele kamienic, urzędnicy), rzadziej wśród szlachty, a Bałucki ośmiesza w nich pogoń za tytułami i godnościami, wygórowane ambicje, snobizm, służalczość wobec szlachty i sfer rządowych, chłopomanię („Polowanie na męża”, „Radcy pana radcy”, „Pracowici próżniacy”, „Komedia z oświatą”, „Krewniaki”, „Sąsiedzi”); do najpopularniejszych należały komedie Bałuckiego ze środkowego okresu twórczości – były jednymi z najczęściej wystawianych sztuk – przykładowo: „Grube ryby” (1881) pokazywały starszych panów, nadmiernie ufnych we własną atrakcyjność małżeńską, w „Domu otwartym” (1883) przedstawione były perypetie gości i gospodarzy na wieczorku tanecznym, zaś „Klub kawalerów” (1890) osnuty był wokół zabiegów kobiet w odpowiedzi na kawalerskie postanowienia mężczyzn; w późniejszych komediach Bałucki atakował również demoralizację dziennikarzy („Nowy dziennik”, 1887) oraz dekadentyzm („Szwaczki”, 1897),
• Michał Arct (1840-1916) – zasłużony księgarz i wydawca, bratanek Stanisława Arcta, od którego przejął firmę wydawniczą w Lublinie, przeniósł ją do Warszawy i rozwinął; współpracował m.in. z Marią Konopnicką i Arturem Oppmanem; był wydawcą i współautorem „Słownika wyrazów obcych” (1882) oraz „Słownika ilustrowanego języka polskiego” (1916),
• Michał Bobrzyński (1849-1935) – historyk, konserwatywny polityk galicyjski, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, współtwórca tzw. krakowskiej szkoły historycznej, przywódca stronnictwa Stańczyków; autor wielu prac z zakresu historii i prawa polskiego, z których najważniejsze to: „Dzieje Polski w zarysie” (1877), „W imię prawdy dziejowej” (1879), „Wskrzeszenie państwa polskiego” (1920-1925) oraz „Szkice i studia historyczne” (1922),
• Michał Drzymała (1857-1937) – chłop wielkopolski, w latach 1904–1909 prowadził spór z administracją Królestwa Prus o pozwolenie na budowę domu; słynny „wóz Drzymały” stał się symbolem walki chłopów polskich z germanizacją w zaborze pruskim,
• Michał Kajka (1858-1940) – ludowy poeta mazurski, działacz społeczny, obrońca języka polskiego (przyczynił się do utrwalenia polskości na Mazurach); po skończeniu szkoły ludowej pracował jako parobek u bogatszych chłopów, nauczył się ciesielstwa i murarstwa – zawody te wykonywał do końca życia; od 17 roku życia pisał wiersze w języku polskim; jego utwory cechuje ogromne umiłowanie ojczystej ziemi, ludu mazurskiego i jego spraw, poeta dotyka w nich często różnych problemów życia religijnego Mazurów, znajdując i przy tym okazję do upomnienia się o krzywdę ojczystego języka; za życia Kajki ukazał się drukiem tylko jeden tomik poezji „Pieśni mazurskie” (1927),
• Michał Lengowski (1873-1967) – ludowy poeta warmiński, działacz społeczny, zbieracz pieśni ludowych; uczestnik akcji plebiscytowej 1920 roku; działacz Związku Polaków w Niemczech; tworzył satyry polityczne i publicystykę; część jego wierszy ukazała się w antologii: „Poezja ludowa Warmii i Mazur” (1957),
• Michał Marian Siedlecki (1873-1940) – brat Franciszka, malarza, ojciec Stanisława, taternika; zoolog, podróżnik, profesor Uniwersytetów: Jagiellońskiego oraz Wileńskiego, współinicjator powstania Morskiego Laboratorium Rybackiego na Helu (1921) oraz Stacji Badania Wędrówek Ptaków w Warszawie (1931); uczestnik wypraw naukowych do Egiptu, Indii, Afryki, na Cejlon oraz Jawę; członek Państwowej Rady Ochrony Przyrody (w latach 1923-1938); w pracy badawczej zajmował się protozoologią, cytologią oraz biologią morza: prowadził badania z zakresu biologii morza, nad stworzeniem racjonalnych podstaw rybołówstwa morskiego oraz nad mechanizmami przystosowawczymi zwierząt do warunków tropikalnych; walczył o objęcie ochroną rzadkich zwierząt, m.in. żubra, wielorybów, jesiotra, i wielu gatunków ptaków,
• Michał Piaszczyński (1885-1940) – duchowny katolicki, kanonik kapituły łomżyńskiej, poeta, błogosławiony Kościoła katolickiego (od 1999 roku); w 1914 roku uzyskał doktorat z filozofii we Fryburgu; w latach następnych podjął działalność duszpasterską we Francji, a potem był wykładowcą i wicedyrektorem w Wyższym Seminarium Duchownym w Łomży, żeńskim seminarium nauczycielskim, szkole mierniczej oraz prowadził Gimnazjum im. Piotra Skargi w Łomży; po wybuchu II wojny światowej został aresztowany i więziony w Suwałkach, a następnie trafił do hitlerowskiego obozu koncentracyjnego w Działowie; śmierć z wycieńczenia i chorób spotkał w obozie w Sachsenhausen, gdzie spędził ostatnie miesiące życia; ci którzy mieli okazję go poznać zapamiętali go jako skromnego, pobożnego i współczującego duszpasterza, który pozostawił po sobie poezje będące odbiciem jego wrażliwości,
• Michał Znicz właśc. Michał Feiertag (1888-1943) – aktor („Żołnierz królowej Madagaskaru”, „Kłamstwo Krystyny”, „Jadzia”, „Kochaj tylko mnie”, „Co mój mąż robi w nocy?”, „Czarna perła”); zadebiutował w 1918 roku w warszawskim teatrze „Sfinks”, wykonując monolog „Wariat” Mikołaja Gogola; w okresie dwudziestolecia międzywojennego występował w warszawskich teatrach rewiowych i dramatycznych; nigdy nie zdobył wielkiej popularności, jednak w każdej granej postaci potrafił zobaczyć i oddać jej powagę, śmieszność, zwyczajność, ale i wielkość; pisano o nim: „Z upodobaniem grywał role serio. Udawały mu się zwłaszcza te, które są jakby przejściem od ról komicznych do poważniejszych”,
• Michał Rola-Żymierski właśc. Michał Łyżwiński (1890-1989) – oficer rezerwy Armii Austro-Węgier, generał brygady Wojska Polskiego (w 1927 roku zdegradowany do stopnia szeregowca), dowódca Armii Ludowej (1944), Naczelny Dowódca Wojska Polskiego i minister obrony narodowej (1945–1949), przewodniczący Państwowej Komisji Bezpieczeństwa, Marszałek Polski, członek Prezydium Krajowej Rady Narodowej (1944–1947), poseł na Sejm Ustawodawczy (1947–1952), członek Rady Państwa (1945–1949), wiceprezes Narodowego Banku Polskiego, honorowy prezes Zarządu Głównego i Rady Naczelnej ZBOWiD, członek Komisji Wojskowej Biura Politycznego KC PZPR, nadzorującej Ludowe Wojsko Polskie od maja 1949 roku; osobiście zatwierdzał liczne wyroki śmierci na przedwojennych oficerów Wojska Polskiego, którzy zostali osądzeni przez sądy komunistyczne (jego podpis widnieje na ok. 100 wydanych wyrokach śmierci); zmarł w wieku 99 lat,
• Michał Walicki (1904-1966) – ojciec Andrzeja Walickiego, historyk sztuki, znawca malarstwa holenderskiego XVII wieku i polskiego malarstwa gotyckiego; profesor Akademii Sztuk Pięknych i Uniwersytetu Warszawskiego; kurator Galerii Malarstwa Obcego Muzeum Narodowego w Warszawie; uczestnik ruchu oporu w czasie okupacji hitlerowskiej; po wojnie aresztowany i więziony w latach 1949–1953; autor i inicjator wielu wydawnictw poświęconych malarstwu polskiemu i obcemu: „Dzieje sztuki polskiej” (1934), „Malarstwo polskie XV w.” (1938), „Malarstwo obce w zbiorach polskich” (1955), „Malarstwo polskie: gotyk, renesans, wczesny manieryzm” (1961), „Obrazy dalekie i bliskie” (1963), „Złoty widnokrąg” (1965).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Michaś Kossakowski z „Horsztyńskiego” Juliusza Słowackiego,
• Michał Wołodyjowski z „Trylogii” Henryka Sienkiewicza,
• Michałko z noweli Bolesława Prusa pod tym samym tytułem,
• Michał z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej,
• Michał z opowiadania „Pokój gołębi” Jerzego Zawieyskiego,
• Michał z „Ile jest życia” Romana Bratnego.

********************************************************************************************************************

MIECZYSŁAW – słowiańskie imię męskie, które w zależności od przyjętej etymologii może oznaczać: 1. tego, który ma, jako mężczyzna (staropolskie miecz) zdobywać sławę, 2. tego, który z racji swej niezwykłej siły ma cieszyć się sławą niedźwiedzia (staropolskie mieszka – miś, niedźwiedź):
• szwedzkie – Bjorn.
Mieczysław obchodzi imieniny: 1 stycznia, 12 czerwca.
Forma żeńska: MIECZYSŁAWA, MASŁAWA.
Zdrobnienia: Mieczyś, Mietek, Miecio.
Przekształcenia: Masław, Miecisław, Miecław, Miesław, Mieszko, Mojsław.
Od imienia Mieczysław biorą początek nazwiska: Mieczyński, Mieczkowski.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Mieczysław Ledóchowski właść. Mieczysław Halka-Ledóchowski (1822-1902) – kardynał, metropolita poznańsko-gnieźnieński, prymas Polski,
• Mieczysław Frenkiel (1859-1935) – aktor,
• Mieczysław Limanowski (1876-1948) – syn Bolesława, geolog, geograf, profesor uniwersytetów w Wilnie i Toruniu, współzałożyciel „Reduty”,
• Mieczysław Karłowicz (1876-1909) – kompozytor i dyrygent, taternik, fotografik i publicysta; zginął w Tatrach przysypany lawiną na wschodnich zboczach Małego Kościelca podczas wycieczki narciarsko-fotograficznej,
• Mieczysław Orłowicz (1881-1959) – geograf, działacz i popularyzator turystyki i krajoznawstwa w Polsce,
• Mieczysław Rulikowski (1881-1951) – historyk teatru, bibliolog,
• Mieczysław Bogucki (1884-1965) – zoolog i fizjolog, prowadził badania z zakresu biologii morza,
• Mieczysław Kotarbiński (1890-1943) – brat Tadeusza, malarz, grafik, metaloplastyk,
• Mieczysław Makary Smorawiński (1893-1940) – generał brygady Wojska Polskiego; zginął zamordowany w Katyniu,
• Mieczysław Lepecki (1897-1969) – podróżnik, pisarz, publicysta, adiutant marszałka Józefa Piłsudskiego,
• Mieczysław Braun (1900-1941) – poeta,
• Mieczysław Fogg właść. Mieczysław Fogiel (1901-1990) – piosenkarz śpiewający barytonem, którego kariera rozpoczęła się w okresie międzywojennym (Chór Dana) i trwała kilka dziesięcioleci po zakończeniu II wojny światowej; jego najbardziej znane przeboje, to: „Jesienne róże”, „Tango milonga”, „To ostatnia niedziela”, „Pierwszy siwy włos”, „Już nigdy”, „Mały biały domek”,
• Mieczysław Jastrun pierwotnie Mojsze Agatsztajn (1903-1983) – poeta reprezentujący lirykę refleksyjno-filozoficzną i moralistyczną, tłumacz poezji francuskiej, niemieckiej i rosyjskiej,
• Mieczysław Pruszyński (1910-2005) – brat Ksawerego, major nawigator Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie, pisarz i publicysta, mecenas kultury polskiej,
• Mieczysław Pawlikowski (1920-1978) – sierżant bombardier Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie, aktor teatralny i filmowy („Bajki dla dorosłych”, „Inspekcja Pana Anatola”, „Barbara i Jan”, „Klub profesora Tutki”), niezapomniany Zagłoba w „Panu Wołodyjowskim” oraz „Przygodach Pana Michała”,
• Tony Halik właść. Mieczysław Sędzimir Antoni Halik (1921-1998) – podróżnik, pisarz, dziennikarz, operator filmowy, fotograf, autor podróżniczych programów telewizyjnych (wraz z żoną Elżbietą Dzikowską), zapalony żeglarz,
• Mieczysław Voit (1928-1991) – aktor teatralny i filmowy („Kalosze szczęścia”, „Krzyżacy”, „Faraon”, „Bolesław Śmiały”, „Wesele”, „Noce i dnie”, „Dzieje grzechu”, „Komediantka”, „Lalka”).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Mieczysław Martwic, bohater dramatu „Biała rękawiczka” Stefana Żeromskiego,
• Mietek z „Opowieści pod psem (a nawet dwoma)” Janusza Meissnera.

„Mieczysławi,
Cenią zarówno potrawy jak płyny
I pierwsi każdego roku
Urządzają imieniny.
Jeszcze trwa zeszłoroczna
Sylwestrowa zabawa,
A już zaczyna się noworoczna
U Mieczysława.
Gdyby nie oni
I ta ich towarzyska żądza
Nikt by może już potem imienin nie urządzał.
Więc cieszmy się, cieszmy jak dzieci,
Że wszyscy bez wyjątku zanmy po paru Mieci.”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

MIKOŁAJ – imię męskie używane w wielu krajach (greckie Nikolaos złożone ze słów: nike – zwycięstwo i laos – lud), oznaczające tego, który odniósł zwycięstwo dla swego ludu:
• niemieckie – Nikolaus, Nikolas, Nikolai, Niklas, Klaus, Nick, Nico,
• angielskie – Nicholas, Nick,
• francuskie – Nicolas,
• hiszpańskie – Nicalas,
• węgierskie – Miklos,
• rosyjskie – Nikołaj.
Mikołaj obchodzi imieniny:
21 marca; 19 maja; 10 września; 6 grudnia.
Formy żeńskiej brak (w języku polskim).
Przekształcenia i zdrobnienia: Mikosz, Miklos, Nicz, Niklos, Mikołajek.
Od imienia Mikołaj biorą początek następujące nazwiska:
Mika, Mikiewicz, Miklas, Miklewski, Miklaszewski, Miklos, Mikloszek, Mikłaszewski, Mikłosz, Mikołajczak, Mikołajczyk, Mikołajec, Mikołajek, Mikołajewski, Mikołajewicz, Mikołajski, Mikos, Mikoszewski, Mikoś, Mikulak, Mikulec, Mikulicz, Mikulski, Mikułowski, Nicolas, Nicz, Niczkowski, Niklas, Niklos, Niklewicz, Niklewski, Nikolski, Nycz, Nyczaj, Kołak, Kołakowski.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Bieda w kraju, Mikołaju.
• Święty Mikołaj rządzi wilkami.
• Na Mikołaja (6.XII.) porzuć wóz, a zaprzęż sanie.
• Na świętego Mikołaja (6.XII.) czeka dzieci cała zgraja, da posłusznym ciasteczko, złe przekropi rózeczką.
Znani Polacy:
• Mikołaj Trąba (ok. 1358-1422) – arcybiskup gnieźnieński, doradca Władysława Jagiełły,
• Mikołaj z Radomia (I poł. XV wieku) – kompozytor,
• Mikołaj Kopernik (1473-1543) – wybitny uczony, astronom, matematyk, lekarz, twórca heliocentrycznej teorii świata,
• Mikołaj Rej (1505-1569) – poeta i prozaik epoki odrodzenia, zwany „ojcem literatury polskiej”,
• Mikołaj Gomółka (ok. 1535-po 1591) – muzyk i kompozytor,
• Mikołaj Radziwiłł zw. Sierotką (1549-1616) – wojewoda trocki i wileński, podróżnik i pamiętnikarz,
• Mikołaj Sęp-Szarzyński (ok. 1550-1581) – poeta, prekursor liryki barokowej,
• Mikołaj Zyblikiewicz (1823-1887) – galicyjski działacz polityczny, prezydent Krakowa (w latach 1874-1880).
• Mikołaj Górecki (1933-2010) – kompozytor współczesnej muzyki poważnej, profesor i rektor Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Katowicach, kawaler Orderu Orła Białego.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Mikołaj, bohater powieści Ignacego Krasickiego „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki”,
• Mikołaj z „Okruchów weselnego tortu” Wojciecha Żukrowskiego,
• Mikołaj z „Opowieści pod psem (a nawet dwoma)” Janusza Meissnera,
• Mikołaj ze „Zmór” Emila Zegadłowicza.

„Nie jestem pewny,
Ale tak mi się zdaje,
Że bardzo przyjemnie jest być Mikołajem.
W dzieciach to imię budzi
Specjalne sentymenty,
Z Mikołajami bowiem
Kojarzą się prezenty.
Wiem, że niejeden Mikołaj w głowę się mocno skrobie
Myśląc:
„Czy może Mikołaj dać prezent samemu sobie ?”
Pewnie są śmieszne dzisiaj tak scholastyczne pytania,
A jednak problem sam w sobie wart byłby rozwiązania.
Samoobsługa ogarnia coraz to nowe kraje,
Więc może by była i pora
Na Samomikołaje ?”
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

MIROSŁAW – słowiańskie imię męskie złożone ze słów: mir – pokój oraz sława; oznaczające tego, który ma być sławny przez zaprowadzenie i utrzymanie pokoju. Odwrócenie członów imienia MIROSŁAW daje nowe imię – SŁAWOMIR:
• czeskie – Mirek.
Mirosław obchodzi imieniny: 2, 26 lutego.
Forma żeńska: MIROSŁAWA.
Zdrobnienia: Mirek, Miruś, Mirko, Mireczek.
Przekształcenia: Miros, Mirosz.
Od imienia Mirosław biorą początek nazwiska:
Miros, Mirosławski, Mirosz, Mirowski, Mirski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Mirosław Różyński właśc. Fryderyk Leyk (1885-1968) – pisarz i publicysta mazurski, działacz ludowy, nauczyciel, uczestnik akcji plebiscytowej,
• Mirosław Krzyżański (1907-1965) – matematyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (od 1960 roku); przedmiotem jego badań były: rachunek prawdopodobieństwa, równania różniczkowe cząstkowe drugiego rzędu oraz funkcje rzeczywiste,
• Mirosław Breguła (1964-2007) – wokalista, kompozytor i gitarzysta; współzałożyciel zespołu Universe (z Henrykiem Czichem); jego charakterystyczny głos był znakiem firmowym zespołu; autor ponad 150 tekstów, sam komponował oraz aranżował muzykę w zdecydowanej większości utworów zespołu.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

NATALIA, NATASZA – forma żeńska imienia męskiego – NATALIS (oznaczającego dosłownie dzień narodzin – łacińskie dies natalis). W pierwszych wiekach chrześcijaństwa nazwę tę odnoszono nie do dnia przyjścia człowieka na świat, lecz do dnia jego „narodzin dla nieba”, czyli dnia zgonu. Imię to oznaczało życzenie, aby nowo narodzone dziecię co rychlej doczekało dnia narodzin do nowego życia w niebie:
• angielskie – Natalie,
• francuskie – Nathalie, Natalie,
• hiszpańskie – Natalia,
• rosyjskie – Natalja, Natalia.
Na gruncie języka serbskiego i rosyjskiego NATALIĘ zdrabnia się do NATASZY, która to forma w wielu językach zaczęła być nadawana także w charakterze pierwszego imienia:
• niemieckie – Natascha,
• angielskie – Natasha,
• hiszpańskie – Natasha.
Natalia obchodzi imieniny:: 27 lipca; 1 grudnia.
Natasza obchodzi imieniny:: 9 grudnia.
Zdrobnienia (od Natalii): Natalka, Nastka.
Zdrobnienia (od Nataszy): Nataszka, Naszka, Nasza.
Od imienia Natalia (oraz Natasza) nie urabiano nazwisk polskich.
Z imionami tymi nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Natalia Gąsiorowska-Grabowska (1881-1965) – historyk, działaczka społeczno-oświatowa, profesor uniwersytetów w Łodzi i Warszawie,
• Natalia Tułasiewicz (1906-1945) – nauczycielka, polonistka, błogosławiona katolicka; po studiach na Uniwersytecie Poznańskim na filologii polskiej, które ukończyła w 1932 roku (temat jej pracy magisterskiej, to „Mickiewicz a muzyka”), pracowała kilka lat jako nauczycielka prywatnych szkół poznańskich; po wysiedleniu wraz z całą rodziną z Poznania (1939) do Generalnego Gubernatorstwa pracowała w tajnym nauczaniu w Krakowie; od 1943 roku przebywała w Hanowerze jako pełnomocnik Rządu Londyńskiego i świecki apostoł w ramach Wydziału Duszpasterskiego konspiracyjnej organizacji „Zachód”; misję swą podjęła wśród robotników, pracując wraz z nimi w fabryce; po zdekonspirowaniu przez pół roku więziona była w Hanowerze i Kolonii, gdzie przeszła ciężkie śledztwo; z wyrokiem śmierci odesłana została do hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Ravensbrück, gdzie zginęła 31 marca 1945 roku; w czerwcu 1999 roku w Warszawie papież Jan Paweł II włączył Natalię Tułasiewicz w poczet błogosławionych w grupie 108 błogosławionych męczenników,
*************************************
• Natasza Zylska właśc. Natasza Zygelman (1933-1995) – piosenkarka; przez rok studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie, potem ukończyła technikum, uzyskując zawód technika górnika; zadebiutowała w 1954 roku w zespole estradowym, działającym przy Wojewódzkim Domu Kultury w Katowicach; występowała z orkiestrami tanecznymi: Jerzego Haralda, Jana Cajmera, Waldemara Kazaneckiego i Zygmunta Wicharego, często w duecie z Januszem Gniatkowskim; w 1963 roku wyemigrowała do Izraela, gdzie początkowo występowała jako piosenkarka, a po wycofaniu się z zawodu poświęciła się plastyce; była jedną z najpopularniejszych piosenkarek lat 50-tych XX wieku w Polsce („Bajo-Bongo”, „Czekolada”, „Karnawał w Rio”, „Kasztany”, „Klipsy”, „Mambo italiano”, „Mexicana”, „Wieczory moskiewskie”, „Za szybą mgły”).

********************************************************************************************************************

NINA – imię żeńskie o niejasnej etymologii; dawniej znane jako zdrobnienie imienia JANINA (formy żeńskiej imienia męskiego – Jan) lub ANTONINA (formy żeńskiej imienia męskiego – Antoni). Prawdopodobnie pochodzi od imienia NINOS, noszonego przez mitycznego założyciela Niniwy i imperium asyryjskiego. Patronka tego imienia, św. Nina (Nino), znana również jako Krystiana (łacińskie Christiana – chrześcijanka), przyniosła chrześcijaństwo do Gruzji.
Nina obchodzi imieniny: 14 stycznia; 15 grudnia.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Ninka, Nineczka, Ninusia, Ninuś.
Od imienia Nina nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

NIKODEM – imię męskie używane w wielu krajach (greckie Nikodemos od słów: nike – zwycięstwo oraz demos – lud, gmina), oznaczające tego, który odniósł zwycięstwo dla swego ludu. Imię zgadzające się znaczeniowo z imieniem MIKOŁAJ:
• niemieckie – Nikodemus, Nikodem,
• fińskie – Teemu,
• węgierskie – Nikodemus.
Nikodem obchodzi imieniny:
1 czerwca; 3 sierpnia; 15 września.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Nikodemek, Nikodemuś, Nikoś.
Od imienia Nikodem bierze początek nazwisko: Nikodemski.
Z imieniem tym wiąże się następujące przysłowie:
• Pogoda na Nikodema (15.IX.), niedziel cztery deszczu nie ma.
Znani Polacy:
• Nikodem Biernacki (1826-1892) – skrzypek i kompozytor; karierę wirtuoza rozpoczął już podczas studiów – występował we Francji, Niemczech, Rosji, Szwecji, Belgii i Ameryce; był koncertmistrzem Teatru Wielkiego w Warszawie, solistą Gewandhausu w Lipsku, nadwornym skrzypkiem cesarza Maksymiliana I w Meksyku (1863-64) oraz koncertmistrzem dworu szwedzkiego (przez 15 lat); po powrocie do kraju zajmował się m.in. pracą pedagogiczną (w Poznaniu i Chyrowie); w 1879 roku założył szkołę muzyczną w Poznaniu; jego dorobek kompozytorski to w większości utwory skrzypcowe, pieśni i utwory kameralne; zmarł zapomniany w Sanoku,
• Napoleon Nikodem Cybulski (1854-1919) – fizjolog, odkrywca adrenaliny, jeden z twórców endokrynologii, a także pionier elektroencefalografii, publicysta, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; założyciel krakowskiej szkoły fizjologicznej, członek korespondent (od 1887 roku), a następnie członek czynny (od 1891 roku) Akademii Umiejętności; zwolennikiem dopuszczenia kobiet do studiów medycznych; w 1891 roku założył pierwsze w Krakowie gimnazjum żeńskie (wraz z Odo Bujwidem); odznaczony pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta,
• Nikodem Caro (1871-1935) – chemik; studiował na Uniwersytecie Technicznym w Berlinie, później był docentem na uniwerytecie w Rostocku; razem z Adolphem Frankiem wynalazł sposób wytwarzania cyjanamidu wapnia,
• Jan Nikodem Jaroń (1881-1922) – ludowy pisarz śląski (m.in. wiersze patriotyczno-agitacyjne), poeta i dramatopisarz („Wywłaszczenie”, „Konrad Kędzierzawy”, „Wojska św. Jadwigi”), brał udział w III powstaniu śląskim (uczestniczył w wyzwoleniu Olesna).
Bohaterowie literatury pięknej:
• bohater „Listów Nikodema” Jana Dobraczyńskiego,
• bohater „Kariery Nikodema Dyzmy” Tadeusza Dołęgi-Mostowicza.

********************************************************************************************************************

NORBERT – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: nord – północ oraz beraht – błyszczący, jaśniejący), oznaczające tego, który jaśnieje, tzn. dokonuje wielkich czynów na północy (np. w odniesieniu do misjonarzy chrześcijańskich w krajach germańskich):
• niemieckie – Norbert,
• angielskie – Norbert,
• francuskie – Norbert,
• hiszpańskie – Norberto,
• włoskie – Norberto,
• węgierskie – Norbert.
Norbert obchodzi imieniny: 6 czerwca.
Forma żeńska: NORBERTA (NORA).
Zdrobnienia: Norbercik, Bercik.
Od imienia Norbert bierze początek nazwisko: Norberciak.
Z imieniem tym związane jest przysłowie:
• Siej na świętego Norberta (6.VI.), będzie jęczmienia sterta.
Znani Polacy:
• Norbert Bończyk (1837-1893) – ksiądz katolicki, poeta, działacz narodowy na rzecz polskości Górnego Śląska, orędownik czystości mowy polskiej na Górnym Śląsku; wieloletni współpracownik księdza Józefa Szafranka; założyciel Towarzystwa Polsko-Katolickiego skupiającego wszystkie stany, w którym prowadził co niedziela odczyty i pogadanki w języku polskim; w 1871 roku założył w Bytomiu Towarzystwo Św. Alojzego, organizację społeczno kulturalną dla młodzieży, której celem było szerzenie kultury i oświaty na Śląsku (później zaczęły powstawać podobne towarzystwa prawie na całym Górnym Śląsku); z jego inicjatywy powstały kościoły pw. Św. Trójcy i na wzgórzu Św. Małgorzaty w Bytomiu; był także tłumaczem – przekładał literaturę niemiecką na polski, zwłaszcza Goethego i Schillera,
• Norbert Barlicki (1880-1941) – działacz i przywódca PPS, publicysta, prawnik, nauczyciel; podczas wojny polsko-bolszewickiej był członkiem Rady Obrony Państwa, uczestniczył w rokowaniach pokojowych w Mińsku i Rydze (od sierpnia 1920 roku do marca 1921 roku); podczas rozmów, w przeciwieństwie do Leona Wasilewskiego (drugiego reprezentanta PPS w delegacji) opowiedział się przeciwko programowi federacyjnemu Józefa Piłsudskiego, a po stronie inkorporacyjnego stanowiska centroprawicy reprezentowanego przez Jana Dąbskiego i Stanisława Grabskiego; od 13 lutego do 20 kwietnia 1926 roku był ministrem robót publicznych w rządzie Aleksandra Skrzyńskiego; organizator lewicy socjalistycznej podczas okupacji; zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau.

********************************************************************************************************************

OLGA – ukraińskie i starorosyjskie imię żeńskie używane w wielu krajach, stanowiące najprawdopodobniej przekształcenie skandynawskiego imienia HELGA, HELGE (dosłownie: zdrowa, szczęśliwa):
• angielskie – Olga,
• węgierskie – Olga, Olgi, Olgica,
• czeskie – Olga,
• rosyjskie – Olga,
• ukraińskie – Olga.
Olga obchodzi imieniny: 28 czerwca; 11, 24 lipca.
Forma męska: OLEG.
Zdrobnienia: Ola, Oleńka.
Od imienia Olga najprawdopodobniej biorą początek nazwiska:
Olech, Olechowski, Olędzki.
Z imieniem tym nie są wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Olga Boznańska (1865-1940) – malarka okresu modernizmu działająca w Monachium i Paryżu; malarstwa uczyła się w Krakowie u Antoniego Piotrowskiego i Kazimierza Pochwalskiego, a następnie na Kursach Malarskich imienia Adriana Baranieckiego; w 1886 roku wyjechała, aby kontynuować naukę w Monachium; jako kobieta nie miała możliwości wstępu do Akademii Sztuk Pięknych, kształciła się więc w prywatnych, monachijskich szkołach Karla Kricheldorfa i Wilhelma Dürra; w 1896 roku zaczęła wystawiać swoje prace w Monachium, Warszawie, Berlinie, Wiedniu, a już dwa lata później pojawiły się pierwsze sukcesy: za „Portret malarza Pawła Nauena” otrzymała z rąk arcyksięcia Karola Ludwika w Wiedniu złoty medal, a w Londynie za „Portret miss Mary Breme” – wyróżnienie; po tych sukcesach, dostała nawet propozycję objęcia katedry malarstwa na wydziale kobiet w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych (propozycję odrzuciła); portrety przyniosły jej największą sławę („Dziewczynka z chryzantemami”, „Portret chłopca w gimnazjalnym mundurku”, „Portret Heleny Chmielarczykowej”, „Portret kobiety w białej sukni”); ok. 1900 roku ukształtowała swój własny styl: grę tonów i półtonów, nadających obrazom specyficzną mglistość i tajemniczość,
• Olga Drahonowska-Małkowska (1888-1979) – jedna z twórczyń polskiego skautingu, instruktorka harcerska, współautorka hymnu harcerskiego, założycielka szkół instruktorskich; we wrześniu 1912 roku w pisemku "Skaut" ukazał się przystosowany do melodii rewolucyjnej pieśni „Na barykady ludu roboczy” wiersz Ignacego Kozielewskiego „Wszystko co nasze Polsce oddamy”, uzupełniony refrenem „Ramię pręż, słabość krusz…” i nosił tytuł „Marsz skautów” (przystosowanie i uzupełnienie hymnu było dziełem Olgi Drahonowskiej – wykonanym za zgodą autora); marsz ten stał się później hymnem ZHP,
• Olga Martusiewicz-Maresch (1901-1961) – pianistka, pedagog, nauczyciel fortepianu w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie w okresie miedzywojennym.

********************************************************************************************************************

OTYLIA – forma żeńska imienia męskiego – OTTO (starosaksońskie od – posiadanie, własność, majątek, posiadłość; po ubezdźwięcznieniu – ot). Pierwotnie była to skrócona forma imion (w skład których wchodziło ot), a następnie samodzielne imię męskie. Otylia to inaczej „bogata wojowniczka” lub „obrończyni bogactwa”. Nosiła je żyjąca w VIII wieku mniszka, św. Otylia, patronka Alzacji, orędowniczka w chorobach oczu, uszu i bólach głowy:
• niemieckie – Odilia,
• francuskie – Odette,
• rumuńskie – Otilia.
Otylia obchodzi imieniny: 13 grudnia.
Zdrobnienia: Otylka, Tola.
Od imienia męskiego Otto (Odo) biorą początek nazwiska:
Odojewski, Ottoczko, Ottowicz.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Otylia Tabacka-Kałuża (1907-1981) – lekkoatletka, biegaczka; wychowanka klubu „Sokół” Orzesze, następnie zawodniczka klubów w Katowicach i Chorzowie; olimpijka z Amsterdamu (1928); uczestniczka Światowych Igrzysk Kobiet (1930) oraz mistrzostw Europy (1938); wicemistrzyni Europy w sztafecie 4 x 100 m (48.2); wielokrotna mistrzyni Polski w biegach na: 60 m, 100 m, 200 m, 800 m, biegu przełajowym oraz w biegach sztafetowych; rekordy życiowe: 60 m – 7.8 (1933), 100 m – 12.5 (1938), 200 m – 26.0 (1939), 800 m – 2:30.0 (1928); po II wojnie światowej trenerka AKS Chorzów i działaczka Śląskiego Okręgowego Związku Lekkoatletycznego; wychowała m.in. olimpijczyków Wiesława Króla i Halinę Richter-Górecką.

********************************************************************************************************************

OKTAWIAN – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie Octavius, liczba mnoga Octavii – Oktawiusze, ród rzymski wywodzący się z Wolsków, ludu italskiego zamieszkującego południowo-zachodnią część Lacjum, w dorzeczu rzeki Lirys). Ten sam źródłosłów posiada imię OKTAWIUSZ. Imię głośne od czasów Gajusza Okawiusza, syna siostrzenicy Juliusza Cezara, Atty i Gajusza Oktawiusza, który pokonał resztkę zwolenników Katyliny w Italii (62 r. p.n.e.); Gajusza Oktawiusza (juniora) adoptował i wyznaczył na swego następcę Cezar. Po śmierci Cezara, Gajusz Oktawiusz przybył do Rzymu i przyjął imię Gajusza Cezara Oktawiana (Gaius Iulius Caesar Octavianus). Jedynym władcą państwa rzymskiego stał się dopiero w 31 r. p.n.e. W cztery lata później otrzymał zaszczytny przydomek Augusta. W Polsce imię to pojawiło się dopiero w XIX wieku:
• niemieckie – Oktavian,
• angielskie – Octavian,
• francuskie – Octavien,
• hiszpańskie – Octaviano,
• włoskie – Ottaviano,
• czeskie – Oktavian.
Oktawian obchodzi imieniny: 22, 23 marca.
Forma żeńska: OKTAWIA.
Zdrobnienie: Oktawianek.
Od imienia Oktawian (Oktawiusz) nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Oktawian Augustynowicz (1817-1887) – filantrop, generał armii rosyjskiej; absolwent liceum w Klewaniu na Wołyniu, w 1835 roku podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Kijowskim, po rozbiciu organizacji Konarskiego przez władze carskie Augustynowicz jako zaangażowany w ten ruch został aresztowany, a później wcielony do armii rosyjskiej i studiów nie ukończył; służył na Kaukazie, a później w oddziałach gwardyjskich w Carskim Siole osiągając stopień generała majora; mieszkając już w Petersburgu stworzył fundusz stypendialny dla polskich studentów w tym mieście, na co zapisał swój majątek.

********************************************************************************************************************

OLGIERD – litewskie imię męskie używane także u nas (od Ałgirdas – złożonego z niewyjaśnionego do dziś członu oraz gir – chwalić); oznaczające prawdopodobnie tego, który jest sławny.
Olgierd obchodzi imieniny: 11 lutego; 4 listopada.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Olgierdek, Olgierdzik, Olo.
Od imienia Olgierd nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Olgierd Aleksander Górka (1887-1955) – historyk, publicysta, działacz polityczny i dyplomata; poliglota (znał m.in. język turecki i tatarski); w obszarze jego zainteresowań badawczych leżały stosunki Polski z krajami bałkańskimi, Turcją i Chanatem Krymskim; jego publicystyka, krytyczna w stosunku do mitów narodowych, budziła kontrowersje (m.in. słynna praca poświęcona „Trylogii” Henryka Sienkiewicza – obecnie główne tezy tej pracy zostały obalone),
• Karol Olgierd Borchardt (1905-1986) – pisarz i marynarz, kapitan żeglugi wielkiej, pedagog; w czasie II wojny swiatowej pływał na transportowcach, przeżył zatopienie statków: „MS Piłsudski” i „MS Chrobry” (podczas obu zatopień został poważnie ranny); w 1960 roku wydał książkę „Znaczy kapitan” (wspomnienia), która przyniosła mu wiele nagród i wyróżnień i do dziś cieszy się dużą popularnością,
• Olgierd Terlecki (1922-1986) – pisarz i historyk; w 1941 roku wstąpił doArmii Andersa, potem służył w II Korpusie; brał udział w bitwie pod Monte Cassino i Ankoną; autor licznych książek: trylogii „Polskie drogi”, „Barwne życie szarej eminencji”, „Generał Sikorski”, „Kuzynek diabła”, „Lekcja miłości”, „Przeznaczenie”, „Z dziejów Drugiej Rzeczypospolitej”,
• Olgierd Budrewicz (1923-2011) – dziennikarz, reportażysta, pisarz, varsavianista („Baedeker warszawski”, „Zdumiewająca Warszawa”, „Sagi warszawskie”, „Warszawa. Informator turystyczny”, „My z Warszawy”), jeden z najsłynniejszych podróżników XX wieku; żołnierz AK (współredagował powstańcze pismo „Dziennik Radiowy 22. Obwodu AK”), uczestnik powstania warszawskiego, z zawodu prawnik; autor reportaży: „Europa egzotyczna”, „Równoleżnik zero”, „Romans Morza Karaibskiego”, „Pozłacana dżungla”, „Karnawał na wulkanie”, „Ta przekleta susza”, „Dalej niż jutro”, „Na Syberii cieplej”, „Byłem wszędzie”,
• Olgierd Ciepły (1936-2007) – lekkoatleta, młociarz; pięciokrotny mistrz Polski (rekord życiowy: 67,50 m); dwukrotnie startował na olimpiadach: w Rzymie (1960) zajął 5. miejsce, w Tokio (1964) był ósmy.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Olgierd, bohater powieści Aleksandra Bronikowskiego „Olgierd i Olga”.

********************************************************************************************************************

ONUFRY – imię męskie używane w wielu krajach (greckie onophorbos od słów: ónos – osioł oraz pherbo – paść, pasać, żywić, karmić), oznaczające dosłownie pastucha osłów (warto przy tym dodać, że w starożytności osioł nie od razu stał się symbolem głupoty; pierwotnie widziano w nim zwierzę uparte, krnąbrne, niełatwo dające się podporządkować innym, jednak nie odmiawiano mu inteligencji):
• niemieckie – Onophrios,
• angielskie – Onuphrius,
• francuskie – Onuphre,
• hiszpańskie – Onofre,
• włoskie – Onofrio,
• rosyjskie – Onufrij.
Onufry obchodzi imieniny: 12 czerwca.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Onufryś, Onufryczek, Fryczek.
Od imienia Onufry biorą początek nazwiska: Onufrowicz, Onufryczek.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Złapali Onufra za rękę u kufra.
• Onufry, pakuj kufry.
• To tylko sam święty Onufry może wiedzieć.
• Na święty Onufry (12.VI.) otwierajcie kufry.
Znani Polacy:
• Onufry Kopczyński (1735-1817) – ksiądz katolicki, pijar, filolog, pedagog, nauczyciel Collegium Nobilium (1790-1792), prekursor badań nad polską gramatyką, autor pierwszego podręcznika gramatyki języka polskiego, członek konfederacji targowickiej; w latach 1807-1812 był współpracownikiem Stanisława Kostki Potockiego w Izbie Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego (uważał się za ucznia Stanisława Konarskiego); 5 listopada 1794 roku, podczas rzezi warszawskiej Pragi, ryzykując śmierć z rąk żołnierzy rosyjskich, ks. Kopczyński (59 lat) zaopatrzony w żywność, odzież i środki medyczne, przeprawił się przez Wisłę do zdobytej i zajętej przez wojska rosyjskie Pragi, aby udzielić pomocy humanitarnej i nieść wsparcie duchowe wszystkim, którzy ocaleli; jako gramatyk zasłużył się przede wszystkim napisaniem na polecenie Komisji Edukacji Narodowej podręcznika „Gramatyka dla szkół narodowych”, w którym wprowadził polską terminologię gramatyczną; był też autorem „Nauki czytania i pisania”, „Elementarza dla szkół parafialnych narodowych” oraz „Gramatyki języka polskiego”; pracom ks. Kopczyńskiego przypisuje się istotną rolę w zachowaniu tożsamości narodowej Polaków pozbawionych własnego państwa; ze względu na wzorową metodykę jego podręczniki były przez dziesiątki lat używane w polskich szkołach,
• Onufry Pietraszkiewicz (1793-1863) – poeta, współzałożyciel i archiwista Towarzystwa Filomatów, przyjaciel Adama Mickiewicza i Ignacego Domeyki; studiował na Uniwersytecie Wileńskim oraz Warszawskim, na którym uzyskał stopień magistra filozofii; po procesie filaretów zesłany do Rosji (w latach 1825-31 był zatrudniony na Uniwersytecie Moskiewskim, jako pomocnik); w 1831 roku za organizowanie ucieczki polskich oficerów do powstania listopadowego został skazany na śmierć, następnie ułaskawiony i zesłany na Syberię (1832-1860) do Tobolska, gdzie zasłynął jako opiekun zesłańców; odegrał ważną rolę w procesie kształtowania się XIX-wiecznego polskiego patriotyzmu; w III części „Dziadów” Adam Mickiewicz stworzył na podstawie jego osoby postać Jacka,
• Onufry Jacewicz (1800-1836) – generał, dowódca powstania listopadowego w powiecie telszewskim (Litwa); w 1831 roku został naczelnikiem siły zbrojnej powiatu telszewskiego z tytułem generała i rozpoczął organizację wojska: uruchomił kursy oficerskie i podoficerskie, utworzył młyn prochowy i odlewnię dział, w której wyprodukowano kilkanaście armat; w maju 1831 roku na czele ok. 4.000 wojska z dwoma działami przeprowadził nieudany atak na port w Połądze, skąd miano odbierać transporty broni; w połowie sierpnia przekroczył granicę z Królestwem Prus i wyemigrował do Francji; odznaczony Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari; jest autorem wspomnień z powstania „Pamiętnik naczelnika siły zbrojnej powstania telszewskiego w ks. Żmudzkim”.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Onufry Zagłoba, jeden z bohaterów „Trylogii” Henryka Sienkiewicza.

********************************************************************************************************************

PATRYCJA – forma żeńska imienia męskiego – PATRYK używanego w wielu krajach (łacińskie patricius – patrycjuszowski, szlachecki, szlachetnie urodzony):
• angielskie – Patricia.
Patrycja obchodzi imieniny: 13 marca; 25, 28 sierpnia.
Zdrobnienia i skróty: Patrysia, Trysia.
Od imienia męskiego Patryk biorą początek nazwiska:
Patrzyk, Patrzykowski, Petryk, Petryka, Petrykiewicz, Petrykowski, Petryna, Petryszyn.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

PAULINA, PAULA – forma żeńska imienia męskiego – PAWEŁ (od łacińskiego słowa Paulus – drobny, mały), oznaczająca osobę niskiego wzrostu, o drobnej budowie ciała:
• niemieckie – Pauline, Paula,
• francuskie – Paulina,
• włoskie – Paola,
• węgierskie – Paula.
Paulina obchodzi imieniny:
4, 26 maja; 6, 22 czerwca; 31 sierpnia; 10 października; 2 grudnia.
Paula obchodzi imieniny: 26 stycznia.
Zdrobnienia i skróty (od Pauliny): Paulinka, Paula, Linka, Lina.
Od imion Paulina oraz Paula nie urabiano nazwisk polskich.
Z imionami tymi nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

PELAGIA – forma żeńska imienia męskiego – PELAGIUSZ (greckie pelagios – morski, także przebywający na morzu); oznaczającego człowieka często i długo przebywającego na morzu, czyli po prostu marynarza.
Pelagia obchodzi imieniny:
23 marca; 9 czerwca; 11 lipca; 8, 19 października.
Zdrobnienie: Pelasia.
Od imienia męskiego Pelagiusz nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Pelagia Teresa Majewska (1933-1988) – pilotka i instruktorka szybowcowa, pilot samolotowy, działaczka społeczna, zdobywczyni wielu szybowcowych rekordów kraju i świata: dwukrotnie (1973; 1977) zwyciężyła w Kobiecych Międzynarodowych Zawodach Szybowcowych; uzyskała 17 rekordów światowych i 21 krajowych; na szybowcach wylatała 3500 godzin i przeleciała blisko 100 tys. km; jako pierwsza kobieta w Polsce i druga na świecie otrzymała nadane przez Międzynarodową Federację Lotniczą (FAI) najwyższe światowe odznaczenie szybowcowe – Medal Lilienthala (1960); jako druga w Polsce i trzecia kobieta na świecie zdobyła złotą odznakę szybowcową z trzema diamentami; jako pierwszy pilot szybowcowy w kraju wyróżniona została w 1956 roku najwyższym polskim odznaczeniem szybowcowym – Medalem Tańskiego; Zasłużony Mistrz Sportu; trzykrotnie odznaczona Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe.
Znane z literatury pięknej:
• Pelasia z „Na czworakach” Tadeusza Różewicza.

********************************************************************************************************************

PANKRACY – imię męskie używane w wielu krajach (od greckich słów: pantokrator – wszechmocny, władca wszechrzeczy oraz pantokration, pankration – zapasy, walka zapaśnicza), nawiązujące do walki zapaśniczej i oznaczające najprawdopodobniej zapaśnika albo raczej zwycięzcę w zapasach. W chrześcijaństwie prawosławnym imię to używane jest jako przydomek Chrystusa:
• niemieckie – Pankratius, Pankraz,
• angielskie – Pancras,
• francuskie – Pancrace,
• włoskie – Pankrazio,
• hiszpańskie – Pankracio,
• rosyjskie – Pankratij.
Pankracy obchodzi imieniny: 3 kwietnia; 12 maja.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Pankracyk, Pankracek, Pankrac.
Od imienia Pankracy biorą początek nazwiska: Pankrac, Pankratz.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Gdy przed Pankracym przymrozek nocny się zdarzy, zimno wiosnę zwarzy.
• Przed Pankracym nie ma lata, po Bonifacym (5.VI.) mróz ulata.
• Pankracy, Serwacy, Bonifacy i Zośka to zimni święci.
• Pankracy, Serwacy, Bonifacy – źli na ogrody chłopacy.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Pankracy z „Nieboskiej komedii” Zygmunta Krasińskiego.

********************************************************************************************************************

PATRYK – imię męskie używane w wielu krajach (łacińskie patricius – patrycjuszowski, szlachecki, szlachetnie urodzony):
• niemieckie – Patrick,
• angielskie – Patrick,
• francuskie – Patrice, Patrick,
• włoskie – Patrizio, Pasquale,
• hiszpańskie – Patricio,
• portugalskie – Patrício, Patrique,
• szwedzkie – Patrik,
• węgierskie – Patrik,
• rosyjskie – Patrik,
• czeskie – Patrik,
• litewskie – Patrikas.
Patryk obchodzi imieniny: 17 marca.
Forma żeńska: PATRYCJA.
Zdrobnienie: Patryczek.
Przekształcenia: Patrycjusz, Patrycy, Petrycy.
Od imienia Patryk biorą początek nazwiska:
Patrycy, Patrzyk, Patrzykowski, Petryk, Petryka, Petrykiewicz, Petrykowski, Petryna, Petryszyn.
Z imieniem tym związane jest powiedzenie:
• Już po nas, kiedy Petrycy (Sebastian Petrycy, lekarz i filozof) nie żyje.
Znani Polacy:
• Andrzej Patrycy Nidecki (1522-1587) – wybitny humanista, filolog, znawca i wydawca tekstów Cycerona,
• Sebastian Petrycy (1554-1626) – wybitny lekarz, pisarz medyczny, filozof i tłumacz; zasłynął m.in. adaptacją pism Arystotelesa „Rzeczpospolita Polska sposobem Arystotelesowym ułożona”; jest jednym z twórców polskiej terminologii filozoficznej (próbą przełożenia pojęć greckiej filozofii na język polski były „Przydatki Arystotelesowe”, podzielone na trzy tytuły: „Ekonomiki”, „Polityki” oraz „Etyki”); Petrycy zajmuje także jedno z ważniejszych miejsc w historii polskiej filozofii: był zwolennikiem umiarkowanego racjonalizmu i empiryzmu.

********************************************************************************************************************

PAWEŁ – imię męskie popularne w wielu krajach (od łacińskiego słowa Paulus – drobny, mały), należące do niedużej grupy najstarszych imion rzymskich (obok: Marka, Tyberiusza, Tytusa); oznaczające osobę niskiego wzrostu, o drobnej budowie ciała. Imię jednego z apostołów::
• niemieckie – Paulus, Paul,
• angielskie – Paul,
• francuskie – Paul,
• włoskie – Pablo,
• hiszpańskie – Pablo,
• fińskie – Paavali
• szwedzkie – Paul,
• węgierskie – Pal, Pali,
• rumuńskie – Paul,
• bułgarskie – Paweł,
• rosyjskie – Pawieł,
• ukraińskie – Pawło,
• białoruskie – Paweł,
• litewskie – Povilas, Paulius.
Paweł obchodzi imieniny:
15, 25 stycznia; 6 lutego; 2, 7, 22 marca; 28 kwietnia; 26, 29 czerwca; 19 października.
Forma żeńska: PAULA, PAULINA.
Zdrobnienia: Pawełek, Pawek, Pawuś.
Przekształcenia: Pasek, Pasio, Paśko, Paszko, Paulin, Pawluś.
Od imienia Paweł biorą początek następujące nazwiska:
Pach, Pachecki, Pachoński, Pachowicz, Pasek, Pasenkiewicz, Pasik, Pasio, Pasionek, Pasiowski, Paska, Paszek, Paszkiewicz, Paszko, Paszkowicz, Paszkowski, Paśko, Paśkiewicz, Paśkowski, Paul, Pauli, Pawelczyk, Pawelec, Pawelski, Pawełczyk, Pawełek, Pawełkiewicz, Pawlak, Pawlica, Pawlicki, Pawliczak, Pawliczek, Pawliczuk, Pawlik, Pawlikiewicz, Pawlikowski, Pawliński, Pawliszak, Pawliszewski, Pawluk, Pawlukiewicz, Pawlus, Pawlusiński, Pawluszkiewicz, Pawłowicz. Pawłowski, Pawłucki.
Z imieniem tym wiążą się następujące powiedzenia i przysłowia:
• Czy Paweł, czy Gaweł – to jedno.
• Ja o Pawle, a on o Gawle.
• Nie będzie Pawła, to się weźmie Gawła.
• Piotr wie, co mówi, Paweł zaś mówi, co wie.
• Kiedy Paweł się nawróci (25.I.), zima na wspak się obróci.
• Gdy święty Piotr z Pawłem (29.VI.) płaczą, ludzie przez tydzień słońca nie zobaczą.
• Po świętym Pawle i Pietrze (29.VI.) muchy tłuste jak wieprze.
Znani Polacy:
• Paweł z Przemankowa (zm. 1292) – kanclerz Bolesława Wstydliwego, biskup krakowski,
• Paweł Włodkowic (ok. 1370-1436) – uczony, prawnik, pisarz religijny i polityczny, obrońca interesów Polski w sporach z Krzyżakami,
• Paweł z Krosna (ok. 1470-1517) – humanista, poeta polsko-łaciński, tłumacz pisarzy łacińskich, profesor Uniwersytetu Krakowskiego,
• Paweł Stalmach (1824-1891) – dziennikarz, publicysta, działacz społeczny i narodowy działający na Śląsku Cieszyńskim,
• Paweł Hulka-Laskowski (1881-1946) – pisarz, tłumacz (m.in. „Przygody dobrego wojaka Szwejka”), publicysta, działacz religijny i społeczny; uznawany za najwybitniejszego obywatela miasta Żyrardowa,
• Paweł Jasienica właść. Leon Lech Beynar (1909-1970) – pisarz historyczny („Polska Piastów”, „Polska Jagiellonów”, „Rzeczpospolita Obojga Narodów”), eseista i publicysta Tygodnika Powszechnego,
• Paweł Hertz (1918-2001) – poeta, prozaik, eseista, tłumacz i wydawca.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Paweł z „Krakowiaków i górali” Wojciecha Bogusławskiego,
• Paweł z „Satyr” Ignacego Krasickiego,
• Paweł Obarecki z „Siłaczki” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

PIOTR – imię męskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa petros – skała), oznaczające człowieka twardego i stałego jak skała; w Nowym Testamencie imię jednego z apostołów (i pierwszego papieża), któremu powierzone zostały klucze królestwa niebieskiego. Obecnie najpopularniejsze imię męskie w Polsce (nosi je ponad 676 tysięcy mężczyzn) i trzecie co do popularności (po Annie i Marii):
• niemieckie – Petrus, Peter,
• angielskie – Peter,
• francuskie – Pierre,
• włoskie – Petro, Piero, Pier, Pierino,
• hiszpańskie – Pedro,
• portugalskie – Pedro,
• norweskie – Peter,
• szwedzkie – Petter, Per,
• węgierskie – Peter (Peti),
• rosyjskie – Piotr,
• japońskie – Petoro,
• czeskie – Petr.
Piotr obchodzi imieniny:
18, 28 stycznia; 8, 19 lutego; 28, 29 kwietnia; 6, 19 maja; 2, 29 czerwca; 30 lipca; 1 sierpnia;
9 września; 19 października; 2, 21, 25 grudnia.
Forma żeńska: PETRA (nie używana w języku polskim).
Zdrobnienia: Piotrek, Piotruś, Pietrek.
Przekształcenia: Pecho, Piech, Piechno, Pieś, Peszko, Piotrko.
Od imienia Piotr (i jego przekształceń) biorą początek następujące nazwiska:
Pecho, Pechol, Peszek, Peszewski, Peszko, Peszkowski, Peszyński, Petrażycki, Petri, Petrow, Petruczenko, Petrulewicz, Petrus, Petrusewicz, Petrusiewicz, Petryk, Petrykiewicz, Petrykowski, Petryna, Petrynowski, Peter, Petter, Piech, Piecha, Piechal, Piechowski, Piechowicz, Piechno, Piechnowski, Pietrachowicz, Pietracki, Pietrak, Pietras, Pietrasiak, Pietrasiewicz, Pietrasik, Pietrasiński, Pietrasz, Pietraszek, Pietraszewski, Pietraszewicz, Pietraszkiewicz, Pietrkiewicz, Pietraszko, Pietraś, Pietrow, Pietrowicz, Pietrowski, Pietruch, Pietrucha, Pietrucki, Pietrus, Pietrusiak, Pietrusiewicz, Pietrusiński, Pietruski, Pietruszek, Pietruszewski, Pietruszko, Pietruszyński, Pietrzak, Pietrzycki, Pietryk, Pietrzykowski, Pietrzyński, Piotrkowiak, Piotrkowicz, Piotrowicz, Piotrowski, Piotruch, Piotrkowski, Piotrkowicz, Piotrkowiak, Piotrasz, Piotraszewski.
Z imieniem tym wiążą się następujące powiedzenia i przysłowia:
• Dawniej Piotr był Piotrem, a łotr łotrem.
• Nie pieprz, Pietrze, wieprza pieprzem, bo przepieprzysz, Pietrze, wieprza pieprzem.
• Piotr wie, co mówi, Paweł zaś mówi, co wie.
• Napędzić komu Pietrka.
• Chodzi z kluczami jak święty Piotr.
• Na święty Piotra Nolaski (6.V.) nie bierz w drogę z wódką flaszki.
• Gdy święty Piotr z Pawłem (29.VI.) płaczą, ludzie przez tydzień słońca nie zobaczą.
• Po świętym Pawle i Pietrze (29.VI.) muchy tłuste jak wieprze.
Znani Polacy:
• Piotr Włostowic (ok. 1080-1153) – możnowładca śląski z rodu Łabędziów, od 1117 roku palatyn Bolesława Krzywoustego i wykonawca jego ostatniej woli,
• Piotr Skarga właść. Piotr Powęski (1536-1612) – jezuita, teolog, kaznodzieja nadworny Zygmunta III Wazy („Kazania sejmowe”), pisarz, pierwszy rektor Uniwersytetu Wileńskiego,
• Piotr Tylicki (1543-1616) – biskup chełmiński, warmiński, kujawski i krakowski, podkanclerzy koronny, sekretarz Stefana Batorego,
• Piotr Kochanowski (1566-1620) – bratanek Jana Kochanowskiego, tłumacz i poeta,
• Piotr Zbylitowski (1569-1649) – poeta i satyryk,
• Piotr Michałowski (1800-1855) – najwybitniejszy malarz epoki romantyzmu,
• Piotr Ściegienny (1801-1890) – ksiądz katolicki, działacz niepodległościowy i przywódca chłopski,
• Piotr Maszyński (1855-1934) – kompozytor i dyrygent chórów, współzałożyciel warszawskiej „Lutni”,
• Piotr Rytel (1884-1970) – kompozytor i pedagog,
• Piotr Choynowski (1888-1935) – pisarz, kontynuator tradycji sienkiewiczowskiej,
• Piotr Skrzynecki (1930-1997) – twórca i kierownik artystyczny kabaretu „Piwnica Pod Baranami”, scenarzysta, autor publikacji z dziedziny sztuki.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Piotr Olbromski z “Popiołów” Stefana Żeromskiego,
• Piotr Rozłucki z „Urody życia” Stefana Żeromskiego,
• Ksiądz Piotr z „Dziadów” Adama Mickiewicza,
• Piotr Krzysztofowicz z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

PRZEMYSŁAW – imię męskie powstałe z przekształcenia imienia PRZEMYSŁ (staropolskie przemysł – fortel, dowcip, chwyt, podstęp, przemyślność); oznaczające tego, który jest przemyślny, sypie dowcipami świadczącymi o lotności umysłu, lecz jednocześnie jest zdolny do podstępu. W Polsce imię to odnotowano po raz pierwszy w 1212 roku jako Premizlaus.
Przemysław obchodzi imieniny: 13 kwietnia; 30 października; 29 listopada.
Forma żeńska: PRZEMYSŁAWA.
Zdrobnienia: Przemek, Przemko, Przemyś.
Od imienia Przemysł biorą początek nazwiska: Przemysłski, Przemyski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Przemysł I (ok. 1220-1257) – książę wielkopolski; w 1253 roku dokonał lokacji swojej stolicy (Poznania) na lewym brzegu Warty na prawie magdeburskim (zamienił leżące na lewym brzegu rzeki ziemie biskupie na należące do niego tereny prawobrzeżne zajęte przez ówczesny Poznań), rozpoczął również wznoszenie zamku królewskiego na górze Przemysła; jednym z bardziej palących problemów w ciągu panowania Przemysła I była próba powstrzymania ekspansji brandenburskich Askańczyków, wprawdzie dzięki dużej mobilności rycerstwa wielkopolskiego wszelkie rajdy brandenburskie udało się powstrzymać (Santok w 1247 roku, Zbąszyń w 1251 roku, Drezdenko w 1252 roku), jednak ciągłe zagrożenie nie wpływało dobrze na sytuację na pograniczu, w tym celu latach 1254-1255 Przemysł I usiłował nawiązać cieplejsze stosunki z Brandenburgią, do czego miało przyczynić się małżeństwo jego córki Konstancji z synem margrabiego Jana – Konradem (zawarte dopiero po śmierci księcia w 1260 roku), które okazało się jednak politycznym fiaskiem, a co gorsza dało podstawę do roszczeń brandenburczyków wobec zachodnich kasztelanii Wielkopolski,
• Przemysł II (1257-1296) – król Polski od 1295 roku, władca z dynastii Piastów (ostatni męski przedstawiciel linii wielkopolskiej), książę poznański (w latach 1257-1279), książę wielkopolski (w latach 1279–1296), książę krakowski (w latach 1290–1291), książę pomorski w latach (1294–1296); był synem księcia wielkopolskiego Przemysła I i księżniczki śląskiej Elżbiety; urodził się jako pogrobowiec, z tego powodu wychowywał się na dworze swego stryja Bolesława Pobożnego; własną dzielnicę – księstwo poznańskie – otrzymał w 1273 roku, po śmierci stryja (1279), objął także księstwo kaliskie; w pierwszym okresie rządów zaangażował się w sprawy śląskie, do 1281 roku współpracując, a następnie rywalizując, z księciem wrocławskim Henrykiem IV Prawym; polityka ta doprowadziła do buntu nastawionego prośląsko rodu Zarembów oraz do przejściowej utraty ziemi rudzkiej; współpracując z arcybiskupem gnieźnieńskim Jakubem Świnką, dążył do zjednoczenia księstw piastowskich: nieoczekiwanie na mocy testamentu księcia wrocławskiego Henryka IV Prawego (1290) udało mu się objąć księstwo krakowskie, nie mając jednak dostatecznego poparcia miejscowych możnych w rywalizacji z innym przedstawicielem dynastii piastowskiej, Władysławem Łokietkiem, oraz stojąc w obliczu zwiększającego się zagrożenia ze strony władcy czeskiego Wacława II, ostatecznie zdecydował się ustąpić z Małopolski, która znalazła się wówczas pod panowaniem Przemyślidy; w 1293 roku dzięki mediacji arcybiskupa Jakuba Świnki udało mu się wejść w ścisły sojusz z książętami kujawskimi: Władysławem Łokietkiem i Kazimierzem łęczyckim (sojusz ten miał charakter antyczeski, a jego celem było odzyskanie Krakowa); po śmierci księcia gdańskiego Mściwoja II (1294), Przemysł II objął Pomorze Gdańskie, co wzmocniło jego pozycję i umożliwiło koronację na króla Polski (ceremonia odbyła się 26 czerwca 1295 w Gnieźnie, a przewodził jej arcybiskup Jakub Świnka); zaledwie dziewięć miesięcy później Przemysł II został zamordowany podczas nieudanej próby porwania dokonanej z inspiracji margrabiów brandenburskich, z którymi współpracowały zapewne wielkopolskie rody Nałęczów i Zarembów,
• Przemysław I Noszak (ok. 1332-1410) – książę cieszyński, bytomski i siewierski (od 1358 roku); od 1355 roku angażował się w życie polityczne na dworze cesarza Karola IV, gdzie rok później otrzymał stanowisko sędziego nadwornego (po zmarłym bracie Władysławie); po śmierci ojca w 1358 roku objął tron cieszyński, nie przerywając swojej kariery dyplomatycznej; Przemysław szybko stał się najważniejszą postacią na praskim dworze, a cesarz Karol IV powierzał mu coraz liczniejsze, nieraz bardzo trudne, zadania: doprowadził do zawarcia układu pomiędzy Pragą a margrabią brandenburskim Karolem V (1361) i uczestniczył w przejęciu przez Karola IV spadku po Ludwiku Wittelsbachu, strzegł interesów cesarza w Brandenburgii, powodzeniem zakończyła się podjęta przez Przemysława próba rozbicia sojuszu pomiędzy królem węgierskim Ludwikiem Wielkim Andegaweńskim i książętami niemieckimi; o pozycji księcia cieszyńskiego świadczy fakt, że uczestniczył on w słynnym zjeździe europejskich władców w karczmie u Wierzynka w Krakowie; za panowania księcia Przemysława znacznie poszerzyły się granice posiadłości Piastów cieszyńskich (o: część księstwa raciborskiego z Żorami, część księstwa głogowskiego z połową Głogowa i Ścinawy, Strzelin oraz księstwo oświęcimsko-zatorskie); przydomek księcia Noszak pochodzi od lektyki, w której go noszono, gdy postępująca podagra doprowadziła energicznego księcia do całkowitego niedowładu nóg (po 1378 roku),
• Przemysław (Przemysł, Przemko) II cieszyński (ok. 1420-1477) – książę cieszyński i głogowski (formalnie od 1431 roku); starał się prowadzić aktywną politykę: u progu swoich rządów wyraził m.in. zgodę na sprzedaż księstwa siewierskiego biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu, w zamian za co otrzymał od Wacława I 500 grzywien srebra, w 1447 roku razem z bratem Bolkiem II uczestniczył w zjeździe w Krakowie, gdzie poparł Polskę w sporze o Siewierz; Przemysław II angażował się także w politykę międzynarodową: najpierw związał się z narodowym królem czeskim Jerzym z Podiebradów, jednocześnie utrzymując dobre stosunki z dworem polskim (gościł w Cieszynie Elżbietę Rakuszankę, gdy ta podążała w 1454 roku do Krakowa na ślub z Kazimierzem Jagiellończykiem); Przemysław II doprowadził do pojednawczego spotkania pomiędzy polskim królem i Jerzym z Podiebradów w Bytomiu, gdzie pełnił rolę rozjemcy, kolejnej mediacji podjął się pomiędzy Janem IV Oświęcimskim a królem Polskim (1461); próbując lawirować pomiędzy Polską, Czechami a Węgrami w 1473 roku wsparł Macieja Korwina w jego wojnie przeciwko Wacławowi III, księciu rybnickiemu –. jednak brak korzyści ze wspólnego zwycięstwa ostatecznie zniechęciły Przemysława II do współpracy z zaborczym węgierskim monarchą.

********************************************************************************************************************

PRZYBYSŁAW – słowiańskie imię męskie oznaczające najprawdopodobniej tego, który ma przybawiać (pomnażać) sławę swoją, swojego rodu i całego narodu.
Przybysław obchodzi imieniny: 27 stycznia.
Forma żeńska: PRZYBYSŁAWA.
Skróty i zdrobnienia: Przybyś, Sławek, Sławko.
Przekształcenia: Przybko, Przypko.
Od imienia Przybysław biorą początek następujące nazwiska:
Przybylski, Przybyła, Przybyłko, Przybyło, Przybyłowski, Przybysiak, Przybysz, Przybyszewski,, Przybko, Przypko, Przypkowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

RADOSŁAWA – forma żeńska słowiańskiego imienia męskiego – RADOSŁAW, oznaczającego tego, który jest rad sławie, tzn. tego, który chętnie ubiega się o zasłużoną sławę i szacunek u ludzi. W Polsce pojawiło się już w XII wieku.
Radosława obchodzi imieniny: 8 września.
Zdrobnienia: Radka, Radusia, Sławka, Sławusia.
Od imienia męskiego Radosław borą początek nazwiska: Radosławski, Racławicki.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

REGINA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa: regina – królowa, królewna, księżniczka; rex, regis – król, książę, panujący, wielki pan, od słowa: rego – być królem, królować, panować); oznaczające żonę lub córkę króla, wielką panią, taką, która nosi się jak „wielka dama”; kobietę wyniosłą, dumną, pewną swej urody i powodzenia, która przynajmniej we własnych oczach jest królową piękności. Imię to nawiązuje do miana Regina Coeli, którym określa się Matkę Boską Królową Niebios. W Polsce zanotowano je już w 1386 roku:
• niemieckie – Regina, Regine,
• angielskie – Regina,
• francuskie – Reine,
• hiszpańskie – Reina.
Regina obchodzi imieniny: 17 stycznia; 7 września; 21 listopada.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Rena, Renia.
Od imienia Regina biorą początek nazwiska: Regini i Regiński.
Z imieniem tym wiążą się przysłowia:
• Święta Regina (7.IX.) gałęzie ugina.
• W dzień świętej Reginy (7.IX.) wabią chłopaków dziewczyny.
Znane Polki:
• Regina Gerlecka (1913-1983) – szachistka, pierwsza mistrzyni Polski w szachach; była jedną z czołowych polskich szachistek w latach trzydziestych XX wieku; w 1935 i 1937 roku dwukrotnie zdobyła tytuły mistrzyni Polski w szachach; również dwa razy zwyciężała w mistrzostwach Warszawy kobiet (w roku 1935 samodzielnie, natomiast w 1939 wraz z Różą Herman); największy sukces w karierze odniosła w 1935 roku, zdobywając z wynikiem 6½ pkt (z 9 partii) II miejsce (za Verą Menchik) w rozgrywanym podczas szachowej olimpiady w Warszawie turnieju o mistrzostwo świata kobiet; po wojnie próbowała powrócić do czynnego życia szachowego, jednak bez sukcesów; wystąpiła w pierwszym powojennym finale mistrzostw Polski kobiet w Łodzi w 1949 roku, zdobywając co prawda brązowy medal, ale w turnieju, który był bardzo słabo obsadzony (wystartowały zaledwie 3 zawodniczki); po tych zawodach definitywnie wycofała się z szachów,
• Regina Smendzianka (1924-2011) – pianistka i pedagog; gry na fortepianie uczyła się m.in. u Marii Drzewieckiej w Konserwatorium Pomorskiego Towarzystwa Muzycznego w Toruniu (1930), a później u Henryka Sztompki, ucznia I. J. Paderewskiego, w tymże Konserwatorium (1936-1939); na konkursie Młodych Talentów w Warszawie (1934) uzyskała nagrodę i dyplom honorowy; pierwszy publiczny występ z orkiestrą dała w Toruńskim Teatrze Miejskim (1938); po II wojnie światowej kontynuowała naukę w klasie Henryka Sztompki, ale już w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie: Akademia Muzyczna) w Krakowie (1945-1948), którą ukończyła z najwyższym odznaczeniem; w 1949 roku otrzymała XI nagrodę na IV Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie; po 1955 roku podjęła intensywną działalność koncertową: występowała w ponad 50 krajach Europy, Ameryki Północnej i Południowej oraz Bliskiego i Dalekiego Wschodu, a towarzyszyli jej tacy mistrzowie batuty, jak: Josif Conta, Ogan Durian, George Georgescu, Alojz Klima, Kirył Kondraszyn, Carlo Zecchi oraz prawie wszyscy krajowi dyrygenci; brała udział w międzynarodowych festiwalach muzycznych w Anglii, Bułgarii, dawnej Czechosłowacji, Holandii, dawnej Jugosławii, Niemczech, Rumunii, Japonii oraz w Polsce: w Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, Festiwalu Pianistyki Polskiej w Słupsku, Festiwalu Chopinowskim w Dusznikach, Festiwalu Muzyki Polskiej w Bydgoszczy, Festiwalu Chopinowskim w Antoninie, w Dniach Krakowa; była jurorem krajowych i zagranicznych konkursów pianistycznych (Moskwa, Salerno, Tokio), w tym VIII, X, XIII i XIV Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1970, 1980, 1995, 2000); w jej zróżnicowanym repertuarze największe znaczenie miała twórczość Fryderyka Chopina, obok polskiej muzyki XIX i XX wieku; wykonywała, nagrywała i opracowywała do wydania zapomniane utwory kompozytorów polskich: Marii Szymanowskiej, Franciszka Lessla, Feliksa Janiewicza, Jana Podbielskiego, Michała Ogińskiego, Józefa Krogulskiego, Stanisława Moniuszki, Juliusza Zarębskiego, Karola Szymanowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Eugeniusza Pankiewicza, Henryka Melcera-Szczawińskiego, Juliusza Wertheima, Zygmunta Stojowskiego, Maurycego Moszkowskiego, a z kompozytorów współczesnych: Artura Malawskiego, Romana Palestry, Grażyny Bacewicz, Tadeusza Bairda, Juliusza Łuciuka, Krzysztofa Meyera i Witolda Lutosławskiego; pracę pedagogiczną rozpoczęła w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie (1964-1968) i kontynuowała ją w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (obecnie: Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina – poprzednio Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina) w Warszawie; wykształciła ponad 70 pianistów, niektórzy z nich stanowią kadrę pedagogiczną Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina: Andrzej Dutkiewicz, Elżbieta Karaś-Krasztel, Maria Korecka, Ewa Kupiec, Elżbieta Tarnawska; w 1988 roku Regina Smendzianka założyła fundację („Fundacja Reginy Smendzianki”) wspierającą młodych polskich pianistów,
• Regina Pisarek (1939-1998) – piosenkarka; na estradzie zadebiutowała w 1958 roku, od razu osiągając sukces: zdobyła trzecie miejsce w konkursie Polskiego Radia dla piosenkarzy amatorów; uczestniczka wielu edycji Festiwalu Piosenki Żołnierskiej w Kołobrzegu, Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie (w 1963 roku zdobyła I nagrodę), Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu; wylansowała takie przeboje, jak: „Jest Warszawa”, „Opowiedz nam ojczyzno”, „Bajka o dniu wczorajszym”, „Nie pamiętam”, „Tango pełne słońca”, „”Tam po stronie światła”, „Spokój naszych dni”, „To co minęło”.
Znane z literatury pięknej:
• Regina Krzysztofowicz z „Leśnika” Marii Kuncewiczowej.

********************************************************************************************************************

RENATA – imię żeńskie utworzone od imienia męskiego, oznaczające tego, który – przez chrzest – narodził się na nowo (od łacińskich słów renatus, renatum – odrodzony, urodzony na nowo):
• niemieckie – Renata, Renate,
• włoskie – Renata.
Renata obchodzi imieniny: 12 listopada.
Zdrobnienia: Rena, Renia.
Od imienia Renata biorą początek nazwiska:
Reniak, Renik, Renikowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

ROZALIA – przekształcenie żeńskiego imienia – RÓŻA (łacińskie rosa – krzak róży, róża, wieniec z róż), oznaczającą tę, która jest piękna jak róża. Imię pustelnicy otoczonej szczególną czcią na Sycylii. Święta Rozalia (ok. 1130-1166), patronka Palermo i Bivony, chroni od zarazy, a jednym z jej atrybutów jest wieniec z róż:
• niemieckie – Rosalia, Roselina,
• angielskie – Rosalie,
• francuskie – Rosalie,
• hiszpańskie – Rosalia,
• włoskie – Rosalia.
Rozalia obchodzi imieniny: 4 września; 4 października.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienie: Rozalka.
Od imion Rozalia i Róża biorą początek następujące nazwiska:
Rozalicz, Rozalin, Rozaliński, Rozalski, Różak, Różalski, Różanek, Różanowicz, Różański, Różecki, Różewicz, Różyc, Różycki, Różyński.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Rozalia Lubomirska (1768-1794) – księżna, córka hrabiego Jana Mikołaja Chodkiewicza, marszałka i starosty żmudzkiego, oraz Marii Ludwiki Rzewuskiej, córki Wacława, hetmana; w 1787 roku poślubiła Aleksandra księcia Lubomirskiego, kasztelana kijowskiego, a rok później urodziła córkę Aleksandrę; wyjechała z dzieckiem do Francji, gdzie wkrótce została oskarżona o spisek kontrrewolucyjny – utrzymywanie kontaktów z dworem Marii Antoniny; ze względu na treść zarzutów oraz jej młody wiek, zapadły wtedy wyrok śmierci (przez zgilotynowanie) został powszechnie odebrany jako wymowny dowód na zezwierzęcenie rewolucji; jej córka, która przybrała później imię matki, wyszła za Wacława Rzewuskiego, podróżnika i powstańca,
• Rozalia Nusbaum-Hilarowicz (1859-1933) – przyrodniczka; matka Tadeusza Hilarowicza (1887–1958), wybitnego teoretyka prawa administracyjnego oraz Henryka Hilarowicza (1890–1941), chirurga zamordowanego w grupie profesorów lwowskich; nauki przyrodnicze studiowała na uniwersytecie w Genewie, po powrocie do Warszawy pracowała w tajnym szkolnictwie polskim; po wyjściu za mąż przeniosła się do Lwowa (1892); tam początkowo uzupełniała wykształcenie na Uniwersytecie Lwowskim, studiując filozofię pod kierunkiem Kazimierza Twardowskiego, a następnie, wraz z mężem i innymi profesorami Uniwersytetu, założyła żeńskie gimnazjum im. Słowackiego, w którym została nauczycielką matematyki; publikowała liczne artykuły z filozofii, pedagogiki, psychologii zwierzęcej i fizjologii porównawczej; przełożyła z francuskiego dzieło Toulose-Marchanda „Mózg i jego czynności”,
• Rozalia Celakówna (1901-1944) – pielęgniarka, Służebnica Boża, mistyczka katolicka; w 1925 roku podjęła pracę w szpitalu św. Łazarza w Krakowie; 2 lata później, na życzenie spowiednika (który był jej kierownikiem duchowym), wstąpiła do zakonu klarysek w Krakowie, jednak już po krótkim czasie musiała go opuścić z powodu złego stanu zdrowia; w związku z tym podjęła wcześniejszą pracę pielęgniarki, początkowo na oddziale okulistycznym, następnie zaś, na własną prośbę, na oddziale chorób wenerycznych; w 1937 roku złożyła państwowy egzamin pielęgniarski; pod wpływem modlitwy i bogatego życia wewnętrznego miała wizje, dzięki którym zrodziła się w niej idea poświęcenia się Sercu Jezusa oraz Intronizacji Najświętszego Serca Pana Jezusa; swoje duchowe doświadczenia spisała w książce „Służebnica Boża i jej przesłanie”; pochowana została na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

********************************************************************************************************************

RÓŻA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa rosa – krzak róży, róża, wieniec z róż); oznaczające tę, która jest piękna jak róża. W Polsce imię to jest notowane od XV wieku:
• niemieckie – Rosa,
• angielskie – Rosa, Rose, Sally,
• francuskie – Rose, Rosa,
• hiszpańskie – Rosa,
• włoskie – Rosa, Rosita, Rosetta,
• węgierskie – Róza, Rózsa,
• czeskie – Rużena.
Róża obchodzi imieniny:
6 marca; 11 czerwca; 23, 30 sierpnia; 4 września.
Formy meskiej brak.
Zdrobnienia: Rózia, Różyczka.
Przekształcenie: Rozalia.
Od imion Rozalia i Róża biorą początek następujące nazwiska:
Rozalicz, Rozalin, Rozaliński, Rozalski, Różak, Różalski, Różanek, Różanowicz, Różański, Różecki, Różewicz, Różyc, Różycki, Różyński.
Z imionami Rozalia i Róża związane są następujące powiedzenia:
• Każda Rózia znajdzie Józia.
• Póty dobra Rózia, póki młoda buzia.
• Prędzej dziś męża ma koza niż panna Róża.
Znane Polki:
• Maria Róża księżna Radziwiłłowa z domu Branicka, zwana Biszetą (1863-1941) – ordynatowa nieświeska; zajmowała się interesami rodziny i sprawami sześciorga dzieci; prowadziła życie towarzyskie na wielką skalę: przez salony jej rezydencji w Rzymie, Paryżu, Lipkach i Nieświeżu przewijali się przedstawiciele domów panujących, arystokracji europejskiej, dyplomaci, artyści, intelektualiści i politycy; do września 1939 roku mieszkała na zamku w Nieświeżu; zmarła w Rzymie,
• Róża Luksemburg właśc. Rozalia Luxenburg (1871-1919) – działaczka polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego, czołowy przywódca i ideolog Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy (1893); od 1898 roku w Niemczech, działaczka II Międzynarodówki, uczestniczka rewolucji 1905-1906 roku w Warszawie, współzałożycielka Komunistycznej Partii Niemiec (1918); przedstawicielka lewego, rewolucyjnego skrzydła II Międzynarodówki, a zarazem krytyczka Lenina i partii bolszewickiej za brak poszanowania dla demokracji i elitarystyczną koncepcję roli partii w procesie rewolucyjnym; kwestionowała polskie dążenia niepodległościowe uzasadniając ich irracjonalność racjami ekonomicznymi; feministka i pacyfistka,
• Róża Maria Czacka, znana jako Matka Elżbieta Czacka (1876-1961) – założycielka Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża (1918), opiekunka niewidomych, Służebnica Boża; w wieku 22 lat zupełnie straciła wzrok, własną ślepotę potraktowała jako wezwanie do zajęcia się innymi niewidomymi, w 1910 roku otworzyła pierwszy dom dla grupki niewidomych dziewcząt w Warszawie, rok później zarejestrowano Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi (dziś główny ośrodek Towarzystwa znajduje się w Laskach pod Warszawą, na skraju Puszczy Kampinoskiej); zmarła w opinii świętości,
• Izabella Róża Maria Antonina księżna Radziwiłłowa z domu Radziwiłł (1888-1968) – przewodnicząca Komitetu Pomocy Żołnierzom 12 Pułku Ułanów Podolskich, ufundowała dla całego pułku szable (zwane "radziwiłłówkami"), część żołnierzy umundurowała, nazywana "Matką Pułku"; prezes Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich z siedzibą w Stolinie; po wybuchu II wojny światowej została naczelną siostrą Korpusu Sanitarnego Zakonu Maltańskiego, odznaczona Krzyżem Walecznych; od 1947 roku na emigracji w RPA; w 1968 roku wraz z mężem wróciła do kraju,
• Róża Maria Herman (1902-1995) – czołowa polska szachistka w okresie międzywojennym oraz powojennym; dwukrotna mistrzyni Polski kobiet (1949, 1950),
• Róża Maria Sapieha (1921-1944) – księżniczka, warszawska piękność, uczestniczka powstania warszawskiego w funkcji sanitariuszki; poległa 2 września.
Znane z literatury pięknej:
• Roza Weneda z „Lilii Wenedy” Juliusza Słowackiego,
• Róża Żabczyńska z „Cudzoziemki” Marii Kuncewiczowej,
• Róża z opowiadania „Prawdziwy koniec wielkiej wojny” Jerzego Zawieyskiego.

********************************************************************************************************************

RADOSŁAW – słowiańskie imię męskie oznaczające tego, który jest rad sławie, tzn. tego, który chętnie ubiega się o zasłużoną sławę i szacunek u ludzi.
Radosław obchodzi imieniny: 1 marca; 8 września.
Forma żeńska: RADOSŁAWA.
Zdrobnienia: Radek, Raduś, Sławek, Sławuś.
Przekształcenia: Radost, Radosz, Racław, Recław, Radsław.
Od imienia Radosław borą początek nazwiska: Radosławski, Racławicki.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Jan Mazurkiewicz pseud. Radosław (1896-1988) – dowódca wojskowy, pułkownik Armii Krajowej, dowódca Zgrupowania "Radosław" w czasie powstania warszawskiego, generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku, wiceprezes Zarządu Głównego ZBoWiD, członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1981–1983).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Radost ze „Ślubów panieńskich” Aleksandra Fredry.

********************************************************************************************************************

RAFAŁ – imię męskie używane w wielu krajach (od hebrajskiego słowa Rafael – Bóg uleczył); imię anioła występującego w Księdze Tobiasza w Starym Testamencie:
• niemieckie – Raphael,
• włoskie – Rafaello,
• węgierskie – Rafael.
Rafał obchodzi imieniny:
24 stycznia; 29 września; 24 października; 20 listopada; 2 grudnia.
Forma żeńska: RAFAELA.
Zdrobnienia: Rafałek, Rafałko.
Od imienia Rafał borą początek następujące nazwiska:
Rachwalski, Rachwał, Rafa, Rafach, Rafalak, Rafalik, Rafalski, Rafalson, Rafałek, Rafałko, Rafałowicz, Rafałowski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Rafał Leszczyński (1650-1703) – podskarbi wielki koronny, ojciec króla Stanisława Leszczyńskiego,
• Rafał Józef Czerwiakowski (1743-1816) – lekarz, „ojciec chirurgii polskiej”, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
• Rafał Krajewski (1834-1864) – działacz polityczny, powstaniec z 1863 roku, stracony razem z Romualdem Trauguttem,
• Rafał Malczewski (1892-1965) – syn wybitnego malarza Jacka Malczewskiego; malarz i pisarz.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Rafał Olbromski z „Popiołów” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

RAJMUND – imię męskie popularne w wielu krajach (od staroniemieckich słów: ragin – zrządzenie losu, dopust boży i munt – obrona, ochrona, schronienie, opieka, obrońca, opiekun, protektor); oznaczające tego: 1. który pozostaje pod osłoną losu (woli bożej) albo 2. z którym rodzice mają „prawdziwy dopust boży”:
• niemieckie – Raimund, Reimund, Raimunde, Reimunde,
• angielskie – Raymond,
• francuskie – Raymond,
• włoskie – Raimondo,
• hiszpańskie – Ramon,
• węgierskie – Rajmund.
Rajmund obchodzi imieniny:
7, 23 stycznia; 29 maja; 30 czerwca; 31 sierpnia; 2 listopada.
Forma żeńska: RAJMUNDA.
Zdrobnienia: Rajmundek, Mundek, Rajmundzik, Mundzik.
Od imienia Rajmund nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Rajmund Rembieliński (1775-1841) – prawnik, działacz polityczny i gospodarczy w okresie autonomii Królestwa Polskiego: marszałek sejmu (1820) oraz prezes Komisji Województwa Mazowieckiego; główny pomysłodawca utworzenia okręgu przemysłu włókienniczego w okolicy Łodzi,
• Rajmund Baczyński (1857-1929) – porucznik Cesarskiej i Królewskiej Armii, legionista, tytularny marszałek polny (1915),
• Rajmund Kanelba (1897-1960) – malarz, malował kobiety, kwiaty, wnętrza, widoki ulic,
• Rajmund Kolbe znany jako Maksymilian Maria Kolbe (1894-1941) – franciszkanin, męczennik i święty kościoła katolickiego (1982), wydawał miesięcznik „Rycerz Niepokalanej”; w 1927 roku założył pod Warszawą klasztor Niepokalanów: wydawał tam czasopisma katolickie, założył stację radiową (Radio Niepokalanów); w czasie II wojny światowej poniósł w Oświęcimiu dobrowolną śmierć za jednego ze współwięźniów (który przeżył wojnę i zmarł w 1995 roku),
• Rajmund Niwiński (1940-2004) – lekkoatleta, młociarz, ustanowił rekord Polski juniorów, odniósł cztery zwycięstwa w zawodach „o Złoty Młot"; jego najlepszy wynik to 65,25 m.

********************************************************************************************************************

ROBERT – imię męskie używane zwłaszcza we Francji, powstałe ze skrótu niemieckiego imienia Rodebert, wywodzącego się z dawniejszego: Ruperta, Ruprechta i Rupprechta (od staroniemieckich słów: hruod – sława, chwała oraz beraht – błyszczący, jaśniejący); oznaczające tego, który żyje w blasku sławy:
• niemieckie – Robert,
• angielskie – Robert (skróc. Bob, Bobby),
• francuskie – Robert,
• hiszpańskie – Roberto,
• portugalskie – Roberto,
• włoskie – Roberto,
• szwedzkie – Robert,
• fińskie – Roope,
• węgierskie – Róbert,
• czeskie – Robert.
Robert obchodzi imieniny:
21 lutego; 17, 29 kwietnia; 13 maja; 7 czerwca; 17 września.
Forma żeńska: ROBERTA.
Skróty i zdrobnienia: Robercik, Robcio, Bercik.
Od imienia Robert biorą początek nazwiska: Rupert, Ruppert, Ruprecht.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Ruprecht (Rupert) I legnicki (1347-1409) – w latach 1364-1409 książę legnicki (razem z braćmi), w latach 1397-1401 regent w księstwie głogowsko-żagańskim,
• Ruprecht (Rupert) II lubiński (ok. 1396-1431) – książę lubiński i chojnowski z dynastii Piastów; od 1422 roku naczelny joannita na Polskę, Czechy i Morawy,
• Robert Nabielak (ok. 1818-1877) – działacz patriotyczny, publicysta.

********************************************************************************************************************

ROCH – imię męskie używane w wielu krajach (francuskie: roche – skała, urwisko), oznaczające tego, który jest mocny i trwały jak skała; francuski odpowiednik łacińskiego imienia PIOTR. Niektórzy widzą też w tym imieniu zlatynizowany skrót imienia Rochwald (od staroniemieckich słów: ronon – okrzyk bojowy i waltan – panować, rządzić) – wówczas imię Roch oznaczałoby tego, który doszedł do władzy w wyniku walki lub który sprawuje władzę w wojsku. W Polsce imię to jest obecne od XV wieku:
• niemieckie – Rochus,
• angielskie – Roch,
• francuskie – Roche,
• hiszpańskie – Roque,
• włoskie – Rocco,
• litewskie – Rokas,
• fińskie – Roope,
• węgierskie – Rókus, Rokkó,
• rosyjskie – Roch.
Roch obchodzi imieniny: 16 sierpnia.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Roszek, Roszko, Rosio.
Od imienia Roch biorą początek nazwiska:
Rachoń, Rochacki, Rochalski, Rochmiński, Rochniak, Rochoń, Rochowicz, Rocki, Roczyński.
Z imieniem tym wiążą się następujące przysłowia:
• Na święty Roch (16.VIII.) w stodole groch.
• O świętym Rochu (16.VIII.) strzelaj bez prochu.
• Od świętego Rocha (16.VIII.) na polu socha.
Znani Polacy:
• Roch Kossowski herbu Dołęga (1737-1813) – podskarbi wielki koronny; członek Rady Nieustającej (w latach: 1778-1782 i 1784-1786); poparł dzieło Sejmu Czteroletniego; w 1791 roku sprzeciwił się zakupieniu ze środków finansowych Rzeczypospolitej budynku ambasady dla misji rosyjskiej, czym wzbudził gniew króla, który zaliczył go do największych swoich przeciwników; 19 kwietnia 1794 roku złożył akces do insurekcji kościuszkowskiej; odznaczony Orderem Świętego Stanisława i Orderem Orła Białego,
• Roch Rupniewski herbu Strzemię (1804-1877) – uczestnik powstania listopadowego (był w grupie spiskowców, która 29 listopada 1830 roku pod wodzą Ludwika Nabielaka zaatakowała Belweder), na emigracji sekretarz Gromady Humań (emigracyjnej organizacji polskiej działającej w Anglii w latach 1835-1846; jej członkowie głosili poglądy lewicowe: żądali uwłaszczenia chłopów, zniesienia własności i przywilejów, wprowadzenia wspólnoty majątkowej; chcieli wyzwolenia Polski poprzez walkę zbrojną ludu; widzieli Polskę w przedrozbiorowych granicach),
• Rochus Karol Nastula (1902-1977) – piłkarz, środkowy napastnik; zawodnik Naprzodu Lipiny oraz Czarnych Lwów (w latach 1927-1929), z którymi został królem strzelców I ligi polskiej.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Roch Kowalski z „Potopu” Henryka Sienkiewicza,
• Roch z „Chłopów” Władysława Rejmonta.

********************************************************************************************************************

ROMAN – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa Romanus – rzymski, liczba mnoga Romani – Rzymianie), oznaczające tego, który jest uosobieniem męskich cnót cechujących prawdziwego Rzymianina:
• niemieckie – Romanus, Roman,
• włoskie – Romanus.
Roman obchodzi imieniny:
23, 28 (29) lutego; 9 sierpnia; 18 listopada.
Forma żeńska: ROMANA, ROMA.
Zdrobnienia: Romanek, Romuś, Romek.
Od imienia Roman biorą początek następujące nazwiska:
Romaniak, Romanicki, Romanik, Romanis, Romaniszyn, Romaniuk, Romankiewicz, Romanow, Romanowicz, Romanowski, Romanus, Romanyk, Romańczuk, Romańczyk, Romański, Romaszewski, Romaszkiewicz, Romaszkan, Romaszko.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Roman Sołtyk (1791-1843) – generał, uczestnik kampanii napoleońskich i powstania listopadowego,
• Roman Zmorski (1822-1867) – poeta i tłumacz,
• Roman Żelazowski (1854-1930) – aktor i reżyser,
• Roman Dyboski (1883-1945) – historyk literatury, anglista, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
• Roman Ingarden (1893-1970) – filozof i estetyk, przedstawiciel fenomenologii, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Roman z „Rajskiej Jabłoni” Poli Gojawiczyńskiej.

********************************************************************************************************************

ROMUALD – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: hruom – sława i waltan – panować, rządzić); oznaczające tego, który zdobył sławę dzięki swym umiejętnym rządom w kraju:
• niemieckie – Romuald, Rumold,
• francuskie – Rumold.
Romuald obchodzi imieniny: 7 lutego; 19 czerwca.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Romualdek, Romualdzik, Romuś, Romek.
Od imienia Romuald nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Romuald Traugutt pseud. Michał Czarnecki (1826-1864) – generał, dyktator Powstania Styczniowego od 17 października 1863 roku (jego przywództwo miało tajny charakter); aresztowany przez rosyjską policję (11 kwietnia 1864 roku) w swojej warszawskiej kwaterze przetrzymywany był na Pawiaku, później zaś w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej; mimo tortur nie wydał nikogo; w czasie jednego z przesłuchań miał wypowiedzieć słynne zdanie: „Idea narodowości jest tak potężną i czyni tak wielkie postępy w Europie, że ją nic nie pokona”,
• Romuald Kamil Witkowski (1876-1950) – malarz i grafik okresu dwudziestolecia międzywojennego, działający głównie w Warszawie; współzałożyciel warszawskiej grupy Formistów (1920 rok),
• Kazimierz Romuald Graff (1878-1950) – astronom, współzałożyciel obserwatorium astronomicznego w Poznaniu,
• Romuald Gutt (1888-1974) – architekt, przedstawiciel modernizmu (naczelną zasadą w architekturze jest funkcjonalność i użyteczność); profesor Akademii Sztuk Pieknych w Warszawie i Politechniki Warszawskiej; związany głównie z Warszawą (kolonie domów jednorodzinnych na Żoliborzu, budynek GUS, budynki Ambasady Chin, cmentarz-pomnik w Palmirach),
• Romuald Adam Cebertowicz (1897-1981) – hydrotechnik, profesor Politechniki Gdańskiej i członek PAN; w pracy naukowej zajmował się hydromechaniką i mechaniką gruntów, fundamentowaniem, budowlami wodnymi oraz konserwacją zabytków,
• Romuald Nałęcz-Tymiński (1905-2003) – kontradmirał Marynarki Wojennej RP; podczas II wojny światowej dowodził OF "Pomerol" oraz OORP „Ślązak” i „Conrad”; autor zbioru wspomnień z czasów II wojny światowej („Żagle staw, Banderę spuść!”),
• Romuald Wirszyłło (1906-1980) – sportowiec, trener i działacz siatkarski, mistrz Polski (1930,1934, 1935), nazywany "ojcem" polskiej siatkówki, współtwórca Międzynarodowej Federacji Siatkówki; powstaniec warszawski, z zawodu architekt; autor wielu publikacji dotyczących architektury sportowej.

********************************************************************************************************************

RUDOLF – imię męskie używane w wielu krajach (od staroniemieckich słów: hruod – sława, chwała, chluba oraz wolf – wilk), oznaczające tego, który zdobył sobie sławę wilka. Występujące często w rodach panujących Austrii i Niemiec. W Polsce znane od XIII wieku:
• niemieckie – Rudolf, Rudi, Ralf,
• angielskie – Rudolph, Ralph,
• hiszpańskie – Raul,
• włoskie – Rudolfo,
• szwedzkie – Ralf, Raoul,
• węgierskie – Raoul.
Rudolf obchodzi imieniny: 17 kwietnia; 26 czerwca; 27 lipca.
Forma żeńska: RUDOLFA, RUDOLFINA (w Polsce nie używana).
Skróty i zdrobnienia: Ralf, Rolf, Rudolfek, Rudolfik.
Od imienia Rudolf nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Rudolf Zuber (1858-1920) – geolog i podróżnik; profesor Uniwersytetu we Lwowie; światowej sławy specjalista i rzeczoznawca w poszukiwaniach ropy naftowej; w 1919 roku jako ekspert od spraw ropy naftowej był członkiem Biura Prac Kongresowych podczas konferencji pokojowej w Paryżu; jego podróże naukowe objęły wszystkie, poza Australią, zamieszkane części świata: badał geologię Karpat Wschodnich, prowadził prace badawcze w Argentynie (poszukiwania ropy naftowej w pobliżu Mendozy), a także w Chile, Boliwii i Wenezueli, prowadził badania na Kaukazie, w Hiszpanii, Meksyku, Wenezueli, Trynidadzie, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, w 1910 roku został zaproszony do przeprowadzenia poszukiwań w koloniach brytyjskich Afryki Zachodniej, w 1912 roku wyjechał do Indii Brytyjskich, gdzie eksplorował Góry Solne (Sakhisar), w Pendżabie, w latach 1912–1914 odkrył w Krynicy źródła silnej szczawy alkalicznej, noszącej odtąd nazwę od swego odkrywcy; podczas swoich wypraw prowadził rozległe badania geologiczne, znacznie wykraczające poza poszukiwanie ropy naftowej, opracowywał mapy geologiczne badanych terenów; w rejonie Cieśniny Magellana i w Kordylierach poszukiwał m.in. pokładów węgla, w czasie pobytu w Ameryce Południowej zbierał skamieliny,
• Rudolf Modrzejewski lub Ralph Modjeski (1861-1940) – syn Heleny Modrzejewskiej, inżynier, budowniczy linii kolejowych i konstruktor mostów, pionier w budownictwie mostów wiszących; w wieku piętnastu lat wraz z matką wyemigrował do USA; obywatelstwo amerykańskie uzyskał podczas studiów w paryskiej Państwowej Szkole Dróg i Mostów w 1883 roku (od tego czasu używał oficjalnie nazwiska Ralph Modjeski), ale nigdy nie zerwał swoich kontaktów z Polską – dużo pisał po polsku i zawsze podkreślał swoje pochodzenie; zbudował prawie 40 mostów na największych rzekach Ameryki Północnej; odegrał znaczącą rolę jako wychowawca następnych pokoleń amerykańskich konstruktorów i budowniczych mostów: jego uczniem był m.in. twórca słynnego mostu Golden Gate w San Francisco – Joseph B. Strauss,
• Rudolf Świerczyński (1883-1943) – architekt okresu międzywojennego, profesor Politechniki Warszawskiej, jeden ze współtwórców Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej w 1915 roku (od 1919 roku profesor, w latach 1931-1933 dziekan tego wydziału); na początku swojej działalności projektował główne dwory i pałace (np. pałac w Falborzu koło Włocławka), w latach 20-tych zainteresował się ideą miasta-ogrodu, co jest widoczne w zrealizowanych projektach na Żoliborzu w Warszawie (1921-1925); punkt zwrotny w jego karierze stanowi projekt siedziby Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie (1928-1931) i późniejsze gmachy użyteczności publicznej jego projektu w stolicy (gmach Kierownictwa Marynarki Wojennej na ul. Żwirki i Wigury, Główny Urząd Patentowy przy Al. Niepodległości, gmach Ministerstwa Komunikacji przy ul. Chałubińskiego, gmach Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Al. Szucha) gdzie od rozwiązań nawiązujących do klasycyzującej tradycji architektury polskiej przeszedł do form modernistycznych; w 1937 roku otrzymał Grand Prix na Wystawie Światowej w Paryżu za całokształt twórczości; był członkiem: grupy twórczej „Praesens", Towarzystwa Urbanistów Polskich i Stowarzyszenia Architektów Polskich; w 1938 roku został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za wybitne zasługi dla polskiej sztuki w ogóle,
• Rudolf Adamczyk (1905-1980) – ksiądz katolicki, prawnik, działacz społeczno-oświatowy, więzień polityczny; po przyjęciu święceń kapłańskich w Katowicach (1929) uzyskał w Rzymie doktorat z teologii (1930) oraz z prawa kanonicznego (1932); odbył roczną praktykę w Rocie Rzymskiej i Kongregacji Soboru; był pierwszym Polakiem, który otrzymał pochwałę Roty Rzymskiej za wyniki uzyskane na studiach; po studiach prawniczych (1933) mianowany notariuszem kurii diecezjalnej i Sądu Biskupiego w Katowicach (pełnił funkcję obrońcy węzła małżeńskiego) oraz sędzią prosynodalnym; zdał egzamin na adwokata Roty Rzymskiej (1935); w latach 1958-1966 prowadził wykłady z prawa kanonicznego w Krakowie; w 1938 roku został wysłany przez bpa Adamskiego na Zaolzie w celu obserwacji sytuacji społeczno-politycznej i religijnej; pełnił tam funkcję katechety gimnazjalnego w Rychwałdzie, ponadto: kierował świetlicami dla bezrobotnych, aktywnie uczestniczył w życiu Towarzystwa Nauczycieli Polskich w Czechosłowacji oraz organizował sieć placówek Towarzystwa Czytelni Ludowych na Zaolziu; w 1951 roku aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa Wewnętrznego i osadzony na krótki czas w więzieniu w Katowicach; rok później ponownie aresztowany; w latach 1952-1955 przebywał w wojskowym więzieniu śledczym w Warszawie – Mokotowie; 15 stycznia 1955 roku został zwolniony bez procesu,
• Rudolf Roman Jaszowski pseud. Lampart (1912-1943) – inżynier hutnik, porucznik Wojska Polskiego, komendant leżajskiej placówki Związku Walki Zbrojnej-AK; w czasie służby wojskowej w Przemyślu i Modlinie ukończył szkołę podchorążych; po wybuchu II wojny światowej wziął udział w kampanii wrześniowej i uniknął niewoli niemieckiej po rozbrojeniu się w ostatnich dniach września w okolicach Tomaszowa Lubelskiego; później zaangażował się działalność ruchu oporu: został pierwszym komendantem lokalnej placówki nr 2 ZWZ-AK w Leżajsku; aresztowany przez Gestapo i poddany torturom, zmarł w więzieniu w czerwcu 1943 roku.

********************************************************************************************************************

RYSZARD – imię męskie popularne w wielu krajach (od staroniemieckich słów: richi – potężny, bogaty i hart – silny, odważny, mocny); oznaczające człowieka możnego (dawniej księcia lub osobę panującą), który jest silny, dzielny, odważny:
• niemieckie – Richard, Reichard, Rikert,
• angielskie – Richard, Rick,
• francuskie – Richard,
• hiszpańskie – Ricardo,
• włoskie – Riccardo,
• szwedzkie – Rikard, Rickard,
• węgierskie – Rickhard, Ricart.
Ryszard obchodzi imieniny: 7 lutego; 3 kwietnia; 9 sierpnia; 7 września.
Forma żeńska: RYSZARDA.
Zdrobnienia: Rysiek, Rysio, Ryś.
Od imienia Ryszard biorą początek nazwiska: Richard, Richards.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Ryszard Wincenty Berwiński (1819-1879) – poeta tworzący w okresie romantyzmu, działacz polityczny w Galicji i Wielkopolsce, członek Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego we Wrocławiu, tłumacz (z języka czeskiego), folklorysta,
• Ryszard Gansiniec (1888-1958) – historyk kultury, filolog klasyczny, profesor uniwersytetów w: Poznaniu, Lwowie, Wrocławiu i Krakowie; członek Polskiej Akademii Umiejętności; prowadził badania nad życiem i twórczością m.in. Macieja Sarbiewskiego, Andrzeja Krzyckiego, Jana Dantyszka, Klemensa Janickiego i Mikołaja Kopernika; założyciel i wydawca: "Filomaty", "Palaestry" i "Przeglądu Klasycznego",
• Ryszard Tadeusz Koncewicz (1911-2001) – piłkarz, trener i działacz sportowy, selekcjoner reprezentacji Polski (1968-1970), podporucznik Wojska Polskiego,
• Ryszard Kaczorowski (1919-2010) – polityk, działacz społeczny, harcerz; komendant chorągwi Szarych Szeregów w Białymstoku (1940 rok); od 1945 roku na emigracji; członek Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej; ostatni prezydent RP na Uchodźstwie (1989-1990); zginął pod Smoleńskiej w katastrofie prezydenckiego samolotu,
• Ryszard Jerzy Kukliński (1930-2004) – pułkownik Wojska Polskiego i armii amerykańskiej; w czasach PRL – zastępca szefa Zarządu Operacyjnego Sztabu Generalnego WP, tajny współpracownik CIA; w latach 1971-1981 przekazał na Zachód ponad 40 tys. stron najtajniejszych dokumentów dotyczących Polski, ZSRR i Układu Warszawskiego (były to m.in. plany ZSRR użycia broni nuklearnej, dane techniczne najnowszych modeli broni, rozmieszczenie radzieckich jednostek przeciwlotniczych na terenach Polski i NRD, plany wprowadzenia stanu wojennego w Polsce); Kukliński uciekł z Polski, wraz z rodziną, na krótko przed wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce; w 1984 roku został przez sąd wojskowy w Warszawie zaocznie skazany na karę śmierci (w 1990 roku wyrok złagodzono do 25 lat więzienia); w 1995 roku wyrok ten uchylono; po rehabilitacji nadano Kuklińskiemu m.in. honorowe obywatelstwa miast Krakowa i Gdańska,
• Ryszard Kapuściński (1932-2007) – reportażysta, publicysta, poeta i fotograf, nazywany „cesarzem reportażu” („Cesarz”, „Chrystus z karabinem na ramieniu”, „Wojna futbolowa”, „Szachinszach”, „Heban”, „Imperium”, „Podróże z Herodotem”); najczęściej, obok Stanisława Lema, tłumaczony za granicą polski autor,
• Ryszard Henryk Riedel (1956-1994) – wokalista i autor tekstów piosenek, wieloletni lider zespołu Dżem.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Ryszard Nienaski z „Walki z szatanem” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

SABINA – forma żeńska imienia męskiego – SABIN (od łacińskiego słowa Sabinus – sabiński, należący do Sabinów, odłamu plemion sabelskich, zamieszkujących środkową Italię) – popularnego w starożytnym Rzymie, a następnie innych krajach.
Sabina obchodzi imieniny: 27 października; 5 grudnia.
Zdrobnienia: Sabinka, Sabcia.
Od imienia męskiego Sabin biorą początek nazwiska:
Sabicki, Sabik, Sabiniewicz.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane z literatury pięknej:
• bohaterka powieści „Całe życie Sabiny” Heleny Boguszewskiej,
• Sabina z „Pestki” Anki Kowalskiej.

********************************************************************************************************************

SALOMEA – imię żeńskie używane w wielu krajach (od hebrajskiego słowa šalom – pokój, pomyślność). Imię córki Filipa Heroda i Herodiady, która wraz z matką przeniosła się z Rzymu na dwór tetrarchy Galilei i Perei, Heroda Antypasa. Tam, w czasie uroczystych obchodów urodzin Antypasa, zażądała od tetrarchy (zachwyconego jej tańcem) głowy Jana Chrzciciela (ostatniego, biblijnego proroka przed nadejściem Chrystusa), ponieważ ten napiętnował jej rozwiązły styl życia. W Polsce imię to zanotowano już w XII wieku. Nosiły je m.in. księżniczki piastowskie:
• niemieckie – Salome,
• angielskie – Salome, Sally,
• francuskie – Salomé,
• hiszpańskie – Salomé.
Salomea obchodzi imieniny: 22 października, 17 listopada.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Salomejcia, Salusia.
Od imienia Salomea nie tworzono nazwisk polskich.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Wdzięczy się jak Salomea w burakach.
• Od świętej Salomei (17.XI.) zima jest w nadziei.
Znane Polki:
• Salomea (ok. 1211/1212-1268) – błogosławiona kościoła rzymskokatolickiego, księżniczka z rodu Piastów, córka Leszka Białego, siostra Bolesława V Wstydliwego, żona Kolomana, księcia węgierskiego; po śmierci męża ksieni klasztoru w Zawichoście,
• Salomea Odonicówna (ok. 1225/1235-1267/1274) – księżniczka wielkopolska z rodu Piastów, córka Władysława Odonica, księcia wielkopolskiego; żona Konrada I (syna Henryka II Pobożnego, księcia śląskiego); małżeństwo to miało wymiar polityczny i skierowane było przeciwko Bolesławowi Rogatce, który, dzięki temu sojuszowi, zmuszony został do wydzielenia Konradowi I księstwa głogowskiego i rezygnacji z pretensji do Wielkopolski; niewiele wiadomo o rządach Salomei jako księżny głogowskiej; można przypuszczać tylko, że starała się utrzymywać poprawne i żywe stosunki ze swymi braćmi, książętami wielkopolskimi; była również hojnym darczyńcą na rzecz klasztorów: św. Marii Magdaleny w Nowogrodźcu nad Kwisą oraz dominikanów w Głogowie,
• Salomea Deszner, właśc. Teschner, Teszner (1759-1806) – aktorka i śpiewaczka (grała role amantek i subretek); dzieciństwo i młodość spędziła na dworze hetmana Branickiego (była córką nadwornego tapicera); debiutowała w 1777 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie; następnie występowała we Lwowie, Grodnie, Wilnie i Dublinie; z powodzeniem grała role w teatrze (Rozyny w „Cyruliku sewilskim”, Zuzanny w „Weselu Figara”, Hrabiny Murer w „Eugenii”, Plotkiewiczowej w „Szkole obmowy”) oraz w operze, głównie Wojciecha Bogusławskiego (wieśniaczki Kasi w „Nędzy uszczęśliwionej”, Stelli we „Fraskatance”, Ernestyny w „Szkole zazdrosnych”, Blondyny w „Dla miłości zmyślonym małżeństwie”),
• Salomea Słowacka lub Salomea Bécu (1792-1855) – córka zarządcy Gimnazjum Wołyńskiego w Krzemieńcu Teodora Januszewskiego, żona Euzebiusza Słowackiego, a po jego śmierci – Augusta Bécu (obaj byli profesorami Uniwersytetu Wileńskiego), matka Juliusza Słowackiego; znana w literaturze dzięki licznym, adresowanym do niej, lirycznym listom syna; dla niej Juliusz Słowacki napisał wiersz „Do matki", a Jan Lechoń – „Pani Słowacka",
• Salomea Palińska lub Salomea Kenigowa (ok. 1835-1873) – aktorka, artystka dramatyczna Warszawskich Teatrów Rządowych, żona Józefa Keniga, dziennikarza i krytyka teatralnego; do zmierzchu jej błyskotliwej kariery (co odbiło się także na jej zdrowiu) doprowadziły występy Heleny Modrzejewskiej, która w 1868 roku przyjechała do Warszawy,
• Maria Salomea Skłodowska-Curie (1867-1934) – uczona (fizyczka, chemiczka), dwukrotna noblistka; większość życia spędziła we Francji, tam też studiowała (w Polsce w XIX wieku. kobiety nie mogły studiować w ogóle, a i we Francji było to rzadkością), a następnie rozwinęła swoją karierę naukową; była prekursorką nowej gałęzi chemii – radiochemii; do jej dokonań należą: opracowanie teorii promieniotwórczości oraz technik rozdzielania izotopów promieniotwórczych, a także odkrycie dwóch nowych pierwiastków – radu i polonu; z jej inicjatywy prowadzono także pierwsze badania nad leczeniem raka za pomocą promieniotwórczości; dwukrotnie wyróżniona Nagrodą Nobla za osiągnięcia naukowe: po raz pierwszy w 1903 roku z fizyki (wraz z mężem, Pierrem Curie, i Henrim Becquerelem) za badania nad odkrytym przez Becquerela zjawiskiem promieniotwórczości; po raz drugi w 1911 roku z chemii za wydzielenie czystego radu i badanie właściwości chemicznych pierwiastków promieniotwórczych; jest jedyną kobietą, która tę nagrodę otrzymała dwukrotnie oraz jedynym uczonym w historii uhonorowanym Nagrodą Nobla w dwóch różnych dziedzinach nauk przyrodniczych; jest także jedyną kobietą, która spoczęła w paryskim Panteonie w dowód uznania zasług na polu naukowym,
• Salomea Kowalewska (1924-2004) – socjolog, naukoznawca, polonistka, tłumaczka, członkini „Szarych Szeregów”, żołnierz AK, bratanica Jana Karskiego (Kozielewskiego) i Mariana Kozielewskiego; członek Komitetu Naukoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, redaktor naczelna „Zagadnień Naukoznawstwa" (1995-2004), profesor Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk; odznaczona Warszawskim Krzyżem Powstańczym (1997).
Znane z literatury pięknej:
• Salomea z „Horsztyńskiego” Juliusza Słowackiego,
• Salomea Brynicka Z „Wiernej rzeki” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

SEWERYNA – forma żeńska imienia męskiego – SEWER (od łacińskiego słowa severus – surowy, ostry, poważny, twardy, srogi, straszny); oznaczającego tego, który jest człowiekiem twardym, surowym dla innych, ale i dla siebie:
• niemieckie – Severina,
• chorwackie – Severina.
Seweryna obchodzi imieniny: 19 listopada.
Zdrobnienia: Sewerynka, Sewerka.
Od imienia męskiego Seweryn (przekształcenia imienia Sewer) pochodzą nazwiska:
Seweryniak, Seweryński, Seferyński.
Z imieniem tym nie wiążą się znane przysłowia.
Znane Polki:
• Seweryna Szmaglewska (1916-1992) – pisarka, autorka książek dla dzieci i młodzieży („Dymy nad Birkenau”, „Zapowiada się piękny dzień”, „Czarne Stopy”, „Nowy ślad Czarnych Stóp”, „Niewinni w Norymberdze”, „Wilcza jagoda”, „Biała róża”, „Dwoje smutnych ludzi”); kształciła się w warszawskim Studium Społeczno-Oświatowym Wolnej Wszechnicy Polskiej, potem studiowała na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz w Łodzi; w latach 1942-1945 była więziona w niemieckim obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau; po II wojnie światowej mieszkała w Łodzi, potem w Warszawie; zeznawała podczas procesu norymberskiego; wieloletnia wiceprezes Rady Naczelnej ZBoWiD oraz członkini Rady Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa; w 1986 roku, na podstawie jej książki został nakręcony film "Czarne Stopy", w reżyserii Waldemara Podgórskiego.

********************************************************************************************************************

SŁAWOMIRA – foma żeńska imienia męskiego – SŁAWOMIR, powstałego z odwrócenia kolejności członów imienia MIROSŁAW (złożenie słów: mir – pokój i sława); oznaczające tego, który ma być sławny przez zaprowadzenie i utrzymanie pokoju.
Sławomira obchodzi imieniny: 23 grudnia.
Zdrobnienia: Sławomirka, Sławka, Mirka.
Od imienia męskiego Sławomir biorą początek następujące nazwiska:
Sław, Sławecki, Sławek, Sławik, Sławikowski, Sławin, Sławiński, Sławko, Sławkowski, Sławoj, Sławomirski, Sławoszewski, Sławski, Sławuszewski.
Z imionami tymi nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Sławomira Ciepiela-Kubalska (1930-2006) – historyk i archeolog, poświęciła się badaniom dziejów i znaczenia szkła użytkowego na przestrzeni wieków.

********************************************************************************************************************

SYLWIA – żeńska forma imienia męskiego – SYLWIUSZ (łacińskie silvius – leśny); oznaczającego człowieka dzikiego, żyjącego na odludziu, i zgadzającego się znaczeniowo z imieniem SYLWESTER. Święta Sylwia (ok. 520-592), żona urzędnika rzymskiego, która po śmierci męża zamieszkała w małym domku niedaleko kościoła św. Saby na Wzgórzach Awentyńskich, gdzie wiodła żywot samotny, klasztorny – jest matką św. Grzegorza Wielkiego, mnicha benedyktyńskiego, papieża i doktora Kościoła:
• niemieckie – Sylvia, Silvia, Silvona,
• angielskie – Silvia,
• francuskie – Sylvie,
• włoskie – Silvia.
Sylwia obchodzi imieniny: 9 lipca; 3 listopada.
Zdrobnienia: Sylwunia, Sylwusia.
Od imienia męskiego Sylwiusz nie tworzono nazwisk polskich.
Z imionami tymi nie są związane znane przysłowia.

********************************************************************************************************************

SAMBOR – słowiańskie imię męskie oznaczające najprawdopodobniej tego, który za cel życia uznaje samą (Sam-) walkę (-bor), czyli tylko walkę (bułgarskie: samo – tylko).
W innych językach nie używane.
Sambor obchodzi imieniny: 25 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Samborek, Samboruś.
Od imienia Sambor pochodzą nazwiska:
Sambierski, Sambora, Samborski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Sambor I (ok. 1150-1205) – namiestnik Pomorza Gdańskiego oraz Gdańska (ustanowiony przez Kazimierza Sprawiedliwego, księcia krakowskiego); sfinalizował fundację opactwa cystersów w Oliwie (2 lipca 1186 roku), z inicjatywą której wystąpił prawdopodobnie jego ojciec – Sobiesław I,
• Sambor II (ok. 1211-1277/1278) – książę lubiszewsko-tczewski, syn Mściwoja I, ojciec m.in. Małgorzaty, żony Krzysztofa I, króla Danii, po śmierci męża panującej samodzielnie w Estonii; doprowadził do lokacji Tczewa na prawie lubeckim a także starał się o napływ do własnej dzielnicy mieszczan, głównie z Lubeki oraz z Brunszwiku i Hamburga; wystawił przywileje dla Elbląga, Chełmna i Tczewa zwalniając je od ceł w swoim księstwie; w 1258 roku ufundował klasztor cystersów tzw. Sambuii w Pogódkach (w 1276 roku Mściwój II przeniósł go do Pelplina w ziemi gniewskiej); po śmierci swojego brata Świętopełka (tj. od stycznia 1266 roku) władał Pomorzem Gdańskim (wraz z dwójką innych książąt).

********************************************************************************************************************

SEBASTIAN – imię męskie popularne w wielu krajach (od greckiego słowa: sebastos – czcigodny, szanowany, poważany, dostojny), którego łacińskim odpowiednikiem jest Augustus (AUGUST):
• niemieckie – Sebastianus, Sebastian,
• angielskie – Sebastian,
• włoskie – Sebastiano,
• szwedzkie – Sebastian,
• węgierskie – Sebestyen.
Sebastian obchodzi imieniny:
20 stycznia; 8, 25 lutego; 20 marca.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Sebastianek, Sebastuś, Sebek, Sebcio, Bastek.
Przekształcenia: Sobek, Sobiech.
Od imienia Sebastian (Sobiesław) biorą początek następujące nazwiska:
Sobański, Sobecki, Sobek, Sobczak, Sobczański, Sobczyk, Sobczyński, Sobiech, Sobieszczak, Sobisz, Sobiszewski, Sobkiewicz, Bach, Bachański, Baszkiewicz, Baszniak.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Jeśli dzień chmurny w Sebastian święty, powietrzem będzie taki rok przejęty,
• Fabian i Sebastian (20.I.) gdy mróz dadzą, srogą zimę przyprowadzą.
• Fabian i Sebastian (20.I.) pierwsi drzewa budzą, ale często łudzą.
Znani Polacy:
• Sebastian z Felsztyna (ok. 1485-1544) – kompozytor (wokalna muzyka religijna) i muzykolog, pedagog, autor podręcznika o zasadach śpiewu liturgicznego,
• Sebastian Grabowiecki (ok. 1540-1607) – poeta wczesnobarokowy,
• Sebastian Fabian Klonowic (ok. 1545-1602) – poeta polsko-łaciński („Flis”, „Roxolania”, „Żale nagrobne”), burmistrz lubelski, wykładowca w Akademii Zamojskiej, sympatyk ruchu reformacyjnego,
• Sebastian Petrycy z Pilzna (1554-1626) – lekarz i filozof, przedstawiciel renesansowego arystotelizmu, profesor Akademii Krakowskiej,
• Sebastian Piskorski (1636-1707) – nauczyciel, tłumacz, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego (1693-1695).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Sebastian Wierzbica z powieści Seweryny Szmaglewskiej „Niewinni w Norymberdze”.

********************************************************************************************************************

SERWACY – imię męskie używane w wielu krajach, oznaczające tego, który został zbawiony (łacińskie Servatius od servator – wybawca) albo tego, który znajduje się pod opieką innych ale i sam odznacza się zmysłem obserwacji, jest baczny, czujny, ma właściwy sposób postępowania (łacińskie servo – baczyć na coś, zwracać uwagę, strzec, obserwować oraz servatio – opieka, postępowanie):
• niemieckie – Servatius (skróc. Servaz),
• angielskie – Servatius,
• francuskie – Servais, Servace, Servan,
• rosyjskie – Serwatij.
Serwacy obchodzi imieniny: 13 maja.
Formy żeńskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Serwuś, Serwek, Serwac.
Od imienia Serwacy biorą początek nazwiska: Serwach, Serwański.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Gdy w maju dobry Serwacy, dobry w czerwcu (5.VI.) Bonifacy.
• Jak się rozsierdzi Serwacy, to wszystko zmrozi i przeinaczy.
• Przed Serwacjuszem nie trzeba się pewnego lata spodziewać.
• Pankracy, Serwacy, Bonifacy i Zośka to zimni święci.
• Pankracy, Serwacy, Bonifacy – źli na ogrody chłopacy.
Znani Polacy:
• Michał Serwacy Wiśniowiecki herbu Korybut (1680-1744) – hetman wielki litewski (1703–1707, 1710–1713 i od 1735 roku), regimentarz wojsk litewskich (od 1730 roku), hetman polny litewski (1702–1703 i 1707–1709), wojewoda wileński (od 1735 roku), kanclerz wielki litewski (od 1720 roku), kasztelan wileński (od 1703 roku); w czasie wojny domowej na Litwie, w 1700 roku, był przywódcą opozycji szlacheckiej przeciwko Sapiehom; marszałek sejmu nadzwyczajnego w Lublinie (11 czerwca-19 sierpnia 1703); marszałek Trybunału Litewskiego; zwolennik Augusta II, w 1707 roku przeszedł na stronę Stanisława Leszczyńskiego; w tym też roku dostał się do niewoli rosyjskiej; następnie przebywał na emigracji; w 1716 roku pogodził się z Augustem II i powrócił do kraju; odznaczony Orderem Orła Białego (1719).

********************************************************************************************************************

SEWER – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa severus – surowy, ostry, poważny, twardy, srogi, straszny); oznaczające tego, który jest człowiekiem twardym, surowym dla innych, ale i dla siebie:
• niemieckie – Severinus,
• węgierskie – Szeverin.
Sewer obchodzi imieniny:
15 lutego; 15 października; 8 listopada; 30 grudnia.
Forma żeńska: SEWERA, SEWERYNA.
Zdrobnienia: Seweruś, Sewerek.
Przekształcenia: Sewerian, Seweryn.
Od przekształcenia Seweryn biorą początek następujące nazwiska:
Seweryniak, Seweryński, Seferyński.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Ignacy Maciejowski pseud. Sewer (1835-1901) – powieściopisarz, nowelista, dramaturg i krytyk literacki; przedstawiciel realizmu krytycznego w prozie modernistycznej.

********************************************************************************************************************

SEWERYN – imię męskie powstałe z przekształcenia imienia SEWER (od łacińskiego słowa severus – surowy, ostry, poważny, twardy, srogi, straszny); oznaczające tego, który jest człowiekiem twardym, surowym dla innych, ale i dla siebie:
• niemieckie – Severinus,
• węgierskie – Szeverin.
Seweryn obchodzi imieniny:
8 stycznia; 24 marca; 8 kwietnia; 8 czerwca; 23 października; 1, 8, 19 listopada; 30 grudnia.
Forma żeńska: SEWERYNA.
Zdrobnienie: Sewerynek.
Od imienia Seweryn biorą początek następujące nazwiska:
Seweryniak, Seweryński, Seferyński.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Seweryn Boner (1486-1549) – bankier królewski Zygmunta Starego i Bony, burgrabia krakowski, starosta biecki,
• Seweryn Krzyżanowski (1787-1839) – podpułkownik, działacz patriotyczny,
• Seweryn Goszczyński (1801-1876) – poeta, publicysta, działacz polityczny, uczestnik powstania listopadowego,
• Seweryn Mielżyński (1805-1872) – działacz oświatowy w Wielkopolsce, uczestnik powstania listopadowego oraz Wiosny Ludów,
• Seweryn Bieszczad (1852-1923) – malarz, realista (doskonale posługiwał się akwarelą), malował przede wszystkim pejzaże i widoki Krosna,
• Seweryn Krzemieniowski (1871-1945) – botanik, mikrobiolog, profesor uniwersytetu we Lwowie,
• Seweryn Wyczałkowski (1905-1986) – ksiądz katolicki, społecznik, publicysta, zasłuzony członek Towrzystwa Naukowego Płockiego; odznaczony (m.in.) Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotym Krzyżem Zasługi.

********************************************************************************************************************

SŁAWOMIR – słowiańskie imię męskie powstałe z odwrócenia kolejności członów imienia MIROSŁAW (złożenie słów: mir – pokój i sława); oznaczające tego, który ma być sławny przez zaprowadzenie i utrzymanie pokoju.
Sławomir obchodzi imieniny: 17 maja; 5 listopada; 23 grudnia.
Zdrobnienia: Sławomirek, Sławek, Mirek.
Od imienia Sławomir biorą początek następujące nazwiska:
Sław, Sławecki, Sławek, Sławik, Sławikowski, Sławin, Sławiński, Sławko, Sławkowski, Sławoj, Sławomirski, Sławoszewski, Sławski, Sławuszewski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znani Polacy:
• Sławomir Nałęcz Odrzywolski (1846-1933) – architekt i konserwator zabytków,
• Sławomir Czerwiński (1885-1931) – pedagog, minister wyznań religijnych i oswiecenia publicznego, ewangelik reformowany,
• Sławomir Zieleniewski (1914-1994) – lekkoatleta, trener lekkoatletyczny, działacz sportowy; współzałożyciel gdańskiej Lechii (1945); w czasie II wojny światowej – żołnierz AK; odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem AK.

********************************************************************************************************************

STANISŁAW – słowiańskie imię męskie oznaczające: 1. tego, który ma stać się sławnym (słowiańskie stano, stati, tryb rozkazujący: stani i stawa – stać, stawać się); 2. tego, który jest sławny z racji posiadanego namiotu (słowiańskie stan – mieszkaniec); 3. tego, który jest sławą swego stanu (bo i to oznacza słowiańskie stan), klasy społecznej. Do końca XV wieku imię to należało do najpopularniejszych w Polsce:
• niemieckie – Stanislaus, Stenz, Stenzel,
• angielskie – Stanislas, Stanislaus, Stanley, Stan,
• francuskie – Stanislas,
• hiszpańskie – Estanislao,
• włoskie – Stanislao,
• węgierskie – Szaniszló,
• rosyjskie – Stanisław,
• litewskie – Stasys.
Stanisław obchodzi imieniny:
11 kwietnia; 8 maja; 5 sierpnia; 18 września; 2 października; 13 listopada.
Forma żeńska: STANISŁAWA.
Zdrobnienia: Stach, Staś, Staszek, Stasiek, Stasinek, Staszko.
Przekształcenia: Stanek, Staniek, Stanisz, Stanosz, Stańczyk, Stańko, Stosław.
Od imienia Stanisław biorą początek następujące nazwiska:
Stach, Stachacz, Stachecki, Stacherski, Stachlewicz, Stachnik, Stachnowski, Stachoń, Stachosz, Stachowiak, Stachowicz, Stachowski, Stachura, Stachurski, Stanak, Stanek, Staneczek, Staniak, Stanicki, Staniec, Staniek, Stanik, Staniewicz, Staniewski, Stanio, Stanioch, Stanisławski, Stanisz, Staniszewski, Staniś, Stankiewicz, Stankowski, Stanosz, Stanowski, Stanuch, Stańczak, Stańczuk, Stańczyk, Stańczykowski, Stańko, Stański, Stasicki, Stasiewicz, Staszewski, Staszczak, Staś, Stasiak, Staszek, Staszkiewicz, Staszko.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Gdzie Stach, tam i Wach (tj. Wawrzyniec).
• Stach miny nie stroi, jak się pana boi.
• Na świętego Stanisława (8.V.) rośnie koniom trawa.
• Na świętego Stanisława (8.V.) żytko kieby ława.
• Na Stanisława Kostkę (18.IX.) ujrzysz śniegu drobnostkę, a na Ofiarowanie (2.II.) przydadzą się i sanie.
Znani Polacy:
• Stanisław ze Szczepanowa (ok. 1030-1079) – duchowny katolicki, biskup krakowski, święty Kościoła katolickiego, męczennik, jeden z głównych patronów Polski; zasłynął jako kaznodzieja i misjonarz Małopolski, pracował także w kancelarii panującego ówcześnie biskupa krakowskiego Lamberta, który wyznaczył go na swego następcę; po śmierci Lamberta obrany został ordynariuszem diecezji, a w 1072 roku za zgodą księcia Bolesława Szczodrego został konsekrowany na biskupa krakowskiego; okres posługi biskupiej Stanisława zaliczany jest do najświetniejszych za panowania Piastów; biskup Stanisław sprowadził do Polski legatów rzymskich, zorganizował od nowa metropolię gnieźnieńską, podjął działania mające na celu koronację Bolesława Szczodrego w 1075 roku; dzięki wskrzeszeniu metropolii gnieźnieńskiej, ustały pretensje metropolii magdeburskiej do zwierzchnictwa nad diecezjami polskimi; ponieważ zależało mu na szerzeniu wiary chrześcijańskiej w ówczesnej Polsce, wspierał także powstawanie i umacnianie klasztorów benedyktyńskich, stanowiących istotne ośrodki ewangelizacyjne; w wyniku konfliktu z Bolesławem Szczodrym biskup (jak podaje Gall Anonim) został skazany na obcięcie członków za zdradę, której się (rzekomo) dopuścił; według tradycji, bezpośrednim powodem konfliktu pomiędzy biskupem a królem było to, że Stanisław bezskutecznie upominał Bolesława za niewłaściwe postępowanie wobec poddanych oraz za publiczne powodowanie zgorszenia; natomiast według alternatywnej wersji, pozostawionej przez Wincentego Kadłubka, biskup Stanisław stanął w obronie niewiernych żon rycerzy walczących na wyprawie kijowskiej, które król rozkazał okrutnie ukarać, mimo iż ich mężowie im przebaczyli; kult świętego Stanisława rozpoczął się z chwilą przeniesienia jego relikwii w 1088 roku do katedry krakowskiej, jeszcze za życia Władysława Hermana, brata królewskiego – powstała później legenda o rozbiciu dzielnicowym Polski, jako karze za ten czyn świętokradczy (za taki uważano właśnie zamordowanie biskupa), według której Polska rozpadła się tak jak członki ćwiartowanego biskupa; biskup Stanisław został kanonizowany przez papieża Innocentego IV w bazylice świętego Franciszka w Asyżu (8 września 1253 roku); uroczystość podniesienia relikwii Świętego i ogłoszenia jego kanonizacji w Polsce odbyła się 8 maja 1254 roku; w roku 1963 papież Jan XXIII ustanowił świętego Stanisława, wraz ze Świętym Wojciechem i NMP Królową Polski, pierwszorzędnym Patronem Polski; święty Stanisław jest również patronem Gniezna (razem ze św. Wojciechem) i Krakowa (wraz ze św. Florianem), a także patronem archidiecezji krakowskiej, lubelskiej, poznańskiej i warszawskiej oraz diecezji kieleckiej, płockiej, sandomierskiej i tarnowskiej; Jan Paweł II nazwał go „patronem chrześcijańskiego ładu moralnego”,
• Stanisław ze Skarbimierza (ok. 1365-1431) – pierwszy rektor odnowionej w 1400 roku Akademii Krakowskiej, prawnik, kanonik kapituły katedralnej na Wawelu; w latach 1380–1396 studiował na Uniwersytecie Praskim, na wydziałach artium i prawa (studia zakończył uzyskaniem doktoratu prawa); następnie wrócił na stałe do Krakowa, gdzie piastował wiele funkcji: był m.in. spowiednikiem królewskim, kaznodzieją katedralnym, wikariuszem generalnym biskupa krakowskiego; dwukrotnie pełnił funkcję rektora, po raz drugi w 1413 roku; w łacińskim kazaniu „De bellis iustis” („O wojnach sprawiedliwych”) zajął się takimi kwestiami jak: dopuszczalność zawierania przymierzy z państwami pogańskimi, dozwolone sposoby walki i brania łupów wojennych, sprawy dyscypliny wojskowej; przeciwstawił się panującej opinii, jakoby przymierza z poganami były zabronione; razem z Pawłem Włodkowicem uważany jest za twórcę polskiej szkoły prawa międzynarodowego; na jego działalność pisarską składają się przede wszystkim kazania, których ułożył ponad 500; wygłosił kazanie na pogrzebie królowej Jadwigi Andegaweńskiej (wszystkie kazania mówił w języku polskim, ale spisywał je po łacinie); zmarł podczas celebrowania mszy w katedrze na Wawelu – tam też został pochowany,
• Stanisław Żółkiewski herbu Lubicz (1547-1620) – magnat, hetman wielki koronny i kanclerz wielki koronny (od 1618 roku), hetman polny koronny (1588-1618), wojewoda kijowski, kasztelan lwowski, starosta hrubieszowski i kałuski, sekretarz królewski, zwycięzca wielu kampanii przeciwko Rosji, Szwecji, Imperium Osmańskiemu i Tatarom, pisarz; karierę polityczną rozpoczął u boku kanclerza wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego; w czasie wojny Rzeczypospolitej z Gdańskiem odznaczył sie w bitwie pod Lubiszewem (1577); wziął też udział w wyprawie Stefana Batorego na Rosję (m.in. walczył wraz z bratem Mikołajem i ojcem pod rozkazami Jana Zamoyskiego pod Zawołoczem); 12 maja 1584 roku aresztował słynnego banitę Samuela Zborowskiego; w 1600 roku wyprawił się z wojskiem polskim na Wołoszczyznę i przyczynił się do zwycięstwa Zamoyskiego nad Michałem Walecznym w bitwie pod Bukową; w 1602 roku przerzucił swoje jednostki do Estonii by wziąć udział w wojnie polsko-szwedzkiej: przeprowadził wiele udanych operacji zaczepnych i w czerwcu 1602 roku pobił Szwedów w bitwie pod Rewlem; w trakcie tej kampanii wyróżnił się zdobyciem Wolmaru i przyczynił się do kapitulacji Szwedów w Białym Kamieniu; 4 lipca 1610 roku, w słynnej bitwie pod Kłuszynem, odniósł swoje największe zwycięstwo, pokonując niewielkim 7-tysięcznym oddziałem wojska armię rosyjską liczącą 30 000 żołnierzy, wspieraną przez korpus szwedzki liczący 5 000 wojska, po czym na dwa lata zajął Moskwę: wziął do niewoli Wasyla Szujskiego i jego dwóch braci; był zwolennikiem osadzenia na tronie moskiewskim syna króla Zygmunta III Wazy, Władysława oraz unii między Polską a Moskwą; 28 sierpnia 1610 roku podpisał w Moskwie z bojarami rosyjskimi układ, mocą którego królewicz Władysław został ogłoszony carem Rosji; w 1620 roku prowadził źle przygotowaną wyprawę na Mołdawię i poniósł ciężką klęskę w bitwie pod Cecorą – zginął w nocy z 6 na 7 października 1620 roku podczas odwrotu wojsk polskich; był pierwszym Europejczykiem, który zdobył Moskwę i jedynym, który okupował stolicę Rosji; pozostawił po sobie dzieło „Początek i progres wojny moskiewskiej”, spopularyzował też słynne powiedzenie „pięknie i słodko jest umrzeć za ojczyznę”; jego prawnukiem był Jan III Sobieski: jak głosi legenda, kiedy małego Sobieskiego położono na kamiennej trumnie Żółkiewskiego, trumna pękła i sam hetman Żółkiewski miał powiedzieć: „Z naszych kości powstał mściciel”,
• Stanisław Kostka herbu Dąbrowa (ok. 1550-1568) – jezuita, święty katolicki, patron Polski i młodzieży; w wieku 14 lat razem ze starszym bratem Pawłem został wysłany do szkół jezuickich w Wiedniu; w grudniu 1565 roku ciężko zachorował – miał wówczas dwie wizje: jedną, w której św. Barbara z dwoma aniołami przyniosła mu Komunię Świętą oraz drugą, w której Matka Boża z Dzieciątkiem Jezus pochyla się nad nim i składa mu w ramiona Dzieciątko – rano wstał zupełnie zdrowy; Stanisław pragnął wstąpić do zakonu jezuitów, ale nie uzyskał zezwolenia rodziców, dlatego też pieszo, w przebraniu, uciekł z Wiednia do Rzymu; tam Franciszek Borgiasz przyjął go 28 października 1567 roku do nowicjatu, śluby zakonne złożył mając 18 lat; niespełna rok później zachorował nagle na malarię i zmarł; kult zrodził się natychmiast i spontanicznie; został beatyfikowany w 1602 roku przez papieża Pawła V i kanonizowany przez Benedykta XIII w 1726 roku; św. Stanisławowi przypisywano zwycięstwo nad Turkami w bitwie pod Chocimiem (1621) oraz zwycięstwo w bitwie pod Beresteczkiem (1651),
• Stanisław Stadnicki herbu Szreniawa (ok. 1551-1610) – starosta zygwulski; został zapamiętany jako awanturnik i sławny warchoł, nazwany „Diabłem Łańcuckim”; początkowo bardzo zasłużył się dla korony, jako rotmistrz biorąc udział w wyprawie Stefana Batorego na Gdańsk i Moskwę; urażony, że jego wyczyny nie zostały docenione, wyjechał na Węgry, gdzie w wojsku cesarza Rudolfa II walczył przeciw Turkom; później popierał arcyksięcia Maksymiliana w staraniach o koronę polską i przez jakiś czas przebywał na Śląsku; brał udział po stronie austriackiej w oblężeniu zamku Olsztyn koło Częstochowy, gdzie przeszedł do historii jako antybohater; w latach 1606-1607 był jednym z przywódców rokoszu Zebrzydowskiego; w roku 1586 przejął za długi od Anny Sienińskiej miasto Łańcut i rozpoczął prywatną wojnę ze starostą Leżajska Łukaszem Opalińskim; Opaliński zdobył rezydencję Stadnickiego w Łańcucie wraz z samym miastem (1608), a Stadnicki w odwecie zdobył rezydencję Opalińskiego wraz z miastem Leżajsk; ostatecznie przegrał wojnę z Opalińskim – zginął w odwrocie po bitwie pod Tarnawcem, a wraz nim około pół tysiąca jego żołnierzy; postać Stadnickiego została umieszczona na obrazie Jana Matejki „Kazanie Skargi”; Stadnicki jest bohaterem powieści „Diabeł Łańcucki” Jacka Komudy, „Pod czarcim kopytem” Kazimierza Korkozowicza oraz „Starosta zygwulski” Adama Krechowieckiego; jako antybohater opisany został w powieściach Władysława Syrokomli i Władysława Bełzy,
• Stanisław Koniecpolski herbu Pobóg (1591-1646) – hetman wielki koronny (od 1632 roku), hetman polny koronny (od 1618 roku), kasztelan krakowski, wojewoda sandomierski, starosta żarnowiecki i wieluński; jeden z największych wodzów I Rzeczypospolitej: zwycięzca spod Martynowa (1624), Hamersztynu (1627), Trzciany (1629) i Ochmatowa (1644); bogaty magnat kresowy z ogromnymi posiadłościami na Ukrainie: jego główną rezydencją były Brody, gdzie w 1633 roku wzniósł twierdzę typu holenderskiego, a także rozbudował i ufortyfikował całe miasto, wzniósł także pałac w Podhorcach, także z fortyfikacjami i dodatkowo otoczony ogrodami włoskimi oraz pałac w Warszawie (obecny Pałac Prezydencki); wszechstronnie wykształcony, wyróżniony wraz z synem Aleksandrem w roku 1637 przez cesarza Ferdynanda III tytułem księcia Świętego Cesarstwa Rzymskiego; uznawany za jednego z najwybitniejszych wodzów w historii Polski i znakomitego dowódcę jazdy, potrafił świetnie stosować działania szeroką strażą przednią, by przytrzymać i rozbić nieprzyjaciela w dogodnym dla siebie terenie (bitwy pod Martynowem i pod Czarnem); pod Trzcianą pokazał, jak zaskoczyć nieprzyjaciela w marszu i zniszczyć go częściami; pod Martynowem zademonstrował, jak należy toczyć bitwę zaczepno-odporną w oparciu o tabor; doceniał rosnącą siłę ognia i z tego powodu dążył do zwiększenia ilości piechoty w armii koronnej, przyczynił się do wprowadzenia dragonii; w bitwie pod Paniowcami pokazał, jak wykorzystać ogień piechoty i dragonii dla powstrzymania nieprzyjaciela; choć wychowany na kresach, był gorącym zwolennikiem budowy floty wojennej, popierał także budowę nowoczesnych fortyfikacji ziemnych na wzór holenderski; był panem 170 miast i miasteczek oraz 740 wsi, starostą, kasztelanem, wojewodą i faktycznym wicekrólem Ukrainy; potomni zaliczyli Hetmana Stanisława Koniecpolskiego do wybitnych postaci I Rzeczypospolitej,
• Stanisław Papczyński, Stanisław od Jezusa i Maryi Papczyński (1631-1701) – błogosławiony Kościoła katolickiego, kapłan, zakonnik, pijar, założyciel Zgromadzenia Księży Marianów; po ukończeniu nauki zdecydował się wstąpić do zakonu pijarów ze względu na maryjny charakter tego zgromadzenia; w 1661 roku przyjął święcenia kapłańskie; pracował jako duszpasterz i wychowawca w Warszawie, był także cenionym spowiednikiem; zrażony jednak panującą wśród zakonników tendencją do łagodzenia reguły, poprosił o zwolnienie ze ślubów (1670) i przystąpił do zakładania nowego dzieła apostolskiego; w 1671 roku przyjął biały habit na cześć Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i założył pierwszą wspólnotę w Puszczy Korabiewickiej (później nazwanej Mariańską); dwa lata później biskup Jacek Święcicki zaaprobował wspólnotę zakonną w Puszczy Mariańskiej – od tego momentu liczy się historię Zgromadzenia Księży Marianów; niedługo później biskup poznański Stefan Wierzbowski zaprosił marianów do tworzonej właśnie Nowej Jerozolimy (obecnie Góra Kalwaria) – Stanisław Papczyński wraz ze swoją wspólnotą prowadził tam opiekę duszpasterską nad pielgrzymami; stopniowo zapadał na zdrowiu, dożył jeszcze zatwierdzenia marianów jako zakonu o ślubach uroczystych (1699), składanych na pochodzącą z Francji Regułę 10 Cnót NMP; grób Stanisława Papczyńskiego znajduje się w Górze Kalwarii niedaleko Warszawy,
• Stanisław Sylwester Szarzyński (XVII/ XVIII wiek) – ksiądz katolicki, kompozytor epoki baroku; informacje o jego życiu są ułamkowe, nieznane są nawet daty urodzin i śmierci; prawdopodobnie był dalekim krewnym poety Mikołaja Sępa Szarzyńskiego i urodził się na terenie dawnej Rusi Czerwonej, gdzie leżały dobra Szarzyńskich; wiadomo, że należał do zakonu cystersów; zapewne związany był z kapelą prymasowską w Łowiczu, gdzie zachowały się rękopisy jego utworów; mógł też długo przebywać za granicą, gdyż w polskich rejestrach klasztornych brak o nim informacji; pozostawił 10 zachowanych do dziś utworów: są to głównie kompozycje wokalno-instrumentalne do łacińskich tekstów religijnych, m.in. koncerty na głos solowy, dwoje skrzypiec i organy oraz utwory na chór z towarzyszeniem instrumentów; jedynym zachowanym utworem instrumentalnym Szarzyńskiego jest Sonata na 2 skrzypiec i basso continuo – należy ona do najwybitniejszych utworów instrumentalnych polskiego baroku; Szarzyński jest także autorem najstarszej znanej w Polsce pastorałki, napisanej jeszcze do tekstu łacińskiego („Motetto de Nativitate”),
• Stanisław Bogusław Leszczyński (1677-1766) – król Polski (wybierany dwukrotnie: 1705-1709, 1733-1736), książę Lotaryngii i Baru (w latach 1738-1766), pisarz polityczny, przeciwnik liberum veto; ostatnie lata swojego życia spędził na wyganiu we Francji, gdzie jego zięć, król Francji Ludwik XV, podarował mu we władanie bogate księstwo Lotaryngii (po śmierci Stanisława księstwo miało zostać przekazane Francji, jako zaległy posag jego córki Marii); Leszczyński okazał się dobrym gospodarzem swego nowego władztwa, uzyskując u miejscowej ludności przydomek „króla-dobrodzieja”, wsławił się głównie jako mecenas sztuki i nauki; był głęboko wierzącym i praktykującym katolikiem (starał się codziennie uczestniczyć we mszy świętej), co znalazło wyraz w jego twórczości: przetłumaczył z francuskiego dzieła religijne: M. Clémenta „Rozmowy duszy z Panem Bogiem wybrane z słów Św. Augustyna”, Nicolasa Fontaine „Historię Nowego i Starego Testamentu”, ogłosił także swoją rozprawę, w której przeciwstawił się przedstawicielom deizmu; osoba Stanisława Leszczyńskiego była wykorzystana w sztuce jako symbol polskości wielkiej i dumnej, a także niewinnej wobec historii; zmarł w wieku 89 lat w wyniku poparzeń, gdy jego strój zapalił się od iskry z kominka; był najdłużej żyjącym królem Polski,
• Hieronim Franciszek Konarski herbu Gryf, imię zakonne Stanisław od świętego Wawrzyńca, Stanisław Konarski (1700-1773) – ksiądz katolicki, pijar, nazywany patriarchą polskich pijarów, pisarz, pedagog, publicysta, reformator szkolnictwa i założyciel Collegium Nobilium (1740); studiował m.in. we Włoszech, Francji i Niemczech; w 1730 roku z inspiracji Józefa Andrzeja Załuskiego rozpoczął pracę edytorską nad zbiorem konstytucji i praw sejmowych – Volumina Legum; po śmierci Augusta II poparł Stanisława Leszczyńskiego – wielokrotnie posłował do Paryża zabiegając o poparcie dla Leszczyńskiego; podróże do Francji dają mu możliwość zapoznania się z nowoczesnymi myślami o wychowaniu i nauczaniu; głównie zajmował się rozważaniami etycznymi; napisał „Mowę o kształtowaniu człowieka uczciwego i prawego obywatela” – człowiek porządny to taki, który nie występuje przeciwko honorowi, nie oszukuje, dotrzymuje słowa i szanuje prawo; jedyną gwarancją tego zachowania jest religia, która nakłania do dobrego i odstrasza od złego; innym ważnym wyznacznikiem ludzkiego postępowania ma być zasada sprawiedliwości oraz obowiązek wobec przodków, władców, przyjaciół, sług (skrupulatne opłacanie usług); zdaniem Konarskiego należy dążyć do zdobycia jak największej liczby przyjaciół, bo kontakty towarzyskie oparte na cnocie, nie na wygodzie – wychowują; interesujący jak na owe czasy był jego pogląd, iż wszyscy ludzie są równi; prawdziwe szlachectwo rozumiał jako kultywowanie cnoty, krytykował moralne wykroczenia szlachty – dumę, pychę, pieniactwo i pijaństwo; za pierwszą cnotę w wychowaniu moralnym uważał posłuszeństwo („O skutecznym rad sposobie”); w szkolnictwie postulował: nacisk na wiedzę praktyczną, nauczanie przedmiotów przyrodniczych, nauczanie języka narodowego, odsunięcie na dalszy plan łaciny i retoryki, odrzucenie pustej erudycji, wprowadzenie zajęć manualnych i fizycznych, postawę chrześcijańską, duchowy rozwój ucznia; w 1771 roku został wyróżniony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego medalem „Sapere auso”, czyli „Temu, który odważył się być mądrym”,
• Stanisław August Poniatowski, właściwie Stanisław Antoni Poniatowski (1732-1798) – ostatni król Polski (1764-1795); wcześniej stolnik wielki litewski (od 1755 roku), starosta przemyski (od 1753 roku); postać bardzo kontrowersyjna: niektórzy historycy twierdzą, że mógł zatrzymać upadek państwa polskiego (za jego panowania miały miejsce trzy rozbiory Polski), co wymagało jednak silnego charakteru i dużej determinacji, których to cech mu brakowało; doprowadził do interwencji wojsk rosyjskich przeciwko konfederacji barskiej, przedwcześnie skapitulował w czasie wojny polsko-rosyjskiej (1792), przystąpił do Targowicy i dobrowolnie abdykował na rzecz głównego rozbiorcy (Rosji) w zamian za obietnicę spłacenia swoich czterdziestomilionowych długów; niepodważalne są natomiast jego zasługi w zakresie edukacji (w 1765 roku założył pierwszą polską uczelnię świecką – Szkołę Rycerską), oraz mecenat nad sztuką (zdaniem niektórych historyków jego wkład w polską kulturę i naukę stał się podstawą obrony wartości narodowych w czasie zaborów),
• Stanisław Małachowski herbu Nałęcz (1736-1809) – hrabia, polityk, poseł, marszałek Sejmu Czteroletniego (1788-1792), referendarz wielki koronny (1780-1792), podstoli koronny, starosta wąwolnicki, starosta sądecki; był posłem na sejm konwokacyjny (1764) gdzie domagał się dokładniejszego określenia zakresu władzy hetmańskiej i ograniczenia liberum veto; w 1774 roku został marszałkiem Trybunału Koronnego, któremu przywrócił dawną sprawność i uczciwość, zyskując u współczesnych miano Arystydesa polskiego; poseł sandomierski na Sejm Czteroletni, wybrany jego marszałkiem, przeprowadził zawiązanie Sejmu w konfederację i został marszałkiem konfederacji koronnej; należąc do Stronnictwa Patriotycznego był wraz z Ignacym Potockim i Hugonem Kołłątajem jednym z głównych twórców Konstytucji 3 maja i jednym z jej sygnatariuszy; mieszkał w Warszawie w Pałacu Czapskich na Krakowskim Przedmieściu (dziś Akademia Sztuk Pięknych); Małachowski popierał dążenia miast do rozszerzenia ich praw politycznych i był zwolennikiem współpracy szlachty z mieszczaństwem; jako jeden z pierwszych ze swego stanu wpisał się do księgi miejskiej jako obywatel miasta Warszawy (29 kwietnia 1791); w swych dobrach ostrogskich na Podolu oczynszował chłopów (1791), spisał powinności, zwolnił ich od niektórych ciężarów, zaczął organizować opiekę lekarską dla włościan; kawaler Orderu Świętego Stanisława oraz Orderu Orła Białego; pochowany w warszawskim kościele św. Krzyża,
• Stanisław Trembecki herbu Prus (1737-1812) – nadworny poeta Stanisława Augusta Poniatowskiego, sekretarz królewski; po detronizacji króla towarzyszył mu w podróżach do Grodna i Petersburga, następnie był rezydentem w Tulczynie u Szczęsnego Potockiego; w swej twórczości literackiej przesiąknięty wpływami literatury i kultury francuskiego klasycyzmu: tworzył wiersze polityczne, bajki, poematy (najbardziej znany to „Sofiówka” z 1806 roku); autor znanego tłumaczenia komedii „Syn marnotrawny” Woltera,
• Stanisław Kostka Potocki herbu Pilawa (1755-1821) – polityk, generał major artylerii koronnej (w latach 1790-1792), poseł, członek Stronnictwa Patriotycznego na Sejmie Czteroletnim, działacz oświatowy, prezes Rady Stanu i Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego, prezes Senatu Królestwa Polskiego (w latach 1818-1821), pisarz, publicysta, autor „Podróży do Ciemnogrodu”, a także głośny mówca i krytyk; miłośnik, znawca i mecenas sztuk pięknych, propagator klasycyzmu; architekt amator – wraz z Christianem Piotrem Aignerem zaprojektował fasadę kościoła św. Anny w Warszawie, wnętrza pałacu Potockich w Natolinie, pałac w Olesinie oraz park angielski w Wilanowie; pionier historii sztuki i archeologii w Polsce: prowadził wykopaliska archeologiczne we Włoszech, m.in w Nola i zlecił rekonstrukcję rysunkową Villi Laurentiny według opisu Pliniusza Młodszego; swoją kolekcję dzieł sztuki zgromadzoną w pałacu w Wilanowie udostępnił w 1805 roku publiczności, tworząc jedno z pierwszych muzeów w Polsce; tłumacz „Podróży sentymentalnej” Laurence'a Sterne'a; kawaler Orderu Orła Białego, Legii Honorowej, Orderu św. Stanisława, Orderu św. Ludwika,
• Stanisław Wawrzyniec Staszic (ok. 1755-1826) – działacz oświeceniowy, pionier spółdzielczości, pisarz i publicysta polityczny, filozof i tłumacz, geograf i geolog; ksiądz katolicki (przez niemal 20 ostatnich lat życia Staszic nie pełnił posługi duszpasterskiej i nie nosił sutanny); minister stanu Księstwa Warszawskiego (od 1809 roku), radca stanu Księstwa Warszawskiego (od 1810 roku), zastępca ministra oświaty Królestwa Polskiego (w latach 1818-1824), minister stanu Królestwa Polskiego (od 1824 roku); jeden z czołowych reformatorów i uczonych polskiego oświecenia; działał na rzecz poprawy położenia chłopów – w 1812 roku w folwarku Jarosławiec (koło Uchań) założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, stając się tym samym prekursorem spółdzielczości w Polsce; zwolennik gruntownych reform systemowych w I Rzeczypospolitej, w okresie Sejmu Wielkiego wspierał piórem zmiany przeprowadzane przez parlament; prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk; członek Izby Edukacyjnej, Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego oraz Rady Stanu Królestwa Polskiego; założyciel Towarzystwa Rolniczego w Hrubieszowie; współorganizator szkoły uniwersyteckiej w Warszawie (1816) oraz Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach; odegrał także ważną rolę w rozwoju przemysłu, działając jako geolog i badacz natury; przygotował plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego; wznowił eksploatację węgla kamiennego ze złoża Reden na terenie obecnej Dąbrowy Górniczej; z jego inicjatywy powstało wiele obiektów przemysłowych, m.in. pierwsze w Królestwie Polskim huty cynku (4 huty o wspólnej nazwie "Konstanty", 1816-1822) oraz ośrodki hutnictwa żelaza; mecenas i promotor wynalazcy Abrahama Sterna; odznaczony Orderem Orła Białego,
• Stanisław Jachowicz (1796-1857) – poeta, pedagog, działacz charytatywny, czołowy bajkopisarz polski; autor znanego i lubianego wierszyka „Chory kotek” („Pan kotek był chory i leżał w łóżeczku”); po zakończeniu studiów osiadł w Warszawie, gdzie objął posadę kancelisty w Prokuratorii Generalnej Królestwa Polskiego; przystąpił do Związku Wolnych Polaków; po wykryciu Związku i przeprowadzonym śledztwie objął go zakaz zajmowania posad rządowych, więc głównym źródłem utrzymania Jachowicza stała się praca pedagogiczna, nauczyciela języka polskiego w domach i na prywatnych stancjach dla dziewcząt; jako nauczyciel i pedagog pracował do końca życia, publikując liczne prace z zakresu metodyki nauczania; jego powiastki oraz bajki promują swymi morałami surowe ideały wychowawcze, odzwierciedlające tradycyjne wychowanie pisarza, wzbogacone o szereg cnót mieszczańskich: posłuszeństwo, pracowitość, uczciwość i solidność, zadowalanie się małym, oszczędność, rozsądek, poszanowanie tradycji, dobroć dla ludzi i zwierząt; ogółem napisał kilkaset wierszyków i powiastek dydaktyczno-moralizatorskich; Jachowicz jest powszechnie uważany za najlepszego bajkopisarza dla dzieci swojej epoki i faktycznego twórcę polskiej literatury dla dzieci: na jego bajkach wychowały się dwa pokolenia, choć od czasów Boya-Żeleńskiego, krytykowano je za nadmierne moralizatorstwo, fałszywie idylliczny obraz świata, w którym posłusznym i grzecznym dzieje się dobrze, a niegrzecznych spotykają nieszczęścia; mimo to niektóre z jego wierszyków („Chory kotek”, „Andzia”) są nadal powszechnie znane i lubiane przez dzieci; prócz bajkopisarstwa i intensywnej pracy pedagogicznej Jachowicz z wielkim zaangażowaniem zajmował się opieką społeczną nad dziećmi: w lipcu 1830 roku został powołany na stanowisko dyrektora Instytutu dla Moralnie Zaniedbanych Dzieci; niemal cały dochód z kolejnych wydań „Bajek i powiastek” przeznaczał na cele dobroczynne, żyjąc z rodziną na bardzo skromnej stopie, w niełatwej sytuacji materialnej; zmarł w Warszawie, w wigilię Bożego Narodzenia,
• Stanisław Worcell (1799-1857) – działacz polityczny, publicysta, uczestnik walk partyzanckich na Wołyniu, po powstaniu listopadowym na emigracji (Francja, Anglia),
• Stanisław Bogusławski herbu Świnka (1804-1870) – syn Wojciecha Bogusławskiego, komediopisarz („Urojenie”, „Krewni”, „Lwy i lwice”, „Złoty młodzieniec”) i aktor, dziennikarz, uczestnik powstania listopadowego; od 1829 roku pisał do „Kuriera Warszawskiego”, w latach 1867-1868 był jego redaktorem,
• Stanisław Kierbedź herbu Ślepowron (1810-1899) – rosyjski inżynier, Polak z pochodzenia, generał-major armii rosyjskiej, rzeczywisty radca tajny; pionier budowy żelaznych mostów kratownicowych; jego bratankiem był Stanisław Kierbedź, również inżynier; studiował matematykę i fizykę na Uniwersytecie Wileńskim; pod jego kierownictwem zbudowano katolicki kościół św. Stanisława w Petersburgu; w 1842 roku wystąpił z pomysłem zbudowania mostu żelaznego na Newie – przedsięwzięcie było ryzykowne ze względu na warunki budowy: głęboka na 12 metrów rzeka, silny prąd, kra w zimie, cofanie wód morskich, a także konieczność pozostawienia drożności rzeki dla potrzeb komunikacyjnych i specjaliści powątpiewali w tamtym okresie, czy jest możliwe zbudowanie jakiegokolwiek mostu przez taką rzekę; decyzja o budowie i powierzeniu jej Stanisławowi Kierbedziowi została podjęta bezpośrednio przez cara Mikołaja I; budowa trwała 8 lat.; dzięki niej Petersburg zyskał most o długości 342 metrów i szerokości 20 metrów, z lanego żelaza o siedmiu przęsłach stałych i jednym zwodzonym (Most Błagowieszczański, potem przemianowano na Mikołajewski); w dniu otwarcia mostu (18 listopada 1850) car udekorował inżyniera Kierbedzia specjalnie wybitym medalem i mianował generałem-majorem; sukces ten został przełożony również na uznanie w środowisku naukowym – Stanisław Kierbedź został członkiem korespondentem w Petersburskiej Akademii Nauk (dział fizyki i matematyki), a w 1858 roku – członkiem honorowym; w 1852 roku objął funkcję zastępcy dyrektora budowy Kolei Petersbursko-Warszawskiej: uczestniczył w budowie kolei żelaznej Petersburg-Peterhof z odnogą do Krasnego Sioła; wybudował także na rzece Łudze pierwszy most kratowy o rozpiętości przęseł 55 metrów (1853-1857); kiedy w 1859 roku rozpoczęto budowę stałego mostu żelaznego na Wiśle w Warszawie (budowa stałego mostu została uchwalona jeszcze przez Sejm Czteroletni) – Stanisław Kierbedź został zastępcą do spraw technicznych naczelnika Zarządu Budowy Mostu Stałego; most został ukończony w 1864 roku i oficjalnie nadano mu nazwę „Most Aleksandryjski”, ale powszechnie był zwany Mostem Kierbedzia; podczas budowy filary budowli posadowione były z zastosowaniem nowatorskiej na ówczesne czasy techniki kesonów; w 1863 roku został odwołany do Petersburga na stanowisko członka Rady Ministerstwa Komunikacji, a 9 lat później został prezesem budowy portów w Kronsztadzie i Petersburgu; mimo, iż Kierbedź osiągnął wysokie stanowiska, to nigdy nie zapomniał o swym pochodzeniu – jego dom w Petersburgu był ośrodkiem Polonii, a w pracy zawodowej starał się otaczać współpracownikami pochodzenia polskiego; po zakończeniu kariery zawodowej został prezesem warszawskiego Towarzystwa Homeopatycznego, któremu pozostawił swoją cenną bibliotekę; księgozbiór techniczny jeszcze za życia podarował bibliotece Politechniki Lwowskiej; pochowany w Warszawie na Cmentarzu Powązkowskim,
• Stanisław Moniuszko herbu Krzywda (1819-1872) – kompozytor, dyrygent, pedagog, organista; autor pieśni, baletów, operetek i oper; do jego najsłynniejszych dzieł należą opery: „Halka”, „Straszny dwór” i „Paria” oraz cykl dwunastu „Śpiewników domowych”, zawierających pieśni do słów różnych poetów polskich i obcych oraz do motywów ludowych – w sumie 268 pieśni; w 1837 roku wyjechał do Berlina, aby kształcić się muzycznie u Carla Friedricha Rungenhagena, u którego studia ukończył w 1840 roku; następnie zamieszkał w Wilnie, gdzie działał jako organista, kompozytor, pedagog i organizator życia muzycznego w mieście; w 1858 roku przeniósł się wraz z rodziną do Warszawy, gdzie objął stanowisko dyrygenta opery, jednocześnie był wykładowcą w Instytucie Muzycznym w Warszawie; zmarł na atak serca; pogrzeb artysty stał się manifestacją narodową; większość pamiątek po kompozytorze przechowuje Warszawskie Towarzystwo Muzyczne im. Stanisława Moniuszki,
• Stanisław Brzóska (1832-1865) – duchowny rzymskokatolicki, generał i naczelny kapelan powstania styczniowego; w chwili wybuchu powstania pełnił rolę naczelnika administracji powstańczej powiatu łukowskiego: 23 stycznia z grupą włościan zaatakował garnizon łukowski; podczas powstania brał udział w bitwach pod Siemiatyczami, Woskrzenicami, Gręzówką, Włodawą, Sławatyczami i Fajsławicami; wiosną 1864 roku zorganizował około czterdziestoosobowy oddział konny, rozbity dopiero w końcu grudnia tego roku; skazany na powieszenie wyrokiem sądu polowego (rosyjskiego); Brzóska był ostatnim powstańcem, który utrzymał się w Królestwie aż do późnej wiosny 1865 roku; 23 maja 2008 roku prezydent Polski Lech Kaczyński podpisał postanowienie o przyznaniu ks. Brzósce pośmiertnie Orderu Orła Białego,
• Stanisław Witkiewicz herbu Nieczuja (1851-1915) – ojciec Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego), malarz, architekt, pisarz i teoretyk sztuki, popularyzator stylu zakopiańskiego; studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu i Monachium; po powrocie do kraju współpracował z „Wędrowcem” oraz zajmował się krytyką artystyczną tworząc jej nowoczesne podstawy; w 1890 roku osiadł w Zakopanem, gdzie zafascynowany tamtejszą sztuką ludową stworzył teorię stylu zakopiańskiego projektując architekturę i wnętrza zakopiańskich willi (m.in. Koliba, Dom pod Jedlami, Pepita, Korwinówka – obecnie Oksza, Zofiówka; był także projektantem kaplicy Najświętszego Serca Jezusowego w Jaszczurówce (obecnie dzielnica Zakopanego; za swą działalność na rzecz miasta został mianowany honorowym obywatelem Zakopanego; autor książki „Na przełęczy” (1891), nazywanej Ewangelią Tatr; pochowany na starym zakopiańskim cmentarzu na Pęksowym Brzyzku (nazwa cmentarza pochodzi od nazwiska darczyńcy ziemi, na której jest zlokalizowany – Jana Pęksy; w gwarze góralskiej „brzyz”, „brzyzek” oznacza urwisko nad potokiem),
• Stanisław Niewiadomski (1859-1936) – kompozytor, dyrygent, krytyk muzyczny, pedagog, związany z Lwowem i Warszawą,
• Stanisław Noakowski (1867-1928) – rysownik, malarz, historyk architektury, profesor Politechniki Warszawskiej,
• Stanisław Feliks Przybyszewski (1868-1927) – pisarz, poeta, dramaturg, nowelista okresu Młodej Polski, przedstawiciel cyganerii krakowskiej i nurtu polskiego dekadentyzmu; okrzyknięty za życia legendą, stał się bohaterem wielu plotek i anegdot (m.in. Tadeusza Boya-Żeleńskiego czy Stanisława Brzozowskiego); przez Augusta Strindberga nazywany „genialnym Polakiem”; propagator haseł: „sztuka dla sztuki” i „naga dusza”, a także autor manifestu „Confiteor”; pisał w języku polskim oraz w niemieckim; w swoich utworach głosił kult sztuki jako jedynego i wyłącznego absolutu („Na drogach duszy”, 1902), ukazał światu wielkość poety Jana Kasprowicza („Z gleby kujawskiej”, 1902), przedstawił swe uwielbienie dla muzyki Chopina („Szopen a Naród”, 1910) oraz apoteozę literatury polskiej („Szlakiem duszy polskiej”, 1917); większości jego dramatów przewija się wątek konfliktu płci, przedstawiony z nieubłaganym fatalizmem, silnie oddziaływający na odbiorcę nastrojowością sytuacji („Matka”, „Śnieg”, „Gody życia”); jego twórczość nie budziła w owym czasie aprobaty – dorabiał odczytami o literaturze (zwłaszcza na temat twórczości Kasprowicza), z którymi jeździł po Polsce; z powodu braku pieniędzy w 1927 roku Przybyszewski powrócił na ojczyste Kujawy, osiadając na zaproszenie Józefa Znanieckiego w dworku w Jarontach pod Inowrocławiem, w pobliżu miejsca swych narodzin; obecnie Przybyszewskiego uważa się za prekursora współczesnego (dwudziestowiecznego) satanizmu intelektualnego,
• Stanisław Mateusz Ignacy Wyspiański (1869-1907) – dramaturg („Wesele”, „Wyzwolenie”, „Bolesław Śmiały”, „Noc listopadowa”), poeta, malarz, grafik, architekt, projektant mebli epoki Młodej Polski; jako pisarz związany z dramatem symbolicznym; nieoficjalnie nazywany „czwartym wieszczem polskim”; pod koniec lat 90-tych XIX wieku odegrał istotną rolę w ruchu modernistycznym: zaprojektował i częściowo wykonał polichromię w restaurowanym kościele Franciszkanów złożoną z motywów kwiatowych, heraldycznych i geometrycznych oraz witraże: bł. Salomei i św. Franciszka oraz Boga Ojca zatytułowany „Stań się”; zdobył Nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności za pejzaże z kopcem Kościuszki; jako malarz i dekorator nawiązał współpracę z Teatrem Miejskim w Krakowie pod dyrekcją Tadeusza Pawlikowskiego – wkrótce na jego scenie rozwinął swoją twórczość dramatyczną; w listopadzie 1900 roku wziął udział w weselu swego przyjaciela Lucjana Rydla w Bronowicach – na kanwie tego wydarzenia powstało słynne „Wesele” (wydane w roku 1901), które przyniosło Wyspiańskiemu sławę i uznanie; w roku 1906 Wyspiański został profesorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych; był członkiem krakowskiej Rady Miejskiej oraz jednym z założycieli Towarzystwa Artystów Polskich "Sztuka"; pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie,
• Stanisław Haller de Hallenburg (1872-1940) – kuzyn gen. Józefa Hallera, pułkownik artylerii C.K. Armii oraz generał dywizji Wojska Polskiego; dwukrotnie odznaczony Orderem Virtuti Militari; ofiara zbrodni katyńskiej; po przewrocie majowym 1926 roku, jako przeciwnik Józefa Piłsudskiego, podał się do dymisji i został przeniesiony w stan spoczynku; osiadł w rodzinnym majątku, gdzie zajmował się pracą społeczną m.in. jako aktywny członek Akcji Katolickiej; we wrześniu 1939 roku, po wybuchu II wojny światowej, oddał się do dyspozycji Naczelnego Wodza; aresztowany przez Sowietów i uwięziony w obozie w Starobielsku, a następnie wywieziony do Charkowa, gdzie w kwietniu 1940 roku został zamordowany przez NKWD; był wytypowany przez premiera Władysława Sikorskiego (nieświadomego wówczas zbrodni katyńskiej) na przyszłego dowódcę Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, gdy na przełomie lipca i sierpnia 1941 roku uzgodniono z ZSRR ich powstanie,
• Stanisław Leopold Brzozowski pseud. Adam Czepiel (1878-1911) – filozof, pisarz, publicysta, krytyk teatralny i literacki epoki Młodej Polski; zwolennik materializmu dziejowego, który wprowadził marksizm do myśli polskiej; twórca "filozofii pracy"; znany głównie jako autor „Legendy Młodej Polski” oraz „Płomieni” – pierwszej polskiej powieści intelektualnej; poliglota – znał kilka języków, m.in. niemiecki, francuski, rosyjski, angielski i włoski; jego filozofia czerpała z myśli Fichtego, Marksa, Nietzschego, Sorela i Kanta; przeciwstawiał się XIX-wiecznemu pozytywizmowi i utylitaryzmowi; jako krytyk literacki Brzozowski wymagał od pisarza zaangażowania w najważniejsze problemy narodu i ludzkiego społeczeństwa: ganił wielu znanych pisarzy i poetów (m.in. Henryka Sienkiewicza) za zaściankowość umysłu, cenił zaś i wytrwale przypominał twórczość Cypriana Kamila Norwida jednocześnie podkreślając, że ówczesna moda na tego poetę jest zjawiskiem płytkim i omijającym najbardziej doniosłe aspekty jego twórczości, takie jak rola pracy i tworzenia w życiu ludzkim (swoją koncepcję pracy Brzozowski tworzył wyraźnie i świadomie wzorując się na ideach Norwida); do myśli Brzozowskiego nawiązywali m.in.: Karol Irzykowski, Teresa Landy, Andrzej Trzebiński, Czesław Miłosz, Stanisław Ignacy Witkiewicz, jak też w swoich homiliach papież Jan Paweł II,
• Stanisław Pigoń (1885-1968) – historyk literatury polskiej, edytor, wydawca tekstów literackich, wychowawca i pedagog, rektor Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1926-1928), profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; na początku okupacji Pigoń (wraz z grupą profesorów krakowskich) więziony był w niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen – swoje doświadczenia z pobytu w tym obozie ujął w szkicu „Wspomnienia z obozu Sachsenhausen 1939-40”; był członkiem Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności; koleje swojego życia opisał w pamiętnikach „Z Komborni w świat” i „Z przędziwa pamięci. Urywki wspomnień”; Pigoń zajmował się literaturą jako przekazem doniosłych treści poznawczych, ideowo-wychowawczych i filozoficznych oraz jej rolą w kształtowaniu polskiej świadomości narodowej; interesował się szczególnie okresami romantyzmu i modernizmu, a przede wszystkim postacią i dziełem Adama Mickiewicza, Aleksandra Fredry, Stefana Żeromskiego i Władysława Orkana; był także odkrywcą twórczości samorodnych pisarzy chłopskich; zajmował się kulturą polskiej wsi; księgozbiór Stanisława Pigonia, liczący 9351 woluminów, został po jego śmierci, zgodnie z jego wolą, przekazany Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie,
• Stanisław Ignacy Witkiewicz pseud. Witkacy (1885-1939) – syn Stanisława, malarz, fotografik, pisarz („622 upadki Bunga”, „Pożegnanie jesieni”, „Nienasycenie”), dramaturg („Karaluchy”, „W małym dworku”, „Kurka Wodna”, „Matka”, „Szewcy”), filozof („Pojęcia i twierdzenia implikowane przez pojęcie Istnienia”); prekursor teatru absurdu; sławę przyniosły mu pastelowe portrety malowane w ramach "Firmy portretowej S. I. Witkiewicz" – portrety te w regulaminie "firmy" zostały podzielone na 5 typów (A-E), w zależności od usytuowania na skali: naturalizm (typ A)– Czysta Forma (typ E),
• Stanisław Baczyński, właśc. Bittner (1890-1939) – ojciec Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, pisarz, krytyk literacki, publicysta i historyk literatury, działacz socjalistyczny, żołnierz Legionów Polskich, kapitan piechoty Wojska Polskiego,
• Stanisław Grzmot-Skotnicki herbu Bogoria (1894-1939) – żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej Józefa Piłsudskiego, generał brygady Wojska Polskiego; wolny czas poświęcał działalności społecznej; był prezesem Zarządu Okręgu Polskiej Macierzy Szkolnej i Wschodnio-Kresowego Klubu Jazdy; ranny pod Tułowicami (18 września 1939 roku), zmarł następnego dnia,
• Stanisław Młodożeniec (1895-1959) – poeta („kwadraty”, „Niedziela”, „Futuro-gamy”, „Futuro-pejzaże”), współtwórca futuryzmu; uczestniczył w głównych publikacjach futuryzmu polskiego („Nuż w bżuhu – jednodńuwka futurystuw”); w 1921 roku opublikował tomik „Kreski i Futureski”, który stanowił jego debiut książkowy; podjął współpracę z redagowaną przez Tadeusza Peipera „Zwrotnicą”, w której pierwszym numerze zamieścił programowy wiersz „Wyskok”; spuścizna literacka Stanisława Młodożeńca znajduje się w zbiorach Muzeum Literatury w Sandomierzu,
• Stanisław Cat-Mackiewicz herbu Bożawola (1896-1966) – starszy brat Józefa Mackiewicza, publicysta polityczny („Historia Polski od 11 listopada 1918 r. do 17 września 1939 r.”, „Historia Polski od 17 września 1939 r. do lipca 1945 r.”, „Stanisław August”, „Dom Radziwiłłów”, „Klucz do Piłsudskiego”, „Nowogródek”), konserwatysta zaliczany do stronnictwa „Żubrów Kresowych”, monarchista; podczas wojny polsko-bolszewickiej wstąpił ochotniczo do partyzanckiego oddziału jazdy mjr. Władysława Dąbrowskiego (późniejszy 13 Pułk Ułanów Wileńskich); w latach 1922–1939 był założycielem, wydawcą i redaktorem naczelnym gazety „Słowo”, wychodzącego w Wilnie dziennika konserwatywnego popieranego i finansowanego przez kresowe środowiska ziemiańskie; w 1931 roku odbył podróż po ZSRR, której owocem była publicystyczna książka „Myśl w obcęgach”, rzetelnie opisująca i krytykująca tamtejsze stosunki; zwolennik Józefa Piłsudskiego – po zamachu majowym w 1926 roku doprowadził do spotkania Piłsudskiego z arystokracją na zamku Radziwiłłów w Nieświeżu; po śmierci Józefa Piłsudskiego znajdował się w opozycji wobec ostatnich rządów sanacji, za co w 1939 roku przez 17 dni więziony był w obozie w Berezie Kartuskiej; w latach 1946–1950 wydawał w Londynie tygodnik „Lwów i Wilno”; był premierem Rządu na Uchodźstwie (od 7 czerwca 1954 roku do 21 czerwca 1955 roku); po powrocie do kraju publikował głównie w Instytucie Wydawniczym PAX, pisywał też (pod pseudonimem) do paryskiej „Kultury”, za co wytoczono mu proces o działalność na szkodę socjalistycznego państwa – proces ten został umorzony ze względu na śmierć oskarżonego; pseudonim „Cat” zaczerpnął z opowiadania Rudyarda Kiplinga o kocie, który chodził własnymi ścieżkami,
• Stanisław Józef Dubois (1901-1942) – działacz Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) oraz Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR), publicysta; brał udział w powstaniu śląskim i wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku; był twórcą i przewodniczącym Czerwonego Harcerstwa TUR; w latach 1928-1933 sprawował mandat posła II i III kadencji Sejmu RP, a od 1938 roku – radnego Warszawy; pracował na stanowisku sekretarza redakcji gazety „Robotnik”; jako przeciwnik rządzącej po 1926 roku sanacji został w 1930 roku uwięziony w twierdzy brzeskiej, a następnie skazany w "procesie brzeskim" na trzy lata więzienia; brał udział w wojnie obronnej 1939 roku, a następnie w lewicowej konspiracji antyhitlerowskiej; niespełna rok po klęsce Polski został aresztowany i trafił do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie uczestniczył w obozowej konspiracji rotmistrza Witolda Pileckiego; rozstrzelany w 1942 roku,
• Stanisław Marusarz (1913-1993) – skoczek narciarski, dwuboista i alpejczyk (w biegu zjazdowym i kombinacji alpejskiej), czterokrotny olimpijczyk, podporucznik AK, trener; wicemistrz świata w skokach z Lahti (1938); kawaler Krzyża Wielkiego, Krzyża Komandorskiego, Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyża Srebrnego Orderu Wojennego Virtuti Militari; najlepszy Sportowiec Polski w roku 1938 w Plebiscycie Przeglądu Sportowego; Zasłużony Mistrz Sportu z 1951 roku; był dwudziestojednokrotnym mistrzem Polski w skokach, zjeździe, kombinacji klasycznej i alpejskiej oraz w sztafetach biegowych 4 razy 10 km i 5 razy 10 km; autor książek „Na skoczniach Polski i świata. Kartki z pamiętnika” i „Skok, który uratował mi życie”; startował na nartach przez ponad 30 lat,
• Stanisław Grzesiuk (1918-1963) – pisarz, pieśniarz (zwany bardem z Czerniakowa), z zawodu elektromechanik; autor popularnej, autobiograficznej trylogii literackiej – „Boso, ale w ostrogach”, „Pięć lat kacetu” i „Na marginesie życia”; oprócz pisarstwa parał się też popularyzowaniem przedwojennego folkloru stolicy i gwary warszawskiej, wykonywał uliczne pieśni warszawskie, przygrywając sobie na bandżoli lub mandolinie; do najpopularniejszych piosenek przezeń wykonywanych należą: „Czarna Mańka”, „Siekiera, motyka”, „Bujaj się Fela”, „Bal na Gnojnej”, „Ballada o Felku Zdankiewiczu”, „Komu dzwonią”, „U cioci na imieninach” oraz „Nie masz cwaniaka nad warszawiaka”; po II wojnie światowej był warszawskim radnym oraz działaczem społeczno-lewicowym, gorąco sympatyzującym z nowo powstałym PRL-em; widział w nim szansę dla zapobieżenia nędzy, chorobom i (jak uważał) obecnemu w dwudziestoleciu międzywojennym wyzyskowi; jego imieniem nazwano jedną z ulic warszawskiego Czerniakowa,
• Stanisław Lem (1921-2006) – pisarz, filozof i futurolog, przedstawiciel nurtu fantastyki naukowej; jego twórczość porusza tematy takie jak: rozwój nauki i techniki, natura ludzka, możliwość porozumienia się istot inteligentnych czy miejsce człowieka we Wszechświecie; dzieła Lema zawierają odniesienia do stanu współczesnego społeczeństwa, refleksje naukowo-filozoficzne na jego temat, a także krytykę ustroju socjalistycznego; jest najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem, a w pewnym okresie był najbardziej poczytnym nieanglojęzycznym pisarzem SF; jego książki zostały przetłumaczone na 41 języków i osiągnęły łączny nakład ponad 30 mln egzemplarzy; odznaczony m.in. medalem „Gloria Artis” i najwyższym polskim odznaczeniem państwowym Orderem Orła Białego; jego imieniem nazwano planetoidę oraz pierwszego polskiego satelitę naukowego; ulubioną lekturą Lema była Trylogia Henryka Sienkiewicza, ale czytał z niej tylko najlepsze, jego zdaniem, fragmenty; z poezji bardzo cenił sobie twórczość Bolesława Leśmiana; lubił muzykę poważną, szczególnie symfonie Beethovena, jazz (duet Louisa Armstronga z Ellą Fitzgerald), piosenki z Kabaretu Starszych Panów oraz niektóre piosenki grupy The Beatles; do ulubionych filmów rozrywkowych Lema należały obrazy poświęcone postaci King Konga, seria z Jamesem Bondem, „Gwiezdne Wojny” oraz serial „Star Trek” – te ostatnie krytykował jednak za lekceważenie przez scenarzystów podstawowych praw fizyki; z kina artystycznego najbardziej cenił filmy reżysera hiszpańskiego Luisa Buñuela; był poliglotą: znał łacinę, niemiecki, francuski, angielski, ukraiński i rosyjski; był także pasjonatem narciarstwa oraz motoryzacji,
• Stanisław Bareja (1929-1987) – reżyser, scenarzysta filmowy („Zmiennicy”, „Alternatywy 4”, „Miś”, „Co mi zrobisz jak mnie złapiesz?”, „Brunet wieczorową porą”, „Nie ma róży bez ognia”, „Poszukiwany, poszukiwana”, „Mąż swojej żony”) i aktor; ogłoszony najlepszym reżyserem komediowym stulecia na gali Złotych Kaczek, przyznawanych przez Film (12 listopada 2008 roku); tworzył przede wszystkim komedie (także seriale telewizyjne) a wiele jego filmów znalazło się w czołówce polskiej kinematografii; w swoich filmach obnażał słabości człowieka wynikające zarówno z jego natury jak i będące wynikiem absurdalnej rzeczywistości PRL, w jakiej przyszło żyć bohaterom jego filmów,
• Stanisław Goszczurny (1929-2003) – pisarz („Jolka, córka mewy”, „Koniec najdłuższego rejsu”, „Morze nie odda ofiar”, „Mewy”, „Pierwszy sztorm”, „Prom”, „Stella Maris”, „Wiatr”) i dziennikarz marynistyczny; redaktor naczelny Rozgłośni Gdańskiej Polskiego Radia (1968-1974); redaktor dziennika „Rzeczpospolita” (1981-1989),
• Stanisław Grochowiak (1934-1976) – poeta, dramatopisarz i publicysta; pracował w Instytucie Wydawniczym PAX, a następnie w redakcjach „Za i przeciw”, „Współczesności”, „Nowej Kultury”, „Kultury”, „Poezji” i „Miesięcznika Literackiego”; należał do tzw. pokolenia „Współczesności”, debiutował w 1951 roku wierszami „Ave Maryja” i „Notuję Deszcz”; pierwszy kompletny tom poezji „Balladę rycerską”, wydał w roku 1956 i był to jeden z najciekawszych debiutów po zakończeniu stalinizmu; w tym samym roku (1956) wydał swoją pierwszą powieść „Plebanię z magnoliami”; Grochowiak zapisał się w polskiej powojennej poezji jako twórca poszukujący nowych form ekspresji poetyckiej i przeciwstawiający się tradycyjnej interpretacji „piękna”; był klasyfikowany jako poeta reprezentujący nurt turpistyczny (od łac. turpis – brzydki) – programowym przykładem jest wiersz „Płonąca żyrafa”; w późniejszym okresie swojej twórczości skłaniał się ku klasyczności i zgodzie na reguły dnia codziennego (bunt nie przemija, bunt się ustatecznia); poetę cechowała szczególna wrażliwość na barwy – jeśli w jego utworach pojawiał się jakiś kolor, nigdy nie był to przypadek (kolor czarny symbolizował śmierć lub żałobę, zielony – rozkład ciała, błękitny – nieograniczone przestrzenie, niebo, a także życie, czerwony – aktywność).
Bohaterowie literatury pięknej:
• Stanisław Sieciecha z powieści Juliana Ursyna Niemcewicza „Dwaj panowie Sieciechowie”,
• Stach z „Krakowiaków i górali” Wojciecha Bogusławskiego,
• Staś Tarkowski z powieści Henryka Sienkiewicza „W pustyni i w puszczy”,
• Stanisław Skrzetuski z „Potopu” Henryka Sienkiewicza,
• Stanisław Połaniecki z „Rodziny Połanieckich” Henryka Sienkiewicza,
• Stanisław Wokulski z „Lalki” Bolesława Prusa,
• Staś z noweli Bolesława Prusa „Przygoda Stasia”,
• Stanisław z opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza „Brzezina”,
• Stasiek z powieści Andrzeja Struga „Dzieje jednego pocisku”,
• Stanisław z powieści Tadeusza Konwickiego „Rojsty”.

„Klnę się na Sophii Loren nogę,
Że Stasiom lepiej nie wchodzić w drogę.
Najgorsi zaś (ten problem zna się!)
Są, że tak powiem, Stasie w masie.
Bo pojedynczo Stach
Czy Staszek,
Potrafi, ach,
Być jak ten ptaszek,
Subtelny, wdzięczny, ćwierkający –
Lecz potrąć tylko go niechcący,
A zaraz błyska mu coś w oku
I z głupstwa groźna rośnie sprawa.
I w jednej chwili
Hokus pokus
Zmienia się Stasio w Stanisława”.
(Ludwik Jerzy Kern)


********************************************************************************************************************

STEFAN – imię męskie używane w wielu krajach (greckie stephanos – wieniec, korona, znak zwycięstwa, ale także: ogrodzenie, otoczenie, obwarowanie):
• niemieckie – Stephan, Stefan, Steffen, Steven,
• angielskie – Stephen, Steven,
• francuskie – Etienne, Stephane,
• hiszpańskie – Esteban,
• portugalskie – Estevan,
• włoskie – Stefano,
• węgierskie – Istvan,
• rosyjskie – Stiefan,
• czeskie – Stefan.
Stefan obchodzi imieniny:
17 kwietnia; 2, 3 sierpnia; 2 września; 22, 28 listopada.
Forma żeńska: STEFANIA.
Zdrobnienia: Stefanek, Stefek, Stefko, Stefcio.
Przekształcenie: Szczepan.
Od imienia Stefan biorą początek następujące nazwiska:
Stefanek, Stefaniuk, Stefankiewicz, Stefanowicz, Stefanowski, Stefańczak, Stefański, Stefczyk, Stefek, Stefko.
Z imieniem tym związane są powiedzenia:
• Stefan Batory dał rozumu wory.
• Za króla Batorego stało się wiele dobrego.
Znani Polacy:
• Stefan Czarniecki herbu Łodzia (1599-1665) – wybitny dowódca wojskowy, oboźny wielki koronny i kasztelan kijowski (od 1652 roku), starosta kowelski (od 1655 roku), wojewoda ruski (od 1657 roku), starosta tykociński (od 1659 roku), wojewoda kijowski (od 1664 roku), hetman polny koronny (w 1665 roku); właściciel dóbr tykocińskich nadanych mu za zasługi na rzecz ojczyzny; najbardziej znany z prowadzenia wojny partyzanckiej przeciw wojskom Karola X Gustawa w czasie potopu szwedzkiego, choć miał też poważny wkład w pacyfikację powstania Chmielnickiego i w trakcie wojny polsko-rosyjskiej (w latach 1654–1667); jako wódz charakteryzował się zdecydowaniem i umiejętnością szybkiego podejmowania decyzji, lecz także skłonnością do ryzykanctwa i brawurą, umiał w razie potrzeby utrzymywać żelazną dyscyplinę w podległych jednostkach, nie wahając się przed stosowaniem okrutnych kar; nie odebrał on odpowiedniego wykształcenia, a cała jego wiedza wynikała ze zdobytego doświadczenia bojowego, co w wielu wypadkach okazywało się bezcenne; dowodząc większymi zgrupowaniami poniósł kilka bolesnych porażek, jednak część z nich wynikła nie z braku umiejętności Czarnieckiego, lecz z okoliczności, że w długich okresach czasu wypadało mu dowodzić jednostkami niedoświadczonymi, ze sporym udziałem pospolitego ruszenia; w okresie potopu szwedzkiego był mężem opatrznościowym – w wojnie podjazdowej okazał się niezastąpiony i tu ujawnił się jego talent i wielkość; jako żołnierz był jednak słabym politykiem, choć wierność zasadom i dworowi królewskiemu pozwoliła mu ostatecznie na zdobycie nie tylko sławy i majątku, ale i buławy hetmańskiej,
• Stefan Florian Garczyński (1805-1833) – poeta romantyczny, uczestnik powstania listopadowego (12 września 1831 jako porucznik Szwadronu Jazdy Poznańskiej został odznaczony Złotym Krzyżem Wojskowym Virtuti Militari), przyjaciel Adama Mickiewicza, autor poematu „Wacława dzieje” oraz „Sonetów wojennych”; Adam Mickiewicz opiekował się Garczyńskim w czasie jego choroby (poeta chorował na gruźlicę), a po śmierci wydał jego dzieła („Poezje”) dokonując nieznacznych zmian,
• Stefan Szolc-Rogoziński (1861-1896) – podróżnik, badacz Afryki, zwłaszcza Kamerunu, do którego zorganizował wyprawę (w latach 1882-1885); badał wybrzeże Kamerunu, dorzecze rzeki Mungo oraz odkrył Jezioro Słoniowe (Balombi-O-M'Bu); w 1882 roku w Kamerunie założył polską kolonię, która nie przetrwała długo, gdyż już w 1884 roku przybyli na te tereny Niemcy i Anglicy; zdobył szczyt Fako (dziś: wulkan Kamerun, 4095 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Kamerunu (wraz z Leopoldem Janikowskim, meteorologiem); od 1885 roku członek Królewskiego Towarzystwa Geograficznego w Londynie; w latach 1892-1893 podróżował po Egipcie; w 1893 roku powrócił do kraju, jednakże z nadzieją na następne wyprawy pojechał do Paryża – tam, w wieku 35 lat, zginął tragicznie pod kołami omnibusa; założyciel warszawskiego Muzeum Etnograficznego, któremu ofiarował zebrane przez siebie eksponaty,
• Stefan Żeromski herbu Jelita (1864-1925) – prozaik („Przedwiośnie”, „Syzyfowe prace”, „Wiatr od morza”, „Dzieje grzechu”, „Ludzie bezdomni”, „Puszcza jodłowa”, „Uroda życia”, „Wierna rzeka”), publicysta, dramaturg, nazwany „sumieniem polskiej literatury”; w młodości z powodów finansowych zmuszony do porzucenia studiów i rozpoczęcia pracy guwernera w domach ziemiańskich (m.in. w Łysowie i Nałęczowie); w 1892 roku przebywał krótko w Zurychu, Wiedniu, Pradze, Krakowie, a pod koniec roku wyjechał do Szwajcarii (tam powstały „Syzyfowe prace”); po powrocie do kraju w 1897 roku pracował jako pomocnik bibliotekarza w Bibliotece Ordynacji Zamojskiej w Warszawie (do roku 1904); w 1904 roku wyszła powieść „Popioły”, której sukces wydawniczy pozwolił przenieść się rodzinie Żeromskiego prawie na rok do Zakopanego; od 1905 roku działał w organizacjach demokratycznych i socjalistycznych, był inicjatorem założenia Uniwersytetu Ludowego, organizował kursy dokształcające dla uczniów szkoły rzemieślniczej, w jego domu prowadzono ochronkę i tajną szkołę; po wybuchu I wojny światowej zgłosił się do Legionów Polskich, jednak nigdy nie brał udziału w walkach –wrócił do Zakopanego i działał w pracach Naczelnego Komitetu Zakopiańskiego, był prezydentem Rzeczypospolitej Zakopiańskiej; w wolnej Polsce Żeromski zamieszkał w Warszawie, gdzie brał znaczący udział w życiu literackim: był inicjatorem powstania projektu Akademii Literatury, Straży Piśmiennictwa Polskiego, a w 1925 roku został założycielem i pierwszym prezesem polskiego oddziału PEN Clubu; brał także udział w akcji propagandowej na Powiślu celem przyłączenia tych terenów do Polski, między innymi w Iławie, Suszu, Prabutach, Kwidzynie, Sztumie, Grudziądzu i wielu innych miejscowościach Warmii, Mazur i powiatów nadwiślańskich (Powiśla),
• Stefan Krzywoszewski (1866-1950) – pisarz, dramaturg, klasyk tzw. „komedii mieszczańskiej” („Edukacja Bronki”, „Rozstaje”, „Koleżanki”, „Rusałka”), dziennikarz; założyciel i redaktor tygodnika „Świat” (1906-1933); od 1919 roku prezes Związku Autorów Dramatycznych; dyrektor Teatrów Miejskich i Teatru Narodowego w Warszawie (w latach 1931-1934),
• Stefan Zygmunt Czarnowski (1879-1937) – socjolog, folklorysta i historyk kultury, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; w pracy badawczej zajmował się socjologią kultury, metodologią badań socjologicznych, historią kultury celtyckiej i irlandzkiej oraz religioznawstwem i socjologią religii; podał własną definicję pojęcia kultura; na podstawie sylwetki św. Patryka opracował klasyfikację bohaterów narodowych i przedstawił teorię heroizacji jako procesu społecznego i historycznego,
• Stefan Cybichowski (1881-1940) – architekt i działacz społeczny; preferowana przez niego architektura odwoływała się do form klasycystycznych, które dominowały przez pierwsze dziesięciolecie Drugiej Rzeczypospolitej, sięgał też po rozwiązania neobarokowe (m.in. kościoły i klasztory w: Poznaniu, Toruniu, Zdziechowie, Chełmży, Inowrocławiu, Kruszwicy, Tczewie, Fordonie, pałac biskupi w Gnieźnie, Bank Włościański w Poznaniu, fabryki i zakłady przemysłowe w Poznaniu, Elektrownia Miejska w Poznaniu, Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Toruniu, pomnik poległych w Trzemesznie, dwory i pałace ziemiańskie); w zasługę za zaprojektowanie ok. 100 obiektów sakralnych na terenie Wielkopolski i Pomorza, otrzymał tytuł honorowego „Szambelana papieskiego”; Kazimierz Sobkowicz w swej książce o poznańskich architektach nazwał go „niekwestionowanym rekordzistą projektów budowli sakralnych”; jako jeden z najbardziej zasłużonych architektów wielkopolskich został aresztowany przez Gestapo 28 października 1939 roku wraz z grupą profesorów i osadzony w Forcie VII – tam też został rozstrzelany przez hitlerowców 6 stycznia 1940 roku; jego symboliczna mogiła znajduje się na Cmentarzu Parafialnym św. Jana Vianneya w Poznaniu,
• Stefan Jaracz (1883-1945) – aktor teatralny i filmowy („Przedwiośnie”, „Księżna łowicka”, „Jego wielka miłość”), pisarz, publicysta, założyciel i dyrektor teatru „Ateneum” w Warszawie; najprostszymi środkami opartymi na naturalistycznej metodzie mistrza Kazimierza Kamińskiego ukazywał złożoną psychikę człowieka: do pamiętnych jego ról teatralnych należą: tytułowe w „Szczęściu Frania” Perzyńskiego i „George Dandin” Moliera, Smugonia w „Przepióreczce” Żeromskiego, Rejenta w „Zemście” Fredry oraz Kalibana w „Burzy” Szekspira; od wczesnej młodości przyjaźnił się z Juliuszem Osterwą: pracowali wspólnie w teatrach Krakowa i Poznania; później dyrektor Osterwa zaprosił go do zespołu Reduty oraz Teatru Narodowego; w czasie okupacji niemieckiej związany z polityczno-wojskową katolicką organizacją podziemną „Unia”; uważany za jednego z największych aktorów polskich i współtwórcę nowoczesnej sztuki aktorskiej; odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1930),
• Stefan Władysław Bryła (1886-1943) – inżynier budowlany, pionier spawalnictwa, profesor Politechniki Lwowskiej i Warszawskiej, polityk lwowskiej chadecji; w 1928 roku opracował dla Ministerstwa Robót Publicznych pierwsze na świecie przepisy spawania konstrukcji stalowych w budownictwie (stały się one wzorem dla podobnych przepisów w innych krajach); w 1929 roku został powołany na członka stałej międzynarodowej komisji mostów i konstrukcji inżynierskich; napisał ok. 250 prac naukowych, podręczników i artykułów; współpracował przy budowie wieżowców w USA, m.in. Woolworth Building w Nowym Jorku (wówczas najwyższego budynku na świecie); zajmował się również polityką: był zwolennikiem porozumienia się z sanacją – w 1934 roku dokonał rozłamu w ChD powołując propiłsudczykowskie Zjednoczenie Chrześcijańsko-Społeczne; w czasie okupacji niemieckiej w strukturach podziemnego państwa polskiego w Biurze Delegata Rządu na Kraj był szefem komórki Robót Publicznych i Odbudowy: opracował w nim 10-letni plan powojennej odbudowy Polski ze zniszczeń wojennych oraz instrukcję dla Kedywu AK — "Jak niszczyć stalowe mosty"; za organizowanie tajnego nauczania został wraz z całą rodziną aresztowany przez Niemców i rozstrzelany (3 grudnia 1943 roku) u zbiegu ul. Puławskiej i Goworka; jego symboliczny grób znajduje się na warszawskich Powązkach; Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa ustanowił w roku 1964 nagrodę PZITB im. Stefana Bryły, która jest przyznawana corocznie, indywidualnie i jednorazowo za osiągnięcia naukowo-badawcze lub naukowo-techniczne w dziedzinie konstrukcji budowlanych; w 1995 roku American Welding Society uhonorowało dorobek Stefana Bryły nagrodą Historic Welded Structure Award za spawany most na Słudwi; niektóre z konstrukcji Stefana Bryły: kompleks budynków Muzeum Narodowego i Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, hale Fabryki Parowozów w Warszawie (1922), Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych w Warszawie (1928), pierwszy na świecie drogowy spawany most na rzece Słudwi (1927-1929), budynek biurowy PKO (Poczty Głównej) przy ul. Świętokrzyskiej w Warszawie wysokości 8 kondygnacji (1930-1932), gmach Urzędu Skarbowego w Katowicach (drapacz chmur, tzw. mister Katowic) wysokości 14 kondygnacji (1930-1932), budynek mieszkalno-biurowy Towarzystwa "Prudential" (Hotel Warszawa) przy Placu Powstańców Warszawy wysokości 17 kondygnacji (1931-1934), budynek Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie wysokości 9 kondygnacji (1934), gmach Marynarki Wojennej w Warszawie wysokości 5 kondygnacji (1934), budynek mieszkalny Funduszu Kwaterunku Wojskowego (Dom Bez Kantów) przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie wysokości 8 kondygnacji (1934-1935), Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych w Łodzi (1935), Hala Targowa w Katowicach (1935), budynek Komunalnej Kasy Oszczędności w Chorzowie wysokości 10 kondygnacji (1935-37), Szpital Okręgowy im. marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie (1939),
• Stefan Grabiński (1887-1936) – pisarz, przedstawiciel nurtu grozy w polskiej literaturze międzywojennej; klasyk noweli fantastycznej, twórca horroru kolejowego, określany czasem mianem „polskiego Poe” lub „polskiego Lovecrafta”; największe uznanie zyskał Grabiński jako nowelista „Na wzgórzu róż”, „Demon ruchu”, „Szalony pątnik”, „Niesamowita opowieść”, „Księga ognia”, „Namiętność”); mniejszą wartość artystyczną przypisuje się jego powieściom („Salamandra”, „Cień Bafometa”, „Klasztor i morze”, „Wyspa Itongo”), które współcześnie zostały niedostrzeżone lub ostro skrytykowane, po wojnie zaś uznano je za anachroniczne; oprócz okresu krótkotrwałej popularności, jaką udało mu się zdobyć dzięki „Demonowi ruchu”, Grabiński przez całe życie pozostawał twórcą niedocenianym; współcześni krytycy, przyzwyczajeni do panującej powszechnie szkoły realistycznej i naturalistycznej, często nie potrafili zrozumieć nowatorstwa jego „niesamowitych opowieści”; jedną z niewielu osób przychylnych Grabińskiemu, obok Wilama Horzycy i Jerzego Płomieńskiego, był jego największy miłośnik, popularyzator i przyjaciel – Karol Irzykowski; renesans twórczości Grabińskiego w Polsce nastąpił dopiero po II wojnie światowej, przede wszystkim dzięki staraniom historyka literatury Artura Hutnikiewicza, autora monografii „Życie i twórczość Stefana Grabińskiego” (1959) i redaktora trzytomowych „Dzieł wybranych” (1980) pisarza; od lat 80-tych XX wieku następuje stopniowy spadek zainteresowania sylwetką i twórczością pisarza; jednym z dzisiejszych promotorów twórczości Stefana Grabińskiego jest Paweł Dunin-Wąsowicz, wydawca pierwszej po wojnie pełnej edycji „Demona ruchu”,
• Stefan Błachowski (1889-1962) – psycholog, profesor uniwersytetu w Poznaniu, założyciel Polskiego Towarzystwa Psychologicznego; w pracy naukowej zajmował się psychofizjologią, psychologią religii, psychologią pamięci; jako pierwszy w Polsce prowadził doświadczalne badania nad omamami, halucynacjami i psychozami religijnymi; był również pionierem polskich badań nad pamięcią i zdolnościami matematycznymi; zajmował się rolą wyobraźni, pamięci, erudycji, podświadomości i pomysłów w twórczości naukowej; zainicjował polskie badania nad psychologią sportu; ogłosił ponad 100 prac naukowych,
• Stefan Dąb-Biernacki (1890-1959) – żołnierz Legionów Polskich, członek Polskiej Organizacji Wojskowej, uczestnik I wojny światowej i walk o niepodległość Polski w wojnie polsko-bolszewickiej (za co został odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari III, IV i V klasy – jako jeden z 3 oficerów) oraz II wojny światowej, generał dywizji Wojska Polskiego; 11 listopada 1926 roku został mianowany generałem do prac przy Generalnym Inspektorze Sił Zbrojnych w Warszawie, zaś w roku 1929 przesunięty na takie samo stanowisko z siedzibą w Wilnie; rok później mianowany inspektorem armii z siedzibą w Wilnie, a z dniem 1 stycznia 1931 roku awansowany na generała dywizji – na stanowisku tym pozostawał do września 1939 roku; po II wojnie światowej przedostał się do Francji, jednak gen. Władysław Sikorski odsunął go – tak jak większość piłsudczyków – od wszelkich funkcji w Armii Polskiej na Zachodzie; po przedostaniu się do Anglii gospodarował na farmie w Walii; pochowany na cmentarzu w Brompton w Londynie,
• Stefan Banach (1892-1945) – matematyk, jeden z przedstawicieli lwowskiej szkoły matematycznej, profesor uniwersytetu we Lwowie; matematykę studiował jako samouk; po wybuchu I wojny światowej pracował jako nadzorca przy budowie dróg – nie został wcielony do armii z powodu leworęczności i wady wzroku; w 1920 roku (nie mając dyplomu ukończenia studiów) doktoryzował się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy, w której zawarł podstawowe twierdzenia analizy funkcjonalnej, nowej dyscypliny matematyki; w latach 1922–1939 kierował jednym z zakładów w Instytucie Matematycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza, rozwijając – obok dużej aktywności dydaktycznej – wielką działalność naukowo-badawczą; stał się wkrótce największym autorytetem w analizie funkcjonalnej – dokoła którego zaczęła się skupiać plejada młodych talentów w dziedzinie matematyki i nauk ścisłych; w ten sposób wyrosła – pod kierownictwem Steinhausa – nowa, lwowska szkoła matematyczna, która wkrótce, bo już w 1929 roku, zaczęła wydawać własny organ, poświęcony analizie funkcjonalnej – „Studia Mathematica”; Banach był autorem ponad 60 prac naukowych i twórcą wielu twierdzeń o fundamentalnym znaczeniu dla wielu działów matematyki: pierwsze jego prace dotyczyły szeregów Fouriera, funkcji i szeregów ortogonalnych, równań Maxwella, funkcji pochodnych funkcji mierzalnych, teorii miary; w pracy doktorskiej podał pierwszą aksjomatyczną definicję przestrzeni, nazwanych później jego imieniem (przestrzenie Banacha), które sam określił jako przestrzenie typu B; ugruntował ostatecznie podstawy niesłychanie ważnej w nowoczesnych zastosowaniach matematyki analizy funkcjonalnej (podał jej fundamentalne twierdzenia, wprowadził jej terminologię, którą zaakceptowali matematycy na całym świecie); w 1924 roku został członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności, od 1931 roku był członkiem zwyczajnym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członkiem przybranym (1923) i członkiem czynnym (1927) Towarzystwa Naukowego we Lwowie, członkiem założycielem (1919) Polskiego Towarzystwa Matematycznego i jego wiceprezesem (1932–1936) oraz prezesem (1939–1945); w latach 1936–1939 był wiceprzewodniczącym Komitetu Matematycznego Rady Nauk Ścisłych i Stosowanych; o uznaniu zasług Banacha w kraju świadczy to, że był kilkakrotnie laureatem nagród naukowych, a w 1939 roku PAU przyznała mu wielką nagrodę; był nie tylko wykładowcą, ale także autorem wielu podręczników, w tym podręczników matematycznych dla szkół średnich; w 1992 roku – w stulecie urodzin wielkiego matematyka – ustanowiono Medal im. Stefana Banacha za wybitne zasługi w dziedzinie rozwoju nauk matematycznych (międzynarodowa nagroda przyznawana przez Prezydium PAN),
• Stefan Starzyński pseud. Lew (1893-1943) – żołnierz Wojska Polskiego (major rezerwy), polityk, ekonomista, publicysta, prezydent Warszawy (1934-1939) i jej obrońca we wrześniu 1939 roku; w plebiscycie zorganizowanym przez redakcję "Gazety Wyborczej", "Radio Kolor" i Warszawski Ośrodek Telewizyjny wybrany "Warszawiakiem Stulecia"; jako ekonomista opowiadał się za rozwojem samorządu terytorialnego i gospodarczego, wyjście z kryzysu gospodarczego widział poprzez interwencjonizm podatkowy, kredytowy i celny, domagał się rozszerzenia działalności państwowych monopoli, łączył nadzieje gospodarcze z rozwojem polityki morskiej Państwa, budową Gdyni i magistrali kolejowej Śląsk-Gdynia; po przewrocie majowym (1926) pracował jako urzędnik ds. szczególnych zleceń przy prezesie Rady Ministrów, dyrektor Departamentu Ogólnego Ministerstwa Skarbu, następnie wiceminister skarbu, wiceprezes Banku Gospodarstwa Krajowego, generalny komisarz Pożyczki Narodowej; w latach trzydziestych prowadził wykłady w Wyższej Szkole Handlowej, w 1934 roku został prezesem Związku Miast Polskich, w 1937 roku zaangażował się w polityczną działalność Obozu Zjednoczenia Narodowego, w tym samym roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi; zwolennik autorytarnych rządów Józefa Piłsudskiego, nienawidził urzędniczej rutyny; pełen energii i inicjatywy, częstokroć także apodyktyczny, lecz nie bał się robić sobie wrogów w obronie spraw które uważał za słuszne; wielką jego zasługą jest uporządkowanie ustroju stolicy; bilans 5-letnich rządów Starzyńskiego w Warszawie: budowa ponad 100 tys. mieszkań z infrastrukturą, budowa 30 gmachów szkolnych i modernizacja kilkudziesięciu starych, wykończenie i oddanie do użytku – Muzeum Narodowego, Domu turysty, hali targowej na Żoliborzu, szpitala Przemienienia Pańskiego, renowacja Pałacu Blanka, Arsenału, Pałacu Brühla, odkrycie średniowiecznych murów Warszawy, założenie muzeum na Zamku Warszawskim i Muzeum Piłsudskiego w Belwederze, przygotowanie projektu budowy mostu Piłsudskiego i sieci metra, modernizacja tras wylotowych Warszawy, modernizacja siedmiu szpitali; podczas kampanii wrześniowej po odmowie wykonania rozkazu ewakuacji ze stolicy, sprawował funkcję komisarza cywilnego przy Dowództwie Obrony Warszawy, na propozycję odlotu z Warszawy samolotem przysłanym przez E. Rydza-Śmigłego, odpowiedział gen. J. Rómmlowi jako dowódcy obrony stolicy: "Tak jak Pan dzieli los swoich żołnierzy – tak i ja pozostanę wśród swoich"; znakomity organizator, podtrzymywał ducha oporu ludności żarliwymi przemówieniami radiowymi; zachowało się nagranie, w którym wypowiedział pamiętne słowa: "Chciałem, by Warszawa była wielka (...) I dziś widzę ją wielką ..."; po kapitulacji miasta był współtwórcą struktury administracji podziemnej; aresztowany przez Niemców 27 października 1939 roku w ratuszu, był więziony kolejno na Pawiaku w Warszawie, w Moabicie w Berlinie oraz w obozie koncentracyjnym w Dachau; 27 lipca 1939 roku napisał testament, w którym własne zbiory sztuki zapisał Muzeum Narodowemu; 28 marca 2010 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Stefana Starzyńskiego Orderem Orła Białego „w uznaniu znamienitych zasług dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za wielki wkład w rozwój Warszawy oraz za wykazaną odwagę i męstwo podczas jej obrony w 1939 roku”,
• Stefan Paweł Rowecki pseud. Grot (1895-1944) – generał dywizji Wojska Polskiego, komendant główny Armii Krajowej (dowódca sił zbrojnych kraju od 14 lutego 1942 roku do 30 czerwca 1943 roku), teoretyk wojskowości; w listopadzie 1918 roku, gdy utworzono niepodległe państwo polskie, uczestniczył w rozbrajaniu okupantów niemieckich; w latach 1919-1920 walczył w wojnie z bolszewikami, m.in. jako szef Oddziału II Frontu Południowo-Wschodniego i Grupy Uderzeniowej gen. Edwarda Rydza-Śmigłego; podczas II wojny światowej pod koniec 1941 roku utworzył organizację "Wachlarz", a następnie doprowadził do połączenia najważniejszych organizacji konspiracyjnych w kraju w jednolite wojsko podziemne, od 1942 roku występujące jako Armia Krajowa (14 lutego 1942 roku został komendantem głównym AK); od 1942 roku, kiedy uzyskał zgodę na prowadzenie ograniczonej walki zbrojnej, nadzorował przygotowanie planu powstania powszechnego, jakie Polskie Państwo Podziemne zamierzało wywołać pod koniec wojny; od 7 grudnia 1942 roku pełnił dodatkowo funkcję Delegata Ministra Obrony Narodowej w Kraju; był przeciwny współpracy z komunistami polskimi z PPR, m.in. nie zgadzając się na mediacje (1940) z jej nieoficjalnym przedstawicielem – Michałem Żymierskim (wówczas agentem NKWD); w czasie okupacji niemieckiej stał się obiektem szczególnego zainteresowania niemieckich władz bezpieczeństwa, głównie z uwagi na znaczenie stanowisk które zajmował w polskim ruchu oporu – został uznany za "wroga numer jeden" III Rzeszy w okupowanej Polsce i umieszczony na pierwszym miejscu niemieckiej listy poszukiwanych Polaków; 1 sierpnia 1944 roku, Heinrich Himmler, na wieść o wybuchu powstania warszawskiego nakazał niezwłoczne zgładzenie Stefana Roweckiego; według powojennych ustaleń historyków został on zamordowany w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku,
• Stefan Mossor (1896-1957) – dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, teoretyk sztuki wojennej, twórca jednego z planów wojny obronnej Polski z Niemcami, zastępca szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (1946–1949); dowódca powołanej w celu przesiedlenia ludności ukraińskiej Grupy Operacyjnej "Wisła" liczącej około 20 tys. żołnierzy i funkcjonariuszy UB i MO; chociaż w dyrektywie nr 7 marsz. Żymierski jasno poinstruował gen. Mossora, że głównym celem Akcji "Wisła" są przesiedlenia, a bezpośrednia walka z UPA jest celem drugorzędnym to w rezultacie tej akcji UPA straciła około 70% stanu osobowego i bazę zaopatrzeniową (praktycznie całą siatkę cywilną) na Rzeszowszczyźnie; w 1950 roku aresztowany pod zarzutem antypaństwowego „spisku w wojsku” (m.in. wraz ze gen. Stanisławem Tatarem i Jerzym Kirchmayerem), a w 1951 roku w "procesie generałów" skazany na karę dożywotniego więzienia i degradację; w więzieniu poddawany brutalnym torturom, jednak śledczym nie udało się go złamać i zmusić do obciążenia zarzutami innych; w 1956 roku zwolniony z więzienia i zrehabilitowany, powrócił do służby wojskowej,
• Stefan Wiechecki pseud. Wiech (1896-1979) – prozaik, satyryk, publicysta i dziennikarz; uznawany jest za uosobienie warszawskości z uwagi na swoją twórczość pisaną stylem gwarowym, nazwanym Wiechem; najbardziej znane są jego felietony, przedstawiające w satyrycznym świetle mieszkańców Targówka i Pelcowizny, z którymi jego postać jest kojarzona; nazywany „Homerem warszawskiej ulicy”; Wiech nie posługiwał się czystą gwarą przypisaną którejś z przedwojennych dzielnic Warszawy, była to raczej jej mieszanka; po wojnie, gdy gwara wyszła z użycia i stała się językiem martwym, Wiech nadal ją rozwijał – dziś trudno już dociekać, co zostało przez Wiecha przetworzone, co jest prawdziwym wyrażeniem gwarowym, a co zostało przez niego wymyślone; jego twórczość, do dzisiaj, nie została opublikowana w całości,
• Stefan Napierski właść. Stefan Marek Eiger (1899-1940) – mąż Ireny Tuwim, poeta i krytyk literacki, eseista; rozstrzelany przez hitlerowców w Palmirach,
• Stefan Wyszyński (1901-1981) – prymas Polski (w latach 1948–1981), zwany Prymasem Tysiąclecia, kardynał prezbiter (od 1953 roku), biskup diecezjalny lubelski (w latach 1946–1948), arcybiskup metropolita gnieźnieński i warszawski; Sługa Boży Kościoła katolickiego (jego proces beatyfikacyjny rozpoczął się 29 maja 1989 roku z inicjatywy papieża Jana Pawła II); członek Franciszkańskiego Zakonu Świeckich; po wybuchu II wojny światowej z polecenia bpa Michała Kozala ukrywał się przed Gestapo we wsi Stanisławka w województwie lubelskim; w okresie powstania warszawskiego pod pseudonimem „Radwan III” był kapelanem Grupy AK „Kampinos” oraz szpitala powstańczego; po zakończeniu wojny wrócił do Włocławka, gdzie reorganizował seminarium duchowne i pełnił obowiązki rektora; w 1946 roku został mianowany biskupem diecezjalnym lubelskim (święcenia biskupie otrzymał z rąk kardynała Augusta Hlonda, prymasa Polski), a w swoim herbie biskupim umieścił słowa „Soli Deo” („Jedynemu Bogu”); po śmierci prymasa Augusta Hlonda w 1948 roku Wyszyński został mianowany arcybiskupem metropolitą gnieźnieńskim i warszawskim oraz prymasem Polski, a następnie na konsystorzu w Rzymie został nominowany przez papieża Piusa XII – kardynałem (1953); jako jedyny polski kardynał brał udział w czterech konklawe (w 1963 roku był jedynym przedstawicielem Europy Wschodniej); 14 kwietnia 1950 roku w imieniu Episkopatu Polski podpisał porozumienie z władzami komunistycznymi – w zamian za zagwarantowanie nauczania religii w szkołach i funkcjonowanie KUL-u polski Kościół uznał granice Ziem Odzyskanych PRL i potępił „bandy podziemia”; w ramach represji komunistów wobec Kościoła katolickiego został aresztowany 25 września 1953 roku i więziony (z siostrą zakonną Marią Leonią Graczyk i księdzem Stanisławem Skorodeckim) do 26 października 1956 roku, kolejno w: Rywałdzie, Stoczku Warmińskim, Prudniku i Komańczy; podczas internowania 16 maja 1956 roku napisał tekst ślubów narodowych, które miały być odnowieniem królewskich ślubów lwowskich Jana Kazimierza w ich trzechsetną rocznicę; 26 sierpnia 1956 roku pielgrzymom (ok. 1 mln) zebranym na Jasnej Górze śluby te odczytał bp Michał Klepacz, pełniący obowiązki przewodniczącego Episkopatu Polski; w latach 1957–1966 przeprowadził obchody Tysiąclecia Chrztu Polski; w 1965 roku był jednym z inicjatorów wystosowania orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich; wspierał działania posłów środowisk katolickich (Znak, „PAX” i ChSS) w Sejmie PRL; w czasie polskiego sierpnia 1980 roku w trosce o pokój i dobro narodu ustawicznie wzywał do rozwagi i odpowiedzialności; w latach 1980–1981 pośredniczył w rozmowach między władzami PRL a „Solidarnością”; zmarł na chorobę nowotworową, pochowany w poświęconej mu kaplicy, znajdującej się w lewej, północnej nawie archikatedry warszawskiej.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Stefan Solski z „Emancypantek” Bolesława Prusa,
• Stefan z „Mew” Stanisława Goszczurnego,
• Stefek z „Wezwania” Juliana Kawalca,
• Stenio z opowiadania Jerzego Zawieyskiego „Nad niebieską wodą”.

********************************************************************************************************************

SYLWESTER – imię męskie używane w wielu krajach (od łacińskiego słowa silvester – należący do lasu, zalesiony, żyjący w lesie, dziki); oznaczające człowieka dzikiego, żyjącego na odludziu. Polski odpowiednik: Lasota:
• niemieckie – Silvester, Sylvester,
• angielskie – Silvester, Sylvester,
• francuskie – Silvestre, Sylvestre,
• włoskie – Silvestro,
• hiszpańskie – Silvestre,
• węgierskie – Szilveszter.
Sylwester obchodzi imieniny:
2 stycznia; 15 kwietnia; 10 maja; 9 czerwca; 20, 26 listopada; 31 grudnia.
Formy żeńskiej brak.
Przekształcenia i zdrobnienia: Sylweriusz, Sylweryn, Sylwek, Sylwuś.
Od imienia Sylwester biorą początek następujące nazwiska:
Sylwestrowicz, Sylwestrowski, Sylwestrzak, Symbestyrek.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Dzień sylwestrowy (31.XII.) pokaże czas lipcowy.
• W noc sylwestrową (31.XII.) łagodnie, będzie kilka dni pogodnie.
• Na święty Sylwester (31.XII.) mroźno, zapowiedź na zimę groźną.
Znani Polacy:
• Sylwester Szpilowski (1790-1832) – architekt i teoretyk architektury, reprezentant klasycyzmu, urbanista, w 1820 roku wojewódzki architekt Kalisza (Pałac Trybunalski, plac św. Józefa, Szkoła Wojewódzka),
• Sylwester Pajzderski (1876-1953) – architekt, architekt miejski Kalisza w latach jego odbudowy po roku 1914,
• Sylwester Braun pseud. Kris (1909-1996) – absolwent wydziału geodezji, pracownik Biura Planowania Miasta (Warszawy), w czasie II wojny światowej był fotoreporterem działającym jako Polowy Sprawozdawca Wojskowy (PSW) – zrobił ok. 3.000 zdjęć, z czego zachowało się ok. 1.520 fotografii; odznaczony (m.in.) Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.

********************************************************************************************************************

SZCZEPAN – przekształcone imię męskie – STEFAN używane w wielu krajach (od greckiego słowa stephanos – wieniec, korona, znak zwycięstwa, ale także ogrodzenie, obwarowanie); imię pierwszego chrześcijańskiego męczennika (śmierć przez ukamienowanie):
• niemieckie – Stephan, Stefan, Steffen, Steven,
• angielskie – Steven,
• francuskie – Etienne.
Szczepan obchodzi imieniny: 3 sierpnia; 26 grudnia.
Zdrobnienia: Szczepanek, Szczepek, Szczepcio.
Od imienia Szczepan biorą początek następujące nazwiska:
Szczepanek, Szczepaniak, Szczepaniec, Szczepanik, Szczepankiewicz, Szczepankowski, Szczepanowicz, Szczepanowski. Szczepańczyk, Szczepański, Szczepek, Szczepkowski, Szczepocki.
Z imieniem tym związane są następujące przysłowia:
• Na świętego Szczepana (26.XII.) bywa błoto po kolana.
• Gdy na Szczepana (26.XII.) błoto po kolana, na Zmartwychwstanie wytoczym sanie.
• Święty Szczepan (26.XII.) zapowiada, jaka pogoda w styczniu wypada.
Znani Polacy:
• Szczepan Józef Gółkowski (1787-1871) – drukarz, wydawca i redaktor czasopism („Szkółka Narodowa”, „Katolik Diecezji Chełmińskiej”, „Nadwiślanin”), działacz oświatowy,
• Józef Szczepan Kowalewski (1801-1878) – orientalista, filomata, badacz mongolszczyzny, profesor uniwersytetów w Kazaniu i Warszawie,
• Szczepan Jeleński (1881-1949) – inżynier i pisarz, popularyzator nauki (zwłaszcza matematyki),
• Szczepan Grzeszczyk (1901-1967) – konstruktor lotniczy, lotnik sportowy, instruktor szybownictwa,
• Kazimierz Jan Wajda „Szczepcio” (1905-1955) – aktor radiowy, teatralny i filmowy; rodowity lwiowianin z Gródka; popularność przyniosła mu rola lwowskiego batiara – "Szczepcia", który wraz z „Tońkiem” (Henryk Vogelfanger) występował w słuchowisku radiowym „Wesoła lwowska fala” – najpopularniejszej audycji radiowej w przedwojennej Polsce (ponad 6 milionów stałych słuchaczy).

********************************************************************************************************************

SZYMON – imię męskie używane w wielu krajach; pierwotne imię Piotra Apostoła i kilku innych postaci z Nowego Testamentu, mające związek z hebrajskim szema – słuchać. Imię mające ten sam źródłosłów co – SYMEON:
• niemieckie – Simon,
• angielskie – Simon,
• francuskie – Simon,
• hiszpańskie – Simón, Jimeno,
• włoskie – Simone,
• szwedzkie – Simone,
• fińskie – Simo, Simon
• węgierskie – Simon,
• rosyjskie – Simon,
• ukraińskie – Semen, Symon.
Szymon obchodzi imieniny:
5 stycznia; 16, 18 lutego; 16 maja; 18 lipca; 3 września; 28 października.
Forma żeńska: KSYMENA, SZYMONA.
Zdrobnienia: Szymonek, Szymek, Szymuś.
Od imienia Szymon biorą początek następujące nazwiska:
Szymien, Szymik, Szymona, Szymoniak, Szymonik, Szymonowicz, Szymończyk, Szymoński, Szymaszek, Szymasiuk, Szymanowicz, Szymański, Szymanowski, Szymczak, Szymczyk, Szymkiewicz, Szymkowski, Szymankiewicz, Szymaszkiewicz, Szymczura, Szymczykiewicz.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Kocha mnie Szymon, kocham i ja jego, a kpi ze mnie Szymon, kpię i ja z niego.
• Na świętego Szymona (18.VII.) nie wdziewaj już kaftana.
• Kiepski rok zapowiada, gdy na Szymona (28.X.) nie pada.
• Na Szymona i na Judę (28.X.) czas opatrzyć budę.
• Szymona i Judy (28.X.), przeszły w polu trudy.
Znani Polacy:
• Szymon Syreński (ok. 1540-1611) – lekarz, botanik, badacz leczniczych właściwości ziół, profesor Akademii Krakowskiej; twórca ilustrowanego „Zielnika” (o roślinach użytkowych) – klasycznego dzieła botanicznego polskiego renesansu,
• Szymon Szymonowic (1558-1629) – poeta polsko-łaciński okresu renesansu, stworzył polską nazwę gatunku – sielanka; za najważniejsze dzieło Szymonowica uznaje się „Sielanki” wydane w 1614 roku w Zamościu: w dwudziestu utworach tam zamieszczonych widoczne są odwołania do Teokryta (twórcy sielanki jako gatunku literackiego), Wergiliusza oraz Jana Kochanowskiego; rok jego śmierci zamyka epokę polskiego renesansu,
• Szymon Okolski (1580-1653) – dominikanin, teolog, historyk i heraldyk; jako kaznodzieja towarzyszył hetmanowi polnemu Mikołajowi Potockiemu w wyprawach w 1637 i 1638 roku, które to opisał w swoich dziełach; od 1641 roku – opat dominikańskiego klasztoru w Kamieńcu Podolskim; w 1648 roku został prowincjałem zakonu dominikanów dla całej Rusi,
• Szymon Zimorowic (ok. 1608-1629) – poeta, przedstawiciel liryki barokowej; na wesele starszego brata, Józefa Bartłomieja, napisał „Roksolanki, to jest ruskie panny” – cykl 69 pieśni, śpiewanych na przemian przez chłopców i dziewczęta,
• Szymon Czechowicz (ok. 1689-1775) – malarz epoki baroku; malował obrazy religijne (jego obrazy znajdują się w kościołach m. in. Wilna, Krakowa, Lwowa, Warszawy, Poznania, Lublina, Opola Lubelskiego, Starejwsi i Lubartowa) oraz portrety (rodziny Ossolińskich, Sułkowskich, kanclerza wielkiego litewskiego Jana Fryderyka Sapiehy, hetmanów wielkich: Klemensa Branickiego i Wacława Rzewuskiego, wojewody sandomierskiego Jana Tarło),
• Szymon Tatar (starszy), znany także jako Szymek Czarny (ok. 1828-1913) – przewodnik tatrzański; jeden z głównych przewodników księdza Józefa Stolarczyka, Tytusa Chałubińskiego oraz Józefa Rostafińskiego; znany z umiejętności przewodnickich, inteligencji i znajomości tatrzańskiej topografii; ceniono go również za pogodę ducha i charakterystyczne poczucie humoru; po roku 1890 zaprzestał przewodnictwa i zamieszkał na Skibówkach,
• Szymon Askenazy (1866-1935) – historyk i dyplomata, zajmujący się głównie stosunkami międzynarodowymi w XVIII i XIX wieku; profesor Uniwersytetu Lwowskiego i Warszawskiego; twórca lwowskiej szkoły historycznej nazywanej też szkołą Askenazego; w swoich poglądach politycznych zbliżony do obozu piłsudczykowskiego; kawaler Legii Honorowej,
• Szymon Konarski pseud. Janusz Hejbowicz, Janusz Niemrawa (1808-1839) – działacz niepodległościowy, powstaniec listopadowy, członek Młodej Polski i Stowarzyszenia Ludu Polskiego; uznawał równość społeczną i majątkową ludzi, dążył do wolności politycznej i narodowej, żądał wolności dla chłopów i przedstawicieli innych narodowości; niepodległość i przemianę społeczną w pierwszej fazie działania chciał uzyskać dzięki spiskowcom o postawie radykalno-niepodległościowej przy poparciu narodu rosyjskiego (drogą rewolucji), w drugiej kolejności powstanie miało zostać zasilone chłopstwem i mieszczaństem – przyszłą Polskę widział demokratyczną,
• Szymon Laks (1901-1983) – kompozytor, dyrygent, pianista, pisarz, tłumacz; w swoich kompozycjach łączył różne gatunki muzyczne, szukając nowej jakości na styku muzyki popularnej i poważnej (słychać inspirację bluesem, jazzem oraz folklorem polskim i żydowskim); w pierwszej połowie lat 30-tych współpracował z Aleksandrem Fordem, dla którego napisał partytury do filmów: „Sabra” (1933) oraz „Przebudzenie” (1934),
• Szymon Tadeusz Kobyliński (1927-2002) – grafik, rysownik-karykaturzysta, satyryk, historyk; jeden z prekursorów polskiego komiksu; znawca broni i zbroji, głównie z okresu I Rzeczypospolitej; był także eseistą i pisarzem oraz autorem programów telewizyjnych i radiowych; popularyzował polską kulturę i historię; zilustrował ok. 300 książek oraz wydał 20 własnych.(„Za dużo tematów”, „Przez pustynię i puszczę”, „Moje małe życie”, „Po imieniu”, „Gawędy o broni i mundurze”, „Jak dobrze mieć sąsiada!”); jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci telewizyjnych laty 70-tych XX wieku.
Bohaterowie literatury pięknej:
• Szymon Kossakowski z „Horsztyńskiego” Juliusza Słowackiego.

********************************************************************************************************************


********************************************************************************************************************

TAMARA – współczesna forma żeńskiego imienia – TAMAR (aramejskie Tamar – palma daktylowa):
• angielskie – Tamara,
• rosyjskie – Tamara.
Tamara obchodzi imieniny: 3 czerwca.
Formy męskiej brak.
Skróty i zdrobnienia: Tamarka, Tamarcia, Mara.
Od imienia Tamara nie urabiano nazwisk polskich.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Tamara Łempicka znana też jako Tamara de Lempicka (ok. 1895-1980) – malarka epoki art déco; pierwszy raz jej prace zostały wystawione przez Salon d'Automne, w 1922 roku, dzięki siostrze artystki Adriannie, która zasiadała w komisji dopuszczającej obrazy na wystawę, i od razu zauważone (co miało swój oddźwięk w prasie, min. w „Le Figaro”); wkrótce też stała się sławna jako portrecistka – jest to najbardziej znany okres jej twórczości – wyidealizowane portrety i akty o lekko kubicznych formach, o nasyconej gamie barwnej, zamknięte w sobie i bardzo estetyczne; z tego też okresu pochodzi jej autoportret „Tamara w zielonym Bugatti” przeznaczony na okładkę czasopisma „Die Dame” i uważany za jeden z typowych obrazów art déco; w latach 30-tych, gdy do władzy dochodzą w Europie kolejni naziści, w jej malarstwie można wyczuć to narastające zagrożenie: jest co prawda, jak dawniej dopieszczone, ale i bardziej naturalistyczne: pojawiają się zmarszczki i sękate dłonie o mocno zaznaczonych stawach (wynik jej narastającej fascynacji Dürerem); w Polsce znajduje się kilkanaście obrazów Łempickiej, jednak nie są one prezentowane publiczności.

********************************************************************************************************************

TATIANA – rosyjskie imię żeńskie używane także u nas:
• włoskie – Tathiana,
• czeskie – Tatana,
• białoruskie – Taciana, Taccianna.
Tatiana obchodzi imieniny: 25 stycznia.
Forma męska: TATIAN, TACJAN (u nas nie używane).
Skróty i zdrobnienia: Tania, Tanieczka.
Przekształcenia: Tacjana, Tacjanna.
Od imienia Tatiana bierze początek nazwisko: Tatjewski.
Z imieniem tym nie są związane znane przysłowia.
Znane Polki:
• Tacjanna Wysocka (1894-1970) – tancerka, choreograf, pedagog, krytyk i teoretyk baletu.
Znane z literatury pięknej:
• Tatiana z „Urody życia” Stefana Żeromskiego.

********************************************************************************************************************

TEKLA – forma żeńska od nie używanego w Polsce imienia męskiego – TEOKLES (od greckich słów: theós – Bóg i kleos – pogłoska, wieść, sława, chwała). Imię uczennicy i towarzyszki św. Pawła, żyjącej w I wieku naszej ery, pochodzącej (prawdopodobnie) z Turcji. Jej pomocy przyzywano w wypadku zarazy i pożaru, a także w godzinie śmierci. Patronuje także chorym na raka kości:
• nimieckie – Thekla,
• angielskie – Thecla,
• francuskie – Thecle,
• hiszpańskie – Tecla,
• włoskie – Tecla,
• rosyjskie – Fiokła.
Tekla obchodzi imieniny: 23 września.
Zdrobnienia: Teklusia, Teklunia, Tecia.
Od imienia Tekla biorą początek nazwiska: Teklak, Tekliński.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Wpadł jak Tekla do parlamentu.
• Plecie jak Tekla Klebetnica (humorystyczna postać z „Gwiazdki Cieszyńskiej”).
• W dzień świętej Tekli (23.IX.) będziemy ziemniaki piekli.
Znane Polki:
• Tekla z Bądarzewskich Baranowska (ok. 1829-1861) – pianistka, kompozytorka salonowych utworów na fortepian, ułożyła ok. 35 miniatur, a światową sławę zyskała utworem „Modlitwa dziewicy”, której nuty ukazały się w Warszawie w 1856 roku; w 1930 roku Kurt Weill wykorzystał kompozycję Tekli w swojej operze „Rozkwit i upadek miasta Mahagonny”; „Modlitwa dziewicy” jest utworem wykonywanym i nagrywanym do dzisiaj – ukazała się w co najmniej 80 wydawnictwach w różnych krajach, m.in. we Francji, Niemczech, Anglii, Włoszech, Australi; w 2007 roku w Japonii nagrano pierwszy w historii album z kompozycjami Tekli Bądarzewskiej „Spełniona Modlitwa Dziewicy”, a w 2012 roku, dzięki staraniom Towarzystwa Przyjaciół Warszawy, nagrano pierwszą polską płytę z jej muzyką; pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie,
• Tekla Trapszo Krywultowa (1873-1944) – aktorka teatralna i filmowa; siostra Ireny Trapszo-Chodowieckiej, aktorki i pedagoga.
Znane z literatury pięknej:
• Teklunia z „Ręki ojca” Wojciecha Żukrowskiego.

********************************************************************************************************************

TERESA – imię żeńskie popularne w wielu krajach, które zależnie od przyjętej etymologii może oznaczać: 1. tę, która pochodzi z wyspy Thera (greckie Thera – jedna z Wysp Cykladzkich, dziś Santorin – dosłownie: Święta Irena), 2. tę, która bierze udział w łowach na grubego zwierza (greckie thera – łowy, polowanie na grubego zwierza, łup, plon, zdobycz), 3. amatorkę dziczyzny (greckie thera – dziczyzna) albo 4. opiekunkę (greckie theresis – obrona, opieka):
• niemieckie – Theresia, Therese,
• angielskie – Theresia (skróc. Tess, Tessa), Teresa (skróc. Terry), Tracy,
• francuskie – Therese,
• hiszpańskie – Teresa,
• włoskie – Teresa,
• węgierskie – Terez, Tereza, Terezia,
• rosyjskie – Tieriesa.
Teresa obchodzi imieniny:
6 lipca; 6, 9 sierpnia; 3, 15 października.
Formy męskiej brak.
Zdrobnienia: Tereska, Terenia.
Od imienia Teresa bierą początek nazwiska:
Teresiak, Tereszko, Tereszkowski.
Z imieniem tym związane są przysłowia:
• Dobra Tereska, kto z nią nie mieszka.
• Każda Teresa ma swe interesa.
• Na świętą Teresę (15.X.), odziej się w bekiesę.
Znane Polki:
• Teresa Rzepecka pseud. Stara Wołynianka (1829-1909) – poetka, publicystka; w 1846 roku wyszła za mąż za ziemianina Seweryna Rzepeckiego i osiadła w jego majątku Pohorylce; oprócz prowadzenia domu zajmowała się działalnością społeczną i edukacyjną wśród chłopów; swoje utwory publikowała na łamach „Biesiady Literackiej”, warszawskiego „Świtu”, „Dziennika Chicagoskiego”, „Zgody” (Chicago); wyrażała tam uczucia patriotyczne, przywiązanie do rodzinnej ziemi, pochwałę postępu cywilizacyjnego; w utworach prozatorskich, którym nadawała często formę listów do redakcji, poruszała problematykę emancypacji kobiet; opracowała również zarys historii starożytnej, który jednak nie ukazał się drukiem,
• Teresa Jadwiga Grodzińska herbu Kuszaba (1899-1920) – sanitariuszka, która zginęła bohaterską śmiercią w czasie wojny polsko-sowieckiej 1920 roku; odznaczona Orderem Virtuti Militari; jako uczennica gimnazjum działała aktywnie w harcerstwie, a w 1915 roku wstąpiła do tajnej Organizacji Młodzieży Narodowej; w wojnie 1920 roku wzięła udział jako ochotniczka – była pielęgniarką w 4-tym Pułku Piechoty Legionów; podczas odwrotu polskich żołnierzy wielu z nich przeprowadziła przez płonący most na rzece Huczwie mimo jego ostrzału przez 3 nieprzyjacielskie karabiny maszynowe (za co później została odnaczona); koło wsi Stepankowice została wzięta do niewoli przez oddziały Budionnego w czasie opatrywania rannych, których nie chciała opuścić; uprowadzona i przetrzymywana w stodole broniła się (siekierą) przed bolszewikami przez kilka godzin; zamordowana przez Rosjan w okrutny sposób; jej pogrzeb (zorganizowany z honorami wojskowymi) 18 września 1920 roku w Radomiu był wielką manifestacją patriotyczną, w której wzięła udział niemal cała ludność miasta; spoczywa na Cmentarzu Rzymskokatolickim w Radomiu (przy ul. Bolesława Limanowskiego); dekretem z 28 lutego 1921 roku za czyny dokonane w okresie służby została pośmiertnie odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari; była też odznaczona Krzyżem Walecznych; jej krótkie życie i bohaterską śmierć opisywali m.in. Maria Zaleska w książce „W okopach. Pamiętnik kobiety-lekarza batalionu” (1934) i Melchior Wańkowicz; okoliczności jej śmierci zostały przedstawione w filmie fabularnym „Wrota Europy” (1999), który powstał na motywach reportażu Melchiora Wańkowicza „Szpital w Cichniczach”: w 1926 roku na jej cześć w Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie umieszczono tablicę pamiątkową i nazwano jej imieniem jedną z sal szpitala,
• Teresa Barbara Ciepły (1937-2006) – lekkoatletka (uprawiała sprint i biegi płotkarskie); obok Ireny Szewińskiej, najbardziej utytułowana Polka w historii tej dyscypliny; zdobyła trzy medale olimpijskie: złoty – w sztafecie 4 x 100 m w Tokio (1964), srebrny – w biegu na 80 m przez płotki w Tokio (1964), brązowy – w sztafecie 4 × 100 m w Rzymie (1960); mistrzyni Europy z Belgradu (1962) na 80 m przez płotki oraz w sztafecie 4 x 100 m, brązowa medalistka na 100 m; rekordzistka świata i Europy w sztafecie 4 x 100 m; ośmiokrotna mistrzyni i 25-krotna rekordzistka Polski; w 1962 roku otrzymała tytuł sportowca roku w Plebiscycie „Przeglądu Sportowego”; w uznaniu dla jej zasług Rada Miejska Bydgoszczy nadała jej tytuł „Honorowego Obywatela Miasta Bydgoszczy” (1997).
Znane z literatury pięknej:
• Teresa z „Powrotu posła” Juliana Ursyna Niemcewicza,
• bohaterka „Romansu Teresy Hennert” Zofii Nałkowskiej,
• Teresa z „Pestki” Anki Kowalskiej,
• Teresa z „Okruchów weselnego tortu” Wojciecha Żukrowskiego.

********************************************************************************************************************

TADEUSZ – imię męskie popularne w wielu krajach (od hebrajskiego słowa taddai – sprytny, mądry lub śmiały, odważny). Pierwotne imię jednego z uczniów Jezusa – Judy Apostoła, brata Jakuba. Święty Tadeusz (Juda Tadeusz), żyjący w I wieku n.e., pomaga w sprawach beznadziejnych; jest także patronem policjantów:
• niemieckie – Thaddaus, Thadde,
• angielskie – Thaddeus, Thaddy,
• francuskie – Thaddee,
• włoskie – Taddeo,
• hiszpańskie – Tadeo,
• greckie – Thaddaios, Thaddeus,
• węgierskie – Tade,
• rosyjskie – Fadiej.
Tadeusz obchodzi imieniny: 28 października.
Formy żeńskiej brak.
Zdrobnienia: Tadeuszek, Tadek, Tadzik, Tadzio.
Od imienia Tadeusz biorą początek następujące nazwiska:
Tadelis, Tadeusiak, Tadowski, Tadzik, Tadzikowski.
Z imieniem tym związane są następujące powiedzenia i przysłowia:
• Nauczę ja cię śpiewać, Tadeuszu (tzn. dam ci się we znaki).
• Po świętym Tadeuszu (28.X.) trzeba chodzić w kapeluszu.
Znani Polacy:
• Tadeusz Reytan herbu Rejtan (1742-1780) – szlachcic, poseł województwa nowogródzkiego na Sejm Rozbiorowy w Warszawie (1773); jego bohaterski opór przeciw skonfederowaniu Sejmu Rozbiorowego, uznawany jest za jedną z ostatnich pozytywnych prób zastosowania liberum veto; w swoim sprzeciwie kierował się instrukcją, jaką otrzymał przy wyborze na posła: „bronić całości Polski z narażeniem życia i mienia”,
• Tadeusz Kościuszko właśc. Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko herbu Roch III (1746-1817) – polski i amerykański generał, bohater narodowy Polski i Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej (jako jeden z dwóch Polaków, oprócz Kazimierza Pułaskiego); inżynier fortyfikator, uczestnik wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775–1783), Najwyższy Naczelnik Sił Zbrojnych Narodowych w powstaniu przeciw Rosji i Prusom (tzw. insurekcji kościuszkowskiej, 1794), nazwany „bohaterem północy” (Napoleon) oraz „najczystszym synem wolności i to wolności dla wszystkich, a nie tylko dla nielicznych i bogatych” (Thomas Jefferson); ukończył Szkołę Rycerską w stopniu kapitana; w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych zajmował się fortyfikacją obozów amerykańskich (Fort Ticonderoga) oraz budową twierdz (West Point nad rzeką Hudson), dzięki czemu walnie przyczynił się do wielu zwycięstw (m.in. w bitwie pod Saratogą); w uznaniu zasług, uchwałą Kongresu (1783) został awansowany na generała brygady armii amerykańskiej; otrzymane z tego tytułu pieniądze i granty (ok. 250 ha ziemi) przeznaczył na wykupienie niewolników i ich kształcenie; największe wyróżnienie spotkało go jednak ze strony współtowarzyszy walki, którzy przyjęli Kościuszkę, jako jednego z trzech cudzoziemców, do Towarzystwa Cyncynatów, założonego przez najbardziej zasłużonych oficerów; następnie skorzystał z szansy powrotu do polskiej armii (Sejm Czteroletni podniósł liczbę wojska Rzeczypospolitej do 100 tysięcy) i uzyskał, podpisaną przez króla, nominację na generała majora wojsk koronnych (1789); w 1792 roku, podczas przygotowań do spodziewanej interwencji wojsk rosyjskich, został mianowany dowódcą jednej z trzech dywizji, tworzących armię koronną (wodzem armii został Józef Poniatowski); podczas wojny z Rosją Kościuszko odznaczył się w bitwach pod Włodzimierzem, Dubienką i Zieleńcami, za co otrzymał order Virtuti Militari (jako jeden z pierwszych odznaczonych); w tym samym roku (1792) został odznaczony Orderem Orła Białego; 24 marca 1794 roku, na rynku krakowskim, złożył narodowi uroczystą przysięgę i objął formalnie przywództwo insurekcji jako Najwyższy Naczelnik Sił Zbrojnych Narodowych; 10 października 1794 roku – w bitwie pod Maciejowicami – ranny Kościuszko dostał się do niewoli, po czym został uwięziony w twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu; dwa lata później został wypuszczony z więzienia: zgodził się złożyć carowi (Paweł I Romanow) wiernopoddańczą przysięgę, w zamian za co car uwolnił 20 tysięcy Polaków; na krótko wyjechał do Stanów Zjednoczonych, a następnie powrócił do Europy (1797); zamieszkał po Paryżem, gdzie brał udział w tworzeniu Legionów Polskich i dwukrotnie spotkał się z Napoleonem (był przeciwny wiązaniu sprawy polskiej z Napoleonem, bowiem mu nie ufał); w 1815 roku, kolejny car (Aleksander I Romanow), pragnąc uzyskać aprobatę dla stworzenia marionetkowego Królestwa Polskiego, zaprosił Kościuszką do Wiednia; ten na wiadomość, że planowane Królestwo Polskie ma mieć mniejsze terytorium od Księstwa Warszawskiego oświadczył, że to „jest pośmiech” i po bezskutecznej próbie listownego skontaktowania się z carem opuścił Wiedeń; ostatnie lata życia spędził w Szwajcarii, gdzie zmarł; w 1818 roku trumna z zabalsamowanym ciałem Tadeusza Kościuszki została sprowadzona do kraju i uroczyście złożona w krypcie św. Leonarda na Wawelu; serce Naczelnika spoczęło natomiast w urnie na Zamku Królewskim w Warszawie; na cześć bohatera narodowego usypano kopiec Kościuszki w Krakowie (1820-1823), a następne: w Olkuszu (1861) i Połańcu (1917), z kolei Paweł Edmund Strzelecki, polski podróżnik i geograf, nazwał odkryty przez siebie najwyższy szczyt Australii Górą Kościuszki (Mount Kosciuszko) – znajduje się on na terenie parku narodowego im. Kościuszki (Kosciuszko National Park); imię Tadeusza Kościuszki – bohatera narodowego Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, sławi wiele pomników (m.in. w Chicago, Waszyngtonie, Detroit, Filadelfii), posągów, tablic pamiątkowych, parków miejskich (m.in. w Chicago i Milwaukee), hrabstw i miejscowości (jedno z hrabstw stanu Indiana nosi nazwę hrabstwo Kosciusko, jest także miasteczko Kosciusko w stanie Missisipi),
• Tadeusz Czacki herbu Świnka (1765-1813) – działacz oświatowy i gospodarczy, pedagog, historyk, ekonomista, bibliofil, numizmatyk, członek Komisji Edukacji Narodowej, współtwórca Konstytucji 3 Maja, współzałożyciel warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, główny twórca i organizator Liceum Krzemienieckiego (1805) zwanego Atenami Wołyńskimi, ostatni starosta niegrodowy nowogrodzki (1786-1792),
• Tadeusz Browicz (1847-1928) – lekarz (anatomo-patolog), profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności; odkrywca pałeczki duru brzusznego (1874), autor „Słownika lekarskiego polskiego” (1905), założyciel Towarzystwa Higienicznego Krakowa,
• Tadeusz Miciński (1873-1918) – pisarz i poeta okresu Młodej Polski; autor mistycznych powieści i dramatów („Nietota. Księga tajemna Tatr”, „Xiądz Faust”, „Wita”, „Kniaź Patiomkin”), poematów prozą i wierszy kontemplacyjnych; jeden z czołowych pisarzy polskiego ekspresjonizmu, prekursor surrealizmu; przyjaciel Witkacego, Stanisława Przybyszewskiego i Karola Szymanowskiego; członek Warszawskiego Towarzystwa Teozoficznego,
• Tadeusz Rittner, pseud. Tomasz Czaszka (1873-1921) – dramaturg („W małym dworku”, „Don Juan”, „Wilki w nocy”, „Ogród miłości”) i prozaik okresu Młodej Polski, krytyk teatralny; pochodził z mieszkającej we Lwowie spolonizowanej rodziny austriackiej (jego ojciec był profesorem prawa kościelnego, rektorem Uniwersytetu Lwowskiego); od jedenastego roku życia mieszkał w Wiedniu, tam też ukończył szkołę i studia prawnicze; uważał się jednak za Polaka – po I wojnie światowej wybrał obywatelstwo polskie; współpracował z wieloma czasopismami polskimi (m.in. krakowskim „Życiem”) i austriackimi; większość utworów literackich ogłaszał w wersji polskiej i niemieckiej,
• Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, pseud. Boy (1874-1941) – lekarz pediatra, krytyk literacki i teatralny, pisarz, poeta-satyryk (od 1906 roku współtworzył kabaret Zielony Balonik, pisząc do niego teksty satyryczne), kronikarz, eseista, tłumacz literatury francuskiej – m.in. przetłumaczył wszystkie dzieła Moliera, Jeana Baptiste'a Racine'a, Pierre'a Corneille'a, Pierre'a Beaumarchais’go, Woltera (za przekład dzieł Moliera otrzymał w 1914 roku palmy Akademii Francuskiej, w 1927 roku Krzyż Oficerski Legii Honorowej, a w 1934 roku Krzyż Komandorski Legii Honorowej), działacz społeczny, współpracownik Ireny Krzywickiej; propagował świadome macierzyństwo, antykoncepcję i edukację seksualną; był także autorem licznych felietonów społeczno-obyczajowych oraz teatralnych („Flirt z Melpomeną”, „Piekło kobiet”), a także książek z zakresu historii i historii literatury („Marysieńka Sobieska”, „Pani Hańska”, „Molier”, „Obrachunki fredrowskie”, „Brązownicy”),
• Tadeusz Banachiewicz (1882-1954) – astronom i matematyk, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierownik obserwatorium astronomicznego w Krakowie, autor ponad 230 publikacji naukowych,
• Tadeusz Marian Kotarbiński (1886-1981) – filozof, logik i etyk, twórca etyki niezależnej, przedstawiciel szkoły lwowsko-warszawskiej, nauczyciel i pedagog, członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (1929–1951), prezes (1946–1966) i członek honorowy Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, przewodniczący Polskiego Towarzystwa Filozoficznego (1927–1975), członek Polskiej Akademii Umiejętności (1946–1951), członek rzeczywisty (1953) i prezes (1957–1962) Polskiej Akademii Nauk, członek Towarzystwa Wiedzy Powszechnej (1956), przewodniczący Rady Naukowej Towarzystwa Naukowego Organizacji i Kierownictwa (1957–1968), przewodniczący Międzynarodowego Instytutu Filozoficznego (1960–1963); członek wielu towarzystw naukowych, polskich i zagranicznych, m.in. członek zagraniczny: Akademii Brytyjskiej, francuskiej Académie de Philosophie de Sciences, Akademii Nauk ZSRR, Bułgarskiej Akademii Nauk, Fińskiego Towarzystwa Naukowego; jeden z najbardziej znanych polskich filozofów analitycznych, w swojej postawie podobny do filozofów starożytnych: z jednej strony tworzył i propagował teorie filozoficzne, z drugiej – świecił przykładem godziwego życia; międzynarodową pozycję zawdzięcza swoim oryginalnym koncepcjom: systemowi filozoficznemu zwanemu konkretyzmem – rodzajowi materialistycznego monizmu mającemu swoje źródła w semantycznych analizach pojęć filozoficznych; i prakseologii – nowej dziedzinie nauki będącej teorią sprawnego działania; dodatkowo, w Polsce, rozgłos uzyskał dzięki aktywnej działalności społecznej i wrażliwości na wszelkie przejawy społecznej niesprawiedliwości; odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim (1946) Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą (1954), Komandorią francuskiej Legii Honorowej (1965),
• Tadeusz Kutrzeba (1886-1947) – kapitan Sztabu Generalnego cesarskiej i królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, dowódca Armii „Poznań” (której zadaniem była obrona Wielkopolski) podczas wojny obronnej 1939 roku; jeden z najbardziej wykształconych polskich wyższych dowódców, zyskał opinię jednego z najwybitniejszych sztabowców II Rzeczypospolitej; był twórcą i realizatorem zwrotu zaczepnego zwanego bitwą nad Bzurą, podczas którego dowodził połączonymi Armiami „Poznań” i „Pomorze”; po przebiciu się z resztkami wojsk 22 września do Warszawy, został na krótko zastępcą gen. dyw. Juliusza Rómmla, dowódcy Armii „Warszawa”; następnie z jego upoważnienia prowadził rozmowy kapitulacyjne z dowódcą niemieckiej 8-ej Armii (28 września podpisał akt kapitulacji stolicy); następnie trafił do niewoli niemieckiej i aż do końca wojny przebywał w obozach jenieckich; po klęsce Niemiec, w lipcu 1945 roku, został wezwany do Londynu, gdzie stanął na czele Komisji Historycznej Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie; jednocześnie uczestniczył w tworzeniu Instytutu im. gen. Władysława Sikorskiego;